Suriye'nin kuzeydoğusunda ABD'nin ara buluculuğuyla ateşkes sağlansa da bazı çetrefilli sorulara hâlâ yanıt bulunamadı.
Suriye merkezi hükümet güçlerinin hızlı ilerleyişi karşısında eli zayıflayan Kürt gruplar, buna rağmen nüfuzunu bir nebze de olsa koruma arayışında.
Bu anlaşmanın akıbeti, 14 yıllık savaşla paramparça olmuş bir ülkeyi istikrara kavuşturmaya çalışan Suriye'nin yeni yönetimi için de büyük bir sınav olacak.
Zira İslamcıların öncülüğündeki hükümet ile onlara şüpheyle yaklaşan azınlık gruplar arasında son dönemde ciddi çatışmalar yaşandı.
Ülkenin kuzeydoğusundaki hakimiyet mücadelesi, Beşar Esad'ın Aralık 2024'te devrilmesinin ardından ülke topraklarındaki en büyük el değiştirmeye yol açtı. Suriye Demokratik Güçleri'nin (SDG) hükümete entegrasyonunu öngören ve Mart'ta imzalanan anlaşmanın çıkmaza girmesinin ardından Şam hükümeti, SDG'nin kontrolündeki pek çok bölgeyi ele geçirdi. Çatışmaların ardından SDG elinde kalan bölgelerin hükümete entegrasyonunu kabul etti.
29 Ocak'ta sağlanan ateşkes anlaşmasının ardından atılan ilk adımlarda bir sorun yaşanmadı. Az sayıdaki hükümet güçleri SDG'nin kontrolündeki Haseke ve Kamışlı kentlerine konuşlandı, cephe hatlarındaki askerler çekildi ve Şam hükümeti SDG'nin aday gösterdiği bir valiyi atadığını Cuma duyurdu.
Fakat hükümet ve Kürt kanadından ondan fazla yetkiliye göre, asıl meselelere henüz dokunulmadı.
Şarku'l Avsat'ın Reuters'ten aktardığı habere göre SDG savaşçılarının tam olarak nasıl entegre edileceği, SDG'nin elindeki ağır silahların akıbeti ve SDG için can damarı niteliğindeki Irak sınır kapısının yönetimi gibi bazı önemli konuların henüz ele alınmadı.
Uluslararası Kriz Grubu adlı düşünce kuruluşundan Noah Bonsey, SDG'nin kontrolü altındaki alanlarda nüfuzunun şimdilik güçlü olduğunu fakat bu nüfuzun ne kadarını koruyacağı sorusunun henüz yanıtlanmadığını söyledi.
Bonsey, anlaşmanın uygulanmasında ilerleme kaydedilmesinin en muhtemel senaryo olduğunu söylese de şu uyarıda bulundu:
Hata yapma riski ve dolayısıyla gerilimin yeniden tırmanma ihtimali hâlâ yüksek.
Katedilen ilerlemeden memnun olan ABD, esneklik çağrısında bulundu
Suriye'nin geçici Cumhurbaşkanı Ahmed Şaraa, Suriye'nin neredeyse tamamını yeniden merkezi yönetimin kontrolü altına aldı.
Batılı bir yetkili, Suriye'den askerlerinin bir kısmını çeken ABD'nin entegrasyon konusundaki ilerlemeden memnun olduğunu ve Şaraa'ya SDG'nin talepleri konusunda mümkün olduğunca esnek davranması yönünde telkinde bulunduğunu belirtti.
Yetkiliye göre ABD'nin Şaraa'ya tavsiyesi iyi niyet göstergesi olarak sert tutumdan kaçınılması gerektiği yönünde. ABD, Şam'daki merkezi otorite tehdit edilmediği sürece Kürtlere belirli bir düzeyde özerklik verilebileceği kanısında.
ABD Dışişleri Bakanlığı konu hakkında sorulan sorulara, Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack'ın yaptığı açıklamaya atıfta bulunarak anlaşmanın tüm Suriyeliler için kalıcı bir barış sağlamaya fırsat sunduğunu söyledi. Suriye Enformasyon Bakanlığı ve SDG sorulara henüz yanıt vermedi.
Reuters'in de incelediği anlaşma metni, Suriye Savunma Bakanlığı bünyesinde kuzeydoğu için özel bir tümen kurulmasını ve SDG güçlerinin üç tugay hâlinde bu yapıya entegre edilmesini öngörüyor.
Anlaşmaya göre hükümetin 15 güvenlik aracı SDG'nin kontrolündeki Kamışlı ve Haseke kentlerine konuşlanacak ve "SDG güvenlik güçlerinin entegrasyonu başlayacak".
Suriye güvenlik güçlerinin bu ayki konuşlanmalarında genel olarak bir olay yaşanmazken, Dürzilerin çoğunlukta olduğu Süveyda bölgesine Temmuz'da konuşlanma girişimlerinde çatışmalar ve şiddet olayları yaşanmıştı.
Bu sırada ABD ise binlerce İslam Devleti militan örgütü mahkûmunu daha önce SDG'nin gözetiminde olan hapishanelerden Irak'a nakletti.
Fakat sahada gerilimin sürdüğüne dair işaretler de var.
İki Suriyeli güvenlik yetkilisine göre SDG, hükümeti ana SDG bölgesinden kopuk olan Kobani'yi kuşatmakla suçluyor. Diğer yandan, SDG kontrolündeki bölgelerde yaşayan Araplar, özellikle de etnik olarak karışık bir yapıya sahip olan Haseke şehrinde, mevcut yönetimden duydukları rahatsızlığı dile getiriyor.
SDG komutanı Mazlum Abdi, SDG savaşçılarından oluşacak üç tugayın Irak sınırı yakınındaki Kamışlı, Haseke ve Derik'te konuşlandırılacağını söyledi. Bununla beraber iki taraftan yetkililer de Kamışlı yakınlarında bir bölgeye ilişkin anlaşma sağlandığını fakat diğer iki kente yönelik henüz anlaşma sağlanmadığını ifade etmişti. Suriye askeri kaynaklarına göre SDG, tugaylardan birinin Haseke şehri yakınlarındaki, güneye bakan ve geniş bir tünel ağına hakim olan Abdülaziz Dağı'na yerleşmesini istiyor, Şam ise bu talebe karşı çıkıyor.
Kürt yetkili: Güvenlik Kürtlerin elinde
Deyrizor vilayeti ve buradaki petrol sahaları da dâhil olmak üzere Arapların çoğunluklu olduğu bölgeler hükümet güçlerinin ilerleyişi sırasında hızla Şam'ın kontrolüne geçti. Fakat anlaşma, SDG'nin Kamışlı yakınlarındaki diğer iki saha olan Rimeylan ve Suveydiye ile Kamışlı havaalanını teslim etmesini gerektiriyor ve bu henüz gerçekleşmiş değil.
Bölgeyi yakından takip eden bir istihbarat görevlisi, SDG'nin şimdiye kadar verdiği tavizleri "sembolik" olarak nitelendirdi.
Üst düzeydeki Kürt yetkili Abdülkerim Ömer, Reuters'e yaptığı açıklamada, hükümete bağlı güvenlik güçlerinin "entegrasyon mekanizmalarını" koordine edip kesinleştirdikten sonra geri çekileceğini söyledi.
Ömer, "Asayiş (Kürt güvenlik güçleri) İçişleri Bakanlığı'nın bir parçası olacak ve bu bölgeyi içeriden koruyacak" dedi ve anlaşmanın uygulanması konusunda "uzun tartışmalar" yapılması gerektiğini ifade etti.
SDG'ye önderlik eden YPG'yi PKK'nın uzantısı olarak gören Türkiye de bu süreçte şüphelerini dile getirdi.
Dışişleri Bakanı Hakan Fidan CNN Türk'te yaptığı açıklamada, YPG'nin geri çekilmesini önceki haritaya göre "daha sağlıklı" bir durum olarak gördüğünü fakat Türkiye'nin güvenlik endişelerinin ancak YPG'nin PKK ile bağlarını koparması ve "tarihi bir dönüşüm" yaşamasıyla tam olarak giderilebileceğini söyledi.
