Kremlin tarafından bugün yapılan açıklamada, ABD ile gelecekte yapılacak görüşmelerde, geçen ay ABD ile Rusya arasında yapılan ilk tur görüşmelerde ‘değinilen’ İran'ın nükleer programı konusunun da ele alınacağı belirtildi.
Kremlin, Tahran'ın nükleer programıyla ilgili anlaşmazlığa barışçıl bir çözüm bulunmasını kolaylaştırmak için elinden gelen her şeyi yapma sözü verirken Rusya, ABD ile İran arasında arabuluculuk yapmayı teklif etti.
Rus devlet televizyonu Zvezda, Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov'a dayandırdığı haberinde Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Tahran ve Washington arasında nükleer silahlarla ilgili görüşmelerde arabuluculuk yapmayı kabul ettiğini duyurdu.
Reuters'ın isminin açıklanmaması kaydıyla bilgi sahibi bir kaynağa dayandırdığı haberinde Rusya'nın arabuluculuk yapmayı teklif ettiği, ancak bunun kendilerinden talep edilmediği belirtildi.
Bu gelişme, ABD Başkanı Donald Trump'ın ocak ayında göreve gelmesinin ardından ABD politikasında önemli değişiklikler yaparak Rusya'ya karşı daha uzlaşmacı bir tutum takınmasının ardından geldi. ABD Başkanı, Ukrayna'da üç yıldır devam eden savaşın sona ermesi için arabuluculuk yapmaya çalışırken Batılı müttefiklerini temkinli olmaya itti.
Tahran, bölgesel nüfuzundaki gerilemeler ve ülke içinde ekonomiye dair artan hoşnutsuzluk nedeniyle Trump'la müzakere etme seçeneğiyle karşı karşıya kaldı. Analistler Tahran'ın özellikle müttefiklerinin dağılması, Beşşar Esed'in devrilmesi ve Hizbullah'ı hedef alan saldırılar sonucunda ‘direniş ekseninin’ gerilemesinin ardından Trump'la müzakere etmek zorunda kaldığını vurguluyor.
Peskov dün gazetecilere yaptığı açıklamada, İran'ın Rusya'nın ortağı ve müttefiki olduğunu ve Moskova'nın İran ile ilişkilerini geliştirmeye devam edeceğini söyledi. Peskov, “Başkan Putin, İran'ın nükleer meselesinin sadece barışçıl yollarla çözülmesi gerektiğine inanıyor ve buna ikna olmuş durumda... Elbette Rusya, İran'ın bir müttefiki olarak, sorunun barışçıl yollardan çözümünü kolaylaştırmak için elinden gelen her şeyi yapacaktır” şeklinde konuştu.
Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov, ABD'li mevkidaşı Marco Rubio ile Riyad'da yaptığı görüşmelerden günler sonra geçen hafta Tahran'ı ziyaret etti.
Lavrov, İranlı mevkidaşı Abbas Arakçi ile düzenlediği ortak basın toplantısında, “Moskova, İran'ın nükleer programıyla ilgili sorunların çözümü konusunda diplomatik tedbirlerin halen masada olduğuna inanıyor” dedi.
Bir gün sonra Arakçi, Tahran'ın Rusya ya da Katar aracılığıyla herhangi bir ABD mesajı aldığını yalanladı. Rus mevkidaşının Washington ve bölgedeki diğer ülkelerle yaptığı görüşmeler hakkında ayrıntılı bir rapor verdiğini söyleyen Arakçi, herhangi bir mesaj iletilmediğini vurguladı.
Geçtiğimiz ay Trump, Tahran'ın nükleer silah edinmesini engellemek amacıyla İran'a yönelik ‘maksimum baskı’ politikasını yeniden uyguladı, ancak aynı zamanda bir anlaşmaya varmaya açık olduğunu ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile görüşmeye hazır olduğunu söyledi. İran Dini Lideri Ali Hamaney ise Trump yönetimiyle müzakerelere kapıyı kapattı.
Tahran'ın Moskova üzerinden kendisine ulaşan herhangi bir ABD girişimini nasıl karşılayacağı belirsiz. Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) ve yargı gibi güçlü kurumlara hâkim olan İran'ın sert muhafazakâr hareketi, Hamaney'in Washington ile herhangi bir anlaşmayı reddetmesini desteklediğini açıkça ilan etti. Pezeşkiyan pazar günü yaptığı açıklamada, “Müzakerelerin en iyi seçenek olduğunu düşünüyordum. Ancak Dini Lider Hamaney, ABD ile müzakere etmeyeceğimizi ve kendisinin direktiflerine göre ilerleyeceğimizi açıkça belirtti” ifadelerini kullandı.
Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü Brian Hughes dün yaptığı açıklamada şöyle dedi: “Trump yönetimi hem düşmanlarımızla hem de müttefiklerimizle diyalog kuracak, ancak bunu ulusal güvenliğimizi savunmak için güçlü bir duruşla yapacak.”
İran nükleer silah geliştirmek istediği iddialarını reddetti. Ancak Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) İran'ın uranyum zenginleştirmeyi ‘önemli ölçüde’ hızlandırarak yüzde 60 saflığa, yani silah üretmek için gerekli olan yüzde 90 seviyesine yaklaştırdığı uyarısında bulundu.
Batılı ülkeler herhangi bir sivil program kapsamında uranyumu bu kadar yüksek düzeyde zenginleştirmeye gerek olmadığını ve başka hiçbir ülkenin nükleer bomba üretmeyi amaçlamadan bunu yapmadığını söylüyor. İran ise nükleer programının barışçıl olduğunu iddia ediyor.
Hughes, “ABD, İran'ın nükleer silah edinmesine ya da Ortadoğu'da ve dünya genelinde terörizmi desteklemesine izin vermeyecektir” dedi.
ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Tammy Bruce, Bakan Marco Rubio'nun dün İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüştüğünü ve ‘İran'ın yarattığı tehditlerin ele alınmasında ve istikrarlı bir bölge için fırsatların değerlendirilmesinde yakın koordinasyon beklediğini’ ilettiğini söyledi.
İran 2015 yılında İngiltere, Almanya, Fransa, ABD, Rusya ve Çin ile Kapsamlı Ortak Eylem Planı olarak bilinen ve nükleer programına kısıtlamalar getirilmesi karşılığında Tahran üzerindeki yaptırımları kaldıran bir anlaşmaya varmıştı.
Washington 2018 yılında Trump'ın ilk başkanlığı döneminde anlaşmadan çekildi ve İran nükleer taahhütlerini yerine getirmemeye başladı.
İngiltere, Fransa ve Almanya, Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi'ne, gerektiği takdirde, nükleer anlaşmada öngörülen ve İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek amacıyla uygulanan uluslararası yaptırımlar da dahil olmak üzere anlaşma kapsamında dondurulan tüm BM kararlarının hızlı bir şekilde yeniden uygulanmasına olanak tanıyan ‘Snapback’ mekanizmasını harekete geçirmeye hazır olduklarını bildirdi.
İranlı yetkililer, Avrupalı güçlerin Snapback mekanizmasını devreye sokması halinde Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Anlaşması'ndan çekilme ve nükleer doktrini değiştirme tehdidinde bulundu.
Söz konusu ülkelerin, anlaşmaya ilişkin 2015 tarihli BM kararının süresinin dolacağı 18 Ekim'de böyle bir adım atmaları mümkün olmayacak. Trump, BM temsilcisine İran'a yönelik uluslararası yaptırım ve kısıtlamaların yeniden uygulanması için müttefikleriyle birlikte çalışma talimatı verdi.
