Fas: Marakeş depremi ücra bölgelerdeki çiftçilerin acılarını ikiye katladı

Fas köyleri enkaz yığınına döndü, tarlalar ürünsüz elma ağaçlarıyla kaplandı

Depremden zarar gören tarlalarında elma hasadını gösteren bir çiftçi (AFP)
Depremden zarar gören tarlalarında elma hasadını gösteren bir çiftçi (AFP)
TT

Fas: Marakeş depremi ücra bölgelerdeki çiftçilerin acılarını ikiye katladı

Depremden zarar gören tarlalarında elma hasadını gösteren bir çiftçi (AFP)
Depremden zarar gören tarlalarında elma hasadını gösteren bir çiftçi (AFP)

Köyünden geriye sadece molozlar kalan ve elma ağaçlarıyla dolu tarlasında ürünlerin ziyan olduğu Muhammed el-Mutevvak, ölümcül depremle harap olan Fas’ın bu dağlık bölgesindeki pek çok kişi gibi geçimini sağladığı bu toprakları terk etmeyeceğini söyledi.
56 yaşındaki çiftçi, Yüksek Atlas Dağları’nın ortasında elma, ceviz ve sebze yetiştirdiği tarlasında çaresiz bir şekilde dururken, “Eskiden soğuğun en büyük düşmanımız olduğunu düşünürdük ama artık başka bir düşmanımız daha var: Her şeyi yok eden deprem” diye anlattı. Ailesinde nesilden nesile geçen taş ve ahşapla inşa edilmiş ve etrafında özenle dikilmiş ağaçları olan ancak şimdi tamamen yıkılan evini gösterdi. Sonbaharda meyve toplama mevsimi gelse de bölge sakinleri kırmızı elmaların yeşil çimenlerin üzerine dağılmış ve kokularının enkaz altında ölen eşeğin kokusuna karıştığını söyledi. Dağlık el-Haouz bölgesindeki diğer bölgelerde olduğu gibi bu bölgede de tarımın yanı sıra inek ve koyun gibi hayvancılık işleri geçim kaynağını oluşturuyor.

Son yıllarda hükümet ve diğer bağışçılar, bazıları iklim değişikliğinin etkileriyle mücadele etmeye yönelik, bazıları ise bu alanların izolasyonunu kırmaya ve kadınlara daha fazla bağımsızlık vermeye yönelik çeşitli programlar başlattı. Ayrıca, su kaynakları üzerindeki baskıyı azaltmak amacıyla, arıtılmış kanalizasyon suyunun yeniden kullanılmasına yönelik programlar ve damlama sistemiyle tarımsal sulama için su tasarrufu sağlayan programlar uygulandı.

Fotoğraf altı: Çiftçi Muhammad el-Mutevvak elma tarlasında (AFP)
Çiftçi Muhammad el-Mutevvak elma tarlasında (AFP)

Bölgede yaşayan 19 yaşındaki Velid Nasır “Elma toplayarak biraz para kazanmak için çok çalışıyoruz, bununla okula dönüş sezonuna kendimizi hazırlayabilir ve ailelerimize destek olabiliriz” dedi. Nasır’ın arkasında, okulları harap olan çocuklar, tozla kaplanmış şiltelerin üzerinde zıplıyorlardı.

Depremin etkileri çok büyük oldu. Nasır, tarlalardaki küçük işler için aldığı günlük 80 dirhemlik (7,30 euro) gelirini kaybetti. Kuraklık ve su kıtlığı küçük çiftçileri çoktan bitkin düşürmüşken, nüfusu yalnızca 200 kişi olan küçük köyde 11 kişinin hayatını kaybetmesine neden olan deprem şoku onların acılarını daha da artırdı. Engebeli ve kayalık köyleri ise evlerini kaybedenlerin kaldığı sarı çadırlarla doldu.

Ancak nüfusa barınacak yer sağlamaya yönelik acil ihtiyaç hala devam ediyor. Yardım gelene kadar kadınlar sivillerin sağladığı battaniye ve kıyafetleri ayıklarken, erkekler de ayakta kalan evlerin arasında bardak, çatal-kaşık ya da felaketten zarar görmeyen malzemeleri arıyor.

42 yaşındaki Cemal Boyahya “Depremden en çok etkilenen sektör sulama oldu. Neredeyse tüm borular yıkıldı” dedi. Mahsulünün kaybından kaynaklanan mali kaybının değerini yüz bin dirhem (985 dolar) olarak tahmin etti.

Yüzü güneşten kavrulan çiftçi Muhammed el-Mutevvak’a göre su kuyuları dolu ancak depremde hareket eden taşlar su kaynaklarını tıkadı. Bununla ilgili olarak “Bu sorun çözülmediği sürece hiç iyi olmayacak” ifadelerini kullandı.

Suya erişim meselesinin yeniden inşa sürecindeki zorluklardan biri olması bekleniyor. Marakeş-Safi ilindeki Elektrik ve İçme Suyu Ulusal Dairesi “el-Huz bölgesindeki Amizmiz, Mevlay Ibrahim ve Talat Nicoub olmak üzere üç belediyenin su dağıtım şebekesi hasar gördü” açıklamasında bulundu.

Şarku’l Avsat’a konuşan yerel aktivistlerden Care Maroc Direktörü Halima Rizkavi, yeniden inşa aşamasının ‘kalkınmayla ilgilenenlere bir çağrı’ işlevi görebileceğini söylüyor.

Ayrıca “Su eksikliğini ve yer eksikliğini aynı anda göz önünde bulundurarak, bu bölgedeki insanların toparlanmasına katkıda bulunma, sağlam bir yeniden yapılanma konusunda onlara yardımcı olma ve iyi uygulamaları en baştan başlatma fırsatına sahipsiniz” dedi.

Fas'ta 8 Eylül'de yerel saatle 23:10'da merkez üssü Marakeş Safi iline bağlı el-Huz bölgesi olan 6,9 büyüklüğünde deprem meydana gelmişti.

Deprem, Marakeş'in yanı sıra başkent Rabat ile Kazablanka, Meknes, Agadir ve Fes kentlerini de etkilemişti.

Fas İçişleri Bakanlığı, son verilere göre depremde tespit edilebilen can kaybının 2 bin 946, yaralı sayısının da 5 bin 674 olduğunu duyurmuştu.



Sudan'a ilişkin Cenevre görüşmeleri ‘tek taraflı’ taahhütlerle sonuçlandı

Birleşmiş Milletler Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra (Reuters)
Birleşmiş Milletler Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra (Reuters)
TT

Sudan'a ilişkin Cenevre görüşmeleri ‘tek taraflı’ taahhütlerle sonuçlandı

Birleşmiş Milletler Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra (Reuters)
Birleşmiş Milletler Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra (Reuters)

Birleşmiş Milletler (BM) himayesinde İsviçre'nin Cenevre kentinde, Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) heyetleri arasında insani yardımların ulaştırılması ve sivillerin korunmasının arttırılması konusunda yapılan dolaylı müzakereler, BM arabuluculuğunun adını vermediği müzakere taraflarından birinin ‘tek taraflı’ taahhütleriyle sona erdi. Ancak HDK ayrı bir açıklama ile BM ve BM Güvenlik Konseyi'nin talebine yanıt olarak Sudan Yardım Ajansı ile koordinasyon içinde insani yardım ulaştırma ve sivillerin korunmasını arttırma taahhüdünü açıkladı. Sudan hükümet heyetinden ise herhangi bir yorum gelmedi.

BM Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra dün (Cuma) yaptığı basın açıklamasında, isim vermeden ‘taraflardan birinin’ insani yardımı arttırma ve sivilleri koruma taahhüdünü açıkladığını ve Cenevre görüşmelerini, daha uzun ve karmaşık bir süreçte ‘cesaret verici bir ilk adım’ olarak değerlendirdiğini belirtti.

İsmi açıklanmayan tarafın verdiği taahhütleri memnuniyetle karşılayan Lamamra, taahhütlerin uygulanmasını takip etme ve kritik konularda tarafların liderleriyle yakın teması sürdürme sözü verdi. Lamamra, “Bu sürecin arzu edilen şekilde devam etmesi için onların emrinde olacağım. Tarafları Sudan halkı ve ülkenin geleceği adına barış için angajmanlarını yoğunlaştırmaya teşvik edeceğim” ifadelerini kullandı.

Görsel kaldırıldı. Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan, ocak ayında BM Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra'yı kabul etti. (SUNA)

Lamamra hangi tarafın tek taraflı taahhütte bulunduğunu açıklamasa da HDK müzakere heyeti, müzakerelerin sonunda yaptığı ayrı bir açıklamada, BM Genel Sekreteri’nin Ramtane Lamamra'ya, HDK Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu'nun (Hamideti) HDK'nin Sudan Yardım ve İnsani Operasyonlar Ajansı ile koordinasyon halinde insani yardımların ulaştırılmasını kolaylaştırma taahhüdünü, sivillerin korunmasını arttırma taahhütlerini ve BM ile BM Güvenlik Konseyi'ne yönelik bir dizi acil ve ivedi talebi içeren resmi bir mektup verdiğini duyurdu.

HDK, kendi delegasyonu ile BM arasındaki dolaylı müzakereleri ‘tek taraflı’ olarak nitelendirdi. Söz konusu müzakerelerin ‘olumlu bir atmosferde gerçekleştiğini ve Sudan halkının yararına ortak iş birliğinin geliştirilmesine katkıda bulunan yapıcı ve verimli müzakerelerle karakterize edildiğini’ bildirdi.

Cenevre, 11-18 Temmuz tarihleri arasında, BM Güvenlik Konseyi'nin Ramtane Lamamra'ya Sudan'daki çatışmanın taraflarına iyi niyet misyonu sunma, ordu ile HDK arasında bir yılı aşkın süredir devam eden savaşın parçaladığı ülkede bölgesel barış çabalarını tamamlama ve koordine etme görevi vermesi uyarınca, Sudan ordusunu temsil eden bir heyet ile HDK'yi temsil eden bir başka heyet arasında insani yardım sağlama ve sivilleri koruma amaçlı dolaylı görüşmelere tanık oldu.

Görsel kaldırıldı.Hızlı Destek Kuvvetleri Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu, Uganda'da BM Sudan Özel Temsilcisi Ramtane Lamamra ile (X)

X platformundaki sayfasından açıklamalarda bulunan Lamamra, Sudan'da savaşan iki tarafın heyetleriyle gerçekleştirdiği ‘diyalog’ görüşmelerinin cuma günü sona erdiğini belirtti. Lamamra, “İnsani erişimin arttırılması ve sivillerin korunmasına yönelik daha uzun bir süreç bağlamında bu ilk ve cesaret verici adımın atılmasına katkılarından dolayı herkese teşekkür ediyorum” ifadesini kullandı.

Görüşmeler, Lamamra'nın birden fazla kez değindiği, özellikle de hükümet delegasyonunun açılış oturumuna katılmayı reddetmesi ve kendisini delegasyonla açıklanmayan bir şekilde iletişim kurmaya ve istişarede bulunmaya zorlaması gibi çeşitli engellerle gölgelendi. ‘Uzlaşmaz tarafı’ açıkça tanımlamayan Lamamra, ‘taraflardan biri’ olarak nitelendirdi.

Lamamra, BM Güvenlik Konseyi tarafından bölgesel barış çabalarını sonuçlandırmak ve koordine etmek üzere görevlendirilmesinin, BM Güvenlik Konseyi’nin 2724 (2024) ve 2736 (2024) sayılı kararlarına dayandığını ve Sudan'daki durumdan endişe duyduğunu ifade etti.

Lamamra, tarafları, askeri operasyonlara sahne olan ve HDK tarafından kuşatılan Kuzey Darfur eyaletinin başkenti el-Faşir şehrinde ve çevresindeki bölgelerde artan gerilimi düşürmeye çağırdı. “Ülkenin her yerine engelsiz insani yardım erişimine izin vermeleri ve kolaylaştırmaları, sivillerin korunmasını sağlamaları’ çağrısında bulundu.

BM Özel Temsilcisi, çatışmanın taraflarını, soruna diyalog yoluyla sürdürülebilir bir çözüm bulunmasının önünü açacak şekilde, çatışmaların derhal durdurulmasını sağlamaya davet etti.

Cenevre müzakerelerinin niteliğini detaylandıran Lamamra, taraflarla daha önceki ilişkilerine dayanarak, Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı ve Ordu Komutanı Orgeneral Abdulfettah el-Burhan ve HDK Komutanı Korgeneral Muhamed Hamdan Daklu'ya, insani yardımın tüm Sudan halkına adaletli bir biçimde dağıtılmasını sağlayacak tedbirleri müzakere etmek ve sivillerin korunmasını sağlayacak seçenekleri görüşmek üzere, üst düzey delegasyonlar atamaları için mektuplar gönderdiğini duyurdu.

Lamamra, ‘yakınlık’ formülünü, yani iki taraf arasındaki dolaylı görüşmeleri izlediğini ve ilgili uzmanlığı sağlayan entegre bir BM teknik ekibi tarafından desteklenen her heyetle ayrı ayrı görüştüğünü açıkladı. Lamamra, söz konusu ekibin, tarafların heyetleriyle teknik ve genel toplantılar da dahil olmak üzere yaklaşık 20 oturum gerçekleştirdiğini ve heyetlerle kendi görevleri bağlamında etkileşimde bulunduğunu bildirdi.

Şarku’l Avsat’ın Ofisi tarafından yayınlanan açıklamadan aktardığına göre Lamamra, Sudan'da her geçen gün kötüleşmeye devam eden feci insani durum konusunda uyarıda bulundu. “İhtiyacı olan herkese güvenli insani yardım erişiminin sağlanması ve Sudan'daki tüm sivillerin korunması için acilen harekete geçilmesi gerekiyor” diyen Lamamra, BM'nin Sudan'daki sivil nüfusu desteklemeye yönelik çabalarını sürdüreceği sözünü verdi.