Suudi kadınların gözü ‘Fetva Meclisi’ üyeliğinde

Kadın sorgu hâkimleri, akademik bir araştırma ve stajı içeren bir ceza hukuku eğitimi alacak (SPA)

* Suad el-Ya’la
Suudi Arabistanlı kadınlar sorgu hâkimliği, diplomatik faaliyet, noterlik ve avukatlık alanındaki yeterliliklerini kanıtladıktan sonra Suudi Arabistan’da kadının konumunu güçlendirecek yeni bir adım çerçevesinde göreve başlamaya hazırlanıyor. Ülkeleri, kadınların hakları konusunda daimî olarak eleştirilere maruz kalan Krallık kadınlarının, yalnızca haklar bakımından değil yüzde yüz erkek karaktere sahip görevlerden de büyük bir pay almaya başladılar. Uluslararası kuruluşlar, kadınların yolculuk yapması için veli iznini şart koşan Riyad’a yönelik ağır bir kampanya başlattı.
Suudi Arabistan daha önce de dünya üzerinde kadına sürücülük izninin verilmediği üç ülkeden biri olduğu için de eleştirin hedefi haline gelmişti. Ancak Suudi Kral Selman Bin Abdulaziz’in 2015 yılında iktidara, Prens Muhammed Bin Selman’ın da 2017 yılında veliaht prensliğe gelmesi ile birlikte her şey değişti. Nitekim hükümet, otuz yıldır radikallerle çatışma konusu olan topluma özgürlük verme, yolsuzluk ve aşırılık eğilimini ortadan kaldırma gibi pek çok meselede reform niteliğinde kararlı adımlar başlattı. Bu reformlar ve imkânlardan en büyük payı ise kadınlar aldı.
Başsavcı Suud el-Mucib, başsavcılığın kadın üyeleri ile gerçekleştirdiği bir görüşmede Suudi kadın sorgu hakimlerinin ilk kez göreve getirilmesine ilişkin olarak yaptığı açıklamada, kadın üyelerin, akademik eğitim ve adlî tıp gibi kanıt merkezlerine yönelik bir ziyaretle staj eğitimi alacakları bir yıllık ceza hukuku programına tâbi tutulacağını, kadının işinin soruşturma konusunda erkeklerinkine eş değer olacağını belirtti.
Kadın, savcılık yapabilir
Birçok kadın sorgu hâkimine göre kadın, savcılık işinde erkeği tamamlıyor ve erkeğin görmekte zorlandığı birçok şeyde kadın genelde daha dikkatli oluyor. Kadın, tüm davaları ele alabilir ve hatta suçluları soruşturarak siciller ve adlî kanıtlar konusunda bilgi edinebilir.
Soruşturma yetkilisi olan başsavcılık üyesi Efnan et-Temimi, ince detayları görüşü ile bilinen kadının olayı incelemede, suçlularla görüşerek onları soruşturmada ve siciller ile adlî kanıtlar hakkında bilgi edinmede başarılı olacağını ifade ediyor.
Semir Bu Zeyb ise işlerinin hapishaneleri denetlemekle ilgili olmasından dolayı karşılaştırma testi, psikolojik test ve görüşme şeklinde üç aşamadan geçtiklerini belirterek, adlî tıp da dahil olmak üzere kanıt merkezlerine yönelik ziyareti ve akademik bir eğitimi içeren bir ceza hukuku programına tâbi tutulacaklarına işaret ediyor.
Semir Bu Zeyb, kadın ve erkeklerin eşleri olduklarını, bazı durumlarda kendilerine zor gelen şeylerde birbirlerini tamamladıklarını dile getiriyor.
Öte yandan Nura el-Bazii, görevin hassasiyetinden ötürü tâbi tutuldukları testlerin ve uygulamaların zor olduğunu söyleyerek bu sorumluluğa güç yetirebildiklerinin altını çiziyor.
İlk kez kadın sorgu hâkimi
Başsavcılığa ilk kez sorgu yetkilisi olarak atanan Suudi kadınlarla gerçekleştirdiği görüşmede açıklama yapan Başsavcı Şeyh Suud el-Mucib: “Suudi kadınının, birçok alanda çalıştıktan sonra ortaya koyduğu iyi imaj, onu aşağılamaya çalışan herkese bir cevaptı. O kadar ki kadın sonunda Suud yönetiminin ilgisini çekti. Kadınların tüm alanlara ve savcılık mesleğine dahil edilmesi önemli bir adım. Başsavcılık, başsavcılıkta çalışmak üzere yurdun seçkin erkek ve kadın evlatlarını seçti. Kadın çalışmasına dair atılan bu ilk adımı, başka pek çok adım izleyecektir” dedi.
Şura Meclisi üyeleri, Suudi kadını için bir başarı kabul ettikleri bu adımın ardından kadınların hâkim, müftü ve Yüksek Âlimler Heyeti üyesi olarak atanmasını hızlandırmaya dair önerilerinin hızlı ve ciddi bir şekilde incelenmesi talebini yineledi. Latife eş-Şa’lan, şer’î ve yasal yeterliliklere göre kadın hâkimlerin atanmasını talep ettiği önerisine işaret ederken, Sami Buhari ise kadınların da müftü ve Yüksek Âlimler Heyeti üyesi olarak atanabileceklerini ve bunun erkeklerle sınırlı olmadığını belirtiyor. Buhari ayrıca, bazı fetvaların, âdet (aybaşı) ve iddet gibi sadece kadınlara özgü şeylerle ilgili olduğuna, duymanın görmek gibi olmadığına, kadınların bu işleri daha iyi bildiğine işaret ediyor.
Konuşmasının devamında Buhari, “Kadın uzmanların fıkha (İslam hukukuna) katılım sağlaması yalnızca kadın meselelerinde değil hayatın tüm yönlerinde önemlidir. Sahabî kadınların fetvalarına ve Ayşe Validemizin (r.a.) sahabenin hatasını düzelttiğine işaret etmekte fayda var” şeklinde konuştu.
Suudi Adalet Bakanlığı, kendi birimlerinde ‘kadın noterler’ atandığını duyurdu. Bu gelişme, kadınlara adalet hizmetleri sunma ve daha önce avukatlık, bilgi-işlem ve diğer işlerde yeterliğini kanıtlamış olan Suudi kadınına imkân tanıma kapsamında atılan bir adımdır.