Menaf Said
Suriye Devlet Başkanı Beşşar Esed, eşi Esma Esed ve Suriye ordusundan bazı komutanlar, Tel Aviv'in bu ayın başlarında İran’ın Şam'daki konsolosluğunu hedef alması ve İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) Suriye’de ve Lübnan'da faaliyetler gösteren komutanı Tümgeneral Muhammed Rıza Zahidi ile yardımcısı Muhammed Hadi Hacı Rahimi'ye suikast düzenlemesinin ardından bir yanda İran ve vekilleri, diğer yanda ABD, İsrail ve müttefikleri arasında gerilimin tırmandığı ve karşılıklı tehditlerin savrulduğu bir ortamda zamanlarını nasıl geçiriyorlar? Şam, müttefiklerine, muhaliflerine ve Arap ülkelerinden arabuluculara hangi siyasi mesajları vermek istiyor?
Suriye resmi haber ajanslarında yer alan ve Suriyeli yetkililere yakın sosyal medya hesaplarından paylaşılan görüntülerin ve haberlerin şu beş siyasi ‘mesajı’ içerdiği değerlendirilebilir:
1- İsrail tarafından İran’ın Şam'daki konsolosluğunun hedef alınmasından 12 gün sonra Şam'da hayat normal akışında seyrederken, DMO komutanları İsrail’in suikastlarından kaçınmak için ya Şam'daki gizli karargâhlara sığındılar ya da Tahran'a gittiler.
2- Şam, hükümet güçlerine ve Golan Tepelerine atıfta bulunarak Tahran ve Tel Aviv arasındaki olası askeri çatışmaya ne dahil ne de taraftır. (İran destekli milisler Suriye'nin kuzeydoğusunda ABD güçlerinin bulunduğu bölgelerin yakınlarında ve Suriye'deki diğer bölgelerde konuşlular.)
3- Arap ülkeleri Şam’a İran ile İsrail arasındaki olası askeri çatışmanın dışında kalması ve Gazze’de 7 Ekim’den bu yana devam eden yaklaşımı sürdürmesini tavsiye ettiler.
4- Esed ile İranlı yetkililer arasındaki resmi temasların yoğunluğu azaltırken gerek Ramazan Bayramı vesilesiyle olsun gerek başka vesilelerden dolayı olsun Arap ülkelerinin yetkilileriyle olan temasların sıklığı arttı.
5- İsrail’in Şam ve Suriye topraklarında İranlı yetkilileri hedef almasına misilleme ya da intikam alma tehdidinde bulunan resmi açıklamalar yapılmaması.
İran’ın Şam konsolosluğunun 1 Nisan’da bombalamasından bu yana Suriye resmi haber ajanlarında ve Şam yanlısı medya organlarında çıkan haberleri ve görüntüleri kronolojik olarak şöyle sıralayabiliriz:
Suriye Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılan resmi açıklamaya göre Esed, İran Cumhurbaşkanı Reisi ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek İran’ın Şam’daki konsolosluğunu hedef alan saldırıda çok sayıda askeri danışmanın vefatından dolayı en derin taziyelerini sundu. Kendisi ve Suriye halkı adına ölenlerin ailelerine ve değerli İran halkına derin üzüntülerini ifade ederek başsağlığı dileğinde bulundu.
Suriye Cumhurbaşkanlığı'nın X hesabından 7 Nisan’da yapılan paylaşımda, Beşşar Esed ve eşi Esma Esed’in, Tartus'un eski şehir bölgesinde yerel dernekler ve topluluk üyelerinin katılımıyla düzenlenen bir iftara katıldıkları duyuruldu. İsrail'in İranlı bir yetkiliyi hedef alan hava saldırısının gerçekleştiği bölgenin yakınlarında düzenlenen iftar programına katıldıklarını gösteren fotoğraflar ve videolar yayınlandı.
Suriye’nin resmi haber ajansı SANA, 8 Nisan’da Esed'in Şam Alimleri Birliği'nin bazı üyeleriyle bir araya geldiği haberini yayınladı. Haberde ‘Suriye’nin dini kurumlarından Şam Alimleri Birliği'nin Kur'an-ı Kerim'in ve Hz. Muhammed'in hadislerinin doğru anlaşılması konusunda kararlı olduğu ve İslam dinin insanlara Yüce Allah tarafından gönderildiği şekliyle öğretilmesine büyük katkı sağladığı’ belirtildi.
Öte yandan 8 Nisan'da Umman Sultanlığı’nın başkenti Maskat'tan Şam'a gelen İran Dışişleri Bakanı Hüseyin Emir Abdullahiyan, havaalanında Suriye Dışişleri Bakanı Faysal Mikdad tarafından karşılanmadı.
Daha sonra Suriye Cumhurbaşkanlığı Esed'in Abdullahiyan ile bir araya geldiği ve görüşmede İsrail’in Gazze Şeridi'ndeki sivilleri bombalaması meselesinin ele alındığı açıklandı. Suriye Cumhurbaşkanlığı tarafından yapılan açıklamada, “Bu eşi ve benzeri görülmemiş vahşet ve katliam, İsrail’in askeri hedeflerine ulaşmadaki başarısızlığının kanıtıdır” denildi.
Açıklamada İsrail'in İran’ın Şam’daki konsolosluğunu bombalamasına ya da Tahran'ın buna nasıl karşılık vereceğine dair herhangi bir ifade yer almadı.
Suriye Devlet Başkanı Esed, 10 Nisan'da Ramazan Bayramı namazını Şam'daki et-Takva Camii'nde kıldı. Sosyal medya hesaplarından Esed'in Şamlı din adamlarıyla sohbet ederken çekilmiş fotoğrafları ve videoları paylaşıldı.
Suriye resmi haber ajansları daha sonra Esed'in aralarında Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ve Irak Başbakanı Muhammed Şiya es-Sudani'nin de bulunduğu bazı Arap ülkelerinin liderleriyle telefon görüşmeleri yaptığını ve Ramazan Bayramı tebriklerini ilettiğini aktardı. Esed ile İran Cumhurbaşkanı Reisi arasında bir telefon görüşmesi yapılıp yapılmadığıyla ilgili herhangi bir bilgi aktarılmadı.
Suriye Savunma Bakanı General Ali Mahmud Abbas'ın 11 Nisan'da Suriye’nin batısındaki kıyı bölgesinde konuşlu bazı ordu birliklerine bir saha ziyareti gerçekleştirdiği, bu ziyaret sırasında birlik komutanları ve saha komutanlarıyla bir araya geldiği ve Ramazan Bayramı dolayısıyla Cumhurbaşkanı'nın tebriklerini ilettiği bildirildi.
Suriye basını, Ramazan Bayramı'nın ilk günü Beşşar Esed ve eşinin Şam’da el-Muberra Kadın Derneği ve Lahn el-Hayat Evleri’nde çocuklarla ve gençlerle bayramlaşırken çekilmiş fotoğraflarını yayınladı.
Suriyeli yetkililere yakınlığıyla bilinen haber siteleri ve sosyal medya hesapları, 12 Nisan’da Suriye Devlet Başkanı Esed ve ailesinin Şam’ın eski şehir bölgesinde çekilmiş bir fotoğrafını yayınladı. Haberde, “Sayın Cumhurbaşkanı Beşşar Esed ve ailesi Ramazan Bayramının üçüncü günü Şam'ın eski şehir bölgesini ziyaret etti” denildi.
Suriye Cumhurbaşkanlığı’nın X platformundaki hesabından yapılan paylaşımda Beşşar Esed ve BAE Devlet Başkanı Şeyh Muhammed bin Zayed'in bir telefon görüşmesi gerçekleştirdikleri ve birbirlerinin Ramazan Bayramı'nı kutladıkları belirtildi.
Şarku'l Avsat'ın SANA'dan aktardığı habere göre 13 Nisan'da Esed'in bayram tebriğinde bulunduğu liderlerin bir listesini yayınlandı. Listede İran Cumhurbaşkanı Reisi’nin adı yer almazken, çok sayıda Arap ülkesi liderinin ve yetkilisinin olduğu görüldü.
