Denise Rahme Fahri
27 Kasım 2024'ün erken saatlerinden itibaren, ABD-Fransa arabuluculuğuyla sağlanan ateşkes anlaşmasının yürürlüğe girmesiyle birlikte, Lübnanlılar, 13 aydan fazla süren ve giderek büyüyen bir çatışma ile kaynaklarını tüketen “destek savaşı” sayfasını kapatmayı umarak saniyeleri saymaya başladılar. Ateşkes anlaşması kalıcı bir ateşkes olarak yaşamadı, ancak savaşı sınırlamanın ve yayılmasını önlemenin tek çözümüydü. Bir yanda ABD ile İsrail, diğer yanda İran arasında doğrudan çatışmaların patlak vermesiyle, Hizbullah'ın 2 Mart'ta (bu kez İran'ı desteklemek amacıyla) İsrail'in kuzeyine yönelik roket saldırılarını yeniden başlatmasıyla birlikte, Lübnan'daki durum daha karmaşık ve tehlikeli bir aşamaya girdi. Ateşkes anlaşması artık gerçekten kritik bir dönüm noktasında. Bu durum Lübnan için çok önemli bir soruyu gündeme getiriyor: Bu sarmaldan kurtulma senaryoları nelerdir? İki yıl önce imzalanan ateşkes anlaşması, devam eden savaşa bir çözüm olarak hâlâ geçerli mi? Yoksa mevcut koşullar ve gelişmeler, öncekilerden farklı olarak yeni bir anlaşmayı mı gerektiriyor? Birçok kişi, mevcut tırmandırmanın Lübnan'ı zorlu seçimlerle karşı karşıya bıraktığına ve tereddüt veya belirsizliğe yer bırakmadığına inanıyor. Denklem açık; ya silahın devletin elinde toplanmasını sağlayacak, sınırları nihai olarak belirleyecek ve İsrail işgalini sona erdirecek kapsamlı bir çözüm ya da Lübnan’ın, bedelini yalnızca Lübnan vatandaşının ödeyeceği yeni bir savaş döngüsüne girmesi.
Savaşın sonlandırılması için üç senaryo
Siyasi işler uzmanı Dr. Sami Nader, devam eden savaşı sonlandırmak için tehlikeleri ve bölge üzerindeki etkileri bakımından farklılık gösteren üç olası senaryo sunuyor. İlk senaryo, ateşkes anlaşmasına varılmasına dayanıyor. Ancak bu, önceki anlaşmaya dönüş değil, daha ziyade güçlendirilmiş bir ateşkes anlaşması olacaktır. Bu anlaşma, İsrail'in işgal ettiği beş noktada kalması yerine, sınır boyunca güvenli bir bölge oluşturulmasını veya İsrail'in Gazze'de uyguladığı ve Suriye sınırında kurmaya çalıştığına benzer daha geniş bir güvenlik kuşağının kurulmasını içerecektir. Ayrıca, aksi durumda askeri operasyonların yeniden başlatılması cezasıyla birlikte Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını şart koşacaktır.
İkinci senaryo, 1982'yi hatırlatıyor; zira büyük ölçekli bir İsrail kara harekatının ana hatları şekilleniyor gibi görünüyor. Bu senaryo gerçekleşirse, İsrail Hizbullah'ı zorla silahsızlandırma görevini üstlenecek, ardından 17 Mayıs 1983 anlaşmasına benzer, belki de bir barış antlaşması düzeyinde anlaşma imzaladıktan sonra geri çekilecektir. Ancak bu senaryonun gerçekleşmesi, İran ile savaşın sonucuna ve Körfez ülkelerinin bu konudaki tutumuna, özellikle de İran saldırganlığına karşılık olarak son dönemde yaşanan Arap-İsrail yakınlaşmasına bağlı.
Üçüncü senaryo en dramatik ve tehlikeli olanıdır ve İsrail basınında dolaşan, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra çizilen sınır sisteminin çöküşünden ve Maşrık’ta (Levant), özellikle de Irak, Suriye ve Lübnan'da ulus-devlet modelinin dağılmasından, etnik ve mezhepsel çizgilere göre yeniden çizilecek federal bir temelde yeni oluşumların kurulmasından bahseden haber ve makalelere dayanıyor. Bu tasavvur, İsrail'in bölgeye ilişkin ilan ettiği vizyonuyla örtüşüyor. Ancak bu senaryo, etkili bölgesel aktörlerin muhalefetiyle karşılaşabilir. İlave olarak, Pandora'nın kutusunu açmayı, kaos yaratabilecek ve daha sonra kontrol edilmesi zorlaşabilecek pervasız bir macera olarak gören Washington’un da bu konuda çekinceleri bulunuyor.
Diğer senaryolar
Öte yandan, diplomatik çevreler mevcut savaşa son verebilecek diğer senaryoları da tartışıyor. İlk senaryo, 1559 ve 1701 sayılı kararların hedeflerini birleştiren yeni bir BM kararının alınmasını sağlayacak, bölgesel ve uluslararası uzlaşmaya dayalı kapsamlı bir diplomatik çözümdür. Bu, İsrail'in tamamen çekilmesini, silahın Lübnan devletinin elinde toplanmasını ve kara sınırlarının belirlenmesini içeriyor. Ancak bu senaryo, en önemlisi Hizbullah'ın silahlarını teslim etmeyi reddetmeye devam etmesi ve kararının büyük ölçüde İran'ın kararına, özellikle de İran ile devam eden çatışmaya bağlı olması nedeniyle, önemli engellerle dolu olmayı sürdürüyor. Buna ek olarak, Amerikan baskısı, yoğunluğuna rağmen, uygulamada etkili bir garantör olmadığı sürece, kapsamlı çözüm için uluslararası desteğe otomatik olarak dönüşmez.
İkinci senaryo askeri çözüme dayanıyor. Mart ayında fiili ateşkesin bozulmasının ve Hizbullah saldırılarının yeniden başlamasının ardından İsrail, Beyrut'un güney banliyösüne ağır hava saldırıları düzenledi ve Güney Lübnan ile Bekaa Vadisi'ndeki 50 köy için tahliye emri verdi. Tam ölçekli bir savaş durumunda, İsrail bu seçeneği yeniden canlandırmaya çalışabilir; bu da füze depolarını yok etmek ve Hizbullah'ın askeri altyapısını ortadan kaldırmak için Litani Nehri ile sınır arasındaki bölgenin işgal edilmesi, hatta işgalin Sayda şehrine ve Evveli Nehri'ne kadar genişlemesi demektir. Bu seçeneğin bedeli yüksektir; daha geniş çaplı bir insani acı, milyonlarca insanı etkileyen yeni bir kitlesel göç ve özellikle İran'ın mevcut durumdaki doğrudan rolü göz önüne alındığında, bölgenin daha derin bir bölgesel çatışmaya sürüklenmesi ihtimali. Analistler, Lübnan'ın bölgesel çatışmanın en zayıf halkası ve bu nedenle herhangi bir gerilim artışının sonuçlarına karşı en savunmasız ülke olduğunu belirtiyor.
Kapsamlı bir uzlaşı ile açık savaş arasında, bazı müzakerecilerin gerçekleşmesi için çabaladığı bir orta yol seçeneği de mevcut: Güney Lübnan'da Lübnan ordusu ve UNIFIL tarafından ortaklaşa yönetilecek bir tampon bölge oluşturacak şekilde sınır boyunca güvenlik düzenlemeleri konusunda anlaşmaya varılması. Bu, Hizbullah'ın stratejik silahları meselesini hemen çözmek yerine, devam eden müzakerelerin bir parçası olarak bırakıyor. Diplomatik kaynaklara göre, Hizbullah'ın silahı konusunda koşulsuz veya bahanelere kaçmadan ciddi müzakerelere olanak tanıyacak hızlı, bir aylık bir ateşkesi güvence altına almayı amaçlayan yenilenmiş Fransız girişimi de bu bağlamda yer alıyor. Ancak, Hizbullah tarafından reddedilen ve İsrail tarafından dayatılan katı koşullara tabi olan bu süreç, Kasım 2024 anlaşmasını takip eden olayların tekrarını önlemek için sıkı uluslararası garantiler olmadan kırılgan olmayı sürdürüyor.
Bu bağlamda, dördüncü bir senaryo da göz ardı edilemez: İsrail ihlalleri, Hizbullah ile aralıklı çatışmalar ve Lübnan devleti üzerindeki kesin bir sonuca ulaşmadan artan baskının devam etmesiyle, çözüm yerine “kriz yönetimi”nin devam etmesi. Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan aktardığı analize göre bu senaryo son derece maliyetli, çünkü Lübnan'ı sürekli kan kaybettiği bir durumda tutuyor, yeniden inşayı engelliyor, güney bölgesi sakinlerini yerinden ediyor ve ekonomik toparlanmaya yönelik herhangi bir ciddi süreci engelliyor.
Savaş, hayatta kalma mücadelesidir ve yarım önlemleri kaldıramaz
Diğer tarafta, Hizbullah ile aynı çizgide olan siyasi analist Bilal el-Lakis, “savaşı sona erdirme” kavramının eskisinden daha karmaşık hale geldiğini düşünüyor. Bu çatışmayı “direnişçi toplumlar” için bir “hayatta kalma” mücadelesi ve “İsrail ile tam bir uyum içinde, Amerikan kararıyla önceden hazırlanmış, tüm direnişçi güçleri ortadan kaldırmayı amaçlayan, onlara dayatılan bir savaş” olarak tanımlıyor.
Bu bakış açısına dayanarak, Lakis, “bu savaşın doğasının yarım önlemleri veya kırılgan anlaşmaları kaldıramayacağını” vurguluyor. Kanıt olarak, “Lübnan, halkı ve direniş savaşçıları için adil olmayan” olarak tanımladığı, ayrıca “İsrail ve Trump yönetiminin uygulanmasına uymadığını” söylediği son ateşkes anlaşmasını gösteriyor. Bu deklarasyonun “etkisiz olduğunu ve onu denetleyen tarafların güvenilirliğinin olmadığını” belirtiyor.
Lakis, “Lübnan'ın, etkili caydırıcılığı garanti eden ve düşmanın Lübnan topraklarından çekilmesiyle sonuçlanacak, Amerikan etkisine karşı olan taraflarca sağlanan gerçek garantilerle desteklenen farklı bir vizyona ihtiyacı olduğuna” inanıyor. Ancak, bunun başarılmasının “özellikle Amerika Birleşik Devletleri hedeflerine ulaşamazsa, bölgesel savaşın gidişatına ve sonucuna bağlı olduğu” değerlendirmesinde bulunuyor. Lübnanlı siyasi analist, Lübnan vatandaşlarını “sosyal uyumu, güçlü bir orduyu, egemen karar alma yetkisinin korunmasını birleştiren kapsamlı bir ulusal güvenlik vizyonu oluşturmaya başlamaya ve böylece Lübnan'ı bölgenin hızlı dönüşümleri arasında gelecekteki zorluklarla yüzleşmeye hazırlamaya” çağırıyor.
Buna karşılık, İran destekli Hizbullah’a yakın olan analist, “gerçekten egemen bir devletin yokluğunda ve güvenilir bir alternatif bulunmadan Hizbullah'ı silahsızlandırmaya çalışmanın Lübnan'a daha fazla kriz getireceği” uyarısında bulunuyor. Nevvaf Selam hükümetini açıkça eleştirerek, “bu tür bir süreci denetlemenin, halkın iradesini daha iyi temsil eden ve dış diktelere daha az tabi olan bir hükümet gerektirdiğine” inanıyor.
Lakis sözlerini şöyle tamamlıyor: “Lübnan’ın egemenliğinin geleceği, Amerikan hegemonyasından ve neo-kolonyalizm biçimlerinden uzak, bölge ülkeleri için kapsamlı bir egemen yaklaşım formüle etme gerekliliğinden ayrı değildir.” Ayrıca “Mevcut uluslararası koşullar altında, gerçek bir uluslararası garanti olmadığı veya Lübnan kendi kendine yeter hale gelmediği sürece, gelecekteki hiçbir anlaşmanın başarılı olamayacağı” uyarısında bulunarak, “bu iki koşulun yokluğunun bölgesel savaşı daha tehlikeli ve daha geniş ufuklara doğru iteceğini” vurguluyor.
*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia’dan çevrilmiştir.
