Sudan’ın en büyük kenti Omdurman’da çatışmalar sürüyor

Cumhurbaşkanlığı Sarayı yıkıldı, Hartum’daki çatışmalar büyüdü

Sudan’ın Omdurman şehrindeki bir pazarda 17 Mayıs 2023’te yükselen siyah dumanın havadan çekilmiş fotoğrafı (Reuters)
Sudan’ın Omdurman şehrindeki bir pazarda 17 Mayıs 2023’te yükselen siyah dumanın havadan çekilmiş fotoğrafı (Reuters)
TT

Sudan’ın en büyük kenti Omdurman’da çatışmalar sürüyor

Sudan’ın Omdurman şehrindeki bir pazarda 17 Mayıs 2023’te yükselen siyah dumanın havadan çekilmiş fotoğrafı (Reuters)
Sudan’ın Omdurman şehrindeki bir pazarda 17 Mayıs 2023’te yükselen siyah dumanın havadan çekilmiş fotoğrafı (Reuters)

Sudan ordusu, ülkenin en büyük şehri olan Omdurman’ın kuzeyindeki Karari askeri bölgesinden şehrin güney ve batısındaki Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) noktalarını hedef alan top atışları gerçekleştirdi.

HDK ise Hartum’un güneyindeki Zırhlı Birlikleri, Omdurman’ın güneyindeki Mühendisler Birliği’ni ve Hartum’un doğusundaki Genel Komutanlık karargahını kuşattı.

Şarku’l Avsat’ın Arap Dünyası Haber Ajansı’ndan (ANA) aktardığı habere göre görgü tanıkları üç başkent arasında Hızlı Destek Kuvvetleri’nin ana ikmal hattı olan ‘Şambat’ köprüsüyle Kuzey Hartum’a bağlanan Omdurman’ın merkez mahallelerinde çatışmaların yeniden başladığını söyledi. Omdurman’daki Vad Nubavi Direniş Komiteleri, eski Omdurman bölgesinde ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında şiddetli çatışmaların sürdüğünü ve yerleşim bölgelerine top mermilerinin düştüğünü bildirdi. Ayrıca bir bebekle birlikte aynı aileden 3 kişinin de yaralandığı belirtildi.

Komiteler, Omdurman’daki Aburof bölgesine iki gün boyunca aralıksız bombardıman gerçekleştirilmesinin evlerden birinin iki odasının çökmesine ve 15 yaşındaki erkek çocuk ile 6 yaşındaki kız çocuğunun yaralanmasına yol açtığını açıkladı. Hızlı Destek Kuvvetleri, Hartum şehrinin çoğunu kontrol ediyor. Ordu ise üç başkent olan Omdurman, Kuzey Hartum ve Hartum şehirlerini birbirine bağlayan köprülerdeki ikmal yollarını kesmeye çalışıyor. Görgü tanıkları, Mühendisler Birliği çevresinin batı kesiminde de iki taraf arasında çatışmaların yaşandığını bildirdi

xsa
Sudan’ın başkenti Hartum’daki çatışmalarda dumanlar yükseliyor (AP)

Pazarda yağma

Görgü tanıkları, pazarların ve küçük dükkanların çoğunun yağma korkusuyla kapılarını kapattığını söylerken, sebze getirdikleri küçük pazarın artık tamamen boş olduğuna işaret etti. Ayrıca Hızlı Destek Kuvvetleri’ne tüccarların ve vatandaşların hareket edip merkez pazara ve Kalakla Lafa pazarında gıda ürünleri satın almalarına ve fırınları işletmek için mahalle pazarlarına sebze ve un sağlanmasına izin verme çağrısında bulunurken, aksi taktirde insanların aç kalacağına dikkati çekti. Nisan ortalarında çatışmaların patlak vermesinden bu yana başkent, özellikle batıdaki Darfur bölgesinde etnik temelli başka bir çatışmanın patlak vermesiyle birlikte, uzun vadeli bir iç savaş uyarısı yapılacak şekilde günlük çatışmalara tanık oluyor. Uluslararası Göç Örgütü, çatışma nedeniyle yaklaşık 3 milyon kişinin Sudan içinde yerinden edildiğini tahmin ediyor. Örgüt, yaklaşık 930 bin kişinin komşu ülkelere kaçtığını söyledi. Birleşmiş Milletler (BM), Sudan’daki çatışmaların akut gıda güvensizliğinden mustarip vatandaşların sayısını 20 milyondan fazla kişiye yükselttiğini söyledi. Çatışmanın orta ve uzun vadede gıda güvensizliğini şiddetlendirmesinin muhtemel olduğunu da dile getirdi.

Girişimlere rağmen savaş devam ediyor

İki savaş tarafı, Suudi Arabistan ve ABD’nin arabuluculuğunda çok sayıda ateşkes anlaşması imzaladı. Ancak Cidde’de gerçekleştirilen müzakereler, ordu ve Hızlı Destek arasında ateşkesi ihlal etmekle ilgili karşılıklı suçlamalarının ardından Haziran ayı başlarında askıya alındı. Sudan ordu heyeti, istişareler için geçen çarşamba günü Cidde’den Sudan’a döndü.

Egemenlik Konseyi Başkan Yardımcısı Malik Agar, birkaç Sudanlı kilise lideriyle yaptığı son görüşmede, çok sayıda girişimin savaşı sona erdirmeyi başaramadığını belirtti. Agar, savaşı Sudanlıların vicdanını birleştirmek, silah sesini sonsuza kadar durdurmak ve ileriye gidilebilecek ve Sudanlıların övünebileceği bir devlet kurmak için bir nedene dönüştürmeye çalışmak konusunda hemfikir olduklarını belirtti. Malik Agar, kilise liderleriyle yaptığı toplantıda, ‘insani yardım çekerek, uluslararası kuruluşlardan insani yardım sağlayarak ve bunu ayrım gözetmeksizin tüm Sudanlılara dağıtma mekanizmalarını tartışarak’ kilise topluluğunun oynayabileceği role değindiklerine dikkat çekti.

fr
Sudan Ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında yaşanan çatışmalar sonucunda Omdurman’ın üzerinden dumanlar yükseldi (AFP)

Cumhurbaşkanlığı Sarayı yıkıldı

Başkent Hartum’da Sudan ordusu ile HDK arasında ağır ve hafif silahlar, top ve hava saldırıları ile çatışma çemberi genişledi. Bu da Cumhurbaşkanlığı Sarayı, Uluslararası Afrika Üniversitesi ve bir dizi hayati tesis ve şehrin ana simge yapıları dahil olmak üzere stratejik tesislerin yok olmasına yol açtı.

Sudan medyası, savaşın başlamasının 114. gününde ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasında bölge çevresinde ayrım gözetmeyen hava ve topçu bombardımanına ek olarak aralıksız devam eden çatışmalar sonucunda Cumhurbaşkanlığı Sarayı’nın görüntüsünü değiştiren kapsamlı yıkımın görüntülerini yayınladı.

Silahlı çatışmalar, başkent Hartum’un güneyinde, özellikle ‘zırhlı birlikler’ ve çevre mahallelere sıçradı. Nisan ortasında savaşın başlamasından bu yana Hızlı Kuvvetler, bölgedeki stratejik önemi nedeniyle Zırhlı Birlikleri kontrol etmeye çalışıyor.

Çatışan iki taraf arasında devam eden savaş, başkent Hartum’da altyapının, özellikle hükümet tesislerinin, bankaların, elektrik ve su istasyonlarının ve Arap pazarının büyük ölçüde tahrip olmasına neden oldu.

fer
Sudan Silahlı Kuvvetleri askerlerinin, Omdurman’da bir sokakta askeri araçlar kullanırken çekilen bir videodan bir kare (AFP)

Sivilleri ayrılmaya zorlama

Görgü tanıklarına göre başkent Hartum’un güneyindeki eş-Şacara, es-Sahafa, Cabra, er-Rumaylah Kalakla ve Gazze mahalleleri ve diğer mahalleler bölgede devam eden şiddet olaylarından doğrudan etkilendi.

Kuzey Hartum’daki görgü tanıklarına göre şehir, ağır ve hafif silahlarla şiddetli çatışmalara tanık oldu. Görgü tanıkları, Hızlı Destek Kuvvetleri’nin Şark en-Nil mevkiindeki çevre yolunda askeri güçler ve savaş araçları konuşlandırdığını bildirdi.

Güney Darfur Eyaleti’nin başkenti Nyala şehri de Sudan ordusu ile HDK arasında şehrin mahallelerindeki vatandaşların evlerinin yıkılmasına yol açan sürekli çatışmalara tanık oluyor. Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan liderliğindeki Sudan ordusu ile Muhammed Hamdan Daklu (Hamideti) liderliğindeki HDK, çatışmayı başlatmaktan ve ihlaller yapmaktan sorumlu olmakla suçlanıyor.



İsrail, Lübnan'da “önleyici” saldırılarını yoğunlaştırdı

İsrail’in dün Lübnan'ın doğusundaki Bekaa Vadisi'ndeki Bednayel Köyü’ne düzenlediği saldırının ardından geride kalan yıkımı inceleyen köy sakinleri (EPA)
İsrail’in dün Lübnan'ın doğusundaki Bekaa Vadisi'ndeki Bednayel Köyü’ne düzenlediği saldırının ardından geride kalan yıkımı inceleyen köy sakinleri (EPA)
TT

İsrail, Lübnan'da “önleyici” saldırılarını yoğunlaştırdı

İsrail’in dün Lübnan'ın doğusundaki Bekaa Vadisi'ndeki Bednayel Köyü’ne düzenlediği saldırının ardından geride kalan yıkımı inceleyen köy sakinleri (EPA)
İsrail’in dün Lübnan'ın doğusundaki Bekaa Vadisi'ndeki Bednayel Köyü’ne düzenlediği saldırının ardından geride kalan yıkımı inceleyen köy sakinleri (EPA)

ABD’nin İran'a yakında saldırı düzenleyeceği yönündeki söylentilerin yeniden gündeme gelmesiyle birlikte İsrail, Lübnan'daki saldırılarını yoğunlaştırdı. Uzmanlar ve gözlemcilere göre bu saldırılar, Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım'ın İran ile yeni bir savaşın patlak vermesi halinde Hizbullah’ın tarafsız kalmayacağını açıklamasının ardından, Hizbullah'ı askeri ‘destek’ eylemlerinden caydırmak için önleyici bir hamle.

Şarku’l Avsat’a konuşan bakanlık kaynakları, son iki gün içinde iç ve dış temasların yapıldığını, ancak net bir cevap alınamadığını ve Lübnan'ın savaşın tırmanması halinde daha geniş bir çatışmaya sürüklenmeyeceğine dair herhangi bir garanti almadığını bildirdi. Hizbullah'ın tutumu ile ilgili olarak kaynaklar, Meclis Başkanı Nebih Berri'nin verdiği mesajın ‘Hizbullah’ın İran'a saldırı olması durumunda herhangi bir eylemde bulunmayacağı’ yönünde olduğunu belirtti.


Gazze anlaşmasının ikinci aşaması, yaşanan aksaklıkların üstesinden gelmek için ‘kontrollü bir geçiş’ hedefliyor

Gazze şehrinde yıkılan binaların enkazı arasında kurulan çadırların arasından geçen Filistinliler (AFP)
Gazze şehrinde yıkılan binaların enkazı arasında kurulan çadırların arasından geçen Filistinliler (AFP)
TT

Gazze anlaşmasının ikinci aşaması, yaşanan aksaklıkların üstesinden gelmek için ‘kontrollü bir geçiş’ hedefliyor

Gazze şehrinde yıkılan binaların enkazı arasında kurulan çadırların arasından geçen Filistinliler (AFP)
Gazze şehrinde yıkılan binaların enkazı arasında kurulan çadırların arasından geçen Filistinliler (AFP)

Gazze Şeridi’ndeki ateşkes anlaşmasının ikinci aşaması, ABD’li yetkililerin teorik olarak başlatıldığını duyurmasından bu yana yaklaşık bir aydır ilerleme kaydedemiyor. Sürecin, istikrarın sağlanması ve çatışmaların yeniden başlamasının önlenmesi için düzenli bir geçişle sürdürülmesi yönünde çağrılar yapılıyor.

Şarku’l Avsat’a konuşan uzmanlar, ikinci aşamaya geçişin eş zamanlı ve kademeli şekilde yürütülmesi gerektiğini, Hamas ile İsrail’in yükümlülüklerini paralel biçimde yerine getirmesinin mevcut tıkanıklığı aşabileceğini belirtti. Uzmanlar, savaşın yeniden patlak verme ihtimali ve anlaşmanın uygulanmasındaki gecikmelere ilişkin kaygılara dikkat çekerken, ABD Başkanı Donald Trump’ın Nobel Barış Ödülü hedefi doğrultusunda kişisel bir başarı elde etmek için baskı yapabileceği değerlendirmesinde bulundu.

Mısır resmi haber ajansı MENA dün yaptığı açıklamada, Mısır Kızılayı’nın 15’inci yaralı, hasta ve engelli Filistinli grubunun karşılanması, uğurlanması ve geçiş işlemlerinin tamamlanmasına refakat edilmesine yönelik insani çabalarını sürdürdüğünü bildirdi.

Gazze Şeridi’ne dönmeyi bekleyen bu kişilerin umutları, Washington’ın 15 Ocak’ta başladığını duyurduğu ikinci aşamasında aksaklıklar yaşanan ateşkes anlaşmasına bağlanmış durumda. Uluslararası toplum ise anlaşmayı tehdit eden risklere dikkat çekiyor.

Birleşik Krallık Dışişleri Bakanı Yvette Cooper, Ortadoğu’da kalıcı barış ve güvenliğe ulaşmak için şiddet ve acı döngüsünü kırmaya yönelik önemli bir fırsat bulunduğunu belirtti. Ancak Gazze Şeridi’ndeki ateşkesin kırılganlığını koruduğunu ve her iki taraftan gelen ihlallerin ABD’nin barış planı sürecini zayıflatabileceğini ifade etti.

Cooper, cuma akşamı yaptığı açıklamada, ikinci aşamaya düzenli bir geçiş çağrısında bulunarak, İsrail ordusunun çekilmesiyle eş zamanlı olarak uluslararası bir istikrar gücünün konuşlandırılması ve insani krizin ele alınması gerektiğini vurguladı. Ayrıca Hamas’ın silahsızlandırılması ve gelecekte Gazze Şeridi’nin yönetiminde herhangi bir rol üstlenmemesi şartına dikkat çekti.

dfvgth
Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Nuseyrat Mülteci Kampı’nda yıkılmış evler (AFP)

El-Ahram Siyasi ve Stratejik Araştırmalar Merkezi uzmanlarından Dr. Amr el-Şobaki, ikinci aşamanın esas olarak eş zamanlı bir geçiş gerektirdiğini belirterek, “Trump planı Hamas’ın silahsızlandırılmasını öngörürken, aynı zamanda İsrail’in Gazze Şeridi’nden tamamen çekilmesini de içeriyor. Bu nedenle Gazze’ye tek bir perspektiften bakılmalı ve yükümlülükler bir taraf üzerinde yoğunlaşmadan herkese hatırlatılmalı” dedi.

El-Şobaki, ikinci aşamanın Hamas’ın askeri varlığının sona erdirilmesini kapsadığını ifade ederek, bunun ancak İsrail’in de Gazze Şeridi’nden çekilme, Filistinlileri hedef almama, siyasi bir ufka yönelme, Filistinli bir polis gücüne izin verme ve Gazze’de bir teknokrat komitenin çalışmasına olanak tanıma gibi yükümlülüklerini yerine getirmesi halinde mümkün olacağını söyledi.

Filistinli siyasi analist Eymen er-Rakab ise ikinci aşamanın yalnızca düzenli değil, aynı zamanda sorunsuz bir geçişe ihtiyaç duyduğunu kaydetti. Ancak er-Rakab, bu hususların büyük ölçüde şeklî olduğunu, zira anlaşmanın silahsızlanma, İsrail’in çekilmesi, uluslararası istikrar gücünün konuşlandırılması ve diğer maddeler konusunda mutabakat eksikliği nedeniyle uygulama aşamasında çok sayıda engelle karşı karşıya bulunduğunu dile getirdi.

Bu gelişmelerin gölgesinde AFP, cuma günü Hamas’ın Gazze Şeridi’nde İsrail ordusunun çekildiği bir bölgenin kontrolünü yeniden sağladığını, yerel bir polis gücü konuşlandırdığını ve kamu kurumlarını yeniden faaliyete geçirmeye çalıştığını bildirdi.

ABD Başkanı Donald Trump tarafından Gazze’de savaş sonrası koordinasyonu denetlemek üzere görevlendirilen Nikolay Mladenov, Barış Konseyi toplantısında yaptığı açıklamada, başvuruların açılmasının ardından ilk saatlerde yaklaşık 2 bin Filistinlinin polis teşkilatına kaydolduğunu söyledi.

Gazze Şeridi’ndeki çok uluslu barış gücünün komutanı olarak atanan ABD’li Tümgeneral Jasper Jeffers ise aynı toplantıda, uzun vadeli planın bölgede görev yapacak yaklaşık 12 bin polisi eğitmek olduğunu ifade etti.

scdfgh
Gazze şehrindeki Meçhul Asker Meydanı yakınlarında bulunan bir mülteci kampındaki çadırlar ve barınaklar (AFP)

Er-Rakab, 12 bin polisin eğitileceğine ilişkin açıklamaların Gazze Şeridi’nin güvenliğini sağlamaya yeterli olmayacağını belirterek, Hamas’a bağlı polis gücünün sahadan çekilmesinin yerine bir alternatif oluşturulmadan gerçekleşmesi halinde güvenlik boşluğu doğacağını söyledi. Er-Rakab, Hamas’ın böyle bir durumu kabul etmeyeceğini ve aylar sürebilecek bir geçiş döneminde kısmi bir yetki devri önereceğini ifade etti. Bu nedenle düzenli ve sorunsuz bir geçişin mutabakatlarla hızlandırılması gerektiğini vurgulayan er-Rakab, mevcut durgunluk ortamında Washington’ın İsrail’in kontrolü altındaki bölgelerde yeniden imar sürecini başlatabileceği ve Tel Aviv’e harekete karşı askeri operasyonlara izin verebileceği uyarısında bulundu.

Er-Rakab, en uygun geçiş yolunun Hamas ile güvenlik görevlerinin devrinde kademeli bir anlayışa dayalı mutabakatlardan geçtiğini belirterek, “Sahada gördüklerimiz çatışmayı sona erdirecek bir çözüm değil; krizi uzatmaktan başka sonuç doğurmayan geçici pansuman tedbirlerdir” değerlendirmesinde bulundu.

El-Şobaki ise İsrail’in yalnızca Hamas’ın bedel ödemesinde ısrarcı olduğunu savundu. Buna karşın el-Şobaki, ABD Başkanı Donald Trump’ın kendisini bir barış adamı olarak konumlandırdığına ve Nobel Barış Ödülü dahil çeşitli uluslararası kazanımlar elde etme arayışında olduğuna dikkat çekerek, planın başarısızlığa uğramaması için hâlâ fırsat bulunduğunu ve Trump’ın karmaşık ayrıntılar ile çok sayıdaki zorluğa rağmen daha fazla baskı uygulayabileceğini ifade etti.


Filistin Sivil Toplum Kuruluşları Ağı: Prefabrik evler Gazze Şeridi'ne ulaşmadı

Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki yıkılmış evlerin arasında iftar için bir araya gelen Filistinliler (EPA)
Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki yıkılmış evlerin arasında iftar için bir araya gelen Filistinliler (EPA)
TT

Filistin Sivil Toplum Kuruluşları Ağı: Prefabrik evler Gazze Şeridi'ne ulaşmadı

Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki yıkılmış evlerin arasında iftar için bir araya gelen Filistinliler (EPA)
Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki yıkılmış evlerin arasında iftar için bir araya gelen Filistinliler (EPA)

Filistinli sivil toplum kuruluşlarının çatı kuruluşu Filistin Sivil Toplum Kuruluşları Ağı (PNGO) Başkanı Emced eş-Şeva dün yaptığı açıklamada, yerinden edilmiş kişilerin insani ihtiyaçlarının çok büyük olmasına rağmen, şimdiye kadar hiçbir prefabrik evin Gazze Şeridi'ne girmediğini söyledi. Şeva, İsrail ordusunu, ‘Gazze Şeridi'nin geniş alanlarını kontrol etmeye devam etmekle ve sarı hat olarak bilinen alanı yerleşim bölgelerine doğru genişletmekle’ suçladı.

Şeva, Alman Haber Ajansı DPA’nın aktardığı basın açıklamasında, gerçek konut çözümlerinin bulunmaması ve insani yardım anlaşmalarında öngörülen prefabrik evlerin girişine izin verilmemesi nedeniyle binlerce ailenin halen harap haldeki çadırlarda veya açıkta yaşadığını söyledi.

vfvfd
Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki yıkıntılar arasında yapılan toplu iftar (EPA)

İsrail ordusunun ‘Gazze Şeridi'nin yaklaşık yüzde 60'ını fiilen kontrol ettiğini’ belirten Şeva, ‘sarı hattın’ genişletilmesinin, özellikle Gazze Şeridi'nin doğu ve kuzey kesimlerinde, sakinlerin kullanabileceği alanları azalttığını kaydetti.

Bu hamlelerin devam etmesinin yardım çalışmalarını zorlaştırdığını ve yerel ve uluslararası kuruluşların en çok etkilenen gruplara ulaşma kabiliyetini sınırladığını söyleyen Şeva, ‘barınak malzemeleri, yeniden inşa malzemeleri ve insani yardımın girişine izin vermek için sınır geçişlerinin tamamen ve düzenli olarak açılması’ çağrısında bulundu.

Sınır geçişlerinin hareketliliği ile ilgili olarak Şeva, yardımların girişinin ‘ihtiyaç duyulanın altında’ kaldığını açıkladı. PNGO Başkanı, inşaat malzemeleri ve prefabrik evlerin girişine getirilen kısıtlamaların, aylardır kötüleşen konut krizini çözme çabalarını engellediğini belirtti. İsrail tarafı bu açıklamalara ilişkin herhangi bir yorumda bulunmadı.

Bu durum, 7 Ekim 2023'te İsrail ile Hamas arasında patlak veren savaşın ardından Gazze Şeridi'nde yaşanan zorlu insani koşullar ve altyapı ile evlerin yaygın olarak tahrip olmasıyla ortaya çıktı.

dsvds
Binlerce Filistinli aile, Gazze Şeridi'nde yıkık evlerinin enkazı arasında, harap çadırlarda veya açık havada yaşamaya devam ediyor (AFP)

Geçtiğimiz ekim ayında bir ateşkes anlaşması yürürlüğe girdi, ancak Gazze'deki yerel kuruluşlar, hareket ve geçiş kısıtlamalarının bölgeye giren yardım ve yeniden inşa malzemelerinin hızını etkilemeye devam ettiğini belirtiyor.

“Sarı hat” terimi, İsrail ordusunun konuşlandırıldığı ve Gazze Şeridi sınırı yakınlarında tampon bölge olarak sınıflandırılan, Gazzelilerin erişiminin kısıtlandığı ve konut ve tarım faaliyetleri için kullanılabilir alanın azaldığı bölgeleri ifade etmek için kullanılıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) ve yerel kuruluşlar, yüzbinlerce Filistinlinin halen geçici veya kalıcı barınma çözümlerine ihtiyaç duyduğunu tahmin ederken, uluslararası toplum Gazze Şeridi'ne giden sınır kapılarından insani yardım ve yeniden inşa çalışmalarının kolaylaştırılması için çağrılar yapmaya devam ediyor.