Gazze’de ateşkes sağlanması ve İsrail’in Refah şehrine saldırmaktan caydırılması yönündeki uluslararası baskılar artıyor. Bu arada Refah şehri, İsrail’in 7 Ekim’den bu yana aralıksız devam eden askerî operasyonlarının şiddeti altında Gazze Şeridi’nin dört bir yanından göç eden yaklaşık bir buçuk milyon insanı barındırıyor.
Bu haftanın başından bu yana önde gelen bir grup uluslararası insan hakları örgütü ile insani yardım kuruluşu, İsrail’in bu planlı hamlesini kınayan açıklamalar yayınladı. Refah’a saldırı hamlesinden derhal vazgeçilmesi çağrısının yapıldığı bu açıklamalarda, böyle bir hamlenin doğuracağı feci sonuçlar konusunda da uyarıda bulunuldu.
İsraillilerin iddiasına göre İsrail, ‘Hamas savaşçılarını ortadan kaldırmak ve Mısır’dan silah kaçakçılığı operasyonlarını sona erdirmek’ amacıyla vilayeti işgal etme planı kapsamında Gazze Şeridi’nin en güneyinde yer alan Refah şehrini boşaltmayı hedefliyor. Birleşmiş Milletler (BM) ise Refah’taki Filistinlilerin zorla tahliye edilmesine katılmayı reddediyor.
Oxfam, Uluslararası Af Örgütü, Uluslararası Kalkınma Ajansları Birliği, Danimarka Mülteci Konseyi ve diğer Avrupalı kuruluşların yaptığı ortak açıklamada İsrail hükümetinin Gazze Şeridi’ndeki eylemleri ‘sivillerin toplu olarak cezalandırılması’ şeklinde tanımlandı. Açıklamada yer alan ifadeye göre, “Uygun barınaktan, gıdadan, temiz sudan ve hayatta kalmak için gerekli diğer ihtiyaçlardan mahrum bırakmak ve açlığı azaltmaya yönelik insani yardım sevkiyatını engellemek suretiyle sivillerin toplu olarak cezalandırılması, işgalci gücün uluslararası insani hukuk kapsamındaki yükümlülüklerinin ciddi şekilde ihlali anlamına gelebilir ve savaş suçu teşkil edebilir.”
İsrail’e bu saldırıyı derhal durdurma çağrısı yapan Sınır Tanımayan Doktorlar örgütü, dünya çapında pek çok hükümete de tam ve sürdürülebilir bir ateşkes sağlamak için somut adımlar atılması çağrısında bulundu.
Müttefiklerin baskısı
BM’nin de dahil olduğu uluslararası kuruluşlardan gelen eleştiriler ve uyarılar, Arapların baskıları, özellikle Mısır’ın rahatsızlığı ve doğrudan Tel Aviv’e defalarca yapılan uyarılar kulak ardı edilmedi. Hamas’ın 7 Ekim’deki saldırılarından bu yana İsrail’e desteğini defalarca duyuran müttefik Batılı hükümetlerin tutumlarında bir değişiklik olduğu görülüyor. Nitekim pek çok Batılı yetkili, Refah’a yönelik saldırıyı kesin bir şekilde reddettiğini dile getirdi.
Hafta başında Avrupa Birliği’nin (AB) baş diplomatı Josep Borrell, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Refah’taki Filistinli sivillerin tahliye edilmesi yönündeki çağrısını alaya alarak, İsrail’e sert bir eleştiride bulundu. Borrell, bu planın nasıl hayata geçirileceğini şu sözlerle sorguladı:
“Tahliye mi edecekler? Nereye? Ay’a mı? Bu insanlar nereye tahliye edilecek?”
Borrell, ABD’ye, İsrail’e silah gönderme işini yeniden düşünmesi çağrısı yaptı. Brüksel’deki AB Kalkınma Yardımı Bakanları toplantısının ardından gazetecilere açıklama yapan Borrell, şu ifadeleri dile getirdi:
“Peki, çok sayıda insanın öldürüldüğünü düşünüyorsanız, belki de bu kadar çok insanın öldürülmesinin önüne geçmek için silah tedarikini azaltmanız gerekiyordur. Uluslararası toplum bunun bir kıyım olduğunu ve çok sayıda insanın öldüğünü düşünüyorsa, o zaman belki de silah tedariki meselesini yeniden düşünmemiz gerekiyordur.”
Pazartesi günü Borrell, AB’ye üye 27 ülkeden 26’sının Gazze’de ‘sürdürülebilir bir ateşkesin’ yolunu açan ‘acil bir insani ateşkes’ çağrısında bulunduğunu duyurdu. Borrell’e göre bu ülkeler, ‘sürdürülebilir bir ateşkesin, rehinelerin koşulsuz olarak serbest bırakılmasının ve insani yardım sunulmasının önünü açacak acil bir insani ateşkes talep etme’ konusunda görüş birliğine vardı.
Borrell, onay vermeyen AB üyesi ülkenin hangisi olduğunu belirtmedi. Ancak diplomatlar, Macaristan’ın birkaç gün önce benzer bir açıklamanın yapılmasını engellediğini söylüyor.
İsrail Başbakanı’yla yaptığı bir telefon görüşmesinde Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İsrail’in ‘yeni bir insani felaket’ riski aldığını söyledi. Avustralya, Kanada ve Yeni Zelanda liderleri tarafından yapılan ortak açıklamada ise ‘Refah’taki askerî operasyonun bir felaket olacağı’ belirtildi ve İsrail’e ‘dostlarına kulak verme’ çağrısı yapıldı. İspanya ve İrlanda başbakanları da Brüksel’deki yetkililere yazarak, İsrail’in AB’yle ortaklık anlaşmasını ihlal ediyor olabileceğine dikkat çekip ‘acil bir inceleme’ talep ettiler.
Amerika’nın kararsızlığı
Bu baskılar, İsrail’i şehre saldırma konusundaki tehditlerinden caydırmasa da Washington’da yankı bulmuş gibi görünüyor. Nitekim Cezayir’in ‘acil’ bir ateşkes çağrısında bulunan karar taslağına karşı ‘veto’ hakkını kullanacağını taahhüt eden ABD yönetimi daha sonra kendi adına, ‘pratikte olabildiğince çabuk’ ibaresini ekleyerek de olsa geçici bir ateşkes çağrısında bulunan bir taslak önerdi.
ABD’nin karar taslağı, İsrail’in Refah’a yönelik kara saldırısı konusunda uyarıda bulunuyor. Bu da İsrail’in, BM’de kendisine karşı herhangi bir müdahale söz konusu olduğunda ABD’den himaye görmeye alışmış olan Tel Aviv üzerindeki bir baskının ifadesidir.
Washington, 7 Ekim’de bu yana Güvenlik Konseyi kararlarına karşı veto hakkını iki kez kullandı. Konsey’in, Gazze’ye insani yardımları artırmayı ve acil ve genişletilmiş bir insani ateşkes çağrısında bulunmayı hedefleyen kararlar almasını sağlamak üzere yapılan oylamadan da iki kez kaçındı.
Uluslararası kuruluşların eleştirileri, Tel Aviv’i destekleyen ülkeleri, Gazze halkının yaşadığı insani felakette ‘suç ortaklığı’ yapma suçlamasına kadar vardı. Kuruluşlar, yaptıkları ortak açıklamada, “Güçlü ülkelerin sessizliği ve bazen de İsrail ordusuna maddi desteği, büyüyen Gazze krizinde üzücü bir suç ortaklığına işarettir. İster silah sevkiyatı yapılması isterse kararların diplomatik olarak engellenmesi yoluyla olsun, bu tür uygulamalar İsrail’e fiilen bir dokunulmazlık kazandırdı” ifadesine yer verdi.
Açıklamaya göre Gazze’deki korkunç durum, dünyanın dört bir yanındaki hükümetlerin bu kıyımlarda kullanılan silahların ve mühimmatın tedarikini acilen durdurmaları gerektiğini de gösteriyor.
Ramazan ayına kadar süre
Bu ayın başında ABD Senatosu, İsrail’e daha fazla güvenlik yardımı içeren 95 milyar dolarlık bir dış yardım paketini onaylarken, Demokrat milletvekilleri de ABD yönetiminin, İsrail’e silah satışını onaylarken Kongre’yi atlatmasını önlemek için baskı yapıyor.
Bazı Avrupa ülkeleri, İsrail’in Gazze’deki savaşı yürütme biçimine ilişkin artan endişeden dolayı İsrail’e silah ihracatını durdurduklarını söylüyor. Geçtiğimiz hafta Hollanda’daki bir mahkeme İsrail filosunun Gazze Şeridi’nde uluslararası hukuka ciddi ihlaller teşkil edecek şekilde kullanılması yönünde ‘açık bir tehlike’ bulunduğuna işaret ederek Hollanda hükümetine, İsrail’e F-35 savaş uçağı parçalarının ihracatını durdurmasını emretti. Hükümet ise karara itiraz edeceğini söyledi. Bu karardan önce İtalya ve İspanya dışişleri bakanları yakın zamanda, ülkelerinin dört aydan uzun bir süre önce başlayan Gazze savaşından bu yana İsrail’e tüm silah satışlarını durdurduklarını belirtti.
ABD, İsrail’e destek verse de ABD merkezli CNN kanalına göre perde arkasında Netanyahu konusunda giderek artan bir hayal kırıklığı yaşayan Başkan Joe Biden, geçen hafta İsrail’in Gazze’deki operasyonunun ‘sınırları aştığı’ yönündeki kanaatini dile getirdi.
İsrail’in son açıklamaları, bu artan uluslararası baskılara karşı gizli bir yanıt içeriyor olabilir. Şöyle ki İsrail son birkaç gündür Refah’a saldırmanın eşiğinde gibi görünürken İsrail Savaş Bakanı Beni Gantz, müzakereler için ramazan ayının başına kadar süre tanındığını açıkladı.
Geçen pazar günü Kudüs’te yaptığı bir konuşmada Gantz, Hamas alıkoyduğu tüm rehineleri ramazan ayına kadar serbest bırakmazsa İsrail ordusunun Refah’a bir kara saldırısı başlatacağını söyledi.
İsrailli bakanın açıklamaları, topu Hamas’ın sahasına atma çabasını yansıttığı gibi, uluslararası baskılar ve Gazze’de devam eden vahşete ilişkin büyük suçlamalar karşısında müzakereler için bir zaman tayin etme girişimini de yansıtıyor. Tel Aviv, Hamas’ın işini bitirmeyi ve 7 Ekim’den bu yana alıkonan tüm rehineleri kurtarmayı hedefliyor.
İsrail, Refah’a saldırmaya kararlı mı yoksa sadece Hamas’ı taviz vermeye mecbur bırakmak mı istiyor, belli değil. Ancak Tel Aviv’e göre ateşkes müzakeresi için gösterilen çabalar başarısız olursa kara saldırısı kaçınılmaz.
Yalnızca Washington felaketi önleyebilir
Gözlemciler, İsrail’in Refah şehrine saldırısını yalnızca ABD’nin durdurabileceğini vurguluyor. Bu yüzden de Biden’ın Tel Aviv üzerindeki baskısı, sert sözlerin ve sızdırılmış öfkeli görüşmelerin ötesine geçmeli.
Uluslararası Kriz Grubu ABD Programı Direktörü Michael Wahid Hanna, İsrail’in Refah’a doğru ilerleme tehdidine işaret ederek, Gazze’deki savaşın Ekim saldırılarından bu yana en önemli dönüm noktasına vardığını, zira en kötü senaryolardan birinin gerçekçi bir ihtimale dönüştüğünü söylüyor. Ayrıca ABD’nin de şu ana kadar uygulamakta isteksiz olduğu bir düzeyde baskı uygulaması gerektiğine işaret ediyor.
Hanna’ya göre Washington, Gazze’nin yıkımına ortak oldu, bu yüzden de daha fazla felaketten kaçınmak için tercih yapmalı. İsrail’in Refah’a doğru ilerlemesi, Biden yönetiminin güvenilirliğini zedeleyecektir. Mevcut müzakere turu nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın, biz savaşın muhtemel sonucunu biliyoruz: Hamas zayıflayacak ve nihayetinde alternatif bir yönetim ortaya çıkacak. Sonrasında bizzat Gazze’nin, halkının, fiziki altyapısının, kültürel mirasının, sosyal dokusunun ve ekonomisinin uğradığı tahribatın boyutunu ve esir halde ölecek veya öldürülecek İsrailli rehinelerin sayısını göreceğiz. Son olarak İsrail’in savaşın başında kararlaştırdığı gibi Hamas’ın kökü de kurumayacak. Hatta ABD istihbarat değerlendirmelerine göre Hamas’ın askerî yeteneğini bitirmek gibi daha mütevazı bir hedef bile uzak görünüyor.
*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabai’dan çevrilmiştir.
Geçtiğimiz ekim ayında Suveyda’da Dürzi gruplar ve Arap kabileleri arasında gerçekleştirilen takastan (Anadolu Ajansı – AA)
Şeyh Hikmet el-Hicri (AFP)
Filistinliler, Han Yunus'ta 19 Şubat'ta İsrail ordusunun açtığı ateş sonucu hayatını kaybeden bir akrabaları için yas tutuyor (DPA)
Güney Gazze Şeridi'ndeki Han Yunus'ta, yerinden edilmiş Filistinlilerin barındığı derme çatma bir kampta, çocuklar sular altında kalmış bir sokaktan geçiyor (AFP)