​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
TT

​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)

Ortadoğu'da Barış ve Güvenliğin Geleceğini Destekleme Konferansı dün sona erdi.
ABD ve Polonya, konferans sonrasında yayınlanan sonuç bildirgesinde, Ortadoğu’da istikrarın sağlanması için böyle bir konferansın gerçekleştirilmesinin gerekliliğine dikkat çekerken, ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran'ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varılması için işbirliği yapılması çağrısında bulundu ve bu tehditlerin Ortadoğu ile sınırlı kalmayacağını, bilakis Avrupa’ya ve Batı’ya da yöneleceğini söyledi. Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz ise yaptığı konuşmada, İran'ın Suriye'ye müdahalelerinin bölgeyi olumsuz etkilediğini söyledi.
“İran, Hizbullah ve terörizm Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor”
Varşova Konferansı’nın krizlerin üstesinden gelinmesi için gerçekleştirildiğini dile getiren Pompeo, “İran, Hizbullah ve terörizmin yayılması Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor. Ortadoğu'daki barış çalışmalarına devam edeceğiz. Daha fazla yaptırım ve daha fazla baskı istiyoruz. Böylece İran'daki diktatörlerin devamlılığının önüne geçebiliriz” açıklamasında bulundu. Ayrıca bölgedeki İran saldırganlığının gerçek bir tehlike olduğuna dikkat çeken Pompeo, “Konferansta İran’ı savunan hiçbir ülke yok. İran’ın bölgeyi istikrarsızlaştıran rolü konusunda hepimiz hemfikiriz” dedi. Pompeo, İran rolüne atıfta bulunmadan bölgedeki sorunlardan bahsetmenin zor olduğuna dikkat çekerek, İran’ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varmak için işbirliğine ihtiyaç duyulduğunu ve Washington’un İran'a daha fazla yaptırım uygulama konusunda haklı olduğunu söyledi.
Öte yandan Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, Ortadoğu'daki sorunların karmaşık olduğuna ve Avrupa Birliği’nin (AB) tek başına bunların üstesinden gelmek için yeterli güce sahip olmadığına dikkat çekerek, “İran'ın olumsuz bir etkisi var. Tartışmalarımızda bunu göz ardı etmedik” dedi.
Konferansa yaklaşık 60 ülke katıldı, fakat katılımın Avrupa ayağı düşüktü. ABD yetkilileri, İran'ın eylemlerini tehdit olarak gören Arap devletleri ve İsrail gibi farklı tarafların bölgede bulunmasının önemini vurguladılar.
Pence’den Avrupa ülkelerine suçlama
Konferansın oturum aralarında açıklamalarda bulunan ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, İran dosyasıyla ilgili olarak Amerikan ve Avrupa tarafları arasındaki farklara ışık tuttu. ABD yetkilisi, Avrupalıları, ‘İran rejimine yönelik yaptırımları, mali işlemler için bir mekanizma kurarak atlatmaya çalışmakla’ suçladı. Bu davranışların hoş olmadığına dikkat çeken Pence, bu davranışların taraflar arasındaki ilişkilerde birtakım sonuçları olabileceğini söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı Pence, konuşmasının devamında, Trump'ın iki yıl önce başkanlık koltuğuna oturmasında sonra ilk dış ziyaretini Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiğine ve Arap-İslam-Amerikan Zirvesi’ne katıldığına atıfta bulunarak, barışın sağlanması için konferansa katılan bütün ülkeler ile çalışmaya hazır olduklarını belirtti.
Katılımcıların bölge için daha iyi bir gelecek inşa edilmesi hakkında konuştuğunu kaydeden Pence, “Şu anda toplantılar yapılıyor. Çünkü radikal İslami terörizm gibi ortak bir sorunla karşı karşıyayız. Terörizm yalnızca Amerika'ya değil bölgedeki tüm ülkelere yönelik bir tehdit oluşturuyor. Başkan Trump yönetimi, bu radikal tehdide karşı koyma konusunda adımlar attı ve DEAŞ örgütü ile kendini gösteren bu tehdidin ortadan kaldırılması hususunda esas katkılarda bulundu. ABD, kendi vatandaşlarının güvenliğini önceliyor. Fakat Amerika’nın öncelenmesi, yalnız Amerika demek değildir. Washington, aşırılıkçılığa karşı uluslararası bir koalisyon oluşturmak için çalışıyor.”
Başbakan Netanyahu'nun geçen yılın sonunda Umman'ı ziyareti ve Papa Franciscus'un bu yıl BAE'ye yaptığı ziyaret gibi bölgedeki ‘değişim rüzgarlarına’ değinen Pence, “Bu tarihi konferans yeni bir dönemin başladığının kanıtıdır” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü:
“DEAŞ hilafeti kısa bir süre sonra sona erecek ve Trump’ın açıklamasına göre yakın zamanda bölgedeki ABD birlikleri geri çekilecek. Bu, taktiklerdeki bir değişikliktir, görevde değil. Toprakları DEAŞ’ın elinden geri almamız yeterli değil. Ortaklarımızla çalışmaya hazırız. DEAŞ katıntıları her nerede olursa olsun takip edeceğiz.”
ABD'nin Suriye'deki yeni bir kimyasal saldırıya yanıt verme konusundaki kararlılığını dile getiren Pence, ülkesinin İngiltere ve Fransa ile birlikte, Devlet Başkanı Beşşar Esed rejiminin gerçekleştirdiği kimyasal bir saldırıya yanıt verdiğini hatırlatarak, rejim tarafından gerçekleştirilecek benzer bir saldırıya aynı şekilde yanıt vermeye hazır olduklarını söyledi.
“Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor”
Sonra, İran rejiminin bölgenin geleceği ve Ortadoğu’daki barış ve istikrar için en büyük tehdit olduğunu dile getirerek İran hakkında konuşmaya başlayan Pence, “Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor, Suriye ve Yemen'e müdahale ediyor, Hizbullah'ı destekliyor ve Amerikalı rehineleri elinde tutuyor” dedi. İran’ı Ortadoğu’daki etkisini genişletmek için Irak ve Suriye’de birer koridor açmakla itham eden Pence, savaşçıları ile Esed rejiminin düşmesini engellemeye çalıştığını ve Lübnan Hizbullahı’na roketler gönderdiğini söyledi.
Pence, 1979 yılında Şah’ın devrilmesinin ardından geçen 40 yıl boyunca başarısızlık ve terörün İran’da hüküm sürdüğünü dile getirerek, yapılan nükleer anlaşmanın İran’ı caydırmadığını, bilakis bölgedeki müdahalelerini daha da arttırdığını söyledi. Başkan Trump’ın nükleer anlaşmadan çekildiğini, İran rejimine yaptırımlar uyguladığını ve İran'ın eylemlerine itiraz eden diğer ülkelerin de bu yaptırımları desteklediğini dile getiren Pence, “Maalesef, en yakın Avrupalı arkadaşlarımızdan bazıları bu yaptırımları ihlal etti ve onları atlatmaya çalıştı. Fransa, İngiltere ve Almanya kurdukları finansal işlemler mekanizması ile bu yaptırımların üstesinden gelmeye çalıştılar. Bu hamle, ABD ile Avrupa’nın aralarının açılmasına sebep olacaktır” dedi.
“Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi”
İran'ın teknik olarak uygulayıp uygulamamasının değil, nükleer anlaşmanın kendisinin bir sorun olduğunu dile getiren Pence, “Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi. Artık anlaşmadan çekilmeliler. Bu fırsatı görmezden gelemeyiz” dedi.
Ortadoğu’daki barış süreci hakkında konuşan Pence, “Başkan Trump, üç İbrahimî din olan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın tabilerinin barış içinde birlikte yaşamalarını istiyor” ifadesini kullandı.
Öte yandan Varşova Konferansı’na katılan Suudi Arabistan’ın Washington Büyükelçisi Prens Halid bin Selman, önceki gün Twitter hesabı üzerinden yapmış olduğu paylaşımlarda, “Molla rejimi 40 yıl önce iktidarı ele geçirdi. İran halkının yaşam standartları bu süre içerisinde ciddi bir düşüne tanık oldu. Bu rejim, bölgedeki terörizm, radikalizm, mezhepçilik ve istikrarsızlığı desteklemek için halkının parasını israf etmeye devam ediyor. Dost İran halkı, bölgede bölücülük ve terör fitnelerini yaymak için servetini ve parasını israf etmek yerine halkına özen gösteren bir yönetimi hak ediyor. İran rejimi halen Arapları dize getirmeye çalışmak gibi asla gerçekleşmeyecek bir yanılsama içinde. Ayrımcı söylemleri kendisini açığa çıkarıyor, Bu rejimin boş hayalleri 40 yıl sonra artık kimseyi kandıramıyor” açıklamasında bulundu.
İran rejiminin yayılımcı hayallerine hâlâ bağlı olduğuna dikkat çeken Prens Halid bin Selman, “İran rejiminin lideri, devrimlerinin 40’ıncı yıl dönümü konuşmasında Basra Körfezi'ndeki Arap topraklarının kendi topraklarının bir parçası olduğunu iddia ederek, bu bölgeyi güney İran olarak adlandırdı. Böylece yayılımcı niyetlerini ortaya koydu” ifadelerini kulandı.
Konferansın açılışı
Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, sabah saatlerinde kullandığı şu ifadeler ile konferansın açılışını yaptı;

“Bölgedeki barış ve güvenlik sorununa yeni bir ivme kazandırmanın zamanı geldi. Mülteci krizleri, ekonomik krizler ve bazı durumlarda devlet kurulması gibi krizlerin bölgede olumsuz etkiler oldu. Ortadoğu’nun istikrarını güvence altına almak, devam eden krizlere son vermek, kültürlerarası birliği teşvik etmek ve kapsayıcı toplumlar inşa etmek gibi durumlar, büyük zorluklar ile karşı karşıya. Uluslararası toplumun istikrarı ve sürdürülebilir barışı korumak için bu çabaları aktif olarak desteklemesi önemlidir.”
Czaputowicz açılış konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Ortadoğu'daki çatışmaların birçok kaynağı var. Bunlardan bazıları, bazı liderlerin her ne pahasına olursa olsun gücü ellerinde tutmak istemesi, dini köktencilik ve hoşgörüsüzlüktür. Ayrıca güç dengesizlikleri, coğrafi ayrılıklar veya dış kuvvetlerin müdahalesi de çatışmaya sebep olan unsurlar arasında yer alabilir. ABD ve AB’nin İran’ın bölgede oynayacağı rol konusunda paylaştıkları bir inançları var. Ancak İran'ın nükleer programının olası sonuçları ve bu ülkenin bölgede oynadığı istikrarsızlaştırıcı rolü konusunda endişeliyiz. İran'ın tahammül edilemez davranışlarını şiddetle kınıyoruz. Aramızda araçlar bakımından farklılıklar olabilir. AB, İran'ın nükleer programının barışçıl doğasını korumanın, bir ortak eylem planını gerektirdiğine inanıyor. ABD bu anlaşmadan çekildi ve İran’a yaptırımlar uyguladı. Bugün Ortadoğu’nun karşılaştığı zorlukları hatırlatan bölge temsilcilerini dinleme fırsatına sahibiz.”
Konferans dahilinde gerçekleştirilecek görüşmelerde herhangi bir ülkenin veya konunun görüşmelerin seyrine hakim olmayacağını dile getiren ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise şunları söyledi:
“Konferans, Yemen Dışişleri Bakanı Halid el-Yemani’nin başkanlığını yapacağı Yemen hakkında bir tartışma ile başlayacak. Daha sonra Suriye'deki idarenin sonraki adımlarını ve değişmeyen stratejik hedeflerimize ulaşmak için çabalarımızı sürdürme taahhüdümü gözden geçireceğiz. Sonrasında Başkanı Trump'ın danışmanı Jared Kushner, ABD yönetiminin İsrail ile Filistinliler arasında kapsamlı ve sürdürülebilir bir barışı sağlama çabalarını tartışacak. Tüm bu konular hakkında soru sorma ve yorum yapma fırsatı da olacak. Sonrasında ise ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, Polonya Başbakanı ve 7 Dışişleri Bakanı ilgili konular hakkındaki değerlendirmelerini bizimle paylaşacak. Daha sonra bir grup devletle, mültecilerin ve insani zorlukların ele alındığı bir öğle yemeği tertip edilecek. Bunun ardından füze geliştirme ve bunları yayma, siber tehditlerle mücadele, terörizm ve yasadışı fon sağlamak ile mücadele konulu bir dizi çalışma oturumu düzenlenecek.”
Pompeo sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bugün çok önemli görüşmelerde bulunacağız, ancak konferans sona ermeyecek. Çalışmamız gerekiyor. Suriye ve Yemen, silahların yayılması, barış süreci, terörizm, İran, siber güvenlik ve insani krizler gibi meseleler tek başına üstesinden gelinecek sorunlar değil. Güvenliği sağlamak için birlikte çalışmalıyız. Hiçbir ülke bunun dışında kalamaz. ABD, Ortadoğu’daki güvenlik sorunlarına yönelik çabalara liderlik etmeye devam edecek. Bölge için iyi bir güç olmaya devam edeceğiz. Bugün gerçekleştirilen konferans bunun kanıtıdır.”
Pompeo, sabah saatlerinde, konferansı ‘istisnai’ olarak nitelendiren Netanyahu ile ortak bir basın toplantısı düzenledi.
İsrail Başbakanı Netanyahu konferans ile ilgili "tarihsel bir dönüm noktası" değerlendirmesinde bulunduktan sonra şunları söyledi:
“Burada 60 ülkeden dışişleri bakanı ve hükümet temsilcisi, İsrail başbakanı ve önde gelen Arap ülkelerinin dışişleri bakanları karşılıklı oturup bugüne kadar görülmemiş bir güç ve açıklıkla İran rejiminin yarattığı ortak tehditle nasıl baş edilmesi gerektiğini konuştu. İlk kez birlikte geleceğimizi tehdit eden şeyin ne olduğunu ve onu güvence altına almak için neler yapmamız gerektiğini tartışma fırsatı bulduk. Bu diyaloğu gelecekte yalnızca güvenlik konusunda değil, Ortadoğu halklarının yaşamını etkileyecek her alanda sürdürmeliyiz”
“İran’la yüzleşmeden Ortadoğu’da barış ve istikrar sağlayamayız” diyen Pompeo ise İran’ın eylemleri de dahil olmak üzere istikrarsızlaştırıcı eylemleri ele almaya yönelik ortak çabalara duyulan ihtiyaçtan söz ederek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Basitçe ifade etmek gerekirse, İran ile yüzleşmeden bunları gerçekleştirmek söz konusu olamaz. Lübnan’da Yemen’de Suriye’de Irak’ta yıkıcı etkilerde bulunuyorlar. Buralarda Hamas, Hizbullah ve Husiler gibi gerçek tehditler var. İran’a karşı harekete geçmeden Ortadoğu’da barış sağlayamayız.”



Şi, Trump ve Putin ile yapılacak üçlü zirve öncesinde Çin’in merkezi bir rol üstlenmesini bekliyor

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
TT

Şi, Trump ve Putin ile yapılacak üçlü zirve öncesinde Çin’in merkezi bir rol üstlenmesini bekliyor

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve ABD Başkanı Donald Trump, Trump’ın Çin’in Shenzhen kentine varışı sırasında (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu’na (APEC) üye ülkelerin liderlerine ev sahipliği yapan Çin’in Shenzhen kentindeki havalimanının pistinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping tarafından sıcak bir şekilde karşılandı. Bu jestin, bugün Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katılımıyla gerçekleşecek ve dünyanın en büyük üç nükleer gücünü bir araya getirecek ilk zirve öncesinde sıcak bir atmosfer oluşturma çabasının parçası olduğu değerlendirildi.

ABD medyası, bu jestin dikkatle planlanmış göründüğünü bildirdi. Şi, başkanlık uçağı Air Force One’ın dışında Trump’ı kucaklayarak karşıladı ve iki lider arasındaki yakınlığı ve özel kişisel ilişkiyi gözler önüne serdi. Aynı gün akşam saatlerinde ise Trump, akşam yemeği öncesinde Şi’nin yanlarında durduğu sırada Putin ile tokalaştı. Şi’nin iki konuğun arasında yer alması, fotoğrafta Çin’i merkeze taşıdı.

Ancak üç lideri bir araya getiren bu kutlama havasındaki görüntü, siyasi yakınlaşma veya ilişkilerini zorlayan ihtilaflı konularda uzlaşma sağlandığı anlamına gelmiyor. Tokalaşmaların ve gülümsemelerin ardında uluslararası sistemin geleceği, İran savaşı, Ukrayna’daki savaş, küresel ticaret, ileri teknoloji ve nükleer silahların sınırlandırılması gibi konularda farklı stratejik çıkarlar rekabet ediyor. Bu nedenle toplantının önemi yalnızca gerçekleşmesinden değil, her liderin diğer iki lidere vereceği mesajların niteliğinden ve kişisel diplomasinin sembolik görüntülerin ötesine geçen uzlaşılar sağlayıp sağlayamayacağından kaynaklanıyor.

CNN, toplantıyı, 70 yaşını aşmış, dünya nükleer silahlarının yaklaşık yüzde 90’ına sahip üç liderin olağanüstü buluşması olarak nitelendirdi. Uluslararası arenada iki savaşın ve iç içe geçmiş krizlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleşen görüşmenin kesinleşmiş bir gündeminin de bulunmadığına dikkat çekti.

Çatışan çıkarlar

Üç lider zirveye aynı önceliklerle katılmıyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, her şeyden önce ülkesinin göz ardı edilemeyecek bir uluslararası aktör konumunu pekiştirmeyi ve Ukrayna savaşının başlamasından bu yana Batı’nın uyguladığı yaptırımlara rağmen Rusya’nın hâlâ ABD ve Çin ile aynı masaya oturabilecek kapasitede olduğunu göstermeyi amaçlıyor.

APEC Zirvesi marjında böyle bir toplantı düzenlenmesi fikrini ilk ortaya atan da Putin oldu. Görece bir izolasyon ve ekonomik-siyasi baskı altında geçen yılların ardından ABD ve Çin liderlerinin yanında yer alması, herhangi bir anlaşmaya varılmadan önce bile siyasi ve sembolik bir kazanım anlamına geliyor.

Trump ise zirveye, özellikle yönetiminin karşı karşıya olduğu iç siyasi zorlukların gölgesinde, uluslararası bir başarı olarak sunabileceği diplomatik bir atılım gerçekleştirme arzusuyla katılıyor. Şarku’l Avsat’ın Wall Street Journal’dan aktardığına göre ABD’li ve yabancı yetkililer, Trump’ın ara seçimlerin ardından uluslararası alanda somut sonuçlar elde edebileceğini göstermek amacıyla dış politikada daha fazla risk almaya hazır olmasını bekliyor. Washington Post ise ziyareti, Şi ve Putin ile kişisel ve gayriresmi diplomasiye dayalı bir girişim olarak nitelendiriyor.

cdvfgh
Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) liderler toplantısı karşılama yemeği öncesinde çekilen toplu fotoğraf (EPA)

Buna karşılık Şi, gelişmeleri yönetme ve zirvenin seyrini belirleme konusunda en istekli lider olarak öne çıkıyor. Pekin yönetimi bu fırsatı, Shenzhen kentini Silikon Vadisi ile rekabet edebilecek küresel bir teknoloji merkezi olarak tanıtmak için kullandı. Şi ve Putin de iki ülke arasındaki ortaklığın gücünü vurgulamaya özen gösterdi. Bu durum, üç lider arasındaki ilişkilerin niteliği bakımından önemli bir farklılığa işaret ediyor. Trump ile Putin yüz yüze yedi, Trump ile Şi ise sekiz kez görüştü. Ancak Çin ve Rusya liderleri arasındaki ilişki çok daha köklü. İki lider, Şi’nin 2013’te iktidara gelmesinden bu yana 40’tan fazla kez bir araya geldi.

Bu durum, Trump’ı masadaki diğer iki liderle aynı ölçüde yakın bir ortaklığa sahip olmayan tek taraf haline getiriyor. Bu durumun müzakerelerdeki dengeyi ve olası uzlaşıların niteliğini etkilemesi beklenebilir.

Rusya-Ukrayna savaşı dosyası ise üçlü bir uzlaşıya yönelik her türlü girişimin önündeki en büyük engel olmayı sürdürüyor. Trump yönetimi, savaşın zirvenin gündemine alınıp alınmayacağı konusunda çelişkili mesajlar verdi. İlk aşamada üst düzey bir ABD’li yetkili, başkanın bu konuyu görüşmeyeceğini belirtirken, Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada Rus ve Çinli mevkidaşlarıyla savaşı ele almayı beklediğini duyurdu.

Zirve, büyük güçlerin Avrupa ülkelerini sürecin dışında bırakarak Ukrayna konusunda uzlaşmaya varabileceği endişesini de beraberinde getiriyor. Bu durum, İkinci Dünya Savaşı’nın ardından Avrupa’nın geleceğine ilişkin düzenlemelerin küçük ülkelere eşit temsil hakkı tanınmadan galip güçler tarafından ele alındığı 1945 Yalta Konferansı’nı yeniden gündeme taşıdı.

Çip savaşı

Çin’in görkemli karşılamasına rağmen Trump, zirveye mutlak bir güç konumundan katılmıyor. Washington ile Pekin arasındaki teknoloji rekabeti, ABD yönetimi içindeki görüş ayrılıklarını ortaya koyarken Trump’ı, Amerikan teknolojik üstünlüğünü korumak ile Çin’le istikrarlı ilişkileri sürdürmek arasında zor bir tercihle karşı karşıya bırakıyor.

Birkaç gün önce ABD Ticaret Bakanlığı, gelişmiş yarı iletkenlerin ihracatına yönelik kısıtlamaları sıkılaştırdı. Bu kapsamda, yurt dışındaki veri merkezlerinin Çin, Rusya ve İran’daki şirketlere yüksek miktarda bilgi işlem kapasitesi satmadan önce lisans alması zorunlu hale getirildi.

Ancak karar, ABD yönetiminin kendi içinde de görüş ayrılıklarını ortaya çıkardı. Karara ilişkin duyuru metninde Hazine Bakanlığı ile Ulusal Güvenlik Konseyi’nin düzenlemenin hazırlanmasında rol oynadığına işaret edilirken Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in karara karşı çıktığı belirtildi.

Pekin ise sert bir dille karşılık verdi. Çin Ticaret Bakanlığı, gelişmeden duyduğu ‘derin rahatsızlığı’ dile getirerek Washington’ın kısıtlamaları sürdürmekte ısrar etmesi halinde karşı önlemler alacağı uyarısında bulundu.

Nvidia şirketiyle ilgili gelişmeler de tabloyu daha karmaşık hale getirdi. Şirketin eski CEO’su Jensen Huang’ın, ABD’li yetkililerin Çin istihbarat ajanı olarak nitelendirdiği bir kadınla ilişkisine dair haberler geniş çaplı tartışmalara yol açtı.

Bu gelişmeler ışığında kapsamlı bir ticaret anlaşmasına varılması ihtimali sınırlı görünüyor. İki ülke arasında önceki APEC zirvesinde sağlanan ticaret ateşkesi, 10 Ocak’ta sona erecek. Washington ise Pekin’in Amerikan tarım ürünlerini satın alma ve nadir toprak elementlerinin ihracatını artırma konusundaki taahhütlerini tam olarak yerine getirmediğini belirtiyor.

Şi’nin, özellikle gelecek ay Florida’da düzenlenecek G20 Zirvesi’nde Trump ile yeniden bir araya gelmelerinin beklenmesi nedeniyle beklemeyi ve Trump’ın önümüzdeki dönemde atacağı adımları gözlemlemeyi tercih etmesi muhtemel görünüyor.

Kuzey Kore

Belirsizlik yalnızca Ukrayna ve ticaret konularıyla sınırlı değil. Kuzey Kore dosyası da hâlâ gündemdeki olası başlıklardan biri olmayı sürdürüyor. Trump, Çin’de bulunduğu sırada Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşebileceğinin sinyalini verirken ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, başkanın böyle bir görüşmeyi siyasi bir taviz olarak değerlendirmediğini vurguladı.

cdfrvgth
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği Forumu (APEC) akşam yemeği öncesinde ABD Başkanı Donald Trump ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in arasında duruyor. (AP)

Bu dosyalar ışığında Beyaz Saray beklentileri düşük tuttu. ABD’li yetkililer, toplantı sırasında kapsamlı bir nükleer anlaşmaya varılmasını beklemiyor. Gerçekçi sonuçların, silahların sınırlandırılmasına yönelik üçlü görüşmelerin başlatılması niyetinin açıklanması, bazı uluslararası krizlerde koordinasyon sağlanması ve üç lider arasındaki temasların sürdürülmesiyle sınırlı kalabileceği değerlendiriliyor. Mevcut gerilimler göz önüne alındığında, diyaloğun sürdürülmesi konusunda anlaşmaya varılması bile başlı başına önemli bir sonuç olabilir. Bu durum, özellikle liderlerin ticari ve askerî anlaşmazlıkların daha geniş çaplı bir çatışmaya dönüşmesini önlemeyi başarması halinde daha da önem kazanacak.


Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
TT

Trump, Şi ve Putin zirvesinin gündeminde kritik anlaşmazlık konuları

Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)
Çin’in Şhenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi’ne katılan liderler, Çin-ABD-Rusya zirvesi öncesinde dün toplu fotoğraf çektirdi (AP)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD'li mevkidaşı Donald Trump'ı dün, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katılımıyla gerçekleştirilecek “tarihi” üçlü zirve öncesinde, Şhenzhen kentinde dikkat çekici bir törenle karşıladı. Uluslararası alandaki önemli anlaşmazlık konularında uzlaşma sağlanması beklentilerinin öne çıktığı zirve öncesinde, Avrupa'nın büyük güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda ve Avrupa'nın menfaatleri aleyhine anlaşmalar yapabileceğine yönelik endişeleri de gündeme geldi.

Zirve öncesinde çeşitli ikili görüşmeler gerçekleştirildi. Bunların en önemlilerinden biri, Şi Cinping ile Vladimir Putin arasında yapılan görüşme oldu. İki lider, Rusya-Çin ortaklığının güçlü olduğunu ve başta Ukrayna savaşı olmak üzere uluslararası meselelerde görüşlerini eşgüdüm içinde yürüttüklerini vurguladı. Kremlin ise üç liderin yayımlayacağı ortak bildirinin hazırlanması için yoğun istişarelerin sürdüğünü ifade etti.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre zirvenin gündeminde Ukrayna ve İran'daki savaşlar, Washington ile Pekin arasındaki ticari ve teknolojik rekabet ile nükleer silahların sınırlandırılması konuları öne çıkıyor. Üç liderin öncelikleri ve stratejik çıkarları arasındaki farklılıklar ise görüşmelerin seyrini belirleyecek temel unsurlar arasında yer alıyor.


Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı: Kuzey Kore, uranyum zenginleştirme tesisini genişletiyor

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi (AFP)
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi (AFP)
TT

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı: Kuzey Kore, uranyum zenginleştirme tesisini genişletiyor

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi (AFP)
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Başkanı Rafael Grossi (AFP)

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), Kuzey Kore'nin uranyum zenginleştirme amacıyla kullandığı nükleer tesislerden birini genişletme çalışmalarını sürdürdüğünü bildirdi. Şarku’l Avsatın DPA’dan aktardığına göre ajans bu yöndeki tespitlerini kamuoyuyla paylaştı.

UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, Yongbyon Nükleer Araştırma Merkezi'ndeki mevcut tesisin eylül ayından bu yana daha da genişletildiğini belirtti. Grossi, uranyum zenginleştirme programının büyütülmesinin “ciddi endişe kaynağı olmayı sürdürdüğünü” söyledi.

Pyongyang, yıllardır UAEA müfettişlerinin ülkeye girişine izin vermiyor. Buna rağmen ajans, uydu görüntüleri de dahil olmak üzere çeşitli yöntemlerle Kuzey Kore'nin nükleer tesislerini izlemeyi sürdürüyor.

Yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum, nükleer silah üretiminde kullanılabiliyor. Pyongyang'dan yapılan resmî açıklamalara göre Kuzey Kore, nükleer silah programını geliştirmeye devam ediyor.

Kuzey Kore Dışişleri Bakanı Choe Son Hui, geçen hafta bu tür silahlara sahip olmanın ülkesinin egemenliğinin “en güçlü güvencesi” olduğunu vurguladı. Choe, G7 ülkelerinin Kuzey Kore'nin nükleer silahlarından tamamen arındırılması yönündeki son çağrısını da reddetti.

Küresel nükleer silahsızlanma konusunun, ABD Başkanı Donald Trump'ın talebi doğrultusunda, bugün Çin'in Shenzhen kentinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştireceği zirvede gündeme gelmesi bekleniyor.

Kuzey Kore'nin balistik füze ve nükleer denemeleri nedeniyle Kore Yarımadası'nda gerginlik sürüyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre söz konusu denemeler, Pyongyang'a yönelik uluslararası yaptırımların uygulanmasına yol açmıştı.