Lübnanlılar, İsrail’in savaşı genişletmesi karşısında endişeli

ABD ve Avrupa’dan Netanyahu’yu zapt etme konusunda bir garanti yok.

ABD’li arabulucu Amos Hochstein ile Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri bir araya geldi (NNA)
ABD’li arabulucu Amos Hochstein ile Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri bir araya geldi (NNA)
TT

Lübnanlılar, İsrail’in savaşı genişletmesi karşısında endişeli

ABD’li arabulucu Amos Hochstein ile Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri bir araya geldi (NNA)
ABD’li arabulucu Amos Hochstein ile Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri bir araya geldi (NNA)

Hizbullah ve Emel Hareketi’nden oluşan Şii İkili yetkilileri, İsrail’in savaşın güney Lübnan’daki kuzey cephesi boyunca yayılmasına yönelik hazırlıklara başlamasından duydukları endişeyi gizlemiyor. İsrail’in bu hazırlıkları, İsrail uçaklarının Güney Litani bölgesinin eteklerinde bulunan Vadi Saluki’ye düzenlediği baskınların ölçeğinde açıkça görülüyor. Öyle ki geçen salı gecesi, Vadi Saluki’ye 20’ye yakın saldırı düzenlenirken, saldırılar ertesi gün de aynı hızla devam etti. Öte yandan Beyrut’u ziyaret etmek için toplanan Avrupalı heyetler, beraberlerinde İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun bu alanı genişletme niyetinde olmadığına dair kendilerine güvence verdiği yönünde herhangi bir gündem taşımadı.

Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre Şii İkili içerisinde yetki sahibi kaynaklar, Avrupalı ​​temsilcilerin Lübnan’daki görevinin, Hizbullah’a savaşı genişletme girişiminde bulunmaması konusunda dolaylı olarak tavsiyelerde bulunmakla sınırlı olduğunu belirtti. Kaynaklar, “Çünkü ABD ve Avrupa Birliği (AB) üyesi ülkelerin Netanyahu ve savaş ekibine uyguladığı baskı, onu bölgenin hareketli savaşlara dönüşmesine zemin hazırlayabilecek askeri bir maceraya girmemeye henüz ikna edemedi” dedi.

Netanyahu’ya yönelik baskının durmadığına ve halen devam ettiğine dikkat çeken kaynaklar, “Avrupalı temsilciler, savaşı Gazze Şeridi’ndeki çerçevenin bir uzantısı olarak genişletmek için bahanelerle yarı yolda kalma konusunda uyarıda bulunuyor. Tel Aviv, sürekli olarak Güney Litani bölgesi dışındaki bazı bölgeleri hedef alarak çatışma kurallarını ihlal etmeyi sürdürüyor. Bu duruma Şii İkili tarafından yanıt geldi” şeklinde konuştu.

Aynı şekilde siyasi kaynaklar, Temsilciler Meclisi Başkanı Berri’nin Avrupalı ​​temsilcilerle yaptığı görüşmelerde, savaşa girme kararının İsrail’in elinde olması nedeniyle, İsrail’e baskı yapılması çağrısında bulunduğunu söyledi. Gazze’ye yönelik saldırganlığın sona ermesinin kuzey cephesinde sakin bir şekilde geri çekilmeyi sağlayacağını söyleyen kaynaklar, “Gazze cephesinde günlerce süren ve otomatik olarak Lübnan’ın güneyine de yansıyan ateşkes sağlandığında bu görüldü” dedi. Şii İkili’nin 1701 sayılı uluslararası kararı uygulamaya kararlı olduklarını ve bunun uygulanmasını engelleyenin İsrail olduğunu dile getirdi.

Aynı kaynaklar, Şii İkili’nin İsrail’i savaşın kuzey cephesini de kapsayacak şekilde genişletmeye yönlendirmekten uzak durduğuna dikkati çekerken, “Çoğu AB ülkesinin Netanyahu ile iletişiminde Netanyahu’dan genişlememe konusunda gerekli garantiler alınamadı. Çünkü Netanyahu, Lübnan ile kuzey cephesinde yer alan yerleşim yerlerini terk etmek zorunda kalan yerleşimcilerin baskısı altında. Diğer taraftan İsrail’in, güneydeki çatışmayı Gazze’deki savaştan izole etmek için her türlü baskı aracını kullandığı da göz ardı edilmiyor” dedi.

Kaynaklar, ABD’li arabulucu Amos Hochstein’in iki ülke arasındaki kara sınırlarının belirlenmesine yönelik bir anlaşmaya varılması amacıyla Lübnan ile İsrail arasındaki arabuluculuğunu durdurmadığını dile getirdi. Kaynaklar, “Tel Aviv’in Gazze’ye yönelik kara saldırısının üçüncü aşamasını uygulamaya başlamakla ne kastettiği anlaşılana kadar Hochstein’in arabuluculuğunu sürdürmesi bekleniyor. Siyasi koşullar arabuluculuğa devam etmesine izin verirse Hochstein, Gazze ve Güney Lübnan’ı birbirlerinden ayırabilmeyi amaçlıyor” şeklinde konuştu.

Peki Netanyahu, savaşı genişletme riskine girecek mi? Yoksa kendisini geleneksel olmayan bir savaşa girme gerekliliğinden kurtaracak bir barışa mı yönelecek? Hizbullah, şu ana kadar Hamas’a verdiği destekte savaşın tonunu kontrol etmekte ısrar ediyor. Tek taraflı olmayan askeri kavramlarla tavanların yükseltildiğini anlarsa Hizbullah, şu an İsrail’in kendi bakış açısına göre Litani’nin güneyindeki ilk savunma hattını oluşturan Vadi Saluki’ye yönelik baskınlarının boyutunu izlemekle yetinse de misliyle karşılık verecek. İsrail, bunu daha önce Temmuz 2006’daki savaşta denemiş, Vadi el-Hacir’deki kontrolünün bir uzantısı olarak burayı kontrol etmeye kalkıştığında ağır bir bedel ödemişti.



Suikastlar Hamas'ın karar alma mekanizmasını nasıl değiştirdi?

TT

Suikastlar Hamas'ın karar alma mekanizmasını nasıl değiştirdi?

Suikastlar Hamas'ın karar alma mekanizmasını nasıl değiştirdi?

Hamas hareketi, İsrail'in siyasi, askeri ve hükümet çalışmalarından sorumlu yetkilileri hedef almasının yanı sıra Gazze içinde ve dışında siyasi bürosunun önde gelen liderlerine suikast düzenlemesinden bu yana durumunu yeniden yapılandırmaya çalışırken büyük engellerle karşılaşıyor.

Yaklaşık 58 gün süren ateşkes döneminde (Mart ayında sona erdi) Gazze Şeridi'ndeki Hamas, bazı birimlerin başına yeni liderler atayarak örgütsel yapısını yeniden inşa etmeye çalışıyordu.

Ekim 2024'te Refah'ta İsrail güçleriyle girdiği çatışmada öldürülen eski büro başkanı Yahya el-Sinvar'ın yardımcısı olan Halil el- Hayya'nın Gazze Şeridi'ndeki siyasi büronun başına geçmesini onaylamak için hızlı bir iç seçim yapılması yönünde bir eğilim vardı.

“İdari boşluk”

Katar'da bulunan ve ateşkes müzakerelerinde Hamas heyetine liderlik etmek üzere Mısır, Türkiye ve diğer ülkeler arasında seyahat eden Hayya, Muhammed el-Cemasi ve Yaser Harb gibi siyasi büro üyeleri de dahil olmak üzere Gazze'deki liderlerle işbirliği yapmaya çalıştı: Muhammed el-Cemasi, Yaser Harb, İsmail Berhum ve İssam el-Dalis gibi siyasi büro üyeleri de dahil olmak üzere Gazze'deki liderlerle temas kurmaya ve örgütün Gazze Şeridi'ndeki çalışmalarını yeniden yapılandırmaya çalıştı. Ancak önceki isimler İsrail'in savaşa yeniden başlamasının ardından suikasta kurban gitmişti.

sdfvgthy
Filistinliler Hamas'ın siyasi büro üyesi İsmail Berhum'un tabutunu 24 Mart 2025 tarihinde Gazze Şeridi'nde taşırken (AP)

Hamas, en azından İsrail'in liderleri ve sahadaki aktif aktivistleri takip etmeye devam ettiği bir aşamada, idari liderlik düzeyinde yine zor bir gerçeklikle karşı karşıya.

Kovuşturmalar ve Gazze'deki idari boşluk Hamas'ın hükümet çalışanlarının maaşlarını ödemeyi geciktirmesine neden olurken, örgütün siyasi ve askeri unsurlarının maaşları Ramazan Bayramı'nın ikinci günü en fazla yüzde 60 oranında ödendi.

Şarku'l Avsat'a konuşan Hamas kaynakları maaşların ödenmesindeki gecikmenin, maaşların ödenmesini ve Gazze'deki durumun yönetimini denetleyen Hamas liderlerinin İsrail tarafından takip edilmesi nedeniyle oluşan idari boşluk ve karar alma güçlüğünden kaynaklandığını söyledi.

Kaynaklar, savaşın yeniden başlamasından bu yana yaşanan bir dizi suikastın, özellikle Gazze Şeridi içinde hareketin dosyalarının yönetimini büyük ölçüde etkilediğini vurguluyor.

Hamas nasıl yönetiliyor?

Gazze'deki Hamas liderliği, en önemli yönetim ve merkezi dosyaları hareketin siyasi bürosunda ele alıyor, bu da Gazze Şeridi'ndeki liderlerine yönelik suikastların genel büro üzerinde etkili olduğu anlamına geliyor.

Hareket şu anda, siyasi büro başkanı İsmail Haniye'nin geçtiğimiz Temmuz ayında Tahran'da öldürülmesi ve halefi Yahya el Sinvar'ın yaklaşık üç ay sonra Gazze'de öldürülmesiyle ortaya çıkan boşluğun ardından kurulan “Liderlik Konseyi” tarafından yönetiliyor.

xscdfrg
Yahya Sinvar (sağda) ve İsmail Haniye (solda) 26 Haziran 2019 tarihinde Gazze Şeridi'nde (AP)

Yeni büro başkanı ve yardımcısını belirlemek için iç seçim yapamayan Hamas, “liderlik konseyi” formülüne başvurdu.

Suikastlar ve savaştan önce Hamas içinde kararlar Siyasi Büro'nun oybirliğiyle alınıyor, büro başkanı ve yardımcısı ile benim ofisimin başkanı tercih ediliyordu: Batı Şeria ve yurt dışı.

Şu anda, bölge başkanları da dahil olmak üzere çok sayıda üyeden oluşan Liderlik Konseyi, hareket içindeki kararları kendi aralarında uzlaşarak alıyor ve gerektiğinde Politbüro'nun geri kalanına danışıyor.

“Liderlik Konseyi” Gazze Şeridi, Batı Şeria ve yurtdışından Politbüro üyelerini kapsamakta ve hareketin yönetimi kapsamındaki her türlü karar, Gazze Şeridi'ndeki herkesle iletişim kurmanın zorlukları ışığında temas kurulabilen tüm Politbüro üyeleriyle fikir birliği içinde alınmaktadır.

Liderlik Konseyi, İsrail'in Ekim 2023'te Gazze Şehri'nin güneyindeki Tel el-Hava mahallesinde bir apartman dairesine düzenlediği hava saldırısında öldürülen Usame el-Müzeyni'nin öldürülmesinden sonra Hamas Şura Konseyi'nin başkanı olan Muhammed Derviş tarafından fiilen yönetilmektedir.

frgthy
Sağdan, Hamas Liderlik Konseyi üyeleri: Muhammed Derviş, Halil el- Hayya ve Nizar Avadallah geçtiğimiz Şubat ayında Tahran'da (AFP)

Liderlik konseyinin üye sayısı tam olarak bilinmemekle birlikte, kaynaklar beş ila yedi kişiden oluştuğunu, politbüroda ise 20'den fazla pozisyon bulunduğunu öne sürüyor.

İsrail,Haniye ve Salih el-Aruri yurtdışında olmak üzere Gazze'deki Hamas politbürosunun yaklaşık 15 üyesine suikast düzenlendi.

Karar alma süreci

Şarku'l Avsat'a konuşan Hamas kaynakları içinde bulunulan koşullar ve devam eden İsrail zulmü nedeniyle güvenlik gerekçesiyle hareketin liderliğinin, acil durumlar dışında Gazze'deki hareket liderliğine başvurmadan Liderlik Konseyi aracılığıyla karar almaya geri döndüğünü belirtti.

Kaynaklara göre liderlik konseyinin ya da müzakereleri yürüten kişinin, hareketin askeri kanadı Kassam Tugayları'nın askeri konseyinin konumu da dahil olmak üzere, özellikle Gazze Şeridi'nde kalan siyasi büronun tüm üyelerine geri dönmeden alamayacağı açık kırmızı çizgiler var.

Kaynaklara göre kritik konular arasında Gazze Şeridi liderliğinin, özellikle de İsrail'in Muhammed el-Deif ve yardımcısı Mervan İsa'yı öldürmeyi başarmasının ardından bu aşamada tugayları fiilen yöneten Muhammed el-Sinvar (eski hareket lideri Yahya el-Sinvar'ın kardeşi) başkanlığındaki Kassam Tugayları'nın askeri liderliğinin katılacağı ateşkes müzakereleri konusu yer alıyor.

cvfgthy
İsrail ordusu tarafından 17 Aralık'ta dağıtılan ve Yahya'nın kardeşi Muhammed el-Sinvar'ı Gazze Şeridi'nin kuzeyindeki Erez geçidi yakınlarında Hamas'a ait bir tünelin içinde bir arabada gösteren fotoğraf (İsrail ordusu - Reuters)

Kaynaklar, Muhammed el Sinvar'ın Hamas içinde, özellikle Kassam Tugayları'nın çalışmaları ve İsrailli mahkumların dosyasıyla ilgili önemli kararların alındığı sistemin bir parçası olduğunu vurguluyor.

Kaynaklar ayrıca Sinvar, Hayya ve hatta Derviş'in kader belirleyici konularda tek taraflı karar alamayacağını; bunun Liderlik Konseyi, siyasi büro üyeleri ve Kassam askeri konseyi ile koordinasyon içinde yapıldığını belirtti.

Kaynaklar, Gazze Şeridi'nin iç ve dış arasındaki iletişimin zorluğu, güvenlik koşulları ve Gazze Şeridi liderlerinin sürekli takip edilmesinin mesajların kendilerine ulaşmasını geciktirdiğini kabul ediyor. Bu zorlukların bir sonucu olarak, bazen arabuluculara cevapların verilmesindeki gecikme nedeniyle müzakerelerin seyrinin etkilendiği belirtiliyor.

Kaynaklar, İsrail'in arabulucular tarafından sunulan önerilere olumlu yaklaşmamakta ısrar etmesi nedeniyle bu engelin son zamanlarda pek bir etkisi olmadığını ifade ediyorlar.