İran hükümeti, savaş ve ABD'nin deniz ablukası nedeniyle ağırlaşan yakıt krizinin etkilerini hafifletmek amacıyla sübvansiyonlu kotaların dışında satılan benzinin fiyatını iki katına çıkarma kararı aldı.
Hükümet Sözcüsü Fatıma Muhacerani, dün yaptığı açıklamada, akaryakıt istasyonlarında kullanılan kartlarla alınan benzinin fiyatının salı günü şafak vaktinden itibaren litre başına 5 bin tümenden 10 bin tümene çıkarılacağını bildirdi. Muhacerani, aylık sübvansiyonlu yakıt kotalarında ise herhangi bir değişiklik yapılmayacağını söyledi.
İran'da araç sahiplerine aylık 60 litre benzin litre başına 1500 tümen fiyatla veriliyor. İkinci kota kapsamında ise 50 litre benzin litre başına 3 bin tümen üzerinden satılıyor. Bu kotaların dışında yakıt almak isteyen tüketiciler daha yüksek fiyatın uygulandığı istasyon kartlarını kullanıyor.
Muhacerani, hükümet toplantılarında farklı fiyat seçeneklerinin değerlendirildiğini ancak nihai olarak 10 bin tümenlik fiyatın Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın daha önce verdiği taahhüt doğrultusunda belirlendiğini söyledi. Fiyat artışından sağlanacak gelirin halkın geçim koşullarını desteklemek için kullanılacağını belirtti.
Pezeşkiyan, fiyat artışının açıklanmasından saatler önce yakıt tüketiminin yönetilmesine ilişkin bir hükümet toplantısına başkanlık etti. Toplantıda alınacak kararların tüm aşamalarının "kesin ve şeffaf" bir iletişim planıyla desteklenmesi gerektiğini vurguladı.
Cumhurbaşkanı ayrıca kamyon şoförleri, taksiciler ve internet üzerinden ulaşım hizmeti sunan platformların temsilcileriyle bizzat görüşeceğini belirterek yeni politikaları açıklayacağını ve sektördeki endişeleri dinleyeceğini söyledi.
Toplantıda fiyat artışının yanı sıra yakıt kartlarının düzenlenmesi, kaçakçılık güzergâhlarının kapatılması, küçük rafinerilerin denetlenmesi, yakıt kotalarının gerçek tüketimle ilişkilendirilmesi, toplu taşımanın geliştirilmesi ve eski ve yüksek yakıt tüketen araçların kullanımının azaltılması gibi önlemler de ele alındı.
Benzin açığı büyüyor
Dünyanın önde gelen petrol üreticilerinden İran, enerji sektöründe savaş nedeniyle meydana gelen hasarların yanı sıra ABD'nin deniz ablukasının ithalatı sekteye uğratması nedeniyle ciddi bir benzin açığıyla karşı karşıya.
İranlı yetkililerin ağustos ayında yaptığı açıklamalara göre ülkedeki günlük benzin açığı 14 milyon ile 20 milyon litre arasında değişiyor. Pezeşkiyan geçen ay yaptığı açıklamada, deniz ablukasının ülkeye mal girişinde kullanılan güzergâhları kapattığını ve hükümetin benzin ithal etmek için gerekli kaynaklardan yoksun olduğunu söylemişti.
Hükümet savaş sırasında sübvansiyonlu yakıt miktarını kademeli olarak azaltmıştı. Litre başına 3 bin tümen fiyatla uygulanan ikinci kota önce 100 litreden 70 litreye, ardından 50 litreye düşürüldü. Temel kota ise aylık 60 litre olarak ve litre başına 1500 tümen fiyatla korunmuştu.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, 18 Ağustos'ta benzin fiyatlarının artırılmasına karşı çıkmış ve savaş koşullarında fiyat artışının "hesaplı bir tedbir olmadığını" söylemişti.
Kalibaf, yakıt tüketiminin azaltılmasının halk açısından "en fazla adaleti ve en az hoşnutsuzluğu" sağlayacak yöntemlerle gerçekleştirilmesi çağrısında bulunmuştu.
Meclis Başkanı ayrıca İran'ın karşı karşıya olduğu geçim sıkıntılarının ülkenin rakipleri tarafından toplumsal huzursuzlukları körüklemek için kullanılabileceği uyarısında bulunmuştu. İran ekonomisi yüksek enflasyon ve riyalin değerindeki sert düşüşün baskısı altında bulunuyor.
Benzin fiyatları siyasi açıdan hassas
Benzin fiyatları İran'da siyasi açıdan son derece hassas bir konu olarak öne çıkıyor. Kasım 2019'da yakıt fiyatlarına yapılan ani zam ülke genelinde geniş çaplı protestoları tetiklemişti.
Protestoların ardından güvenlik güçlerinin müdahalesiyle sonuçlanan olaylarda çok sayıda kişi hayatını kaybetmişti. Bu nedenle hükümet, mevcut savaş koşullarında yakıt fiyatlarına ilişkin yeni adımların toplumsal tepkileri artırmasından kaçınmaya çalışıyor.
