​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
TT

​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)

Ortadoğu'da Barış ve Güvenliğin Geleceğini Destekleme Konferansı dün sona erdi.
ABD ve Polonya, konferans sonrasında yayınlanan sonuç bildirgesinde, Ortadoğu’da istikrarın sağlanması için böyle bir konferansın gerçekleştirilmesinin gerekliliğine dikkat çekerken, ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran'ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varılması için işbirliği yapılması çağrısında bulundu ve bu tehditlerin Ortadoğu ile sınırlı kalmayacağını, bilakis Avrupa’ya ve Batı’ya da yöneleceğini söyledi. Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz ise yaptığı konuşmada, İran'ın Suriye'ye müdahalelerinin bölgeyi olumsuz etkilediğini söyledi.
“İran, Hizbullah ve terörizm Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor”
Varşova Konferansı’nın krizlerin üstesinden gelinmesi için gerçekleştirildiğini dile getiren Pompeo, “İran, Hizbullah ve terörizmin yayılması Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor. Ortadoğu'daki barış çalışmalarına devam edeceğiz. Daha fazla yaptırım ve daha fazla baskı istiyoruz. Böylece İran'daki diktatörlerin devamlılığının önüne geçebiliriz” açıklamasında bulundu. Ayrıca bölgedeki İran saldırganlığının gerçek bir tehlike olduğuna dikkat çeken Pompeo, “Konferansta İran’ı savunan hiçbir ülke yok. İran’ın bölgeyi istikrarsızlaştıran rolü konusunda hepimiz hemfikiriz” dedi. Pompeo, İran rolüne atıfta bulunmadan bölgedeki sorunlardan bahsetmenin zor olduğuna dikkat çekerek, İran’ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varmak için işbirliğine ihtiyaç duyulduğunu ve Washington’un İran'a daha fazla yaptırım uygulama konusunda haklı olduğunu söyledi.
Öte yandan Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, Ortadoğu'daki sorunların karmaşık olduğuna ve Avrupa Birliği’nin (AB) tek başına bunların üstesinden gelmek için yeterli güce sahip olmadığına dikkat çekerek, “İran'ın olumsuz bir etkisi var. Tartışmalarımızda bunu göz ardı etmedik” dedi.
Konferansa yaklaşık 60 ülke katıldı, fakat katılımın Avrupa ayağı düşüktü. ABD yetkilileri, İran'ın eylemlerini tehdit olarak gören Arap devletleri ve İsrail gibi farklı tarafların bölgede bulunmasının önemini vurguladılar.
Pence’den Avrupa ülkelerine suçlama
Konferansın oturum aralarında açıklamalarda bulunan ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, İran dosyasıyla ilgili olarak Amerikan ve Avrupa tarafları arasındaki farklara ışık tuttu. ABD yetkilisi, Avrupalıları, ‘İran rejimine yönelik yaptırımları, mali işlemler için bir mekanizma kurarak atlatmaya çalışmakla’ suçladı. Bu davranışların hoş olmadığına dikkat çeken Pence, bu davranışların taraflar arasındaki ilişkilerde birtakım sonuçları olabileceğini söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı Pence, konuşmasının devamında, Trump'ın iki yıl önce başkanlık koltuğuna oturmasında sonra ilk dış ziyaretini Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiğine ve Arap-İslam-Amerikan Zirvesi’ne katıldığına atıfta bulunarak, barışın sağlanması için konferansa katılan bütün ülkeler ile çalışmaya hazır olduklarını belirtti.
Katılımcıların bölge için daha iyi bir gelecek inşa edilmesi hakkında konuştuğunu kaydeden Pence, “Şu anda toplantılar yapılıyor. Çünkü radikal İslami terörizm gibi ortak bir sorunla karşı karşıyayız. Terörizm yalnızca Amerika'ya değil bölgedeki tüm ülkelere yönelik bir tehdit oluşturuyor. Başkan Trump yönetimi, bu radikal tehdide karşı koyma konusunda adımlar attı ve DEAŞ örgütü ile kendini gösteren bu tehdidin ortadan kaldırılması hususunda esas katkılarda bulundu. ABD, kendi vatandaşlarının güvenliğini önceliyor. Fakat Amerika’nın öncelenmesi, yalnız Amerika demek değildir. Washington, aşırılıkçılığa karşı uluslararası bir koalisyon oluşturmak için çalışıyor.”
Başbakan Netanyahu'nun geçen yılın sonunda Umman'ı ziyareti ve Papa Franciscus'un bu yıl BAE'ye yaptığı ziyaret gibi bölgedeki ‘değişim rüzgarlarına’ değinen Pence, “Bu tarihi konferans yeni bir dönemin başladığının kanıtıdır” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü:
“DEAŞ hilafeti kısa bir süre sonra sona erecek ve Trump’ın açıklamasına göre yakın zamanda bölgedeki ABD birlikleri geri çekilecek. Bu, taktiklerdeki bir değişikliktir, görevde değil. Toprakları DEAŞ’ın elinden geri almamız yeterli değil. Ortaklarımızla çalışmaya hazırız. DEAŞ katıntıları her nerede olursa olsun takip edeceğiz.”
ABD'nin Suriye'deki yeni bir kimyasal saldırıya yanıt verme konusundaki kararlılığını dile getiren Pence, ülkesinin İngiltere ve Fransa ile birlikte, Devlet Başkanı Beşşar Esed rejiminin gerçekleştirdiği kimyasal bir saldırıya yanıt verdiğini hatırlatarak, rejim tarafından gerçekleştirilecek benzer bir saldırıya aynı şekilde yanıt vermeye hazır olduklarını söyledi.
“Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor”
Sonra, İran rejiminin bölgenin geleceği ve Ortadoğu’daki barış ve istikrar için en büyük tehdit olduğunu dile getirerek İran hakkında konuşmaya başlayan Pence, “Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor, Suriye ve Yemen'e müdahale ediyor, Hizbullah'ı destekliyor ve Amerikalı rehineleri elinde tutuyor” dedi. İran’ı Ortadoğu’daki etkisini genişletmek için Irak ve Suriye’de birer koridor açmakla itham eden Pence, savaşçıları ile Esed rejiminin düşmesini engellemeye çalıştığını ve Lübnan Hizbullahı’na roketler gönderdiğini söyledi.
Pence, 1979 yılında Şah’ın devrilmesinin ardından geçen 40 yıl boyunca başarısızlık ve terörün İran’da hüküm sürdüğünü dile getirerek, yapılan nükleer anlaşmanın İran’ı caydırmadığını, bilakis bölgedeki müdahalelerini daha da arttırdığını söyledi. Başkan Trump’ın nükleer anlaşmadan çekildiğini, İran rejimine yaptırımlar uyguladığını ve İran'ın eylemlerine itiraz eden diğer ülkelerin de bu yaptırımları desteklediğini dile getiren Pence, “Maalesef, en yakın Avrupalı arkadaşlarımızdan bazıları bu yaptırımları ihlal etti ve onları atlatmaya çalıştı. Fransa, İngiltere ve Almanya kurdukları finansal işlemler mekanizması ile bu yaptırımların üstesinden gelmeye çalıştılar. Bu hamle, ABD ile Avrupa’nın aralarının açılmasına sebep olacaktır” dedi.
“Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi”
İran'ın teknik olarak uygulayıp uygulamamasının değil, nükleer anlaşmanın kendisinin bir sorun olduğunu dile getiren Pence, “Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi. Artık anlaşmadan çekilmeliler. Bu fırsatı görmezden gelemeyiz” dedi.
Ortadoğu’daki barış süreci hakkında konuşan Pence, “Başkan Trump, üç İbrahimî din olan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın tabilerinin barış içinde birlikte yaşamalarını istiyor” ifadesini kullandı.
Öte yandan Varşova Konferansı’na katılan Suudi Arabistan’ın Washington Büyükelçisi Prens Halid bin Selman, önceki gün Twitter hesabı üzerinden yapmış olduğu paylaşımlarda, “Molla rejimi 40 yıl önce iktidarı ele geçirdi. İran halkının yaşam standartları bu süre içerisinde ciddi bir düşüne tanık oldu. Bu rejim, bölgedeki terörizm, radikalizm, mezhepçilik ve istikrarsızlığı desteklemek için halkının parasını israf etmeye devam ediyor. Dost İran halkı, bölgede bölücülük ve terör fitnelerini yaymak için servetini ve parasını israf etmek yerine halkına özen gösteren bir yönetimi hak ediyor. İran rejimi halen Arapları dize getirmeye çalışmak gibi asla gerçekleşmeyecek bir yanılsama içinde. Ayrımcı söylemleri kendisini açığa çıkarıyor, Bu rejimin boş hayalleri 40 yıl sonra artık kimseyi kandıramıyor” açıklamasında bulundu.
İran rejiminin yayılımcı hayallerine hâlâ bağlı olduğuna dikkat çeken Prens Halid bin Selman, “İran rejiminin lideri, devrimlerinin 40’ıncı yıl dönümü konuşmasında Basra Körfezi'ndeki Arap topraklarının kendi topraklarının bir parçası olduğunu iddia ederek, bu bölgeyi güney İran olarak adlandırdı. Böylece yayılımcı niyetlerini ortaya koydu” ifadelerini kulandı.
Konferansın açılışı
Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, sabah saatlerinde kullandığı şu ifadeler ile konferansın açılışını yaptı;

“Bölgedeki barış ve güvenlik sorununa yeni bir ivme kazandırmanın zamanı geldi. Mülteci krizleri, ekonomik krizler ve bazı durumlarda devlet kurulması gibi krizlerin bölgede olumsuz etkiler oldu. Ortadoğu’nun istikrarını güvence altına almak, devam eden krizlere son vermek, kültürlerarası birliği teşvik etmek ve kapsayıcı toplumlar inşa etmek gibi durumlar, büyük zorluklar ile karşı karşıya. Uluslararası toplumun istikrarı ve sürdürülebilir barışı korumak için bu çabaları aktif olarak desteklemesi önemlidir.”
Czaputowicz açılış konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Ortadoğu'daki çatışmaların birçok kaynağı var. Bunlardan bazıları, bazı liderlerin her ne pahasına olursa olsun gücü ellerinde tutmak istemesi, dini köktencilik ve hoşgörüsüzlüktür. Ayrıca güç dengesizlikleri, coğrafi ayrılıklar veya dış kuvvetlerin müdahalesi de çatışmaya sebep olan unsurlar arasında yer alabilir. ABD ve AB’nin İran’ın bölgede oynayacağı rol konusunda paylaştıkları bir inançları var. Ancak İran'ın nükleer programının olası sonuçları ve bu ülkenin bölgede oynadığı istikrarsızlaştırıcı rolü konusunda endişeliyiz. İran'ın tahammül edilemez davranışlarını şiddetle kınıyoruz. Aramızda araçlar bakımından farklılıklar olabilir. AB, İran'ın nükleer programının barışçıl doğasını korumanın, bir ortak eylem planını gerektirdiğine inanıyor. ABD bu anlaşmadan çekildi ve İran’a yaptırımlar uyguladı. Bugün Ortadoğu’nun karşılaştığı zorlukları hatırlatan bölge temsilcilerini dinleme fırsatına sahibiz.”
Konferans dahilinde gerçekleştirilecek görüşmelerde herhangi bir ülkenin veya konunun görüşmelerin seyrine hakim olmayacağını dile getiren ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise şunları söyledi:
“Konferans, Yemen Dışişleri Bakanı Halid el-Yemani’nin başkanlığını yapacağı Yemen hakkında bir tartışma ile başlayacak. Daha sonra Suriye'deki idarenin sonraki adımlarını ve değişmeyen stratejik hedeflerimize ulaşmak için çabalarımızı sürdürme taahhüdümü gözden geçireceğiz. Sonrasında Başkanı Trump'ın danışmanı Jared Kushner, ABD yönetiminin İsrail ile Filistinliler arasında kapsamlı ve sürdürülebilir bir barışı sağlama çabalarını tartışacak. Tüm bu konular hakkında soru sorma ve yorum yapma fırsatı da olacak. Sonrasında ise ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, Polonya Başbakanı ve 7 Dışişleri Bakanı ilgili konular hakkındaki değerlendirmelerini bizimle paylaşacak. Daha sonra bir grup devletle, mültecilerin ve insani zorlukların ele alındığı bir öğle yemeği tertip edilecek. Bunun ardından füze geliştirme ve bunları yayma, siber tehditlerle mücadele, terörizm ve yasadışı fon sağlamak ile mücadele konulu bir dizi çalışma oturumu düzenlenecek.”
Pompeo sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bugün çok önemli görüşmelerde bulunacağız, ancak konferans sona ermeyecek. Çalışmamız gerekiyor. Suriye ve Yemen, silahların yayılması, barış süreci, terörizm, İran, siber güvenlik ve insani krizler gibi meseleler tek başına üstesinden gelinecek sorunlar değil. Güvenliği sağlamak için birlikte çalışmalıyız. Hiçbir ülke bunun dışında kalamaz. ABD, Ortadoğu’daki güvenlik sorunlarına yönelik çabalara liderlik etmeye devam edecek. Bölge için iyi bir güç olmaya devam edeceğiz. Bugün gerçekleştirilen konferans bunun kanıtıdır.”
Pompeo, sabah saatlerinde, konferansı ‘istisnai’ olarak nitelendiren Netanyahu ile ortak bir basın toplantısı düzenledi.
İsrail Başbakanı Netanyahu konferans ile ilgili "tarihsel bir dönüm noktası" değerlendirmesinde bulunduktan sonra şunları söyledi:
“Burada 60 ülkeden dışişleri bakanı ve hükümet temsilcisi, İsrail başbakanı ve önde gelen Arap ülkelerinin dışişleri bakanları karşılıklı oturup bugüne kadar görülmemiş bir güç ve açıklıkla İran rejiminin yarattığı ortak tehditle nasıl baş edilmesi gerektiğini konuştu. İlk kez birlikte geleceğimizi tehdit eden şeyin ne olduğunu ve onu güvence altına almak için neler yapmamız gerektiğini tartışma fırsatı bulduk. Bu diyaloğu gelecekte yalnızca güvenlik konusunda değil, Ortadoğu halklarının yaşamını etkileyecek her alanda sürdürmeliyiz”
“İran’la yüzleşmeden Ortadoğu’da barış ve istikrar sağlayamayız” diyen Pompeo ise İran’ın eylemleri de dahil olmak üzere istikrarsızlaştırıcı eylemleri ele almaya yönelik ortak çabalara duyulan ihtiyaçtan söz ederek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Basitçe ifade etmek gerekirse, İran ile yüzleşmeden bunları gerçekleştirmek söz konusu olamaz. Lübnan’da Yemen’de Suriye’de Irak’ta yıkıcı etkilerde bulunuyorlar. Buralarda Hamas, Hizbullah ve Husiler gibi gerçek tehditler var. İran’a karşı harekete geçmeden Ortadoğu’da barış sağlayamayız.”



İngiltere, Batı Şeria'da yerleşim inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine yaptırım uyguladı

İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
TT

İngiltere, Batı Şeria'da yerleşim inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine yaptırım uyguladı

İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)
İşgal altındaki Batı Şeria'da bir İsrail yerleşimi (AFP)

İngiltere, Batı Şeria'daki yasa dışı yerleşimlerin inşasına katkıda bulunan 8 İsrail şirketine, yeni inşaat faaliyetlerini durdurmak amacıyla bir dizi yaptırım uyguladığını açıkladı.

İngiltere Dışişleri Bakanı Ed Miliband, salı günü yaptığı açıklamada şirketlere seslenerek, “İki devletli çözümü ortadan kaldıran faaliyetlerden ihale almayın, inşaat yapmayın ve kâr elde etmeyin” dedi.

Miliband, “İnsani yardımların Gazze'ye ulaştırılmasını engelleyerek bölgedeki sivillerin dayanılmaz acılarını daha da derinleştirenlerin faaliyetleri karşısında sessiz kalmayacağız” ifadelerini kullandı. Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP’den aktardığı habere göre Londra yönetimi, Gazze'ye yardım girişini engellemekle suçlanan İsrailli bir gruba da yaptırım uyguladı.

İsrail'in işgal altındaki Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetleri, uluslararası baskılara rağmen 1967'den bu yana kesintisiz biçimde genişledi. Ancak yerleşim inşasının hızı, Binyamin Netanyahu'nun 2022'de yeniden iktidara gelmesinin ardından belirgin şekilde arttı.

AFP'nin, İsrailli yerleşim karşıtı kuruluş Peace Now, Uluslararası Kriz Grubu ve Birleşmiş Milletler İnsani İşler Koordinasyon Ofisi (OCHA) verilerine dayanarak yaptığı analize göre uluslararası hukuka göre tamamı yasa dışı kabul edilen Filistin topraklarındaki İsrail yerleşimlerinin yaklaşık yarısı 2023'ten bu yana kuruldu.

İsrail'in işgal ettiği Doğu Kudüs de dahil edildiğinde, Peace Now bölgede 550'den fazla yerleşim noktası bulunduğunu belirtiyor. Bunların yaklaşık 150'si İsrail makamlarının onayıyla kurulan yerleşimler. Geri kalanlar ise kuruluş aşamasında ruhsatsız kaçak yerleşim noktaları niteliğindeydi.

Uluslararası Kriz Grubu'nun verilerine göre, bölgede yaşayan İsraillilerin sayısı 2012'den bu yana yaklaşık yüzde 50 artarken, Filistinli nüfustaki artış yüzde 30'da kaldı.

Batı Şeria'da, giderek tırmanan şiddet ortamında 3 milyondan fazla Filistinli ve yaklaşık 500 bin İsrailli yaşıyor.


İran'ın Washington'da kirli bomba kullanma ihtimali ABD'yi alarma geçirdi

New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
TT

İran'ın Washington'da kirli bomba kullanma ihtimali ABD'yi alarma geçirdi

New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)
New York Polis Teşkilatı mensubu bir personel, 2011 yılında çeşitli güvenlik kurumlarının katılımıyla düzenlenen olası bir kirli bomba saldırısına müdahale tatbikatı sırasında radyasyon seviyelerini ölçen cihazı kullanıyor (Reuters)

ABD merkezli CNN televizyonu, yedi Amerikalı yetkiliye dayandırdığı haberinde, yeni istihbarat bilgilerinin İran’ın ABD Başkanı Donald Trump yönetimindeki üst düzey yetkilileri Washington’da kirli bomba ya da kimyasal silahla hedef almaya yönelik planlar hazırladığına işaret ettiğini bildirdi.

Yetkililer, İran’ın böyle bir planı hayata geçirme kapasitesine sahip olup olmadığı ve saldırıyı gerçekleştirmeye kalkışıp kalkışmayacağı konusunda henüz kesin bir değerlendirmeye varmış değil.

Son istihbarat bilgilerine vakıf kaynaklara göre, İran’ın yürüttüğü faaliyetler yakın zamanda bir saldırı düzenleneceği anlamına gelmiyor. Bu faaliyetler daha çok Tahran’ın gerilimi tırmandırmak için farklı seçenekler geliştirmeye çalıştığını gösteriyor.

Ancak ABD tarafından tespit edilen planlamanın son derece ayrıntılı olduğu, ülke içindeki muhtemel hedefleri ve saldırı noktalarını içerdiği belirtildi. Konuya yakın iki kaynağa göre söz konusu bilgiler, ABD makamlarını bir dizi acil durum planı hazırlamaya sevk etti.

Beyaz Saray Sözcüsü Lauren Biss ise konuya ilişkin yaptığı açıklamada, ABD'nin «olası tüm tehditleri takip ettiğini ancak şu aşamada ülke için güvenilir bir tehdit bulunmadığını» belirtti.

ABD'li yetkililer ise yeni istihbarat bilgilerinin, devam eden Amerikan askeri saldırıları ve üst düzey yönetim yetkililerinin ülkeyi «yıkıma uğrattığını» söylediği ağır ekonomik abluka karşısında İran'ın tırmanmaya yönelik hazırlıklarını artırdığını gösterdiği görüşünde. Bununla birlikte Tahran'ın bu tür bir saldırıyı gerçekten gerçekleştirebilecek kapasiteye sahip olup olmadığı konusundaki görüş ayrılıkları sürüyor.

Yetkililerden biri, “Saldırıyı gerçekleştirmek için gerekli insan kaynağına gerçekten sahip olup olmadıkları hâlâ tartışma konusu” dedi.

İki kaynak, Amerikalı yetkililerin söz konusu tehdide karşı alınabilecek önlemleri görüşmek üzere geçen hafta birden fazla toplantı yaptığını aktardı. İran kaynaklı tehditler nedeniyle ABD Gizli Servisi'nin, Hazine Bakanı Scott Bessent'i geçen hafta askeri bir tesiste konaklamaya yönlendirdiği de belirtildi.

Yetkililer, ABD'nin konvansiyonel olmayan silahlarla gerçekleştirilecek bir saldırıya karşı ciddi ölçüde savunmasız olduğuna dikkat çekti. Geleneksel bir bombanın içine radyoaktif maddeler yerleştirilerek hazırlanan kirli bombaların yapımının görece kolay olduğu belirtiliyor. İran'ın saldırıyı gerçekleştirmek için ülkeye eğitimli unsurlar sokmasına da gerek bulunmuyor. ABD'de yaşayan bir kişiyi saldırıyı gerçekleştirmeye ikna etmesi yeterli olabilir.

Kaynaklardan birine göre ABD istihbaratı, İranlı yetkililer arasında ABD topraklarında bomba yapımında kullanılabilecek malzemelerin depolandığına ilişkin konuşmaları tespit etti.

İstihbarat bilgilerinin güvenilirliği konusunda Amerikalı yetkililer arasında görüş ayrılıkları bulunsa da İran'ın konvansiyonel silahlara entegre edilebilecek nükleer ya da kimyasal maddeleri hâlihazırda ülkeye sokmuş olabileceği yönünde yaygın bir kanaat bulunuyor. Bu tür bir saldırının hazırlanmasının son derece kolay ve gerçekleşme ihtimalinin yüksek olduğu değerlendiriliyor.

İstihbarat çevrelerine yakın bir kaynak, “Yaklaşık son 10 yılda sınırlarımızda yaşanan denetimsizlik göz önüne alındığında, bomba bileşenlerini temin edebilecek kişilerin ülkeye sokulması ve bunların belirli noktalara yerleştirilmesi son derece kolaydı ifadelerini kullandı.

Bir başka kaynak ise durumu, “Başka bir ifadeyle, İran'ın bu tür saldırıları gerçekleştirme kapasitesi gelişmedi. Değişen şey, İran'ın bunu yapma motivasyonu” sözleriyle değerlendirdi.

ABD Savunma Bakanlığı konuyu Ulusal İstihbarat Direktörlüğü Ofisi'ne havale etti. Ofis ise açıklama yapmaktan kaçındı.

İran'ın New York'taki Birleşmiş Milletler Daimi Temsilciliği Sözcüsü ise yaptığı açıklamada, ülkesinin kimyasal silahların her koşulda kullanılmasını kesinlikle gayrimeşru kabul ettiğini belirterek, bu konudaki asılsız ve uydurma iddiaları kesin bir dille reddettiğini bildirdi. Sözcü, olası bir kirli bomba saldırısına ilişkin istihbarat bilgilerine ise doğrudan değinmedi.

Kirli bomba ne kadar tehlikeli?

Kirli bomba, nükleer fisyon tepkimesine dayanan ve çok daha büyük yıkıma yol açan atom bombasından önemli ölçüde farklılık gösteriyor. Bununla birlikte kirli bombalar, tehlikeli radyoaktif maddelerin havaya karışarak geniş alanlara yayılmasına neden olabiliyor. Uzmanlar, böyle bir saldırıda yaşanabilecek yaralanma ve can kayıplarının büyük bölümünün radyasyondan ziyade bombanın patlamasından kaynaklanacağını belirtiyor.

Radyoaktif maddelerin çevreye yayılması geniş bölgelerin kirlenmesine, toplumda paniğe yol açmasına ve bazı alanların uzun süre kullanılamaz hâle gelmesine neden olabilir.

İstihbarat bilgilerine vakıf kaynaklardan biri, bu tür silahları hassas hedeflere yönelik bir silahtan ziyade korku yayma aracı olarak nitelendirdi. Kaynak, kirli bombaların ciddi hastalıklara yol açabileceğini ve bazı bölgeleri yaşanamaz hâle getirebileceğini ifade etti.

Kirli bombanın hazırlanmasının geleneksel bir bomba yapımından daha zor olmadığı, asıl güçlüğün radyoaktif maddelerin temin edilmesinde yattığı belirtiliyor.

Ortadoğu'daki ABD güçleri de tehdit altında

Endişeler yalnızca Washington ile sınırlı değil. İki Amerikalı yetkiliye göre ABD yönetimi, İran'ın Orta Doğu'da konuşlu Amerikan askerlerine karşı kimyasal silah kullanabileceğine işaret eden istihbarat bilgilerini de yakından takip ediyor.

Yetkililer, söz konusu bilgilerin Amerikan askerlerinin bu tür saldırılara karşı yeterli koruyucu donanıma ve eğitime sahip olup olmadığı konusunda endişelere yol açtığını belirtti.

Tehditler ayrıca bölgedeki ABD diplomatik misyonlarında ve istihbarat birimlerinde görev yapan personelin korunmasına yönelik eş zamanlı önlemlerin devreye alınmasına neden oldu. Bu kapsamda, İran kaynaklı olası bir kimyasal silah saldırısına karşı personelin ihtiyaç duyacağı koruyucu ekipman ve eğitimlerin sağlanması için hazırlıklar başlatıldı.


ABD üniversitelerinde yabancı öğrenci alarmı

New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
TT

ABD üniversitelerinde yabancı öğrenci alarmı

New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)
New York'taki Columbia Üniversitesi kütüphane binası önünde öğrenciler (Arşiv – AP)

ABD üniversitelerine yeni kayıt yaptıran uluslararası öğrenci sayısı, Başkan Donald Trump yönetiminin uyguladığı vize kısıtlamalarına ve mezuniyet sonrası iş bulma olanaklarına ilişkin belirsizliklerin etkisiyle, bu sonbaharda üst üste ikinci yıl yüzde 15 azaldı.

Bu düşüş, yükseköğretim yetkililerinin ABD'nin artık yabancı öğrenciler için cazip ve misafirperver bir ülke olmaktan uzaklaştığı yönündeki endişelerini artırıyor.

Uluslararası Eğitim Enstitüsü (IIE), 10 yükseköğretim kuruluşuyla iş birliği içinde, bu sonbaharda 809 üniversiteyi kapsayan bir ön araştırma gerçekleştirdi. Araştırmaya göre, ABD'deki toplam uluslararası öğrenci sayısı yüzde 9 geriledi. Geçen yıl bu oran yüzde 3 olarak kaydedilmişti. Üniversitelere yeni kayıt yaptıran yabancı öğrenci sayısındaki düşüş ise geçen yıl yaklaşık yüzde 18'e ulaşmasının ardından bu yıl da yüzde 15 oldu.

Araştırma, enstitünün ABD Dışişleri Bakanlığı iş birliğiyle hazırladığı yıllık Open Doors (Açık Kapılar) raporunun yayımlandığı döneme denk geldi. Rapora göre, ABD üniversitelerinde 2025-2026 akademik yılında yaklaşık 1,1 milyon uluslararası öğrenci eğitim gördü. Bu sayı, bir önceki akademik yıla göre yüzde 2,7'lik düşüşe işaret ediyor.

Gerilemenin temel nedeni, yüksek lisans öğrencilerinin sayısındaki yüzde 22,4'lük azalış oldu. Yüksek lisans öğrencisi sayısı 237 bin 655'e geriledi. Buna karşılık lisans öğrencilerinin sayısı 356 bin 165 ile büyük ölçüde sabit kalırken, doktora öğrencilerinin sayısı yüzde 3,1 artarak 158 bin 152'ye yükseldi.

Tüm bu gerilemeye rağmen ABD, uluslararası öğrencilerin dünyada en fazla tercih ettiği ülke olma konumunu korudu.

Raporda, uzun yıllardır ABD'ye en fazla yabancı öğrenci gönderen Hindistan ve Çin'den gelen öğrenci sayısının da azaldığı belirtildi. Hindistan, 339 bin 435 öğrenciyle ilk sıradaki yerini korurken öğrenci sayısı yüzde 6,5 geriledi. Çin'den gelen öğrenci sayısı ise yüzde 4,3 düşerek 254 bin 458 oldu.

Vize politikaları belirleyici oldu

Araştırmaya katılan üniversitelerin yaklaşık yüzde 90'ı, vize başvuru süreçlerinin yabancı öğrenci kayıtlarını olumsuz etkilediğini bildirdi. Üniversitelerin yüzde 70'i düşüşün nedenleri arasında seyahat kısıtlamalarını gösterirken, yüzde 60'ı diğer ülkelerden gelen rekabetin giderek arttığına dikkat çekti.

Yükseköğretim yetkilileri, Başkan Trump'ın zaman zaman yabancı öğrencileri de hedef alan göçmen karşıtı politikaları, belirsizlik yaratan vize uygulamaları ve Çin'le yaşanan ticaret savaşının ABD'nin uluslararası öğrenciler açısından artık eskisi kadar misafirperver bir ülke olarak görülmemesine yol açmasından endişe ediyor.

Amerikan Eğitim Konseyi Başkanı Ted Mitchell, iki yıldır devam eden düşüşü "muhtemelen tarihî" olarak nitelendirdi. Mitchell, eğitimlerine başlamış öğrencilerin de ABD'den ayrılmasından duyduğu kaygıyı dile getirdi.

Yükseköğretim ve Göç Konulu Üniversite Başkanları İttifakı Başkanı Miriam Feldblum ise yönetimin politikalarının "uluslararası öğrencinin yolculuğunun her aşamasında belirsizlik yarattığını" söyledi. Feldblum, bu politikaların birikimli etkisinin ABD'yi öğrenciler açısından "daha az öngörülebilir bir eğitim destinasyonu" haline getirdiğini belirtti.

Öte yandan, İsteğe Bağlı Pratik Eğitim (OPT) programına katılan öğrenci sayısı yüzde 14,1 artarak 335 bin 785'e ulaştı. Program, uluslararası öğrencilere mezuniyetlerinin ardından ABD'de üç yıla kadar çalışma imkânı tanıyor. Ancak ön veriler, programa katılımın bu yıl yüzde 6 gerilediğine işaret ediyor.

Bu gelişme, ABD İç Güvenlik Bakanlığının geçen ay üniversitelerin programa katılmasını tavsiye ettiği her öğrenci için 100 bin dolara kadar ücret alınmasını öngören bir teklif sunmasının ardından yaşandı. Çok sayıda üniversite, Trump yönetimine yaptıkları bildirimlerde söz konusu ücreti karşılayamayacaklarını ifade etti.

Üniversitelerde bütçe kesintileri ve işten çıkarmalar

Gelirlerdeki düşüş, çok sayıda üniversiteyi bütçelerini kısmaya, akademik programları kapatmaya ve personel çıkarmaya yöneltti.

Kuzey Teksas Üniversitesi, yaklaşık 70 akademik programı kapatacağını veya başka programlarla birleştireceğini duyurdu. Pennsylvania Eyalet Üniversitesi ve Boston Üniversitesi de mali sıkıntılarının nedenleri arasında yabancı öğrenci sayısındaki düşüşü gösterdi.

Ohio Eyalet Üniversitesinde uluslararası öğrenci sayısı yüzde 13 azalırken, yalnızca Çinli öğrenci sayısındaki düşüş yüzde 20'yi buldu.

Hindistan'dan öğrenci olarak ABD'ye gelen üniversitenin rektörü Ravi Bellamkonda, "Bu başarılı öğrencilerin Avrupa veya Avustralya'da kalmayı tercih etmesi, ekonomi ve ülke üzerinde etkili olacak" değerlendirmesinde bulundu.

Ulusal Uluslararası Öğrenci Danışmanları Birliği ise bu sonbaharda yabancı öğrenci sayısında yaşanan düşüşün ABD ekonomisine maliyetinin 31 bin iş kaybı ve 2,4 milyar dolarlık gelir kaybı olacağını tahmin etti.