Mazlum Abdi Al-Majalla'ya: Suriye-İran-Türk koordinasyonu bize karşı ve aşiret gerilimi sona erdi

SDG komutanı, Şam'ın güçlerini dağıtma taleplerini reddetti ve özerk yönetim için savundu ... ve Fırat'ın doğusundaki ABD-Rusya gerilimini "kontrollü" olarak nitelendirdi.

Fotoğraf: AFP
Fotoğraf: AFP
TT

Mazlum Abdi Al-Majalla'ya: Suriye-İran-Türk koordinasyonu bize karşı ve aşiret gerilimi sona erdi

Fotoğraf: AFP
Fotoğraf: AFP

İbrahim Hamidi

Suriye Demokratik Güçleri (SDG) komutanı Mazlum Abdi, Al-Majalla'ya verdiği röportajda, Şam ve Tahran arasında yakın oldukları bazı aşiret temsilcilerini desteklemek için açık bir koordinasyon olduğunu ve Türkiye'nin de bu çizgiye katılarak bağlı Suriyeli silahlı grupları desteklediğini doğruladı. Üç ülkenin de başarılı olmadığını söyleyen Abdi, "Şu anda durum istikrarlı" dedi.

Abdi, Rusya'nın ‘aşiret gibi görünmeye çalışan’ silahlı grupları bombaladığını belirterek, Moskova'nın ‘yeni Türk genişleme operasyonları lehine durumu istismar etme formülüne’ katılmadığını söyledi. Abdi, ABD'nin aşiretlere karşı askeri operasyonlara katılmadığını da sözlerine ekledi. Ayrıca “İstikrar sağlama sürecinde hava desteği (keşif) dışında ABD desteğine ihtiyacımız yoktu” dedi.

Ukrayna'daki savaş zemininde ABD ile Rusya arasında Suriye'nin kuzeydoğusunda yaşanan gerilimlerin ‘en azından kontrol altında olduğunu’ vurguladı. Abdi, “Bölgelerimizin uluslararası ve bölgesel rekabete sahne olmamasını sağlamaya çalışıyoruz” dedi.

Abdi, Şam'a müzakere için gitmeyi reddetmediğini, ancak koşulların henüz olgunlaşmadığını ve Şam'dan herhangi bir çözüm belirtisi görmediklerini söyledi. Ayrıca, Suriye krizini sona erdirecek siyasi bir çözüme ulaşmaya yardımcı olmaları için Ruslardan yardım talep ettiklerini belirtti. Mazlum ABD, “Şam'ın gerçekçi bir siyasi çözümü kabul etmesini talep ediyoruz. Şam, hala inat politikasında ısrar ediyor. Krizi sona erdirmeye, barışı ve istikrarı sağlamaya yardımcı olacak herhangi bir gerçekçi teklifi reddediyor” dedi.

Mazlum Abdi, SDG'nin ‘profesyonel ve milli bir güç olduğunu ve Suriye savunma sisteminin bir parçası olmasını talep ettiklerini, ardından rolünün ve çalışmasının bir yasa ile düzenleneceğini’ de sözlerine ekledi. Abdi, ‘SDG'nin çözülmesine dair herhangi bir konuşmanın, mümkün olan herhangi bir siyasi çözümü engellemek için geldiğini ve diyalogda herhangi bir ciddiyeti yansıtmadığını’ söyledi.

SDG Komutanı, sözlerine şu şekilde devam etti: "Anlaşmazlıkları çözümsüz hale getirmek için zorlayıcı önkoşullar koymak ve kaos yoluyla çatışmayı sürdürmek, Şam'daki iktidar rejiminin kurtarılmasına yardımcı olmayacak ve herhangi bir çözüme yol açmayacaktır. Şam yönetimi çözümü geciktirirse, o zaman en büyük kaybeden yine kendisi olacaktır."

Mazlum Abdi, ‘özerk yönetim’ modelini ve ‘bölge sakinlerinin vesayetten, ötekileştirmeden ve dışlanmadan bağımsız olarak yerel politikalarını oluşturma ve temsilcilerini seçme hakkını’ savundu.

İşte Majalla’nın 20 Eylül 2023 tarihinde yaptığı röportajın metni:

-Son zamanlardaki aşiretlerle yaşanan gerginliğin ardından sahadaki durumu nasıl görüyorsunuz?

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki son zamanlardaki gerginlik dar bir alanda yaşandı. Beş köyde ara sıra huzursuzluk yaşandı. Ancak durum şu anda istikrar kazandı. Hizmetleri yeniden sunmaya, halkın taleplerini karşılamaya ve sorunlarını çözmeye çalışıyoruz. Bu konuda bir söz verdik ve bu gerginliklerin yaşanmasına neden olan tüm nedenleri ele almaya kararlıyız.

-Ebu Havle’yi Deyr-i Zor Askeri Meclisi'nden neden görevden aldınız?

Kuvvetlerimiz, Ahmed el-Hubeyl'in (Ebu Havle) görevden alınmasının gerekçelerini açıklayan bir bildiri yayınladı. Kararımız, bölge sakinlerinin ve kanaat önderlerinin birçok raporu ve şikayetini gözden geçirdikten sonra dış güçlerle iletişimi ve koordinasyonuyla ilgili birçok suç ve suistimal işlediği için kuzey ve doğu Suriye Başsavcılığı'ndan tutuklama emri üzerine verildi.

-Şam'ın aşiretlerin hareketindeki rolü nedir?

Şam, Fırat'ın doğusunda kaos yaratmaya çalıştı. Bunun için sürekli medya üzerinden kışkırtma yaptı ve kendisine bağlı silahlı aşiret gruplarını bizimle savaşa sokmaya çalıştı. Daha önce, rejimin bizim bölgelerimizi ele geçirmek için Fırat'ın diğer yakasında silahlı gruplar oluşturma planlarını ortaya çıkardık. Ancak bu grupların doğu yakasına geçme girişimlerini hızla ve kararlı bir şekilde durdurduk.

-Son gerilimden sonra sizinle Şam arasında herhangi bir iletişim oldu mu? Sonucu ne oldu?

Resmi olarak Şam ile aramızda herhangi bir iletişim olmadı.

-Şam, Ankara ve Tahran'ın aşiretlere destekte koordineli olduğunu düşünüyor musunuz?

Şam ve Tahran'ın yakın oldukları bazı aşiret temsilcilerini desteklemeye yönelik açık bir koordinasyondan bahsedebiliriz. Ancak Türkiye de bu çizgiye girdi ve aşiret adı altında kendisine bağlı Suriyeli silahlı grupları desteklemeye başladı. Deyr-i Zor dışındaki Münbiç, Tel Temr ve Ayn İsa gibi bölgelerde, bölgelerimize paralel saldırılar düzenlemek için ciddi girişimlerde bulunuldu. Üç tarafın da bazı aşiretlerin mensuplarını kendi gündemlerini gerçekleştirmek için istismar etmek istediğinden bahsedebiliriz. Bu gündemler farklı olsa da amacı açıktır: Kuvvetlerimize darbe vurmak ve bölgenin bileşenleri tarafından kabul edilen formül olan özyönetim sistemini yıkmak. Onlar, mezhepsel dil kullanarak aşiretlerle ve yerel toplumla olan iyi ilişkilerimizi bozmak istediler, ancak bunda başarılı olamadılar.

-Suriye'nin kuzeydoğusunda Arapların zulüm gördüğünü söyleyenler var. Cevabınız nedir?

Bölgelerimizde zulüm gören veya zulüm eden bir etnik gruptan bahsedemeyiz. Bu mantığı ve bu suçlamaları şiddetle reddediyoruz. Özerk Yönetim bölgenin tüm çocuklarını temsil ediyor ve kuvvetlerimizin en güçlü noktası saflarında güçlü bir Arap varlığıdır. Açıkçası, bölgelerin, DEAŞ'ın terörizmi, kaynakların ve hizmetlerin eksikliği ve bölgenin istikrarını bozmaya çalışan birçok tarafın girişimleri nedeniyle zulüm gördüklerinden bahsedebiliriz. Zor koşullara maruz kalan bölgelerde halkın sorunlarını ciddi bir şekilde çözmeye çalışıyoruz ve burada bu sorunları en kısa sürede çözme sözü verdiğimizi tekrarlıyorum.

-Son gerilimde Rusya'nın tutumu nasıldı? Münbiç kırsalındaki aşiretlerin bombalanmasına size destek verildiğini düşünüyor musunuz?

Aslında, Rusya sizin dediğiniz gibi aşiretleri bombalamadı, bu sefer kendilerini aşiret olarak göstermeye çalışan silahlı grupları bombaladı. Rusya, cephelerin sakinliğini korumaya ve Türkiye yanlısı silahlı grupların genişlemesini önlemeye çalıştı. Rusya'nın bizi desteklediğini söylemek yerine, durumun Türkiye'nin yeni genişleme operasyonları için faydalanılmasın diye bir formül üzerinde anlaşmaya varmadığını söylemek daha doğru olacaktır. Özellikle 2019'da uluslararası koalisyonun Fırat’ın batısından çekilmesinin ardından bu bölgenin istikrarını korumak için Rusya ile eskiden beri anlaşmalarımız var. Rusya'nın Fırat'ın batısındaki nüfuz alanlarında herhangi bir değişikliğe razı olmadığı görülüyor.

-Peki ya ABD? Sadece keşif uçuşu yaptı ama askeri olarak size destek vermedi. Açıklamanız nedir?

Yeniden istikrar sağlama sürecinde, keşif uçuşları dışında, ABD desteğine ihtiyacımız yoktu. Kuvvetlerimizin yeteneklerine ve mevcut güvenlik gerilimlerini karşılayabileceklerine güveniyorduk. Ayrıca, bölge sakinlerinin çoğunun kuvvetlerimizin başlattığı 'güvenliği güçlendirme' kampanyasını destekleyeceğine güveniyorduk. Gerçekten de olan buydu.

Bölgelerimizde zulüm gören veya zulüm eden bir etnik gruptan bahsedemeyiz. Bu mantığı ve bu suçlamaları şiddetle reddediyoruz. 'Özerk Yönetim' bölgenin tüm çocuklarını temsil ediyor ve kuvvetlerimizin en güçlü noktası saflarında güçlü bir Arap varlığıdır.

-ABD’li temsilciler sizinle aşiretler arasında arabuluculuk yapmayı önerdiler. Bu ne anlama geliyor?

Bu bağlamda ABD ile iki konuda hemfikiriz. DEAŞ'ın yenilgiye uğratılması ve bölgede istikrarın sağlanması konusunda ortak görevlerimizi tamamlamak bunlardan ilkidir. ABD’li temsilcilerin önerileri, DEAŞ'la mücadelede bir ortak olarak SDG'nin pozisyonunu güçlendirmek için bu bağlamda geliyor. ABD’li yetkililerin SDG ile ortaklık taahhütlerini yeniledikleri açıklamalarında hissettiğimiz budur. Ayrıca, birlikte kurtardığımız bölgelerde meydana gelen çalkantıları ve sorunları ABD tarafıyla genellikle paylaşırız.

-ABD Ordusu Genelkurmay Başkanı Mark Milley, Suriye'nin kuzeydoğusuna bir ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyaret nasıl geçti?

ABD Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Orgeneral Mark Milley'nin ziyareti, bölgedeki ABD kuvvetlerinin durumunu takip etmek, DEAŞ'ın yenilgisini sağlamaya yönelik operasyonların gidişatını incelemek ve ABD askerleriyle buluşmak amacıyla gerçekleşti. Ziyaret, SDG ile Uluslararası Koalisyon güçleri arasındaki ortaklığın hala güçlü olduğunu ve DEAŞ'ın yenilgisini sağlamaya yönelik çalışmaların devam ettiğini teyit etti.

dfre
Mazlum Abdi ve ABD Müşterek Görev Gücü Komutanı Paul T. Calvert, Suriye Demokratik Güçleri'nin 1 Ağustos 2021'de Suriye'nin kuzeydoğusundaki Haseke şehrinde yıllık toplantısına katıldığı sırada (AFP)

-Bu ziyareti, ABD varlığının bir garantisi olarak görüyor musunuz? Bu konuda bilgilendirildiniz mi?

Pratik olarak, bu tür üst düzey ziyaretler, Washington'ın DEAŞ'ı yenme çalışmalarına yönelik taahhütlerini yeniliyor ve bölgenin Washington'ın güvenlik stratejisinde önemli bir rol oynadığını yansıtıyor. ABD’liler, bölgenin istikrarının ve DEAŞ'ın geri dönmemesini sağlamanın, kuvvetlerimizin yeteneklerini güçlendirmek ve desteğini sürdürmekle doğrudan bağlantılı olduğunu kabul ediyorlar.

-Türkiye'nin Suriye'nin kuzeyinde askeri operasyon yapacağına dair tehditleri azaldı. Bunun nedenini nasıl yorumluyorsunuz?

Keşke tehditlerin azalması, Türk yetkililerin savaş tehdidinin bölge sorunlarını daha da kötüleştirdiğini anladıklarına işaret olsaydı. Ancak Ankara'nın tehditlerini azaltması, ABD veya Ruslardan yeşil ışık almasının zor olmasından kaynaklanıyor. Dolayısıyla, Türkiye'nin son iki yılda sık sık uyguladığı bu tür bir politikadan vazgeçmesi gerekiyor. Bence Türkiye'nin iç durumu ve ekonomik krizi, bu tür tehditleri sürdürmesini engelliyor. Bu tehditler, Türkiye'nin büyük güçlerle, özellikle ABD ile ilişkilerini bozuyor. Ayrıca, Türkiye'nin Arap (Körfez) ülkeleriyle ilişkilerinin düzelmesi, Türkiye'nin bölge ülkelerini kışkırtmaktan ve Suriye'de işgal ettiği bölgeleri genişletmeye çalışmaktan vazgeçmesine yardımcı oldu. Bu tehditlerin tamamen sona ermesini umuyoruz ve bölgenin istikrarını sağlamaya ve Suriye krizine, özellikle Türkiye'nin işgal ettiği bölgelerde yaşayanların geri dönüşünü garanti altına alacak bir çözüm bulmaya hizmet edecek herhangi bir diyaloga açığız.

-Suriye'nin kuzeydoğusunda ABD-Rusya gerginliği belki de Ukrayna yüzünden arttı. Bu size nasıl yansıdı?

Hala gerilimler minimum düzeyde veya daha doğrusu kontrol altında. Bölgelerimizin uluslararası ve bölgesel rekabetin bir arenası haline gelmesini istemiyoruz. Bölgelerimizdeki halkların çıkarları ve Suriye halkının çıkarı, güçlerimizle ilişkilerimizi şekillendiriyor. Bu nedenle, Suriyeli bir taraf olarak, uluslararası anlaşmazlıkların ve çatışmaların bölgelerimize yansımasını önlemeye veya uluslararası nitelikli çatışmaların bir parçası olmaya çalışıyoruz.

-ABD ve Rusya orduları arasındaki ilişkiyi nasıl dengeliyorsunuz?

ABD ordusuyla ilişkimiz, DEAŞ'a karşı savaş ve bölgenin güvenliğini korumak çerçevesinde şekilleniyor. ABD kuvvetlerinin bulunmadığı ve Rusya'nın nüfuz alanına giren bölgelerde ise, o bölgelerin istikrara kavuşması ve kaos ve teröre karşı korunması için bir koordinasyon biçimi kurmaya çalışıyoruz. İlişkilerimiz açıktır ve biz bir tarafın karşısında diğer tarafla saf tutmak istemiyoruz. Amacımız, Suriye’nin bu bölümünü, ülkenin krizini sona erdirecek adil bir siyasi çözüme ulaşana kadar korumaktır.

xscd
8 Ekim 2022'de Suriye'nin kuzeydoğusundaki Amerikan ve Rus kuvvetleri (AFP)

-Rusya'nın baskılarına rağmen neden Şam'a gitmeyi reddediyorsunuz? Şam ile anlaşmak için şartlarınız neler?

Şam'a gitmeyi reddetmiyoruz, ancak koşullar henüz olgunlaşmadı ve Şam'dan herhangi bir çözüm belirtisi, yanıt veya esneklik göremedik. Daha önce, Suriye krizini sona erdirecek siyasi bir çözüme ulaşmak için Rusya'dan yardım talep etmiştik. Şam'ın gerçekçi bir siyasi çözümü kabul etmesini istiyoruz. Bu amaçla, Yönetim, geçtiğimiz Nisan ayında Suriye krizini çözmek için bir girişimde bulundu, ancak Şam'dan herhangi bir yanıt alamadı. Bu, Şam'ın hala inat politikasında ısrar ettiği ve krizi sona erdirmeye ve barışı ve istikrarı sağlamaya yardımcı olacak herhangi bir gerçekçi teklifi reddettiği anlamına geliyor.

Rusya'dan, Suriye krizini sona erdirecek siyasi bir çözüme ulaşmamıza yardım etmelerini istedik. Şam'ın gerçekçi bir siyasi çözümü kabul etmesini istiyoruz... Şam, hala inat politikasında ısrar ediyor ve krizi sona erdirmeye ve barışı ve istikrarı sağlamaya yardımcı olacak herhangi bir gerçekçi teklifi reddediyor.

-Şam, SDG’nin feshedilmesini ve üyelerinin orduya katılmasını şart koşmuştu. Bu konudaki tutumunuz nedir?

SDG profesyonel ve milli bir güçtür. Biz, SDG’nin Suriye savunma sisteminin bir parçası olmasını ve ardından rolünün ve çalışmalarının, Suriyelileri terörden korumak için kuvvetlerimizin yaptığı büyük fedakarlıkları ve bölgelerimizi yüksek verimlilikle koruma yeteneğini dikkate alan özel bir yasayla düzenlenmesini talep ediyoruz. ‘SDG’nin feshedilmesi' hakkındaki herhangi bir konuşma, mümkün olan herhangi bir siyasi çözümü engellemek için geliyor ve diyalog için herhangi bir ciddiyeti yansıtmıyor. Şam'ın çözümü engellemeye yönelik zorlayıcı önkoşulları ve çatışmayı kaosla sürdürmeye olan güveni, Şam'daki iktidar rejimini kurtarmayacak ve herhangi bir çözüm üretmeyecektir. Şam ne kadar gecikirse, en büyük kaybeden yine kendisi olacaktır.

-Özerk Yönetimi'n geleceği nedir? Şam'ın yerel yönetimlere özerklik verilmesi önerisine karşı tutumunuz nedir?

Özerk Yönetimi'n geleceği, deneyimini koruma, geliştirme ve eksikliklerini düzeltme yeteneğine bağlıdır. Bu deneyimi savunmak, tüm Suriyelilerin görevidir. Gerçekler, Özerk Yönetim modelinin, merkezin diğer bölgeler üzerindeki tahakkümünü sınırlamak için en uygun model olduğunu ve halkın yerel politikalarını belirleme ve temsilcilerini vesayet, dışlama ve marjinalleştirmeden seçme hakkına sahip olduğunu göstermiştir. Şam'ın önerilerinde mevcut yerel yönetim kanununun geri dönüştürülmesi ve merkezi otoriteye hizmet edecek şekilde değiştirilmesinden bahsediliyor; bu da Şam'ın önerilerinin ne uzaktan ne de yakından merkezi olmayan bir yönetim biçiminden bahsetmediği anlamına geliyor.



175’ten fazla kişinin öldüğü pusunun emrini veren eski general yakalandı

Yakalanmasının ardından Tuğgeneral Ruad Zeydan (Suriye İçişleri Bakanlığı)
Yakalanmasının ardından Tuğgeneral Ruad Zeydan (Suriye İçişleri Bakanlığı)
TT

175’ten fazla kişinin öldüğü pusunun emrini veren eski general yakalandı

Yakalanmasının ardından Tuğgeneral Ruad Zeydan (Suriye İçişleri Bakanlığı)
Yakalanmasının ardından Tuğgeneral Ruad Zeydan (Suriye İçişleri Bakanlığı)

Suriye yönetimi, 2014 yılında Doğu Guta’da 1175’ten fazla muhalif savaşçının öldürüldüğü pusuyu planlayıp emrini verdiği belirtilen eski rejim subaylarından Tuğgeneral Ruad Ali Zeydan’ın yakalandığını duyurdu.

Esed yönetiminin 2024 yılı sonunda devrilmesinin ardından Suriye makamları, eski rejim döneminde çatışmalar sırasında ağır ihlallere ve suçlara karıştıkları öne sürülen askerî ve güvenlik yetkililerini yakalamaya devam ediyor. Suriye yargısı da nisan ayından bu yana eski yönetimin siyasi ve güvenlik kadrolarından isimleri açık duruşmalarda, gıyaben veya mahkeme huzurunda yargılıyor. Bu isimler arasında, hakkında idam kararı verilen Beşşar Esed de bulunuyor.

İç Güvenlik Güçleri, yaptığı açıklamada eski rejim ordusunda tuğgeneral rütbesiyle görev yapan ve 30. Tümen’in eski kurmay başkanı Ruad Ali Zeydan’ın gözaltına alındığını bildirdi. Açıklamada Zeydan, Doğu Guta’nın girişindeki el-Uteybe beldesinde düzenlenen ve çok sayıda kişinin hayatını kaybettiği pusunun planlayıcısı ve emrini veren kişi olarak gösterildi. El-Uteybe, Suriye’de çatışmaların başlamasının ardından muhaliflerin önemli merkezlerinden biri haline gelen Doğu Guta’nın giriş noktalarından birinde bulunuyor.

İçişleri Bakanı Enes Hattab, X hesabından yaptığı açıklamada, “Hiç kimse o acı anı ve hayatını kaybedenleri unutabilir. Aradan geçen yılların ardından, katliamı planlayan ve emrini veren Tuğgeneral Ruad Zeydan bugün güvenlik güçlerimizin elinde” ifadelerini kullandı.

Ürdün ve Suudi Arabistanlı savaşçılar da öldürülmüştü

Şubat 2014’te el-Uteybe’de düzenlenen pusuda silahlı muhalif gruplardan 175’ten fazla kişi öldürülmüştü. Dönemin resmî medyası, operasyonun eski rejim ordusuna bağlı bir birlik tarafından gerçekleştirildiğini duyurmuştu. Ürdün sınırından Suriye’ye geçtiği bildirilen grubun üyelerinin çoğunun Ürdün ve Suudi Arabistan vatandaşı olduğu belirtilmişti.

Suriye resmî haber ajansı SANA, o dönemde bir saha komutanının açıklamasına yer vermişti. Komutan, orduya bağlı bir birliğin hareket halindeki Nusra Cephesi ve sözde İslam Tugayı mensuplarını tespit ettiğini belirterek el-Uteybe’de düzenlenen operasyonda 175’ten fazla kişinin öldürüldüğünü, çok sayıda kişinin de yaralandığını söylemişti.

Nusra Cephesi, o dönemde El Kaide’nin Suriye’deki kolu olarak faaliyet gösteriyordu. Örgüt daha sonra El Kaide ile bağlarını kopardığını açıklayarak adını Heyet Tahrir eş-Şam olarak değiştirdi. Söz konusu grup, yaklaşık iki yıl önce diğer silahlı muhalif gruplarla birlikte Esed yönetimini deviren saldırıya öncülük etti.

Bugün Suriye Cumhurbaşkanı olan Ahmed eş-Şara, Nusra Cephesi’nin liderliğini yaptığı dönemde Ebu Muhammed el-Colani adıyla tanınıyordu.

2011’de başlayan ve 2024’ün sonlarına kadar devam eden çatışmalarda 500 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Muhalif ve İslamcı grupların kontrolündeki bölgeler yıllarca kuşatma ve yoğun hava bombardımanına maruz kalırken, birçok bölgede şiddetli çatışmalar yaşandı.

Esed yönetiminin devrilmesinden bu yana Suriye makamları, eski rejimin onlarca güvenlik yetkilisini gözaltına aldı.

Suriye yargısı, savaş sırasında işlenen suçlarla bağlantılı olarak eski yönetimin önde gelen isimleri hakkında da kararlar verdi. Beşşar Esed ve kardeşi Mahir Esed hakkında gıyaben idam cezası kararı çıkarılırken, eski güvenlik yetkilisi Atıf Necib ile Esed’in kuzeni Vasim Esed de mahkeme huzurunda görülen davalarda idam cezasına çarptırıldı.


Doğu Libya, ‘tam özerklik’ seçeneğini hayata geçirmeye mi yöneliyor?

Usame Hammad, 3 Kasım’da Bingazi’de düzenlenen terörle mücadele ve düzensiz göçün önlenmesi konulu konferansa katıldı. (Libya İstikrar Hükümeti Basın Ofisi)
Usame Hammad, 3 Kasım’da Bingazi’de düzenlenen terörle mücadele ve düzensiz göçün önlenmesi konulu konferansa katıldı. (Libya İstikrar Hükümeti Basın Ofisi)
TT

Doğu Libya, ‘tam özerklik’ seçeneğini hayata geçirmeye mi yöneliyor?

Usame Hammad, 3 Kasım’da Bingazi’de düzenlenen terörle mücadele ve düzensiz göçün önlenmesi konulu konferansa katıldı. (Libya İstikrar Hükümeti Basın Ofisi)
Usame Hammad, 3 Kasım’da Bingazi’de düzenlenen terörle mücadele ve düzensiz göçün önlenmesi konulu konferansa katıldı. (Libya İstikrar Hükümeti Basın Ofisi)

Libya’nın doğusunda ‘özerk yönetim’ konusu, son dönemde yeniden ön plana çıktı. Temsilciler Meclisi (TM) tarafından görevlendirilen hükümetin idari ve mali bağımsızlığı hayata geçirme ihtimalini gündeme getirmesi, yıllardır bölünmüşlük yaşayan ülkede bu seçeneğin uygulanabilirliğine, devlet kurumlarının birliği üzerindeki etkilerine ve kaynakların ve yetkilerin gelecekte nasıl yönetileceğine ilişkin soru işaretlerini yeniden gündeme taşıdı.

Bingazi’deki hükümetin (Libya İstikrar Hükümeti/LİH) Başbakanı Usame Hammad’ın pazartesi akşamı, bu seçeneğin hayata geçirilebileceğine işaret etmesinin ardından siyasetçiler, aşiret liderleri ve Libyalı aktivistler arasında tartışmalar genişledi. Bu adımın, LİH’e sorumluluk alanı içindeki coğrafi bölgede kaynakları ve kamu tesislerini bağımsız biçimde yönetme imkânı sağlayacağı belirtildi.

Hammad hükümetinin bu açıklaması, Abdulhamid Dibeybe başkanlığındaki Ulusal Birlik Hükümeti’nin (UBH), TM’nin ülkenin batısındaki Zintan kentinde oturum yapmasını engellemesine tepki olarak geldi. Bu gelişme, bölünmüş kurumların yetkileri ile coğrafi ve idari sınırlarına ilişkin anlaşmazlıkları yeniden gündeme taşıdı.

Bu yaklaşımı destekleyenler, özerk yönetimi doğu ve güney bölgelerinin çıkarlarını korumanın ve kaynaklarının merkezi kurumların işleyişindeki aksaklıklardan bağımsız şekilde yönetilmesini sağlamanın bir yolu olarak görüyor. Diğerleri ise ulusal uzlaşı ve iktidar ile servetin paylaşımına ilişkin anayasal güvencelerin bulunmadığı bir ortamda özerk yönetime geçilmesinin bölünmüşlüğü kalıcı hale getirebileceği uyarısında bulunuyor.

Federal sistem

Siyasi analist Abdullah ed-Dibani’ye göre Hammad hükümeti, vatandaşların çıkarlarını korumak ve kalkınmanın devamlılığını güvence altına almak amacıyla mali ve idari bağımsızlığı ya da özerk yönetimi hayata geçirme konusunda ilerlemesini sağlayacak hukuki ve yürütme kapasitesine sahip.

Dibani, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, bu yaklaşımın, TM’den kaynaklanan hükümet meşruiyetine dayandığını, ayrıca ülkenin doğu ve güney bölgelerinde sahada sağlanan güvenlik istikrarı, imar projeleri ve altyapı çalışmalarının da bu süreci desteklediğini söyledi.

Dibani, “Bu girişim, siyasi tıkanıklığa ve yasama organının çalışmalarının aksamasına verilmiş bir yanıttır. Ülkenin imkânlarının ve vatandaşların geçim koşullarının siyasi anlaşmazlıklara rehin edilmemesini amaçlamaktadır” dedi. Kaynakların bağımsız biçimde yönetilmesinin, servetin daha adil dağıtılmasına ve kamu hizmetlerinin devamlılığının sağlanmasına katkıda bulunabileceğini vurguladı.

Devam eden tartışmalar, Libyalı siyasetçilerin yıllardır federal sistemin ya da yarı federal bir modelin benimsenmesi yönündeki tekrarlanan talepleriyle de örtüşüyor. Bu model, ülkenin tarihî üç bölgesi olan Berka, Trablus ve Fizan’a kendi işlerini yönetme konusunda daha geniş yetkiler verilmesini öngörüyor.

Ancak bu yaklaşımın, mevcut krize yönelik olası çözümlerden biri olarak benimseyenler arasında dahi ortak kabul görmediği anlaşılıyor.

Libya Federal Hareketi yöneticilerinden Ebu Bekir Kat­rani, federal sistemin doğu ve batıda iki ayrı hükümetin varlığı nedeniyle fiilen uygulanmakta olduğunu, ancak ‘anayasal güvenceye kavuşturulmadığını ve demokratik bir biçimde işlemediğini’ belirtti.

Libya’da federal sistem, 1963 yılında, üniter devlet sistemini kabul eden 1963 tarihli 1 sayılı Kanun’la yapılan anayasa değişikliği kapsamında kaldırılmıştı.

Katrani, Facebook üzerinden yaptığı paylaşımda, Libya’daki taraflar arasında gerçek çatışma odağını oluşturan bakanlıklar ve egemen kurumlar üzerindeki anlaşmazlık devam ettiği sürece federal sistemin benimsenmesinin krizin temel nedenlerini ortadan kaldırmayacağı uyarısında bulundu.

Karmaşıklıklar ve engeller

Sorular, salı günü Bingazi’de Libya Kültür Mirası ve Yaban Hayatı Kurumu tarafından düzenlenen geleneksel bir festival sırasında bir grup Libyalı gencin görüntülerinin yayılmasıyla daha da arttı. Görüntülerde gençlerin, halk dansı sergilerken ülkenin doğusundaki Libya Ulusal Ordusu (LUO) Genel Komutan Yardımcısı Saddam Hafter’in cumhurbaşkanı olarak göreve getirilmesini destekleyen sloganlar attığı görüldü. Katılımcılar ayrıca Hafter’in sivil kıyafetli fotoğrafının yer aldığı ve üzerinde ‘Cumhurbaşkanı’ yazan bir poster taşıdı.

csdfrgthy
Geçtiğimi salı günü Bingazi’de düzenlenen bir festivalde Saddam Hafter’in sivil kıyafetli fotoğrafının yer aldığı ve üzerinde ‘Cumhurbaşkanı’ yazan bir poster (Libya Kültür Mirası ve Yaban Hayatı Kurumu)

Bununla birlikte, Libya İleri Araştırmalar Enstitüsü’nden siyaset bilimci Prof. Dr. Arif et-Teyr’in de aralarında bulunduğu bazı isimler, özerk yönetim seçeneğinin mevcut aşamada hayata geçirilebileceği ihtimalini düşük görüyor. Et-Teyr, mali ve idari bağımsızlık seçeneğinin gündeme getirilmesinin, bunun mevcut aşamada uygulanabileceği anlamına gelmediğini belirtti.

Bu seçeneğin siyasi, ekonomik ve toplumsal açıdan karmaşık sorunlarla karşı karşıya olduğunu, ayrıca hayata geçirilmesi için onlarca yıl sürebilecek anayasal ve kurumsal düzenlemelere ihtiyaç duyduğunu ifade eden et-Teyr, “Libya kamuoyu, ülkenin bölünmesi ya da birliğinin zedelenmesi fikrine sıcak bakıyor gibi görünmüyor. Bunun nedeni, Kral İdris es-Senusi’nin 1951 yılında Libya’nın bağımsızlığının ilan edilmesi ve bölgelerinin birleştirilmesiyle özdeşleşen tarihî sembolizmiyle bağlantılı olmasıdır” dedi.

Et-Teyr, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, egemen mali ve ekonomik kurumların birbirine bağlı yapısının, bölgeler arasındaki kaynak ve gelirlerin iç içe geçmiş olmasının bağımsız bir mali yönetim oluşturulmasının önünde engel teşkil ettiğini belirtti. Bu durumun, gelecekteki herhangi bir düzenlemede Fizan bölgesinin ve Libya’nın güneyinin nasıl bir konumda olacağına ilişkin soru işaretleri de doğurduğunu kaydetti.

cdfgthy
Libya Ulusal Birlik Hükümeti (UBH) Başbakanı Abdulhamid Dibeybe, 21 Ekim’de Trablus’ta Temsilciler Meclisi (TM) Birinci Başkanvekili Tarık el-Eşter ile yaptığı görüşme sırasında (Dibeybe’nin ofisi)

Dış politika açısından ise et-Teyr, komşu ülkelerin ve ABD, Birleşik Krallık, Rusya ve Çin’in de aralarında bulunduğu uluslararası toplumun mevcut aşamada böyle bir yaklaşımı kabul etmesini beklemiyor. Ancak bölünmüşlüğün sürmesi ve kapsamlı bir siyasi çözüme ulaşılmasında başarısız olunması hâlinde, uzun vadede koşulların değişebileceği ihtimalini de dışlamadı. Bunun, tarafları alternatif idari düzenlemeler arayışına yöneltebileceğini ifade etti.

İki farklı yaklaşım arasında Libya Uzlaşısı Ayan Meclisi Başkanı Muhammed el-Mubeşşir ise vatandaşların haklarına ve servetin adil dağıtımına odaklanan bir yaklaşım ortaya koydu. El-Mubeşşir, “Libya’nın sorunu haritayla ilgili değil” diyerek farklı şehir ve bölgelerde yaşayan insanların ihtiyaçlarının birbirine benzediğini, bunların maaş, ilaç, eğitim ve iş imkânlarını kapsadığını belirtti.

Federalizm taleplerinin arkasında, özellikle dışlanmışlık hissi ve yerine getirilmeyen vaatlerin birikmesi gibi gerekçelerin bulunduğunu kabul eden el-Mubeşşir, ancak adil kurumların, denetim ve hesap verebilirlik mekanizmalarının bulunmadığı bir ortamda devletin yapısını değiştirmenin ne fayda sağlayacağını sorguladı. Ayrıca yolsuzluk ve kayırmacılığın bölgelere de taşınabileceği uyarısında bulundu.

El-Mubeşşir, bunun yerine belediyelerin güçlendirilmesini, kendilerine gerçek yetkiler ve bağımsız bütçeler verilmesini, gelirlerin dağıtımında şeffaf kuralların benimsenmesini önerdi. Bu yaklaşımını, ülkenin birliğinin korunmasını sağlayan unsurlar olarak ekonominin, bankacılık sisteminin, para biriminin, petrol zenginliğinin ve bölgeler arasındaki toplumsal bağların birbirine bağlı olmasına dayandırdı.


Lübnan’da Hizbullah üyesi 5 kişi askerî mahkemeye sevk edildi

Lübnan’da Hizbullah üyesi 5 kişi askerî mahkemeye sevk edildi
TT

Lübnan’da Hizbullah üyesi 5 kişi askerî mahkemeye sevk edildi

Lübnan’da Hizbullah üyesi 5 kişi askerî mahkemeye sevk edildi

Lübnan Askerî Mahkemesi Hükümet Komiseri Yargıç Claude Ghanem, ülkenin kuzeyindeki dağlık bir bölgede gözaltına alınan beş Hizbullah mensubu hakkında, “silahlı bir grup oluşturmak, bu gruba eleman kazandırmak, üyelerini donatmak ve silah temin etmek ile devletin iç güvenliğine saldırmak” suçlamalarıyla, Ceza Kanunu'nun 307'nci maddesi uyarınca dava açtı.

Adli bir kaynak, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, İç Güvenlik Güçleri İstihbarat Şubesi'nin soruşturmanın ilk aşamasını sürdüreceğini belirtti. Kaynak, “iddianamenin, soruşturma sırasında isimleri geçen başka kişileri de kapsayacak şekilde genişletilmesinin muhtemel olduğunu” ifade etti.

Adli kaynak, şüphelilerin “devletin iç güvenliğine saldırı” suçunu oluşturan ağır bir suçlamayla karşı karşıya kalmalarının gerekçesini, “güvenlik amaçlı bir eylem gerçekleştirmeye hazırlanmış olabilecekleri” yönündeki şüpheye dayandırdı.

İç Güvenlik Güçleri, söz konusu beş kişiyi geçen hafta Lübnan'ın kuzeyinde, Bşarri ve Batroun ilçeleri arasında kalan dağlık bölgede gözaltına aldı.

Soruşturma kapsamında, şüphelilerin yerleşim bulunmayan uzak bölgelerde gerçekleştirdikleri gezilerin nedenleri, amaçları ve arkalarındaki bağlantılar üzerinde duruldu. Özellikle İç Güvenlik Güçleri devriyesinin yaklaşması üzerine bazılarını yırtmaya çalıştıkları evrak ve haritaların üzerlerinde bulunması dikkat çekti.