​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
TT

​Pompeo’dan İran'ın tehditlerine karşı Varşova Konferansı’ndan çağrı

Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)
Varşova'da gerçekleştirilen Ortadoğu konferansından bir kare (AP)

Ortadoğu'da Barış ve Güvenliğin Geleceğini Destekleme Konferansı dün sona erdi.
ABD ve Polonya, konferans sonrasında yayınlanan sonuç bildirgesinde, Ortadoğu’da istikrarın sağlanması için böyle bir konferansın gerçekleştirilmesinin gerekliliğine dikkat çekerken, ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo, İran'ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varılması için işbirliği yapılması çağrısında bulundu ve bu tehditlerin Ortadoğu ile sınırlı kalmayacağını, bilakis Avrupa’ya ve Batı’ya da yöneleceğini söyledi. Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz ise yaptığı konuşmada, İran'ın Suriye'ye müdahalelerinin bölgeyi olumsuz etkilediğini söyledi.
“İran, Hizbullah ve terörizm Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor”
Varşova Konferansı’nın krizlerin üstesinden gelinmesi için gerçekleştirildiğini dile getiren Pompeo, “İran, Hizbullah ve terörizmin yayılması Ortadoğu için büyük bir tehdit oluşturuyor. Ortadoğu'daki barış çalışmalarına devam edeceğiz. Daha fazla yaptırım ve daha fazla baskı istiyoruz. Böylece İran'daki diktatörlerin devamlılığının önüne geçebiliriz” açıklamasında bulundu. Ayrıca bölgedeki İran saldırganlığının gerçek bir tehlike olduğuna dikkat çeken Pompeo, “Konferansta İran’ı savunan hiçbir ülke yok. İran’ın bölgeyi istikrarsızlaştıran rolü konusunda hepimiz hemfikiriz” dedi. Pompeo, İran rolüne atıfta bulunmadan bölgedeki sorunlardan bahsetmenin zor olduğuna dikkat çekerek, İran’ın tehditleri konusunda küresel bir anlaşmaya varmak için işbirliğine ihtiyaç duyulduğunu ve Washington’un İran'a daha fazla yaptırım uygulama konusunda haklı olduğunu söyledi.
Öte yandan Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, Ortadoğu'daki sorunların karmaşık olduğuna ve Avrupa Birliği’nin (AB) tek başına bunların üstesinden gelmek için yeterli güce sahip olmadığına dikkat çekerek, “İran'ın olumsuz bir etkisi var. Tartışmalarımızda bunu göz ardı etmedik” dedi.
Konferansa yaklaşık 60 ülke katıldı, fakat katılımın Avrupa ayağı düşüktü. ABD yetkilileri, İran'ın eylemlerini tehdit olarak gören Arap devletleri ve İsrail gibi farklı tarafların bölgede bulunmasının önemini vurguladılar.
Pence’den Avrupa ülkelerine suçlama
Konferansın oturum aralarında açıklamalarda bulunan ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, İran dosyasıyla ilgili olarak Amerikan ve Avrupa tarafları arasındaki farklara ışık tuttu. ABD yetkilisi, Avrupalıları, ‘İran rejimine yönelik yaptırımları, mali işlemler için bir mekanizma kurarak atlatmaya çalışmakla’ suçladı. Bu davranışların hoş olmadığına dikkat çeken Pence, bu davranışların taraflar arasındaki ilişkilerde birtakım sonuçları olabileceğini söyledi.
ABD Başkan Yardımcısı Pence, konuşmasının devamında, Trump'ın iki yıl önce başkanlık koltuğuna oturmasında sonra ilk dış ziyaretini Suudi Arabistan’a gerçekleştirdiğine ve Arap-İslam-Amerikan Zirvesi’ne katıldığına atıfta bulunarak, barışın sağlanması için konferansa katılan bütün ülkeler ile çalışmaya hazır olduklarını belirtti.
Katılımcıların bölge için daha iyi bir gelecek inşa edilmesi hakkında konuştuğunu kaydeden Pence, “Şu anda toplantılar yapılıyor. Çünkü radikal İslami terörizm gibi ortak bir sorunla karşı karşıyayız. Terörizm yalnızca Amerika'ya değil bölgedeki tüm ülkelere yönelik bir tehdit oluşturuyor. Başkan Trump yönetimi, bu radikal tehdide karşı koyma konusunda adımlar attı ve DEAŞ örgütü ile kendini gösteren bu tehdidin ortadan kaldırılması hususunda esas katkılarda bulundu. ABD, kendi vatandaşlarının güvenliğini önceliyor. Fakat Amerika’nın öncelenmesi, yalnız Amerika demek değildir. Washington, aşırılıkçılığa karşı uluslararası bir koalisyon oluşturmak için çalışıyor.”
Başbakan Netanyahu'nun geçen yılın sonunda Umman'ı ziyareti ve Papa Franciscus'un bu yıl BAE'ye yaptığı ziyaret gibi bölgedeki ‘değişim rüzgarlarına’ değinen Pence, “Bu tarihi konferans yeni bir dönemin başladığının kanıtıdır” diyerek sözlerini şöyle sürdürdü:
“DEAŞ hilafeti kısa bir süre sonra sona erecek ve Trump’ın açıklamasına göre yakın zamanda bölgedeki ABD birlikleri geri çekilecek. Bu, taktiklerdeki bir değişikliktir, görevde değil. Toprakları DEAŞ’ın elinden geri almamız yeterli değil. Ortaklarımızla çalışmaya hazırız. DEAŞ katıntıları her nerede olursa olsun takip edeceğiz.”
ABD'nin Suriye'deki yeni bir kimyasal saldırıya yanıt verme konusundaki kararlılığını dile getiren Pence, ülkesinin İngiltere ve Fransa ile birlikte, Devlet Başkanı Beşşar Esed rejiminin gerçekleştirdiği kimyasal bir saldırıya yanıt verdiğini hatırlatarak, rejim tarafından gerçekleştirilecek benzer bir saldırıya aynı şekilde yanıt vermeye hazır olduklarını söyledi.
“Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor”
Sonra, İran rejiminin bölgenin geleceği ve Ortadoğu’daki barış ve istikrar için en büyük tehdit olduğunu dile getirerek İran hakkında konuşmaya başlayan Pence, “Tahran rejimi terörizmi desteklemeye devam ediyor, Suriye ve Yemen'e müdahale ediyor, Hizbullah'ı destekliyor ve Amerikalı rehineleri elinde tutuyor” dedi. İran’ı Ortadoğu’daki etkisini genişletmek için Irak ve Suriye’de birer koridor açmakla itham eden Pence, savaşçıları ile Esed rejiminin düşmesini engellemeye çalıştığını ve Lübnan Hizbullahı’na roketler gönderdiğini söyledi.
Pence, 1979 yılında Şah’ın devrilmesinin ardından geçen 40 yıl boyunca başarısızlık ve terörün İran’da hüküm sürdüğünü dile getirerek, yapılan nükleer anlaşmanın İran’ı caydırmadığını, bilakis bölgedeki müdahalelerini daha da arttırdığını söyledi. Başkan Trump’ın nükleer anlaşmadan çekildiğini, İran rejimine yaptırımlar uyguladığını ve İran'ın eylemlerine itiraz eden diğer ülkelerin de bu yaptırımları desteklediğini dile getiren Pence, “Maalesef, en yakın Avrupalı arkadaşlarımızdan bazıları bu yaptırımları ihlal etti ve onları atlatmaya çalıştı. Fransa, İngiltere ve Almanya kurdukları finansal işlemler mekanizması ile bu yaptırımların üstesinden gelmeye çalıştılar. Bu hamle, ABD ile Avrupa’nın aralarının açılmasına sebep olacaktır” dedi.
“Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi”
İran'ın teknik olarak uygulayıp uygulamamasının değil, nükleer anlaşmanın kendisinin bir sorun olduğunu dile getiren Pence, “Avrupalıların bizlerin ve İran halkının yanında olma zamanı geldi. Artık anlaşmadan çekilmeliler. Bu fırsatı görmezden gelemeyiz” dedi.
Ortadoğu’daki barış süreci hakkında konuşan Pence, “Başkan Trump, üç İbrahimî din olan Yahudilik, Hristiyanlık ve İslam'ın tabilerinin barış içinde birlikte yaşamalarını istiyor” ifadesini kullandı.
Öte yandan Varşova Konferansı’na katılan Suudi Arabistan’ın Washington Büyükelçisi Prens Halid bin Selman, önceki gün Twitter hesabı üzerinden yapmış olduğu paylaşımlarda, “Molla rejimi 40 yıl önce iktidarı ele geçirdi. İran halkının yaşam standartları bu süre içerisinde ciddi bir düşüne tanık oldu. Bu rejim, bölgedeki terörizm, radikalizm, mezhepçilik ve istikrarsızlığı desteklemek için halkının parasını israf etmeye devam ediyor. Dost İran halkı, bölgede bölücülük ve terör fitnelerini yaymak için servetini ve parasını israf etmek yerine halkına özen gösteren bir yönetimi hak ediyor. İran rejimi halen Arapları dize getirmeye çalışmak gibi asla gerçekleşmeyecek bir yanılsama içinde. Ayrımcı söylemleri kendisini açığa çıkarıyor, Bu rejimin boş hayalleri 40 yıl sonra artık kimseyi kandıramıyor” açıklamasında bulundu.
İran rejiminin yayılımcı hayallerine hâlâ bağlı olduğuna dikkat çeken Prens Halid bin Selman, “İran rejiminin lideri, devrimlerinin 40’ıncı yıl dönümü konuşmasında Basra Körfezi'ndeki Arap topraklarının kendi topraklarının bir parçası olduğunu iddia ederek, bu bölgeyi güney İran olarak adlandırdı. Böylece yayılımcı niyetlerini ortaya koydu” ifadelerini kulandı.
Konferansın açılışı
Polonya Dışişleri Bakanı Jacek Czaputowicz, sabah saatlerinde kullandığı şu ifadeler ile konferansın açılışını yaptı;

“Bölgedeki barış ve güvenlik sorununa yeni bir ivme kazandırmanın zamanı geldi. Mülteci krizleri, ekonomik krizler ve bazı durumlarda devlet kurulması gibi krizlerin bölgede olumsuz etkiler oldu. Ortadoğu’nun istikrarını güvence altına almak, devam eden krizlere son vermek, kültürlerarası birliği teşvik etmek ve kapsayıcı toplumlar inşa etmek gibi durumlar, büyük zorluklar ile karşı karşıya. Uluslararası toplumun istikrarı ve sürdürülebilir barışı korumak için bu çabaları aktif olarak desteklemesi önemlidir.”
Czaputowicz açılış konuşmasını şöyle sürdürdü:
“Ortadoğu'daki çatışmaların birçok kaynağı var. Bunlardan bazıları, bazı liderlerin her ne pahasına olursa olsun gücü ellerinde tutmak istemesi, dini köktencilik ve hoşgörüsüzlüktür. Ayrıca güç dengesizlikleri, coğrafi ayrılıklar veya dış kuvvetlerin müdahalesi de çatışmaya sebep olan unsurlar arasında yer alabilir. ABD ve AB’nin İran’ın bölgede oynayacağı rol konusunda paylaştıkları bir inançları var. Ancak İran'ın nükleer programının olası sonuçları ve bu ülkenin bölgede oynadığı istikrarsızlaştırıcı rolü konusunda endişeliyiz. İran'ın tahammül edilemez davranışlarını şiddetle kınıyoruz. Aramızda araçlar bakımından farklılıklar olabilir. AB, İran'ın nükleer programının barışçıl doğasını korumanın, bir ortak eylem planını gerektirdiğine inanıyor. ABD bu anlaşmadan çekildi ve İran’a yaptırımlar uyguladı. Bugün Ortadoğu’nun karşılaştığı zorlukları hatırlatan bölge temsilcilerini dinleme fırsatına sahibiz.”
Konferans dahilinde gerçekleştirilecek görüşmelerde herhangi bir ülkenin veya konunun görüşmelerin seyrine hakim olmayacağını dile getiren ABD Dışişleri Bakanı Mike Pompeo ise şunları söyledi:
“Konferans, Yemen Dışişleri Bakanı Halid el-Yemani’nin başkanlığını yapacağı Yemen hakkında bir tartışma ile başlayacak. Daha sonra Suriye'deki idarenin sonraki adımlarını ve değişmeyen stratejik hedeflerimize ulaşmak için çabalarımızı sürdürme taahhüdümü gözden geçireceğiz. Sonrasında Başkanı Trump'ın danışmanı Jared Kushner, ABD yönetiminin İsrail ile Filistinliler arasında kapsamlı ve sürdürülebilir bir barışı sağlama çabalarını tartışacak. Tüm bu konular hakkında soru sorma ve yorum yapma fırsatı da olacak. Sonrasında ise ABD Başkan Yardımcısı Mike Pence, Polonya Başbakanı ve 7 Dışişleri Bakanı ilgili konular hakkındaki değerlendirmelerini bizimle paylaşacak. Daha sonra bir grup devletle, mültecilerin ve insani zorlukların ele alındığı bir öğle yemeği tertip edilecek. Bunun ardından füze geliştirme ve bunları yayma, siber tehditlerle mücadele, terörizm ve yasadışı fon sağlamak ile mücadele konulu bir dizi çalışma oturumu düzenlenecek.”
Pompeo sözlerini şöyle sürdürdü:
"Bugün çok önemli görüşmelerde bulunacağız, ancak konferans sona ermeyecek. Çalışmamız gerekiyor. Suriye ve Yemen, silahların yayılması, barış süreci, terörizm, İran, siber güvenlik ve insani krizler gibi meseleler tek başına üstesinden gelinecek sorunlar değil. Güvenliği sağlamak için birlikte çalışmalıyız. Hiçbir ülke bunun dışında kalamaz. ABD, Ortadoğu’daki güvenlik sorunlarına yönelik çabalara liderlik etmeye devam edecek. Bölge için iyi bir güç olmaya devam edeceğiz. Bugün gerçekleştirilen konferans bunun kanıtıdır.”
Pompeo, sabah saatlerinde, konferansı ‘istisnai’ olarak nitelendiren Netanyahu ile ortak bir basın toplantısı düzenledi.
İsrail Başbakanı Netanyahu konferans ile ilgili "tarihsel bir dönüm noktası" değerlendirmesinde bulunduktan sonra şunları söyledi:
“Burada 60 ülkeden dışişleri bakanı ve hükümet temsilcisi, İsrail başbakanı ve önde gelen Arap ülkelerinin dışişleri bakanları karşılıklı oturup bugüne kadar görülmemiş bir güç ve açıklıkla İran rejiminin yarattığı ortak tehditle nasıl baş edilmesi gerektiğini konuştu. İlk kez birlikte geleceğimizi tehdit eden şeyin ne olduğunu ve onu güvence altına almak için neler yapmamız gerektiğini tartışma fırsatı bulduk. Bu diyaloğu gelecekte yalnızca güvenlik konusunda değil, Ortadoğu halklarının yaşamını etkileyecek her alanda sürdürmeliyiz”
“İran’la yüzleşmeden Ortadoğu’da barış ve istikrar sağlayamayız” diyen Pompeo ise İran’ın eylemleri de dahil olmak üzere istikrarsızlaştırıcı eylemleri ele almaya yönelik ortak çabalara duyulan ihtiyaçtan söz ederek sözlerini şöyle sürdürdü:
“Basitçe ifade etmek gerekirse, İran ile yüzleşmeden bunları gerçekleştirmek söz konusu olamaz. Lübnan’da Yemen’de Suriye’de Irak’ta yıkıcı etkilerde bulunuyorlar. Buralarda Hamas, Hizbullah ve Husiler gibi gerçek tehditler var. İran’a karşı harekete geçmeden Ortadoğu’da barış sağlayamayız.”



"Ateş ve öfke"den "Aşık olduk" sözlerine.... Trump-Kim zirveleri ne kazandırdı?

ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 27 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen zirvede tokalaşırken. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 27 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen zirvede tokalaşırken. (Reuters)
TT

"Ateş ve öfke"den "Aşık olduk" sözlerine.... Trump-Kim zirveleri ne kazandırdı?

ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 27 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen zirvede tokalaşırken. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 27 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen zirvede tokalaşırken. (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, dün bu hafta gerçekleştireceği Asya turu sırasında Kuzey Kore lideri Kim Jong-un ile görüşme ihtimalinden söz etti. Trump, Filipinler'in başkenti Manila'ya hareket etmeden önce Beyaz Saray'da gazetecilere yaptığı açıklamada konuştu. Manila, Trump'ın Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile perşembe günü Çin'in Shenzhen kentinde gerçekleştireceği üçlü zirveyi de kapsayan Asya turunun ilk durağı olacak. Trump, Kim ile olası görüşmenin tarihini veya yerini açıklamadı.

Görüşmenin gerçekleşmesi halinde iki lider Haziran 2019'dan beri ilk kez bir araya gelmiş olacak. Üç görüşmenin bilançosu, Trump ile Kim'in karşılıklı tehditlerle geçen bir yılın ardından doğrudan iletişim kanalı açmayı başardığını, ancak Pyongyang'ın hangi nükleer tesisleri tasfiye edeceği ve Washington'un bunun karşılığında hangi yaptırımları kaldıracağı konusunda anlaşamadığını gösteriyor. Aradan geçen yedi yılın ardından Kim, müzakerelerin temelini değiştirmek istiyor. Kuzey Kore lideri, diyaloğa dönmenin koşulunu Washington'un nükleer silahsızlanma talebinden vazgeçmesine bağlıyor.

Singapur: Tehditlerden tokalaşmaya

Trump ile Kim arasındaki ilk görüşmenin önünü dönemin Güney Kore Devlet Başkanı Moon Jae-in açtı. Moon, Kuzey Kore'yi Şubat 2018'de Güney Kore'nin PyeongChang kentinde düzenlenen Kış Olimpiyatları'na katılmaya davet etti. Olimpiyatların ardından Seul'den bir heyet Pyongyang'da Kim ile görüştü. Heyet, Kim'in diyaloga hazır olduğunu ve Trump ile görüşmek istediğini Washington'a iletti.

Yakınlaşma, Kuzey Kore'nin nükleer ve füze denemeleriyle gerilimi artırdığı bir dönemin ardından gerçekleşti. Trump, Ağustos 2017'de Pyongyang'ın tehditlerini sürdürmesi halinde ülkenin “dünyanın daha önce hiç görmediği ateş ve öfkeyle” karşılaşacağını söylemişti.

ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'un Sentosa Adası'ndaki Capella Oteli'nde öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 12 Haziran 2018'de Singapur'un Sentosa Adası'ndaki Capella Oteli'nde öğle yemeğinin ardından birlikte yürürken. (Reuters)

Trump ve Kim, 12 Haziran 2018'de Singapur'da bir araya gelerek görevdeki bir ABD başkanı ile Kuzey Kore lideri arasındaki ilk görüşmeyi gerçekleştirdi. İki lider ortak bildiride, yeni ilişkiler kurma ve kalıcı barış tesis etme taahhüdünde bulundu. Kim, “Kore Yarımadası'nın tamamen nükleer silahlardan arındırılması” için çalışmayı kabul ederken, Trump da Kuzey Kore'ye güvenlik garantileri verme sözü verdi.

Trump, zirvenin ardından ABD ile Güney Kore arasındaki ortak askerî tatbikatların askıya alındığını duyurdu. Ancak ortak bildiride bir takvim veya doğrulama mekanizması yer almadı. Tarafların yerine getireceği adımların ve bunların uygulama sırasının müzakereciler tarafından belirlenmesi gerekiyordu.

Nükleer program ve yaptırımlar konusundaki anlaşmazlık Hanoi zirvesini sonuçsuz bıraktı

Anlaşmazlık, 27-28 Şubat 2019'da Vietnam'ın başkenti Hanoi'de düzenlenen ikinci zirvede açıkça ortaya çıktı. Görüşme herhangi bir anlaşmaya varılamadan sona erdi.

Trump, Kuzey Kore'nin yaptırımların tamamının kaldırılmasını istediğini söyledi. Pyongyang ise Yongbyon nükleer kompleksindeki nükleer madde üretim tesislerinin tasfiyesi karşılığında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin beş kararında yer alan ekonomik yaptırımların kaldırılmasını talep ettiğini açıkladı.

Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 28 Şubat 2019'da Vietnam'ın Hanoi kentindeki Metropole Oteli'nde düzenlenen ikinci zirve kapsamındaki genişletilmiş ikili toplantıda konuşurken. ABD Başkanı Donald Trump da yanında bulunuyor. (Reuters)
Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 28 Şubat 2019'da Vietnam'ın Hanoi kentindeki Metropole Oteli'nde düzenlenen ikinci zirve kapsamındaki genişletilmiş ikili toplantıda konuşurken. ABD Başkanı Donald Trump da yanında bulunuyor. (Reuters)

The Guardian gazetesine göre Washington, Pyongyang'ın teklifinin yaptırımların ekonomik yükünün büyük bölümünü hafifleteceğini, buna karşılık yalnızca Yongbyon'daki tesisleri kapsadığını ve nükleer başlıklarla nükleer madde stoklarını pazarlığın dışında bıraktığını değerlendirdi.

ABD, Yongbyon kompleksi dışındaki diğer tesislerin de anlaşmaya dahil edilmesini istedi. Taraflar, tesislerin tasfiyesi ile yaptırımların hafifletilmesini birbirine bağlayan aşamalı adımlar üzerinde uzlaşamadı.

Panmunjom'da tarihî sınır geçişi

Trump ve Kim, 30 Haziran 2019'da iki Kore arasındaki askerden arındırılmış bölgede bulunan Panmunjom köyünde üçüncü kez bir araya geldi. Trump, burada askerî sınır çizgisini geçerek, görevdeyken Kuzey Kore topraklarına ayak basan ilk ABD başkanı oldu.

İki lider, müzakerelerin çalışma ekipleri düzeyinde yeniden başlatılması konusunda anlaştı. Ancak 5 Ekim 2019'da İsveç'in başkenti Stockholm yakınlarında gerçekleştirilen görüşmeler de anlaşma sağlanamadan sona erdi. Trump'ın ilk başkanlık döneminin geri kalanında başka bir müzakere turu düzenlenmedi.

ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 30 Haziran 2019'da iki Kore arasındaki askerden arındırılmış bölgede bulunan Panmunjom köyündeki görüşmelerinde. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Kuzey Kore lideri Kim Jong-un, 30 Haziran 2019'da iki Kore arasındaki askerden arındırılmış bölgede bulunan Panmunjom köyündeki görüşmelerinde. (Reuters)

Trump, Kim'e yönelik dostane söylemini sürdürdü. 29 Eylül 2018'de Batı Virginia'da destekçilerine hitap ettiği bir mitingde, Kim ile “birbirlerine âşık olduklarını” söyledi ve Kuzey Kore liderinden kendisine gelen “güzel mektuplara” atıfta bulundu.

Trump, 3 Ekim 2026'da Ohio'da düzenlenen bir seçim mitinginde de Kim ile ilişkisini “çok iyi” olarak nitelendirdi. Kim ise Eylül 2025'te Trump ile ilgili “iyi anılarından” söz etmiş ve Washington'un nükleer silahsızlanma talebinden vazgeçerek Kuzey Kore ile barış içinde bir arada yaşamayı hedeflemesi halinde diyaloğa hazır olduğunu belirtmişti.

Son görüşmeden bu yana neler değişti?

Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), Kuzey Kore'nin Ocak 2026 itibarıyla yaklaşık 60 nükleer savaş başlığı üretmiş olabileceğini tahmin ediyor.

Pyongyang, Ukrayna'ya karşı yürüttüğü savaşta Rusya'ya destek vermek üzere binlerce asker göndererek Moskova ile askerî iş birliğini derinleştirdi. Bu iş birliği ve Çin ile siyasi yakınlaşmanın yeniden güçlenmesi, Kim'e Washington ile olası müzakerelerde daha geniş bir hareket alanı sağlıyor.

Washington ile Pyongyang, bazı tesislerde nükleer madde üretiminin durdurulması konusunda anlaşmaya varırsa, bu adım Kuzey Kore'nin nükleer cephaneliğinin genişlemesini yavaşlatabilir. Ancak Pyongyang'ın bugüne kadar biriktirdiği nükleer savaş başlıklarının, Washington ile yapılabilecek olası bir nükleer anlaşmanın kapsamı dışında kalması bekleniyor.

Kim, 2023 yılının sonlarında yaptığı açıklamada, ülkesine yönelik silahlı bir çatışma başlatmaları halinde ABD ve Güney Kore'yi “yok etmekle” tehdit etmişti. Bu açıklamadan iki hafta önce Washington ve Seul, ortak bildirilerinde Kuzey Kore'nin ABD'ye veya müttefiklerine yönelik herhangi bir nükleer saldırısının Kim yönetiminin sonunu getireceği uyarısında bulundu.

Kim ile bir anlaşmaya varılması, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerde Kongre'nin her iki kanadındaki kontrolünü kaybetmesinin ardından Trump'a iç siyasette önemli bir kazanım sağlayabilir. Ancak önceki müzakerelerin sonuçları, Pyongyang'ın nükleer silah programından vazgeçmesi yönündeki ABD ve uluslararası toplum taleplerini kabul etmeye hazır olduğuna işaret etmiyor.

Kim, Trump ile olası yeni müzakerelere önceki görüşmelerine kıyasla daha geniş bir hareket alanıyla girecek. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Rusya ile askerî iş birliğinin derinleşmesi ve Çin ile siyasi yakınlaşmanın yeniden güçlenmesi, Pyongyang'ın uluslararası yalnızlığını azalttı. Bu durum Kim'e kendi koşullarında ısrar etme ve nükleer alanda atacağı herhangi bir adım karşılığında Washington'dan daha fazla taviz talep etme imkânı sağlıyor.


Washington, İran'a karşı güç kullanma tehdidinde bulunurken müzakere kapısını da aralık bırakıyor

ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının uygulanmasına destek faaliyetleri sırasında USS Boxer gemisinde bulunan ABD Donanmasına ait bir uçak. (CENTCOM)
ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının uygulanmasına destek faaliyetleri sırasında USS Boxer gemisinde bulunan ABD Donanmasına ait bir uçak. (CENTCOM)
TT

Washington, İran'a karşı güç kullanma tehdidinde bulunurken müzakere kapısını da aralık bırakıyor

ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının uygulanmasına destek faaliyetleri sırasında USS Boxer gemisinde bulunan ABD Donanmasına ait bir uçak. (CENTCOM)
ABD'nin İran'a yönelik deniz ablukasının uygulanmasına destek faaliyetleri sırasında USS Boxer gemisinde bulunan ABD Donanmasına ait bir uçak. (CENTCOM)

ABD ile İran arasındaki gerilimi kontrol altına almayı amaçlayan diplomatik girişimlerin sonuçsuz kalmasıyla birlikte, askerî çatışmanın yeniden başlaması ihtimaline ilişkin işaretler güçleniyor. Washington'un Ortadoğu'daki deniz gücünü artırması ve ABD'de Tahran karşısında geri adım atılmaması yönündeki siyasi açıklamalar, bu ihtimali daha da öne çıkarıyor.

Buna karşılık Pakistan diplomatik girişimlerini sürdürürken, İran ile Rusya arasındaki temaslar da devam ediyor. Washington ise yaptırımlar nedeniyle İran ekonomisindeki kötüleşmenin hızlandığını savunuyor. Pakistan ve Moskova diplomatik çabalarını sürdürürken, Tahran çözüm çağrısını yineleyen söylemini koruyor. Washington ise askerî ve ekonomik seçeneklerini açık tutma kararlılığında görünüyor. Üçüncü ABD uçak gemisinin bölgeye ulaşması ve ABD Başkanı Donald Trump'ın geri adım atılmaması yönündeki çağrılara destek vermesi, müzakere süreci üzerindeki baskıyı artırıyor. Mevcut bekleyişin yeni bir askerî çatışma turuna dönüşebileceği endişesi de giderek büyüyor.

Askerî gerilim ihtimalini güçlendiren işaretler

Washington ile Tahran arasındaki savaş ve uzlaşma ihtimallerine ilişkin göstergeler her gün değişiyor. Ancak son gelişmeler, askerî gerilim ihtimalini öne çıkarıyor. ABD'nin üçüncü uçak gemisi USS Theodore Roosevelt'in Ortadoğu'ya ulaşarak USS George Washington ve USS George Bush'a katılması, Washington'un bölgedeki askerî kapasitesini belirgin biçimde artırdığını gösteriyor.

Bu hamle, çatışmayı sona erdirmeye yönelik müzakerelerin tıkandığı bir dönemde yapıldı. Haftalardır ağırlıklı olarak deniz sahasında yoğunlaşan çatışmada ABD İran limanlarına abluka uygularken, Tahran da stratejik Hürmüz Boğazı'ndaki nüfuzunu genişletmeye çalışıyor.

Gözlemciler, ABD'nin deniz gücündeki yığınağın, özellikle Körfez'deki gerilimin yayılmasıyla birlikte Washington'un İran'a yönelik geniş çaplı saldırıları yeniden başlatma ihtimaline hazırlandığına işaret edebileceğini değerlendiriyor. Bahreyn'de patlama sesleri duyulurken, Tahran da bir ABD üssünü insansız hava araçlarıyla hedef aldığını açıkladı.

Üçüncü uçak gemisinin bölgeye ulaşması, bu gemilerin sağladığı saldırı ve hava gücü kapasitesi ile beraberindeki savaş gemileri dikkate alındığında önemli bir askerî gösterge niteliği taşıyor. Bu konuşlanma, siyasi girişimlerin başarısız olması durumunda Washington'un askerî seçeneklerini genişletiyor.

Trump, Cumhuriyetçi senatörün geri adım atmama çağrısına destek verdi

Askerî hareketliliğin yanı sıra dikkat çeken bir diğer gelişme, ABD Başkanı Donald Trump'ın Cumhuriyetçi Senatör Tim Sheehy'nin Wall Street Journal'da yayımlanan makalesine verdiği destek oldu. Sheehy, yazısında ABD yönetimine, savaşın yol açabileceği siyasi ve askerî maliyetlere rağmen İran'la mücadeleyi sürdürme ve geri adım atmama çağrısında bulundu.

Trump, makaleyi “çok önemli ve okunmaya değer” olarak nitelendirdi. Ardından yazıyı Truth Social hesabından yeniden paylaşarak takipçilerine okumalarını tavsiye etti. Bu adım, ABD Başkanı'nın senatörün Tahran üzerindeki baskının sürdürülmesi ve İran'ın çatışmadan bölgesel konumunu güçlendirecek kazanımlarla çıkmasının engellenmesi yönündeki siyasi ve stratejik yaklaşımını desteklediği şeklinde değerlendiriliyor.

Trump'ın makaleyi yeniden paylaşması, çatışmanın yalnızca sınırlı bir askerî mücadele değil, aynı zamanda ABD'nin güvenilirliğini sınayan bir süreç olarak sunulmasına yönelik bir girişim olarak yorumlanıyor. Bu yaklaşım, müzakerelerin tıkanmaya devam etmesi halinde ABD yönetiminin siyasi manevra alanını daraltabilir.

Savaş kararı için kamuoyu desteği şart değil

ABD Başkanı Donald Trump. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump. (Reuters)

Sheehy değerlendirmesinde, savaşın Amerikan kamuoyunda popüler olmamasının savaşa girme kararının mutlaka yanlış olduğu anlamına gelmediğini savunuyor. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Senatör, geri adım atmanın veya yenilginin doğurabileceği stratejik ve siyasi kayıpların, mücadeleyi sürdürmenin maliyetinden daha ağır olabileceği uyarısında bulunuyor.

Sheehy, bu görüşünü desteklemek için ABD eski Başkanı Harry Truman'ın 1950'deki Kore Savaşı sırasında aldığı kararı örnek gösteriyor. Truman, İkinci Dünya Savaşı'ndan yorgun çıkan Amerikan kamuoyunun yeni bir savaşa sıcak bakmamasına rağmen Güney Kore'nin komünist yönetimin kontrolüne girmesini önlemek amacıyla askerî müdahalede bulunmuştu.

Senatör, Truman'ın bu karar nedeniyle iç siyasette bedel ödediğini ve partisinin ara seçimleri kaybettiğini hatırlatıyor. Ancak müdahalenin uzun vadeli stratejik kazanımlar sağladığını ve Kore Yarımadası'nda komünist nüfuzun genişlemesini engellediğini savunuyor.

Makalesinde ABD eski başkanları Lyndon Johnson'ın Vietnam, George W. Bush'un ise Irak politikalarına da değinen Sheehy, büyük askerî kararların yalnızca kısa vadeli kamuoyu desteğine göre değerlendirilmemesi, uzun vadeli stratejik sonuçlarının da dikkate alınması gerektiğini ileri sürüyor.

Tahran, Trump'ın tutumunu yanlış değerlendirdi

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, 3 Temmuz 2026'da Tahran'da Ali Hamaney için düzenlenen veda töreninde. (Reuters)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai, 3 Temmuz 2026'da Tahran'da Ali Hamaney için düzenlenen veda töreninde. (Reuters)

Cumhuriyetçi senatör, tarihsel değerlendirmesini İran'la mevcut çatışmaya taşıyarak Tahran yönetiminin 47 yıldır ABD'yi olası bir çatışmanın tehditleri ve maliyetleri altında tutabileceğine, böylece Amerikan yönetimlerini sonunda geri adım atmaya zorlayabileceğine inandığını savunuyor.

Sheehy, İran'ın Trump'ın tutumunu yanlış değerlendirdiğini ileri sürüyor. Bu görüşüne dayanak olarak, 2020'de İran Devrim Muhafızları'nın üst düzey komutanlarından birinin hedef alınmasından, 2025'te İran'ın nükleer programına yönelik saldırılara ve 2026'da devam eden askerî çatışmaya uzanan bir dizi ABD kararını gösteriyor.

Senatör, Trump'ın kararlarının ABD ulusal güvenlik ihtiyaçlarının farkında olunduğunu gösterdiğini savunuyor. Ona göre çatışmanın başarıyla sonuçlanması, yaklaşık yarım asırdır devam eden ve Ortadoğu'da istikrarsızlığa ve sivil kayıplara yol açtığını düşündüğü İran politikalarının sona ermesini sağlayabilir.

Makale daha da ileri giderek, uygun koşulların oluşması halinde İran halkının yönetimi devirebileceğini öne sürüyor. Ancak bu hedefin gerçekleştirilememesi durumunda mevcut yönetimin iktidarını koruyarak güçlenebileceği uyarısında bulunuyor. Senatör, özellikle gelecekte Demokrat bir yönetimin yeniden yumuşama politikasına dönmesi halinde böyle bir sonucun ortaya çıkabileceğini savunuyor.

Pakistan arabuluculuk çabalarını sürdürüyor

Öte yandan çatışmanın genişlemesini önlemeye yönelik diplomatik girişimler de devam ediyor. Pakistan Dışişleri Bakanı İshak Dar, ülkesinin bölge ülkelerinin desteğiyle ABD ve İran arasındaki gerilimi azaltmaya yönelik çabalarını sürdüreceğini açıkladı.

Pakistanlı bakan, dün İslamabad'da düzenlenen ve 10 üye ülkenin dışişleri bakanları ile diplomatik yetkililerinin katıldığı Ekonomik İşbirliği Teşkilatı toplantısında konuştu. Katılımcı ülkeler arasında İran, Pakistan, Türkiye, Afganistan ve Orta Asya cumhuriyetleri de bulunuyor.

Dar, barış ve istikrarın ekonomik kalkınmanın temel koşulları olduğunu belirterek, bölgede yaşanan çatışma ve karışıklıklardan duyduğu derin endişeyi dile getirdi.

Pakistan'ın girişimleri, İslamabad'ın geçen nisan ayında Washington ile Tahran arasındaki ilk doğrudan görüşmelere ev sahipliği yapmış olması nedeniyle ayrı bir önem taşıyor. Söz konusu görüşmeler, tırmanma riskini azaltacak bir müzakere süreci başlatmayı amaçlamıştı.

Moskova ve Tahran krizden çıkış yolu arıyor

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 27 Nisan 2026'da St. Petersburg'da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşmesinde el sıkışırken. (AP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 27 Nisan 2026'da St. Petersburg'da İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile görüşmesinde el sıkışırken. (AP)

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İslamabad'daki Ekonomik İşbirliği Teşkilatı toplantısı sırasında yaptığı açıklamada, ülkesinin diplomatik yollar da dahil olmak üzere anlaşmazlıkların barışçıl çözümü ilkesine her zaman bağlı kaldığını söyledi.

Şarku’l Avsat’ın IRNA ‘dan aktardığına göre Arakçi, ABD'nin müzakere yerine saldırganlık, tehdit, suikastlar, ekonomik baskı ve abluka yolunu tercih ettiğini savundu. İran'ın uluslararası hukuka ve anlaşmazlıkların barışçıl çözümüne bağlı olduğunu belirtti.

Diplomatik temaslar kapsamında Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov da dün İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile telefon görüşmesi gerçekleştirdi. Görüşmede Ortadoğu'daki krizin son durumu ve çözüm yolları ele alındı.

Rusya Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada, görüşmede mevcut krizin çözümüne yönelik olası girişimlerin değerlendirildiği belirtildi. Moskova, bölgedeki gerilim artışından ABD ve İsrail'in İran'a yönelik olarak nitelendirdiği adımlarını sorumlu tuttu.

Bu telefon görüşmesi, İran üzerindeki askerî ve ekonomik baskıların arttığı, çatışmanın genişlemesini önleyecek diplomatik girişimlere duyulan ihtiyacın yükseldiği bir dönemde Moskova ile Tahran arasındaki siyasi koordinasyonun sürdüğünü gösteriyor.

Washington: İran ekonomisi tarihî bir çöküşle karşı karşıya

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent. (Reuters)
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent. (Reuters)

Ekonomik cephede ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'a uygulanan yaptırımların sonuçlarına ilişkin uyarılarının dozunu artırdı. Bessent, İran ekonomisinin tarihteki en hızlı ekonomik çöküşlerden biriyle karşı karşıya olduğunu söyledi.

Pazar akşamı Fox News'e konuşan Bessent, İran ekonomisinin Mart 2026 ile Mart 2027 arasındaki dönemde yüzde 25 daralmasını beklediğini belirtti. ABD yaptırımlarını ise “dünya tarihinde tek bir ülkeye karşı uygulanan en büyük ekonomik izolasyon” olarak nitelendirdi.

Bu açıklamalar, ABD yönetiminin Tahran'ın çatışmayı sürdürme maliyetlerini karşılayabilme kapasitesini azaltmak ve müzakere masasındaki konumunu zayıflatmak amacıyla askerî hareketliliğin yanı sıra ekonomik baskıdan da yararlanmayı hedeflediğini gösteriyor.

Bessent ayrıca İran'dan gelen tehditler üzerine Washington'daki özel konutundan ayrıldığına ilişkin basında yer alan haberleri doğruladı. Tehdit seviyesinin “yüksek” olduğunu belirten Bessent, yeni ikamet adresine ilişkin bilgi vermedi. ABD medyası daha önce bakanın bir askerî üsse taşındığını bildirmişti.


AB, Rusya'ya yönelik yaptırım listesini 145 kişi ve kuruluşu kapsayacak şekilde genişletti: Listede 50 banka da bulunuyor

Avrupa Birliği, uluslararası piyasalarla bağlantılı 213 Rus bankasından 100'den fazlasını yaptırım listesine daha önce dahil etmişti. (Reuters)
Avrupa Birliği, uluslararası piyasalarla bağlantılı 213 Rus bankasından 100'den fazlasını yaptırım listesine daha önce dahil etmişti. (Reuters)
TT

AB, Rusya'ya yönelik yaptırım listesini 145 kişi ve kuruluşu kapsayacak şekilde genişletti: Listede 50 banka da bulunuyor

Avrupa Birliği, uluslararası piyasalarla bağlantılı 213 Rus bankasından 100'den fazlasını yaptırım listesine daha önce dahil etmişti. (Reuters)
Avrupa Birliği, uluslararası piyasalarla bağlantılı 213 Rus bankasından 100'den fazlasını yaptırım listesine daha önce dahil etmişti. (Reuters)

Avrupa Birliği (AB), Rusya'ya yönelik yaptırım listesine 145 kişi ve kuruluşu daha ekledi. Yeni yaptırım listesinde Rusya'nın önde gelen iş insanları, propaganda faaliyetlerinde bulunan kişiler ve Rusya yanlısı tanınmış bir hacker grubu da yer aldı.

Listeye 50 Rus bankası da dahil edildi. AB, uluslararası piyasalarla bağlantılı 213 Rus bankasından 100'den fazlasını daha önce yaptırım kapsamına almıştı.

Şarku’l Avsat’ın AB Resmî Gazetesi'nde yayımlanan karardan aktardığına göre yaptırım listesine yeni eklenen kişi ve kuruluşlara ilişkin ayrıntılar şöyle:

Önde gelen isimler

Tatyana Kim: Rusya'nın e-ticaret devi Wildberries'in kurucusu ve CEO'su. Yaptırım listesinde Wildberries'in Rusya'nın en büyük vergi mükelleflerinden biri olduğu ve askeri ürünler ile çift kullanımlı malların satışını kolaylaştırarak, Rus ordusuna yönelik bir tedarik ağı işlevi gördüğü belirtildi.

Aleksandr Çatçava: Rus e-ticaret şirketi Ozon'un en büyük hissedarı ve ülkenin önde gelen bilişim şirketlerinden Yandex'in yatırımcılarından biri.

Sergey Vladimiroviç Matviyenko: Rusya Federasyon Konseyi Başkanı'nın oğlu.

Gölge filo

AB'nin yaptırım listesine farklı ülkelerde faaliyet gösteren petrol ticareti ve tanker yönetimi şirketleri de eklendi.

Linglong Trading Group: AB listesine göre Azerbaycanlı iki iş insanıyla bağlantılı bir ağın parçası olan petrol ticaret şirketi. Bu isimler arasında, daha sonra 2 Rivers Group olarak yeniden adlandırılan ve yaptırım kapsamındaki Coral Energy şirketinin kurucusu Tahir Garayev de bulunuyor.

Leadwell: Petrol ticareti yapan şirket ve bağlı şirketler ağı. Bu ağda Spequill, Tongwell ve Rusya kredi piyasasında aktif olarak fon topladığı belirtilen Lead Capital da yer alıyor.

Alt Capital Pte. Limited: Merkezi Singapur'da bulunan şirket, Glider adlı elektronik platform aracılığıyla finansal işlemler için ticaret altyapısı sağlıyor.

 Juron Trading: Hong Kong merkezli petrol ticaret şirketi.