Irak neden devletini inşa edemedi?

Irak’ta yönetenler ile yönetilenler arasında büyük bir uçurum var.

ABD saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah üyesinin cenaze töreninden. Bağdat, 26 Aralık 2023. (AP)
ABD saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah üyesinin cenaze töreninden. Bağdat, 26 Aralık 2023. (AP)
TT

Irak neden devletini inşa edemedi?

ABD saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah üyesinin cenaze töreninden. Bağdat, 26 Aralık 2023. (AP)
ABD saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah üyesinin cenaze töreninden. Bağdat, 26 Aralık 2023. (AP)

İyad el-Anber

Irak'taki siyasi oluşum Mary Shelley'nin ‘Frankenstein’ romanındaki canavarı andırıyor. Irak hiçbir zaman toplumsal bir sözleşmenin ürünü olmadı. Aksine varlığını dayatan bir dış iradenin ürünü olan Irak, halkın tamamının değil, bazı mezhepsel ve etnik unsurların bir araya gelmesinden ibaret kaldı. Bu nedenle bugün Irak devletinin kuruluşu sorununu tartışmak istediğimizde Kral I. Faysal'ın muhtırasına geri dönüyoruz. Bu muhtıra Abdulkerim el-Azri’nin ‘Irak'ta Yönetim Sorunu’ adlı kitabında aktarılıyor. El-Azri kitabında Kral’ın şu ifadelerini okuyucuya aktarıyor: “Benim inancıma göre Irak'ta henüz bir Irak halkı yoktur. Mamafih, herhangi bir ulusal fikirden yoksun, dini gelenekler ve yalanlarla dolmuş, birleştirici bir grubu olmayan, kötülüğe kulak veren, kaosa eğilimli ve her zaman herhangi bir hükümete karşı ayaklanmaya hazır hayali insan blokları var. Böyle bir durumda, bu bloktan eğittiğimiz, çalıştırdığımız ve yetiştirdiğimiz bir halk oluşturduğumuzu görüyoruz. Bu tür koşullarda bir halkı şekillendirmenin ve oluşturmanın zorluğunu bilen herkes, bu oluşumu ve dönüşümü tamamlamak için harcanması gereken büyük çabaları da bilmelidir.”

İşin ironik yanı, Irak'ta siyasi varlığın kurulmasının üzerinden yüz yıldan fazla bir süre geçmesine rağmen Irak devletinin kuruluş sorunlarının henüz sona ermemiş olmasıdır. Merhum düşünür Falih Abdulcebbar'ın tanımladığı gibi, Irak devleti 1920'lere dayanan taze bir olgudur. Yani sömürge yönetiminin bir ürünüdür. Irak devleti tarihsel derinlikten ve köklü kurumlardan yoksundur. Teritoryal bir devlettir, yani devletin varlığını arayan bir halkı (ulusu) içermeyen coğrafi bir birimdir. Bundan da ziyade ulus varlığı arayan bir devlettir. Abdulcebbar, ‘Devlet Kitabı: Yeni Leviathan’ adlı eserinin girişinde şöyle diyor: “Ulusal kimliği olmayan, kimlikler temelinde parçalanmış bir toplum, devlet üretemez. Kendisiyle savaş halinde olan bir toplumdan devlet çıkmaz. Defalarca söylediğim gibi, Irak'ın önce kendisiyle barışması gerekiyor. Aksi takdirde ülke var olamaz.”

1920'lerde Irak’ta devletin kuruluşundan bu yana ulus fikri, ana sloganları lehine eritmek isteyen ideolojik önermeler karşısında çekingen kaldı. Marksist sloganların yaptığı da buydu. Marksist sloganlar hem enternasyonalizm çağrısında bulunmuş hem de öncelik fikrini vatanlarla sınırlayanlara ihanet etmiştir. Ancak eski Sovyetler Birliği gibi büyük bir ülke öncelik fikrini yönetimdeki partinin ilkeleriyle sınırladığında ona ihanet etmemiştir.

Belki de en büyük ikilem, 2003'teki rejim değişikliğinden sonra iktidara gelen siyasi liderlerin devleti yeniden inşa etme projesini üstlenmemeleridir.

İdeolojiler ve vatanseverlik fikri arasındaki kesişme, milliyetçi teori tarafından benimsenen slogan birikimlerinin doğal bir sonucudur. Milliyetçi teori, 1960'lardan bu yana Irak'taki yönetici seçkinler tarafından desteklenmektedir. Bu teorinin ikilemi, Arap ulusunun kültürel bir teorisi olmasında yatmaktadır. Diğer bir deyişle, Muhammed Cemal Barut'un da belirttiği gibi, milliyetçilik fikri bir ulus-devlet teorisi olmaktan çok, ulus ile devleti tamamen birbirinden ayıran bir teoridir.

Bugün bizi yöneten siyasi seçkinler, ideolojileri kimliklerine ve ulusal çıkarlarına önceledikleri için Iraklıların içinde bulunduğu kötü durumun üstesinden gelemediler. Yönetimin ve iktidarın kontrolünü elinde bulunduran İslamcılar bu sıkıntıyı daha da derinleştirdi. İslamcıların projeleri ulusal bir kimlik inşa etmek, savunmak ve pekiştirmek olmalıyken, ilk etaptaki projeleri bu kimliğin tamamen yok edilmesi oldu. Ayrıca İslamcılar, bölge ülkelerinin kaderini sadece savaş ve yoksunluk üreten çatışmalara bağlamak isteyen mezhepçi projeleriyle bölgesel eksenlerin çıkarlarına öncelik verdiler.

Belki de en büyük ikilem, 2003'teki rejim değişikliğinden sonra iktidarı devralan siyasi liderlerin devleti yeniden inşa etme ve toplumla ilişkisini yeniden kurma projesini üstlenmemeleri, hatta bu konu üzerine düşünmemeleridir. Siyasi liderler bunu yapmak yerine, iktidarı ele geçirme ve devlet kurumları ile ekonomisini siyasi liderlere bağlı derebeyliklere dönüştürme fikrini ortaya attılar.

İnsansız hava aracı saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah mensubunun cenaze töreninden. Bağdat, 21 Kasım 2023. (AFP)
İnsansız hava aracı saldırısında öldürülen Ketaib Hizbullah mensubunun cenaze töreninden. Bağdat, 21 Kasım 2023. (AFP)

Eski rejim günlerindeki muhalefet kanadının, yani Şii siyasal İslam güçlerinin konuşmaları ve sloganları, devlet konusuna odaklanan Kur’an-ı Kerim ayetlerini kullanmaktan geri kalmıyordu. Bu yüzden, Şii siyasal İslam güçlerinden biri yapacağı konuşmasının açılış duasında Şii rivayetlerindeki dualara başvururdu. Buna binaen şöyle dua ederlerdi: “Allah'ım, senden İslam'ı ve ehlini izzetlendireceğin, nifakı ve ehlini zelil edeceğin, bizi itaatine davet edenlerden kılacağın, yolunda bizi önder yapacağın, dünya ve ahiretin izzetini bize nasip edeceğin cömert bir devlet istiyoruz.” Totaliter diktatör devletlere ve baskıcı rejimlerin politikalarına karşı tarihsel şikayetlerini yineleyen Kürt siyasi liderler her zaman ulusal haklarını garanti altına alan demokratik devlet sloganını yükselttiler. Sünni siyasi güçler ise her zaman devletin varlığı ve yönetimiyle güçlü bir şekilde bağlantılı tarihsel bir mirasa sahip olduklarını öne sürdüler.

Ancak muhalefet günlerindeki bu devlet tahayyülü, iktidar günlerinde sahada gerçekleşmedi. Muhaliflerin düşüncesi, muhalefet zamanlarında hayalini kurdukları devleti inşa etmekten, hukukun üstünlüğü ve kurumlarla ilgili her şeyi yok etmek için çalışmaya dönüştü! Irak'ın kaynakları üzerindeki kontrollerini dayatmak için her gün savaştılar. Devlet tarafından baskı altında tutulma fikrinden vazgeçmek yerine, baskı fikrini bir komplo teorisiyle kapatarak sürdürmeye çalıştılar! Bu nedenle Faslı düşünür Abdullah el-Arvi’nin dediği gibi “Devlet onlardan saklı bir sır olarak kaldı. Devleti görmedikleri ya da ona dokunmadıkları halde onu nasıl anlasınlar, nasıl görsünler?”

Irak'ta devletin kuruluşundan bu yana hiçbir zaman yurttaş devlet olmadı. Bugün oligarşinin egemenliği altında da olmayacak.

Egemen sınıf ile devlet arasındaki kriz ilişkisinin bulaşıcılığı toplum ile devlet arasındaki ilişkiye de yayıldı. Bu bulaşıcılık, otoriter ve totaliter siyasi rejimlerle ilişkimizdeki krizin tarihsel bir uzantısı olduğuna göre nasıl bulaşmasın? Otoriter ve totaliter siyasi sistemler devleti, yöneticinin ya da partinin şahsına indirgeyerek tüm kurumlardan ve yasalardan nefret etmemizi ve yabancılaşmamızı sağlıyor. Bunun egemen sınıfa ve onun hegemonyasına hizmet ettiğini düşünüyoruz. Bu yüzden şizofrenik hale geldik. Kamusal alanda rejimin dayattıklarına tabi oluyoruz. Ama gizliden gizliye, devletin çıkardığı emir ve yasaklarla ilgili her şeyi lanetliyoruz. Devletin çıkardığı yasa ve mevzuat paketinin gündelik hayatımızı düzenlemek gibi bir amacı olmadığına inanırdık, halen da inanıyoruz. Çünkü bunlar egemen sınıfın bizi boyunduruk altına almak ve baskı altında tutmak için yaptığı eylemlerdir.

Stres besleyiciler

İktidar güçleri bu krizi aşmak yerine onu pekiştirmeye çalıştılar ve toplumsal çelişkileri aşan devlet anlayışının yerine mezhepler ve milletler diye bir kural getirdiler. ‘Halk’, ‘millet’ ve ‘toplum’ kavramlarını oluşturmak yerine, toplumu mezhepsel ve etnik unsurlara ayıran bir anlayışı benimsediler. Bu nihilist boşlukta yalnızca devletten önce var olanlarla bağlantılar kaldı: kabileler, aileler, mezhepler ve eski etnik kökenler.

Irak'ta devletin kuruluşundan bu yana hiçbir zaman yurttaş devlet olmadı. Bugün sistemi kontrol eden, devlet kaynakları üzerinde asalak bir şekilde yaşayan oligarkların egemenliği altında da olmayacak. Irak'ı yöneten partilerin ve güçlerin en belirgin hataları, yönetenler ile yönetilenler arasındaki uçurumu genişletmek ve yönetilenlerin, egemen sınıfa karşı nefret ve kızgınlıkları ile devlete karşı isyanları arasında ayrım yapamaz duruma gelmeleriydi ve bu halen de öyledir.

Devleti kurma ya da yeniden inşa etme projesine dair konuşmalarıyla kafamızı çatlattıkları bir dönemde siyasetçiler, devletle ilişkilerdeki gerilimin kaynaklarını naif bir şekilde yeniden üretiyorlar! Ancak konuşmaları sadece seçim günlerinde yapılan konuşmalar ve televizyon röportajlarının ötesine geçiyor ve sonrasında mezhep unsuru konusuna geri dönüyorlar. Bu pozisyon, bu milliyetçi bileşenin hak ettiği bir duruştur ve siyasi geleneğin kutsal olduğu ve geçilemeyecek bir kırmızı çizgi olduğu konuşulmaktadır.

Egemen sınıfın hayal gücünde devlet fikrine yer olduğunu düşünmek fazlasıyla romantiktir.

Şu ana kadar iktidardaki siyasi sınıf devlet karşıtı düşüncesinden vazgeçmek istemiyor. Sanki devletle arasında eski bir kan davası varmışçasına resmi kalıntılarını yok etmek istiyor! Geriye kalan kurumları onarmaya ve onları devlete yeniden bağlamaya başlamak yerine, iki paralel çizgide çalıştı: Birincisi, devletin prestijini, varlığını ve toplumsal çatışmaların üstünlüğünü ifade eden devlet kurumlarının tüm sembollerinin yapısal olarak yok edilmesidir. Belki de askeri kurum bu kasıtlı sabotaja maruz kalan en önemli kurumlardan biridir. İkincisi ise devlete paralel oluşumların kurulması, anayasa ve kanunlarla yönetilmek yerine siyasi liderlerin mutabakatıyla yönetilmemizdir. Devletin silahları tekeline alması yerine, artık devletin kontrolü dışında silah taşıyan, devletin ve toplumun kendi kontrolsüz silahlarının kontrolüne teslim olmasını isteyen birçok siyasi ve askeri liderimiz var.

Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, 27 Ocak'ta Irak ordusu ve DEAŞ'la mücadeleye yönelik uluslararası koalisyonun liderlerinin katıldığı toplantıya başkanlık etti. (AFP)
Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani, 27 Ocak'ta Irak ordusu ve DEAŞ'la mücadeleye yönelik uluslararası koalisyonun liderlerinin katıldığı toplantıya başkanlık etti. (AFP)

Bu egemen sınıfın hayal gücünde devlet fikri ve anlayışına yer olduğunu düşünmek fazlasıyla romantiktir. Çünkü gücünün ve siyasi nüfuzunun sonunun devletin gücünde olduğuna inanır ve devlet projesine inanmayan kültürel ve toplumsal bir mirasın uzantısıdır. Dolayısıyla Irak'ta siyasi sistemin temel direklerini kuran, anayasayı yazanların olduğunu görmek artık şaşırtıcı değil. Her gün rejime isyan ilan ediyorlar ve artık hüküm sürmeyen, anlaşmazlıklarda siyasi protesto aracı haline gelen anayasaya saygı duymuyorlar.

Irak'ta egemen siyasi sınıf, ulusal ve mezhepsel bağlılığıyla çeliştiği için devlete düşmanlığını sürdürüyor. Kürtler, her ne kadar 2003'ten sonra Irak'ta siyasi sistemin kurulmasında ortak olsalar da Irak haritasında varlıklarını sürdürmelerinin anayurtta gerçek bir ortaklığı amaçlamadığını, kendi çıkarlarını güvence altına almak olduğuna inanıyorlar. En büyük projeleri Irak devletinden ayrı bir ulusal devlettir ve bu, Kürt siyasi düşüncesinin Irak'taki devlete ilişkin krizinin temel dayanağını oluşturmaktadır. Şii siyasal İslam'ın pek çok gücü, mezhepsel bağlılığın Irak devletinin sınırlarıyla sınırlandırılamayacak kadar büyük olduğuna inanıyor. Zira inanç, bu yapay sınırlardan daha büyük ve daha önemli. Bu güçler İran İslam Cumhuriyeti ile özdeşleşmekten çekinmiyor ve müdahalelerini Şii siyasi yönetim deneyiminin destekçisi olarak meşrulaştırıyor! Pek çok Sünni siyasi lider ve güç ise Arap coğrafi bağlılığının bölgesel müdahaleleri kabul etmelerine olanak sağladığına ve aralarındaki siyasi farklılıklar yoğunlaştığında Sünni grupların görüşlerini birbirine yakınlaştırma rollerine izin verdiğine inanıyor.

Bizi yönetenler siyasi davranışlarında devlete karşı nefretlerini dile getirdikleri, çağdaş anlamda devletten farklı bir devlet tefekkür ettikleri ve kendi egemenliklerinin ve nüfuzlarının devam edeceğini zannettikleri sürece, devlet altında yaşama hayalinden uzak kalacağız.

* Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden tercüme edilmiştir



Ordu, Batı Kordofan'daki kuşatmasını sıkılaştırıyor ve Hızlı Destek Kuvvetleri Mavi Nil'deki kontrolünü genişlettiğini duyurdu

Hartum'un eteklerinde, Omdurman'ın batısında, Hızlı Destek Kuvvetleri'nden ayrılan silahlı kişiler silahları ve askeri araçlarıyla toplanmış, 18 Kasım 2026 (AP)
Hartum'un eteklerinde, Omdurman'ın batısında, Hızlı Destek Kuvvetleri'nden ayrılan silahlı kişiler silahları ve askeri araçlarıyla toplanmış, 18 Kasım 2026 (AP)
TT

Ordu, Batı Kordofan'daki kuşatmasını sıkılaştırıyor ve Hızlı Destek Kuvvetleri Mavi Nil'deki kontrolünü genişlettiğini duyurdu

Hartum'un eteklerinde, Omdurman'ın batısında, Hızlı Destek Kuvvetleri'nden ayrılan silahlı kişiler silahları ve askeri araçlarıyla toplanmış, 18 Kasım 2026 (AP)
Hartum'un eteklerinde, Omdurman'ın batısında, Hızlı Destek Kuvvetleri'nden ayrılan silahlı kişiler silahları ve askeri araçlarıyla toplanmış, 18 Kasım 2026 (AP)

Cemal Abdulkadir el-Bedevi

Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında Kordofan, Mavi Nil ve Darfur'da pek çok cephede dönen çatışmaların şiddetlenmesiyle birlikte, ordu ve müttefikleri Batı Kordofan'daki en-Nuhud ve Ebu Zabad kasabalarında HDK’ye yönelik kuşatmayı sıkılaştırdı. Çevredeki dokuz köyün kontrolünü yeniden ele geçirdikten sonra, bu iki kasabayı geri almak için büyük bir kara harekatına hazırlık olarak bölgeye büyük takviyeler gönderdiler, geniş çaplı operasyonlar yürüttüler ve konuşlandırmada bulundular.

Askeri kaynaklar, ordunun ve müttefik kuvvetlerin Batı Kordofan Eyaleti'nde çeşitli cephelerde ilerleme kaydettiğini, şehrin güney ve kuzeybatısındaki birkaç kasabayı ele geçirdikten sonra en-Nuhud şehrine doğru ilerlediklerini bildirdi. Bu arada, HDK, ordunun yoğun baskısı altında Gubayş ve Darfur bölgesine doğru geri çekilmeye devam ediyor.

Batı Kordofan Özel Harekat Kuvvetleri'nin resmi sözcüsü Muhammed Didan, Kad el-Habub, Humayr Mukaddam, Dakka Salim el-Nur, el-Maşri, Dakka Tabir, el-Hantuta, Mabruka el-Firdevs, Tayba ve Um Cafala köylerini HDK mevzilerinden temizlediklerini vurguladı.

 Suçlamalar

Dar Hamar Acil Servisi, HDK’yi Ebu Kalb (el-Suk) bölgesinde sivillere karşı korkunç katliamlar gerçekleştirmek, vatandaşları kurşuna dizerek infaz etmek ve onlarca komşu köyü yağmalayıp talan etmekle suçladı. Bu durum, zorla yerinden edilen sakinlerden oluşan göç dalgalarını daha da kötüleştirerek yüzlerce ailenin çeşitli bölgelerde mahsur kalmasına neden oldu. Acil Servis'ten yapılan açıklamada, iki gün önce Ebu Kalb idari bölgesinden yaşanan göç dalgasının ardından yaşanan trajik durumun, HDK’nin işlemeye devam ettiği etnik temelli ihlaller nedeniyle Ebu Zabad bölgesindeki diğer köylere de yayıldığı belirtildi. Açıklamada, kaçanların bir kısmının ordu kontrolündeki bölgelere ulaştığı ve burada vahim insani koşullar altında bulunduğu, diğerlerinin akıbetinin ise bilinmediği kaydedildi.

Acil Servis, sorumlu makamlara ve insan hakları ve insani yardım kuruluşlarına, bu bölgelerde mahsur kalan ve sessizce soykırım ve zulme maruz kalan aileleri kurtarmak için hemen harekete geçme çağrısında bulundu. Açıklamada ayrıca, Ebu Kalb bölgesinden Car el-Asal ve Um Jakru bölgelerine kadarki bölgelerin yağmalanmasının ve sakinlerinin yerinden edilmesinin yanı sıra, suikast ve adam kaçırma eylemlerinin gerçekleştirildiği, su pompalarını çalıştıran yakıtın çalındığı da belgelendi. Bu durum su istasyonun tamamen kapanmasına, bu bölgelerdeki mal ve gıda tedarikinin tamamen kesilmesine ve sağlık tesislerinin yokluğu nedeniyle kamusal yaşamın tamamen felç olmasına yol açtı.

Savaşlar ve güvenceler

Bu eksenlerde sahada kontrolün sağlandığına ilişkin çelişkili açıklamalar arasında, ordu ve müttefikleri, günlerdir Mavi Nil ekseninde HDK ve müttefiki Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) ile şiddetli çatışmalara girişmiş durumda. Çatışmalara ordunun savaş uçaklarının HDK’nin mevzilerine ve kalelerine yönelik sürekli hava saldırıları eşlik ediyor. Bölgesel kaynaklar, ordunun, saatlerce süren şiddetli bir çatışmanın ardından, bölgenin güneyindeki Bav bölgesine bağlı Diring bölgesinin kontrolünü yeniden ele geçirdiğini teyit etti. Çatışmanın ardından bölgeden çekilen HDK, birçok unsurunu kaybetti ve onlarca savaş aracı imha edildi. Bu arada, HDK, bölgenin başkenti Damazin şehrini çevreleyen son savunma hatları ve kaleler olan 11, Sinca Nabk el-Kubra, el-Taka ve Hor el-Mak bölgelerinin kontrolünü ele geçirdiğini vurguladı.

Mavi Nil Eyaleti hükümeti, sahadaki güvenlik ve askeri durumun istikrarlı olduğuna ve vatandaşların güvenliğinin ve mallarının korunmasının en büyük öncelikleri olduğuna dair güvence veren bir açıklama yayınladı. Hükümet sözcüsünün ofisinden yapılan açıklamada, eyalet valisinin, siyasi ve askeri liderlerle sürekli koordinasyon ve iletişim halinde olduğu, genel güvenlik durumunu doğrudan denetlemeye ve izlemeye devam ettiği, sahadaki gelişmeleri yakından takip ettiği ve mevcut aşamanın gerekliliklerine göre gerekli önlemleri aldığı belirtildi. Bu arada, Kurmuk şehri valisi Abdulati el-Faki, ordunun Dernak bölgesine yönelik HDK saldırısını püskürttüğünü ve saldırgan güçlere ağır can ve askeri teçhizat kaybı verdirdiğini doğruladı.

Sahada genişleme

Buna karşılık, HDK, müttefiki Joseph Tuka liderliğindeki Sudan Halk Kurtuluş Hareketi-Kuzey (SPLM-N) ile birlikte Cuma günü eyalette beş bölgenin kontrolünü ele geçirdiğini duyurdu. Daha önceki açıklamasında HDK, stratejik konumu ve askeri önemi olan Bav şehrinin yanı sıra Kaysan vilayetindeki 12 şehrini de kontrol altına aldığını açıklamıştı.

Öte yandan, Bav valisi Abdulgani Dakis, eyaletin bazı bölgelerindeki askeri gelişmelerin gölgesinde, Etiyopya ve Güney Sudan'ı bölgenin istikrarsızlaştırılmasında doğrudan rol oynamakla suçladı. Dakis, son zamanlarda HDK tarafından ele geçirilen bölgelerin askeri olarak önemini küçümseyerek, bu bölgelerin son 10 yıldır herhangi bir askeri varlıktan arındırılmış olduğunu belirtti.

Uyarılar ve takviyeler

İlgili bir gelişmede, Kaysan valisi, Facebook'ta yaptığı bir paylaşımda, 12. köydeki son askeri gelişmelerin önemini küçümseyerek, yaşananların savaşın askeri yönetimi içindeki bir vur-kaç taktiği olduğunu ve ordu için bir yenilgi anlamına gelmediğini vurguladı. Bu arada, gözlemciler, Mavi Nil Eyaleti'ndeki saha ve insani durumun çok tehlikeli bir hal aldığı ve askeri liderlikten kararlı bir eylem gerektiren göstergeler taşıdığı uyarısında bulundu.

 Bu arada, askeri kaynaklar, Sudan ordusuna ve Mavi Nil bölgesindeki destek güçlerine yeni askeri takviyelerin ulaştığını doğrulayarak, çatışmaları kesin olarak sona erdirmeyi ve bölgeyi her türlü güvenlik tehdidinden korumayı amaçladıklarını belirtti. Aynı zamanda, 4. Piyade Tümeni Komutanı Tümgeneral Abdulmunim Abdulbasıt, ordunun isyanı bastırıp yakında bölgeye güvenlik ve istikrarı geri getirebilecek kudrette olduğunu vurguladı.

Tavila’da açlık

Darfur'da, Darfur Mağdurlarını Destekleme Örgütü ile Güvenli Sığınak Örgütü’nün ortak açıklamasında, saha raporlarının Darfur bölgesinde yeni göç dalgalarına ve kötüleşen insani duruma işaret ettiği uyarısında bulunuldu. Bu durum, kötüleşen açlık, kuraklık, kötü geçen hasat dönemi ve devam eden çatışmalardan kaynaklanıyor. Söz konusu koşullar, daha fazla ailenin yiyecek ve sığınak arayışı içinde evlerini terk etmesine neden oluyor. Açıklamada, göç eden ailelerin, bölgede yeni kurulan Yeni Tina kampına nakledilmeyi beklerken geçici olarak Tavila el-Umda kampında barındırıldığı belirtildi. Açıklamada ayrıca, 6-11 Kasım tarihleri ​​arasında bölgeye yaklaşık 1.117 yerinden edilmiş kişinin, yani 223 ailenin yerleştirildiği eklendi.

Bir insan hakları örgütü olan Darfur Gençlik Örgütü (MASHAD), HDK ve müttefiklerinin Darfur bölgesindeki çiftçilere ve sakinlere karşı işlediği ciddi ve devam eden ihlalleri kınadı. MASHAD, açıklamasında, ihlallerin çiftçilere yönelik fiziksel saldırıları, dayak, hakaret ve aşağılamaları, çiftliklerin ve mahsullerin kasıtlı olarak tahrip edilmesini, hasat edilmiş mahsulleri yemeleri ve henüz tam olarak hasat edilmemiş mahsullere de zarar vermeleri için tarım arazilerine hayvanların salınmasını, tarım ürünlerinin yağmalanmasını, çiftçilerin tehdit ve baskı altında hasat ettikleri mahsullerini teslim etmeye zorlanmasını içerdiğini açıkladı. Açıklamada, bu saldırıların milyonlarca dolar olarak tahmin edilen muazzam maddi ve tarımsal kayıplara yol açtığı, sivilleri meşru üretimlerinden, geçim kaynaklarından ve topraklarından ve mülklerinden yararlanma haklarından mahrum bıraktığı belirtildi. Devam eden savaş ve ihlallerden kaynaklanan kıtlık ve insani krizin ortasında, mahsullerin tahrip edilmesi ve yağmalanmasının ve çiftçilerin ürünlerinden mahrum bırakılmasının, insani yardıma yönelik engellemeler ve saldırılarla birleştiğinde, gıda güvensizliğini derinleştirdiği konusunda uyarıda bulunuldu.

 Haavisto ve Demokratik Blok

Siyasi olarak, “Demokratik Blok”un kurucu partilerinin ve hareketlerinin temsilcilerinden oluşan ve Asıl Demokratik Birlik Partisi’nin önderliğindeki bir heyet, Mısır'ın başkenti Kahire’de BM Genel Sekreteri'nin Sudan Özel Temsilcisi Pekka Haavisto ile bir araya gelerek Sudan'daki gelişmeleri, insani ve siyasi konuları, savaşı sona erdirme ve barışı sağlama çabalarını görüştü. Blok içindeki siyasi kaynaklar, iki tarafın barışı sağlama ve siyasi süreci destekleme yollarını, kapsamlı bir siyasi çözüme ulaşma çabalarını kolaylaştırmada “Beşli Mekanizma”nın rolünü gözden geçirdiğini belirtti. Ayrıca, Sudan'da kapsayıcı bir Sudan iç diyaloğu başlatmak için elverişli bir ortam yaratmanın önemini de vurguladılar.

Kaynaklar, toplantıda kötüleşen insani durumun, iklimdeki şiddetli dalgalanmalar nedeniyle başarısız olan tarım sezonunun ve milyonlarca Sudanlının gıda güvenliğini ve geçim kaynaklarını tehdit eden sonuçlarının ele alındığını, uluslararası ve bölgesel çabaların acil insani yardım sağlamak için yoğunlaştırılması gerektiğinin vurgulandığını belirttiler.

Demokratik Blok heyeti, mevcut aşamanın koordineli çabalar ve daha geniş bir siyasi katılım gerektirdiğini, ulusal çıkarların önceliklendirilmesi gerektiğini ve sürdürülebilir barışa ulaşmak ve Sudan'ı barış, istikrar ve demokratik geçiş yoluna sokmak için çalışılması gerektiğini vurguladı.

Kapalı oturum

Böyle bir atmosferde, BM Güvenlik Konseyi, sivilleri ve hayati altyapıyı hedef alan artan insansız hava aracı saldırılarının gölgesinde, kötüleşen gıda güvensizliği krizi ile Sudan'daki kötüleşen insani durumla ilgili olarak cuma akşamı kapalı bir istişare oturumu düzenledi. Bu oturum, 11 Aralık'ta sona erecek olan Sudan'a uygulanan yaptırım rejiminin yenilenmesine ilişkin beklenen müzakerelerden önce gerçekleşti.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı habere göre İngiltere ve Danimarka'nın talebi üzerine toplanan oturumda, Konsey, BM İnsani İşlerden Sorumlu Genel Sekreter Yardımcısı Muhammed Yahya'nın insani krizdeki gelişmeler ve çatışmadan etkilenen bölgelere yardım ulaştırılmasının önündeki zorluklar hakkındaki brifingini dinledi. Yahya, Sudan'daki insani durumu felaket olarak nitelendirerek, çatışma, yerinden edilme, kuraklık ve ciddi fon yetersizliğinin ülkedeki gıda krizini daha da kötüleştirdiğini belirtti.

ABD-BAE görüşmeleri

Son gelişmeler kapsamında, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, BAE Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Abdullah bin Zayed Al-Nahyan ile bir telefon görüşmesi yaptı. Görüşmelerde bölgesel gelişmeler, Sudan'daki savaş ve insani sonuçları ele alındı. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, Rubio'nun bin Zayed'e insani bir ateşkes sağlanmasının, kalıcı barış sağlanarak savaşın sona erdirilmesinin ve Sudan'da sivil bir hükümete geçişin önemini vurguladığı belirtildi.


Hartum'da insansız hava araçları evleri hedef aldı

Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalarda hasar gören bir bina, Hartum (Arşiv – AFP)
Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalarda hasar gören bir bina, Hartum (Arşiv – AFP)
TT

Hartum'da insansız hava araçları evleri hedef aldı

Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalarda hasar gören bir bina, Hartum (Arşiv – AFP)
Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasındaki çatışmalarda hasar gören bir bina, Hartum (Arşiv – AFP)

Sudan'ın başkenti Hartum ve çevresindeki yerleşim bölgeleri, pazar günü erken saatlerde insansız hava araçlarının (İHA) saldırısına uğradı. Görgü tanıklarına göre saldırılarda çok sayıda ev yıkıldı.

Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber AFP’nin görgü tanıklarına dayandırdığı haberinden  aktardığı bilgilere göre saldırıların ardından bölge sakinlerinin enkaz altında kalan yakınlarını kurtarmaya çalışıyor. Yetkililerden saldırılarda can kaybı yaşanıp yaşanmadığına ilişkin henüz bir açıklama gelmedi.

Tanıkların aktardığına göre patlamalar yerel saatle gece 02.00 sıralarında başladı ve sabah 04.30'a kadar kentin farklı bölgelerinde devam etti.

Sudan ordusu ile Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) arasında Nisan 2023'ten bu yana devam eden savaşta, yardım kuruluşlarının tahminlerine göre 200 binden fazla kişi hayatını kaybetti. Çatışmalar ayrıca dünyadaki en büyük açlık ve yerinden edilme krizlerine yol açtı.

Birleşmiş Milletler (BM), iki tarafın da insansız hava araçlarını yoğun şekilde kullanmasını defalarca eleştirdi. BM verilerine göre İHA saldırıları, 2026'nın ilk altı ayında 1.100'den fazla kişinin ölümüne neden oldu.

BM, geçen hafta yaptığı açıklamada, bu yıl hayatını kaybeden veya yaralanan yüzlerce çocuğun üçte ikisinin İHA saldırılarında öldüğünü ya da yaralandığını bildirdi.


Avn: İsrail ve İran, Lübnan’ın bağımsızlığının önündeki iki temel engel

İsrail’in dün Lübnan’ın güneyindeki Kefr Tebnit köyünde düzenlediği hava saldırısının hedef aldığı noktadan yükselen duman (AFP)
İsrail’in dün Lübnan’ın güneyindeki Kefr Tebnit köyünde düzenlediği hava saldırısının hedef aldığı noktadan yükselen duman (AFP)
TT

Avn: İsrail ve İran, Lübnan’ın bağımsızlığının önündeki iki temel engel

İsrail’in dün Lübnan’ın güneyindeki Kefr Tebnit köyünde düzenlediği hava saldırısının hedef aldığı noktadan yükselen duman (AFP)
İsrail’in dün Lübnan’ın güneyindeki Kefr Tebnit köyünde düzenlediği hava saldırısının hedef aldığı noktadan yükselen duman (AFP)

Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn, İsrail ve İran’ın ülkesinin bağımsızlığını tam anlamıyla kazanmasının önündeki iki temel engel olduğunu belirterek, Bağımsızlık Günü arifesinde Lübnan’ın bu iki projeden herhangi birinin rehinesi olmasını kabul etmeyeceklerini vurguladı.

Cumhurbaşkanı Avn, Lübnan’ın bugün kaderini belirleyecek bir sınavdan geçtiğini ifade ederek, söz konusu iki engelin birbiriyle doğrudan bağlantılı olduğunu söyledi. Avn, bunların “topraklarımızın bir bölümünün İsrail işgali altında bulunması ve özellikle İran rejimindeki bazı nüfuz sahibi çevreler tarafından, Lübnan devletinin otoritesi dışında kalan silah ve karar mekanizmaları aracılığıyla ülkemizin içişlerine dışarıdan müdahale edilmesi” olduğunu kaydetti.

Her iki engelin de birbirini beslediğini belirten Avn, “Bu iki engelden her biri diğerini gerekli kılıyor, ona gerekçe oluşturuyor ve aynı zamanda onun için bir bahane sağlıyor. Her iki durumda da bedelini Lübnan ödüyor” ifadelerini kullandı.

Lübnan Cumhurbaşkanı, “İki sorunun eş zamanlı ve birlikte çözülmesini esas alan bir kurtuluş projesi ortaya koyduk: Ne işgal ne de devletin dışında kalan, emirlerini dışarıdan alan ve dışarıya hizmet eden herhangi bir silahlı güç. Bu dış güç kim olursa olsun” dedi.

Avn, Hizbullah’ın silahlarına da değinerek, bu silahların geçmişte görevini yerine getirdiğini, fedakârlıklar ve kazanımlar sağladığını, ancak sonraki süreçte Hizbullah’ın kendi tabanını, toplumsal çevresini, halkını ve ülkesini yıprattığını ifade etti.

Hizbullah’ın silahlarının, Lübnan dışındaki davalara hizmet ettiğinin açıkça görüldüğü dönemde hem kendi tabanına hem de ülkeye ağır kayıplar yaşattığını ifade eden Avn, “Bunu kabul etmelisiniz ve silahları teslim etmelisiniz” çağrısında bulundu.