عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

İsrail'in Lübnan'daki dört savaşı: Korkutucu karşılaştırmalar

İsrail'in 7 Ağustos 2024 tarihinde Lübnan'ın güneyindeki Kafr Kila köyünün dış mahallelerini hedef alan hava saldırısının gerçekleştiği bölgeden dumanlar yükseliyor (AFP)
İsrail'in 7 Ağustos 2024 tarihinde Lübnan'ın güneyindeki Kafr Kila köyünün dış mahallelerini hedef alan hava saldırısının gerçekleştiği bölgeden dumanlar yükseliyor (AFP)
TT
TT

İsrail'in Lübnan'daki dört savaşı: Korkutucu karşılaştırmalar

İsrail'in 7 Ağustos 2024 tarihinde Lübnan'ın güneyindeki Kafr Kila köyünün dış mahallelerini hedef alan hava saldırısının gerçekleştiği bölgeden dumanlar yükseliyor (AFP)
İsrail'in 7 Ağustos 2024 tarihinde Lübnan'ın güneyindeki Kafr Kila köyünün dış mahallelerini hedef alan hava saldırısının gerçekleştiği bölgeden dumanlar yükseliyor (AFP)

İbrahim Hamidi

Lübnan'da halihazırda yaşanan dördüncü İsrail savaşı ile ondan önceki üç savaş arasında pek çok karşılaştırma bulunuyor. Ancak bölgesel ve uluslararası koşulların yanı sıra savaşın amacı ve Lübnan ile İsrail'in iç koşullarındaki paradokslar daha çok olabilir.

İsrail’in 1978'de “Litani Operasyonu” adı verilen Lübnan'a yönelik ilk kara işgali, Suriye ordusunun müdahalesinden iki yıl, Lübnan ordusunu parçalayan, Güney Lübnan’ı, 1970'teki Kara Eylül olaylarının ardından Ürdün'den buraya taşınan Filistinli savaşçılara açan iç savaştan ise yaklaşık üç yıl sonra gerçekleşti.

1982 Beyrut işgali ise İsrail ve ABD’nin baskısı ile Yaser Arafat ve savaşçılarının sınır dışı edilmesini amaçlıyordu. Ardından üçüncü kara müdahalesi olan Temmuz 2006 savaşı, İsrail'in güneyden çekilmesinden 6 yıl, Lübnan başbakanı Refik Hariri'nin Şubat 2005'te öldürülmesinin ardından Suriye ordusunun geri çekilmesinden ve “milislerin silahsızlandırılması” çağrısında bulunan 1559 sayılı Kararın yayınlanmasından bir yıl sonra geldi.

18 yıl önce Hizbullah ile Tel Aviv arasında yaşanan Temmuz Savaşı, Lübnan ordusunun güneye konuşlandırılmasını ve Hizbullah savaşçılarının Litani Nehri'nin gerisine çekilmesini de içeren 1701 sayılı Kararın alınmasıyla sona erdi.

Son olarak Ekim 2024'ün başında, Hizbullah'ı hedef alan güvenlik sızmaları ve aralarında Genel Sekreter Hasan Nasrallah'ın da bulunduğu liderlerinin öldürülmesinin ardından dördüncü işgal başladı. Açıklanan hedef, Hizbullah’ın elit güçlerini Litani'nin gerisine çekilmeye zorlamak. Bazı İsrailliler asıl amacın Hizbullah'ı silahsızlandırmak veya silahını orduya teslim etmesini sağlamak olduğuna inanıyor.

İsrail'in Lübnan'daki dört savaşı, özellikle de ikinci ve son savaşları arasındaki en önemli benzerlikler ve farklılıklar nelerdir?

Bu dört savaş ve özellikle de ikinci ve son savaşlar arasındaki en önemli benzerlikler ve farklılıklar şunlardır:

Birincisi, dahili benzerlikler ve farklılıklar. 42 yıl önce gerçekleşen işgalin Lübnan iç savaşının, ordunun parçalanmasının ve büyük siyasi bölünmelerin ortasında gerçekleştiği doğru. Ancak şu anda, Hizbullah'ın büyük ve baskın bir taraf haline gelmesiyle mezhepsel taraflar biraz değişmiş olsa da, derin ve birikmiş bir siyasi bölünme mevcut. Geçmişteki siyasi sahnenin aksine, bu savaş çoğu büyük kurumda ve temel otoritede görülen boşluk veya geçici olarak görev yapma ya da görev uzatmalarının ortasında yaşanıyor. Cumhurbaşkanı yok, hükümet veya hükümet başkanı yok, ordu komutanı yok, merkez bankası başkanı yok. Tek istisna, 1982'de de aktif ve bir aktör olan, Tunus'a giden Arafat'ı uğurlayanlar arasında yer alan Meclis Başkanı Nebih Berri'dir.

İkincisi, savaşın amacı. 1982'de İsrail Başbakanı Menahem Begin ve Savunma Bakanı Ariel Şaron'un hedefi Filistin Kurtuluş Örgütü'nü ve lideri Yaser Arafat'ı sınır dışı etmekti. Yani savaşın hedefinde Ürdün'den gelen mülteciler vardı. Belirli sayıda kişinin sınır dışı edilmesinden bahsediliyordu ve gerçekten de gemi ve otobüslerle komşu ülkelerin yanı sıra Tunus'a nakledildiler. Arafat'ın çok sayıda düşmanı ve Irak Devlet Başkanı Saddam Hüseyin dahil çok az müttefiki vardı. Bugünse savaşın hedefi, direniş eksenindeki ittifaklar ağıyla birlikte saldırı yükü altındaki İran'ın tam destek ve hamiliğinden yararlanan Hizbullah'tır. Direniş eksenine ek olarak Hizbullah, Şii çevrenin bir parçasıdır ve 40 yıldan fazla bir süredir bir iç ve dış güvenlik, askeri, siyasi, ekonomik ve sosyal ağ kurmuştur.

Esed ve Humeyni arasındaki koordinasyon, Haziran 1982'de Devrim Muhafızlarının Bekaa Vadisi'nde Hizbullah'ın ilk hücrelerini kurması için zeminin hazırlanması şeklinde ifade buldu.

Üçüncüsü bölgesel farklılıklar ve benzerlikler. 1982 işgali karmaşık bir bölgesel sahnenin ortasında gerçekleşti. Esed (Hafız Esed) özellikle hastalığının ardından, küçük kardeşi Rıfat'ın iktidara ele geçirme hırsına dair işaretler arasında Müslüman Kardeşler’e karşı bir mücadele veriyordu. Suriye Devlet Başkanı, Saddam'a karşı savaşında İran Dini Lideri’nin yanında yer almıştı. Esed ve Humeyni arasındaki koordinasyon, Haziran 1982'de Devrim Muhafızlarının Bekaa Vadisi'nde Hizbullah'ın ilk hücrelerini kurması için zeminin hazırlanması şeklinde ifade buldu.

Seksenli yılların başında, 1978'de Mısır ile İsrail arasında imzalanan Camp David Anlaşması ve 1980'de başlayan Irak-İran savaşı zemininde Arap-Arap bölünmelerine tanık olunduğu doğru. Ancak Lübnan'da 1976'da “Caydırıcı Kuvvetlerin” gönderilmesinin temsil ettiği sınırlı bir Arap iş birliği de vardı. Arap koordinasyonu Şam ile görüşmeler ile başladı ve 1989'da Suudi Arabistan-Suriye sponsorluğunda Taif Anlaşması’nın imzalanması ile sonuçlandı.

Şu anda bölgesel bölünmenin boyutu daha derin ve Arap olmayan oyuncuların hırsları daha tehlikeli. 1982 yılında Bekaa Vadisi'nde tohumları ekilen İran'ın rolü, sınırları aşarak ve egemenlikleri ihlal ederek bölgede genişledi. Saddam'ın 2003'te devrilmesinden sonra Irak'ta ve 2005'te Suriye'nin çekilmesinden sonra Lübnan'da rolü arttı. Filistin meselesine gelince; 2004 sonunda Arafat'ın vefatından, 2005'te Şaron'un Gazze Şeridi'nden çekilmesinden, 2006 seçimlerinde Hamas'ın zafer kazanmasından ve 2007'de Gazze Şeridi'ni kontrol etmesinden, Batı Şeria'da Oslo Anlaşmaları ve yelpazelerinin aşınmasından sonra İran’ın rolü güçlendi. Ardından 2011'de de Arap Baharı geldi. 2014'te DEAŞ’ın ortaya çıkışı Tahran'ın, özellikle 2012'den itibaren rejimi kurtarmak için askeri müdahalede bulunduğu Suriye'deki varlığını milisler ve Hizbullah aracılığıyla güçlendirmesine neden oldu.

ABD ile İsrail arasındaki büyük ittifaka rağmen, Başkan Ronald Reagan, 1982 savaşında Begin'in karşısında durup ona baskı yapmaktan çekinmemişti

Dördüncüsü, uluslararası farklılıklar ve benzerlikler. 1982 öncesinde Soğuk Savaş hâlâ devam ediyordu. Nitekim Lübnan Savaşı da dahil olmak üzere bölgedeki büyük krizlerde bu savaşın çehresi görülüyordu. Lübnan’da Sovyet ve Amerikan rolleri öne çıkmış ve her biri iç savaşın bir tarafını desteklemişti. Arafat'ın Ağustos 1982'de Lübnan’dan  ayrılmasının ardından ABD askeri olarak Lübnan'da kalmaya karar verdiğinde, gizli temaslarında bunu “komünist yayılma” ve “İran nüfuzu” ile mücadele etmek istediğini söyleyerek haklı çıkarmaya çalışmıştı. Ama 1983'te Deniz Piyadelerine yapılan saldırıya tosladı.

ABD ile İsrail arasındaki büyük ittifaka rağmen, Başkan Ronald Reagan, Begin'in karşısında durmaktan ve ona gerek Beyrut'un bombalanması gerek Ebu Ammar”ın Beyrut’tan uzaklaştırılmasının koşulları veya Beyrut ile Tel Aviv arasındaki 17 Mayıs barış anlaşması konusunda olsun, BM aracılığıyla siyasi ve askeri baskı yapmaktan çekinmedi. Öldürülen kardeşi Şeyh Beşir'in anısına cumhurbaşkanı Emin Cemayel’e destek verdi. Begin ile Esed arasındaki mesajları iletti ve aralarında 1981'deki füze krizinin de olduğu doğrudan çatışmaların tehlikesini azaltmak için bazı askeri düzenlemeler yaptı.

Şimdi ise en azından şu söylenebilir; Başkan Joe Biden İsrail’in söylemini benimseyerek kendisinin “Siyonist” olduğunu söyledi. Rusya'nın açıklamalar hariç tam anlamıyla yokluğunun ortasında İsrail'in güvenliğini korumak için destek vermekten çekinmeyeceğini ifade etti. Önümüzdeki ayın başında yapılacak başkanlık seçimleri yaklaşırken Biden'ın Binyamin Netanyahu üzerindeki nüfuzunun kalıntılarının da buharlaştığına şüphe yok.

Netanyahu kendisini İsrail’in caydırıcılığını, üstünlüğünü ve güvenliğini yeniden kazanmak için savaşan biri olarak sunuyor ve bunu İbrani devleti ve kendi şahsı için bir “varoluş savaşı” olarak görüyor.

 Buradan İsrail ile ilgili beşinci faktör doğuyor ve bunun da iki boyutu var. Kişisel olan birinci boyut, güneyde Gazze'den kuzeyde Lübnan'a savaştan savaşa geçerek kaderini savunan ve hapse girmemek için çabalayan Netanyahu ile ilgili. İkincisi, İsrail'deki derin sistemle ilgili, zira Hamas'ın 7 Ekim'deki saldırıları İsrail'in üç ilkesini vurdu; askeri-güvenlik üstünlüğü, bölgede caydırıcılık, 1948 topraklarında İsraillilerin güvenliği. Bu nedenle Netanyahu kendisini İsrail’in caydırıcılığını, üstünlüğünü ve güvenliğini yeniden kazanmak için savaşan biri olarak sunuyor ve bunu İbrani devleti ve kendi şahsı için bir “varoluş savaşı” olarak görüyor.

İsrail'in Lübnan'daki savaşları, özellikle de 1982 ve 2024 savaşları arasındaki karşılaştırmalar korkutucu. Hiç şüphe yok ki iç, bölgesel ve uluslararası faktörleri bir araya getirmek, savaşa yapay zekayı, insansız hava araçlarını, akıllı ve “akılsız” füzeleri ve bombaları dahil etmek, Gazze'de yaşananları ve kuzeydeki dördüncü savaşta yaşanabilecekleri anlatan, “yeni cepheler” açılabileceğini açıklayan korkutucu bir tarif. Güney Suriye'de İranlı milisleri Golan'dan uzaklaştırmak amacıyla açılacak cephe, İran’ın kendisine kadar uzanarak bir başka cephe açabilir. Kaldı ki İsrail Savunma Bakanı Yoav Galant, İran’a saldırının "ölümcül, kesin ve her şeyden önce şaşırtıcı olacağını" söyledi.

Bu, Lübnan'da öncesinde yaşanan üç savaşın ardından, 2024'teki korkunç İsrail savaşının tarifidir.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Talabani, Barzani ile gerilimi artırıyor

Irak Kürdistanı’nın Erbil kentinde Bafel Talabani ile Mesrur Barzani’nin daha önce gerçekleştirdiği görüşmeden (Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) internet sitesi)
Irak Kürdistanı’nın Erbil kentinde Bafel Talabani ile Mesrur Barzani’nin daha önce gerçekleştirdiği görüşmeden (Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) internet sitesi)
TT
TT

Talabani, Barzani ile gerilimi artırıyor

Irak Kürdistanı’nın Erbil kentinde Bafel Talabani ile Mesrur Barzani’nin daha önce gerçekleştirdiği görüşmeden (Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) internet sitesi)
Irak Kürdistanı’nın Erbil kentinde Bafel Talabani ile Mesrur Barzani’nin daha önce gerçekleştirdiği görüşmeden (Kürdistan Yurtseverler Birliği’nin (KYB) internet sitesi)

Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) lideri Bafel Talabani, Kürdistan Demokrat Partisi’ne (KDP) yönelik eleştirilerinin dozunu artırdı. Bu açıklamalar, KDP lideri Mesud Barzani’nin Irak Kürdistan Bölgesi’ndeki anlaşmazlıkların çözümü için Kürt siyasi güçlerine diyalog çağrısı yapmasından iki gün sonra geldi.

Talabani, dün Süleymaniye Stratejik Forumu’na katılımı sırasında, KDP’nin Kürdistan Bölgesi Parlamentosu’nda yaptıklarını “Kürdistan tarihindeki siyasi çöküş” olarak nitelendirdi. Parlamentonun kapılarının kapatılmasının KYB’yi mevcut parlamentonun varlığını tanımamaya ittiğini söyledi.

Bölgenin fiilen iki ayrı hükümet tarafından yönetildiğini savunan Talabani, KDP içerisindeki bir azınlığı ise her türlü uzlaşma girişimini reddetmekle suçladı. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre Talabani, bu grubun yalnızca fotoğraf çekilmesi amacıyla yapılacak bir toplantının düzenlenmesini bile engellediğini belirtti.

Talabani ayrıca, ABD’nin özel temsilcisi Tom Barrack’ın Kürtler arasındaki anlaşmazlıklara müdahalesini eleştirdi. Bu müdahalelerin kendi görüşleriyle örtüşmediğini belirten Talabani, ABD Başkanı Donald Trump yönetimine Kürdistan Bölgesi’ndeki durumun niteliğini anlama çağrısında bulundu. Aksi hâlde Washington’un geri durarak Kürdistan ve Irak’taki siyasi güçlerin kendi aralarındaki anlaşmazlıkları kendilerinin çözmesine izin vermesi gerektiğini ifade etti.

ARAP DÜNYASI

Mısır’ın Ulusal Birlik Hükümeti’ne açılımı Libya’da görüş ayrılığına yol açtı

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)
TT
TT

Mısır’ın Ulusal Birlik Hükümeti’ne açılımı Libya’da görüş ayrılığına yol açtı

Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)
Libya Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, geçen cumartesi Trablus’ta Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati ile görüşürken (Dibeybe’nin Ofisi)

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati’nin haftanın başında Trablus’a gerçekleştirdiği ziyaretin ardından, Libya’daki siyasi çevreler Kahire’nin ülkenin batısına yönelik açılımının ne anlama geldiği konusunda farklı görüşler dile getiriyor. Ziyaret, Türkiye ile önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan deniz yetki alanları anlaşmasının Libya Parlamentosu tarafından onaylanmasının ardından, Mısır ile Libya’daki taraflar arasında görüş ayrılıklarının yaşandığı bir döneme denk geldi. Ziyaret kapsamında verilen siyasi ve ekonomik mesajlar da tartışmaları beraberinde getirdi.

Doğu ve batısı arasında siyasi ve askerî bölünmenin sürdüğü Libya’da bazı çevreler, ziyareti Mısır’ın ülkenin doğusuyla ilişkilerinde yaşanan soğumanın işareti olarak değerlendirirken, karşıt görüşteki çevreler ise Kahire’nin Mısır’ın varlığını tek bir coğrafi bölgeye veya siyasi kampa bağlı tutmadan farklı taraflarla iletişim kanallarını genişletme arayışının göstergesi olarak görüyor.

Yeni bir diplomatik dönemin başlangıcı

İlk değerlendirmeler, ziyaretin zamanlamasına dayanıyor. Mısır’ın itirazlarına rağmen Libya Temsilciler Meclisi’nin Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını onaylamasının ardından gerçekleşen ziyaret, bazı aktivist ve analistler tarafından, Başbakan Abdülhamid Dibeybe liderliğindeki Ulusal Birlik Hükümeti ile yakınlaşmanın Mısır’ın doğudaki geleneksel müttefiklerine verilmiş bir mesaj olabileceği şeklinde yorumlandı. Bu görüşü savunan isimler arasında siyasi aktivist Ömer Buusaide de bulunuyor.

sdrtb
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, Libya’nın başkenti Trablus’ta Mısır Büyükelçiliği binasının açılışında (Mısır Dışişleri Bakanlığı)

Buna karşılık Libya Halkın Sesi Partisi Başkanı Fethi eş-Şibli, ziyareti Kahire ile Libya’nın doğusu arasında, yani Temsilciler Meclisi ve Libya Ulusal Ordusu Genel Komutanlığı ile yaşanan anlaşmazlığa bağlamanın Mısır’ın hamlesini tek bir dosyaya indirgemek anlamına geldiğini söyledi. Şibli, bazı çevrelerin ziyareti, Mısır’ın doğu Libya’ya verdiği desteğin Bingazi’ye verilmiş açık çek olmadığı mesajı olarak yorumladığını belirtti.

Şibli, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada ise Abdülati’nin ziyareti ve Mısır’ın Trablus Büyükelçiliği’nin yeniden açılmasının, Kahire’nin Libya’daki çok aktörlü siyasi tabloda kendi konumunu yeniden düzenlediği yeni bir diplomatik dönemin başlangıcına işaret ettiğini söyledi. Bununla birlikte söz konusu adımın Mısır’ın doğu Libya ile geleneksel ilişkilerinden vazgeçtiği anlamına gelmediğini vurguladı.

Deniz yetki alanları mutabakatının, Kahire’nin anlaşmazlık yaşadığı önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti döneminde imzalandığını hatırlatan Şibli, o dönemde Libya’nın doğusundaki yönetimin anlaşmayı reddettiğini, ancak daha sonra bölgedeki liderlerin Ankara ile ilişkilerini geliştirdiğini belirtti. Şibli’ye göre bu süreç, Mısır-Libya ilişkilerinin yalnızca söz konusu anlaşmaya yönelik tutum üzerinden değerlendirilemeyeceğini gösteriyor.

Mısır’ın hamlesini, Birleşmiş Milletler ve ABD’nin yürütme organını birleştirmeye yönelik girişimleriyle ilişkilendiren Şibli, bu çerçevede ABD Başkanı’nın danışmanı Mesad Boulos’un ortaya koyduğu girişime de dikkat çekti. Doğu ve batı Libya’daki etkili güçlerin herhangi bir siyasi uzlaşmaya katılmasının, Kahire’nin belirli bir tarafı kayırdığı iddialarını geçersiz kılacağını ifade eden Şibli, Mısır’ın Bingazi ile güvenlik ve askerî ilişkilerini korurken, Mısır iş gücü ve uzmanlarının yoğunlaştığı Trablus ile siyasi ve ekonomik ortaklığını geliştirmesini beklediğini söyledi.

yj
ABD Başkanı’nın danışmanı Mesad Boulos (AFP)

Mısır’ın Trablus’a açılımına ilişkin değerlendirmeler, son dönemde peş peşe gelen yakınlaşma işaretlerine dayanıyor. Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, geçen temmuz ayının ortasında Dibeybe’yi El-Alameyn’de kabul etmişti. Mısır İstihbarat Başkanı Hasan Reşad da geçen haziran ayında Trablus’u ziyaret ederek burada çok sayıda siyasi liderle görüşmüştü.

Bu gelişmeler üzerine Kahire, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nadir Zeki aracılığıyla Abdülati’nin ziyaretinin Libya’nın doğusuna yönelik bir cezalandırma olduğu yönündeki değerlendirmeleri reddetti. Zeki, Kahire’nin Libyalı kardeşleriyle ilişkilerinde böyle bir yaklaşımın bulunmadığını belirterek, Libya’nın farklı bileşenleriyle ilişkileri geliştirme politikasının Mısır dış politikasının değişmez ilkelerinden biri olduğunu vurguladı.

Zeki ayrıca Akdeniz’de deniz sınırlarının belirlenmesinin uluslararası hukuk kurallarına dayanması gerektiğinin altını çizdi. Bu açıklama, Kahire’nin Türkiye ile önceki Ulusal Mutabakat Hükümeti arasında imzalanan deniz yetki alanları mutabakatına yönelik itirazına işaret etti.

Görüş ayrılığı ilişkilerin kopması anlamına gelmiyor

Stratejik ve siyasi araştırmalar alanında akademik çalışmalar yürüten Muhammed Mutayrid ise Libya’nın doğusundaki çok sayıda liderin, komşu bir ülke ve Libya krizinde arabulucu konumundaki Mısır’ın farklı güçlerle ilişkilerini geliştirme isteğini anlayışla karşıladığını söyledi.

Mutayrid, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Trablus ile yakınlaşmayı Bingazi’ye karşı bir hamle olarak sunanların, Kahire ile Libya Ulusal Ordusu arasındaki ilişkilerin derinliğini göz ardı ettiğini belirtti.

Libya’da yönetim, Başbakan Dibeybe liderliğindeki Trablus merkezli Ulusal Birlik Hükümeti ile Temsilciler Meclisi tarafından görevlendirilen ve Usame Hammad başkanlığında ülkenin doğusu ile güneyindeki bazı kentleri yöneten hükümet arasında bölünmüş durumda. Hammad hükümeti, Libya Ulusal Ordusu Komutanı Halife Hafter’in desteğini alıyor.

Kahire, ülkenin doğusundaki yönetimle yakın ilişkilere sahip. Libya Ulusal Ordusu da Mısır’ın batı sınırlarının güvenliğinin sağlanmasında ortak olarak görülüyor.

Libya Güvenlik ve Askerî Araştırmalar Merkezi Direktörü Eşref Abdullah ise Abdülati’nin ziyaretinin Mısır’ın Libya’nın doğusuna yönelik politikasında köklü bir değişime işaret ettiği görüşüne katılmadı. Abdullah, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, ziyaretin Trablus’ta Sahel ve Sahra Devletleri Topluluğu ülkelerinin toplantılarına ev sahipliği yapılması ve Mısırlı Bakan’ın topluluğun 22. Yürütme Konseyi toplantısına katılmasıyla bağlantılı olduğunu belirtti.

dsvbf
Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi ile Libya Başkanlık Konseyi Başkanı Muhammed el-Menfi, Kahire’deki önceki görüşmelerinden birinde (Mısır Cumhurbaşkanlığı)

Ziyaretin etrafında yürütülen siyasi tartışmaların, özellikle yürütme organını birleştirmeye yönelik girişimlerin sürdüğü bir dönemde, diplomatik temasın doğal sınırlarını aştığını ifade eden Abdullah, Abdülati’ye eşlik eden güvenlik ve diplomasi heyetinin ağırlığına dikkat çekti. Ziyaret sırasında sağlık alanında iş birliği mutabakatlarının imzalandığını, enerji başlıklarının da ele alındığını hatırlattı.

Mısır Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre Abdülati, Libya Petrol ve Gaz Bakan Vekili Halife Abdüssadık ile enerji projelerinin hızlandırılmasını görüştü. Görüşmede doğal gaz boru hatları, Libya petrolünün Mısır’da rafine edilmesi ve iki ülke arasında elektrik bağlantısının kurulması konuları ele alındı.

Abdullah, Mısır’ın Libya politikasının karşılıklı siyasi hesaplaşma üzerine kurulmadığını belirterek, ülkenin doğusundaki yönetimle yaşanan görüş ayrılıklarının ilişkilerin kopması anlamına gelmediğini söyledi. Kahire’nin ulusal güvenlik kaygıları ile Libya’nın farklı bölgelerindeki ekonomik ve siyasi çıkarları arasında denge kurmaya çalıştığını ifade etti.

ARAP DÜNYASI

Hamas şu anda Gazze’de hangi bölgeleri kontrol ediyor?

Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Bureyc’te İsrail ordusu tarafından çizilen sarı hattı temsil eden beton blok (Arşiv – AFP)
Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Bureyc’te İsrail ordusu tarafından çizilen sarı hattı temsil eden beton blok (Arşiv – AFP)
TT
TT

Hamas şu anda Gazze’de hangi bölgeleri kontrol ediyor?

Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Bureyc’te İsrail ordusu tarafından çizilen sarı hattı temsil eden beton blok (Arşiv – AFP)
Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Bureyc’te İsrail ordusu tarafından çizilen sarı hattı temsil eden beton blok (Arşiv – AFP)

Yaklaşık bir hafta önce, Gazze Şeridi’nin güneyindeki Han Yunus’ta faaliyet gösteren ve İsrail tarafından desteklenen silahlı çetenin lideri Hüsam el-Astal, yaptığı açıklamada, el-Mevasi bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kamplarını ‘temizlemeye yönelik’ bir operasyon başlattıklarını duyurdu. El-Astal’ın açıklaması, yine İsrail ordusuyla bağlantılı silahlı bir grubun, Gazze’de teorik olarak Hamas’ın kontrolündeki bölgelerde bulunduğu varsayılan bir yerleşim yerinin sakinlerinden onlarcasını kaçırmasının ardından geldi.

ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana, Gazze Şeridi’nde İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (sarı hattın doğusu) Hamas ve diğer Filistinli grupların kontrolündeki bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayıran ve ‘sarı hat’ olarak adlandırılan varsayımsal bir sınır bulunuyor. Söz konusu hat, Gazze Şeridi’nin yüzde 60’ından fazlasının İsrail işgali altında kalan bölümünü belirliyor.

Ancak İsrail tarafından desteklenen silahlı çete mensuplarının, İsrail ordusunun ateş desteği altında gerçekleştirdiği yoğun operasyonlar; kaçırma ve zorla yerinden etme eylemlerini de kapsaması nedeniyle, Hamas’ın fiilen kontrol ettiği bölgelerin durumuna ilişkin yeni soru işaretlerini beraberinde getirdi. İsrail’in sürekli ihlal ettiği ateşkes anlaşmasının üzerinden bir yıldan fazla süre geçerken, İsrail güçleri sarı hat üzerindeki konuşlanma noktalarını da değiştirerek yaklaşık 360 kilometrekarelik yüzölçümüne sahip Gazze Şeridi’nde işgal ettiği alanı yüzde 65’in üzerine çıkardı.

SDEFRGTH
ABD Başkanı Donald Trump’ın planına göre Gazze Şeridi’nden çekilme aşamalarını gösteren harita (Beyaz Saray)

Geçen hafta, silahlı çete mensupları Han Yunus’un orta ve doğu kesimleri arasında bulunan Ebu Hamid Kavşağı bölgesindeki yerinden edilmiş kişilerin kampına sızdı. Ardından dört çeker araçlarla takviye kuvvetler bölgeye ulaştı ve İsrail’e ait insansız hava araçları (İHA) da gruba destek amacıyla bölgede uçuş yaptı. Operasyon sonucunda 35 Filistinli kaçırıldı. Bunlardan bazıları, İsrailli subaylar tarafından yoğun sorguya tabi tutuldukları 10 saatten uzun bir sürenin ardından serbest bırakıldı. Üç kişi ise alıkonulmaya devam edildi. Benzer bir operasyon Şucaiyye mahallesi kavşağında da tekrarlandı. Burada gözaltına alınan onlarca kişi serbest bırakılırken, bir kişi alıkonulmaya devam etti.

Fiili işgal sarı hattı aştı

Sahadaki duruma bakıldığında, İsrail’in işgal ettiği bölgeleri gösteren haritaya göre, sarı hattın genişletilmesine yönelik operasyonların devam etmesiyle birlikte İsrail, Gazze Şeridi topraklarının yüzde 67’sini kontrol ediyor. İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin en kuzeyindeki Beyt Hanun beldesinin tamamını, Beyt Lahiya beldesinin bazı kesimlerini ve Cibaliye Mülteci Kampı’nın geniş bir bölümünü işgal altında tutuyor. Gazze şehrinde ise İsrail, kentin doğusundaki et-Tuffah, Şucaiyye ve ez-Zeytun mahallelerinin tamamını kontrol ediyor. Ez-Zeytun mahallesinde, yerinden edilmiş bazı Filistinlilerin ağır saha koşulları ve insani şartlar altında yaşamlarını sürdürdüğü küçük alanlar bulunuyor.

Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde ise son dönemde geniş çaplı askerî operasyonlar yürütülüyor. Bu operasyonlar, özellikle el-Bureyc ve el-Meğazi mülteci kampları, Masdar bölgesi ve bilhassa Deyr el-Balah’ın doğusundaki alanlarda sarı hattın genişletilmesi yoluyla İsrail’in kontrolündeki bölgelerin büyütülmesini kapsıyor. Bu durum, son günlerde daha fazla Filistinlinin yerinden edilmesine neden oldu.

Gazze Şeridi’nin güneyinde ise İsrail, Refah kentini, kentin kuzeybatısında Han Yunus’un güney sınırı boyunca uzanan el-Mevasi bölgesinin küçük bir kısmı hariç olmak üzere neredeyse tamamını işgal altında tutuyor. İsrail ayrıca Han Yunus’un güney kesimlerinin geniş bir bölümünü işgal ederken, el-Mevasi bölgesini Filistin kontrolüne bırakıyor. Kentin doğu kesimleri ise hâlâ tamamen İsrail işgali altında bulunuyor.

Hamas nerede?

Hamas’tan dört saha kaynağı ile Filistinli gruplardan iki kaynak, ayrı ayrı yaptıkları açıklamalarda, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzeyini, orta kesimlerini ve güneyini birbirine bağlayan ana güzergâh olan Selahaddin Caddesi’nin doğusunda kalan Filistin topraklarının büyük bölümünü kontrol ettiğini belirtiyor. Kaynaklar ayrıca, İsrail güçlerinin Gazze Şeridi’nin kuzey ve güney kesimlerindeki geniş alanları da kontrol altında tuttuğunu ifade ediyor.

DVFGTHY
Gazze Şeridi’ndeki Selahaddin Caddesi

Gazze Şeridi’nin farklı bölgelerinde bulunan kaynaklar, Selahaddin Caddesi’nin batısında kalan bölgelerde, kuzey kesimin güneyindeki alanlarda ve güney kesimin kuzeyindeki bölgelerde yaşayanların Hamas unsurlarının varlığını gözlemlediğini belirtiyor. Ancak kaynaklara göre hareket, sahadaki durumu tamamen kontrol altına alamaması nedeniyle karmaşık koşullarla karşı karşıya. Kaynaklardan biri, Hamas’ın kontrolünün artık kırılgan hale geldiğini ve fiilen Gazze Şeridi topraklarının yalnızca yüzde 17 ila 20’siyle sınırlı kaldığını değerlendiriyor.

Buna rağmen Hamas, halka yönelik insani projeler geliştirerek ve sızma girişiminde bulunan silahlı çete mensuplarına pusu kurarak askerî açıdan karşılık vermeye çalışarak sahadaki varlığını hissettirmeyi hedefliyor. Ancak İsrail ordusu, desteklediği çetelere ateş desteği sağlamak üzere kısa sürede müdahale ediyor.

Hamas’ın siyasi, idari ve güvenlik faaliyetlerinin merkezi konumundaki Gazze kentinde ise kontrol durumu dalgalanma gösteriyor. Bunun nedeni, hareketin liderlik merkezlerini, hükümet binalarını ve İzzeddin el-Kassam Tugayları’nı hedef alan İsrail saldırıları.

Gazze Şeridi’nin orta kesimleri, halihazırda Hamas ve farklı birimleri açısından hareketin en güçlü olduğu bölgeleri oluşturuyor. Bunun nedeni, bu bölgelerin savaş sırasında diğer alanlar kadar zarar görmemesi ve İsrail güçlerinin buraya yalnızca kısmen girmiş olması.

Gazze Şeridi’nin güneyindeki son önemli nokta olan Han Yunus’ta ise Hamas karmaşık koşullarla karşı karşıya bulunuyor. Ancak hareketin buradaki kontrolü orta düzeyde olarak nitelendirilebilir. Bu durum özellikle yerinden edilmiş kişilerin yoğun olarak bulunduğu el-Mevasi bölgesinde öne çıkıyor. Hamas, kentin güney ve doğu kesimlerinde, ayrıca Han Yunus’un doğusundaki orta kesimlerinin başlangıç noktalarında, özellikle Ebu Hamid Kavşağı ve Han Yunus Belediyesi binası çevresinde silahlı çeteler ve İsrail güçlerinden kaynaklanan tehdide karşı pusu taktiğine başvuruyor.

Uzaktan ateş kontrolü

Şarku’l Avsat’a konuşan iki saha kaynağına göre, güvenlik kontrolünün bazı bölgelerde zayıf, diğerlerinde ise güçlü olmasının birkaç nedeni bulunuyor. Bunların başında, İsrail’in vinçler ve İHA’lar aracılığıyla uzaktan sağladığı ateş gücü üstünlüğü geliyor. Ayrıca bazı bölgelerde Selahaddin Caddesi’nin batısındaki çevre alanlara yaklaşan herkesin hava saldırılarıyla hedef alınması da bu durumu etkiliyor. Bunun yanı sıra İsrail destekli silahlı çeteler, çeşitli bölgelerde, özellikle Han Yunus’un güneyi ve doğusunda, güneyde Refah’ın el-Mevasi bölgesinin kuzeybatısında, Gazze kentinin doğusunda, kuzeyde Cibaliye ve Beyt Lahiya bölgelerinde ve son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimlerinde, aynı caddenin yakınındaki bölgelere doğru daha fazla ilerleyerek kontrol sağlamaya yönelik bir araç olarak kullanılıyor.

DCVFGTHY
Geçtiğimiz ağustos ayında Gazze şehrinde İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hedef alınan bir araçtaki yangının söndürülmesini izleyen Filistinliler (Reuters)

İki kaynak, güvenlik açısından ortaya çıkan bu karmaşık tablonun, hükümete bağlı güvenlik güçlerinin veya diğer unsurların Selahaddin Caddesi’nin batısına yakın bölgelere ulaşmasını zorlaştırdığını belirtti. Bu durum, geniş alanların dolaylı olarak İsrail’in kontrolü altında kalmasına yol açarken silahlı çetelerin, İsrail’le iş birliği yapan kişilerin veya diğer unsurların bu bölgelerde serbestçe hareket etmesine imkân tanıyor. Kaynaklar, ‘direniş güvenliğinin’ ise bu çetelerin üyelerine zaman zaman pusu kurarak onları öldürmeyi veya esir almayı ve planlarını boşa çıkarmayı esas alan bir yönteme dayandığını ifade ediyor.

Üçüncü bir kaynağa göre İsrail ordusu, Selahaddin Caddesi’nin doğusunda, sarı hattın dışında kalan yeni bölgelerde arama-tarama faaliyetleri yürütmeleri için silahlı çeteleri kullanıyor. Ardından aynı gün birkaç saat sonra veya ertesi gün bizzat bu bölgelere ilerleyerek iş makineleriyle araziyi düzleştirme ve başka mühendislik faaliyetleri gerçekleştiriyor. Ordu, sahadaki kontrolünü genişletmek amacıyla sarı hattı da ileri taşıyor.

Üç kaynak, İsrail ordusunun özellikle güneyde Han Yunus’un, kuzeyde ise Gazze kentinin karşısında Selahaddin Caddesi’ni geçmeye çalışan herkesi öldürdüğünü veya yaraladığını belirtti. Ordunun son dönemde Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Deyr el-Balah’ın doğusu ve el-Masdar’da da operasyonlarını artırdığına dikkat çeken kaynaklar, İsrail’in artık caddenin batısındaki bölgelere yaklaşanları da daha yoğun biçimde hedef almaya başladığını kaydetti. Bu durum, İsrail’in ateş gücüyle kontrol altında tuttuğu alanların yüzde 70’i aştığına işaret ediyor.

Açık bir isyan

Hamas’tan dördüncü kaynak, savaş sırasında ve sonrasında güvenlik kontrolünün kaybedilmesini ‘doğal’ olarak nitelendirdi. Kaynak, savaş sürecinde İsrail kara birliklerinin kentlere yönelik baskınları sırasında Gazze Şeridi’nde yaşanan değişimlerin bu duruma yol açtığını belirtti. Hükümete bağlı güvenlik birimlerinin ve Filistinli gruplara bağlı unsurların, Gazze Şeridi’nin batısındaki iç kesimlerde güvenliği sağlamaya çalıştığını, ancak her defasında yeni saldırılarla karşılaştığını ifade eden kaynak, bu saldırıların büyük bölümünün ileri noktalardaki güvenlik merkezlerine, hatta İsrail kontrolünden uzak bölgelere yönelik hava bombardımanlarından oluştuğunu kaydetti.

FGTHY
Geçtiğimiz ağustos ayında Gazze şehrinde İsrail’in düzenlediği hava saldırısında hedef alınan bir polis karakolundaki hasarı inceleyen Filistinliler (AP)

Hamaslı kaynak, güvenlik kontrolünün kaybedilmesinin son dönemde bazı aile mensuplarının, adli suçlamalar nedeniyle gözaltına alınma girişimlerine karşı açıkça başkaldırmasına yol açtığını da kabul etti. Bazı kişilerin Hamas polisine ateş açtığını, bir olayda ise polis silahını alarak kaçtığını belirten kaynak, aile büyüklerinin devreye girmesinin ardından aşiret geleneklerine dayalı çözümlere ulaşıldığını aktardı. Kaynak, “Aşiret mensuplarından biri, birkaç gün önce Deyr el-Balah’ta kendisini gözaltına almaya çalışan iki polisi öldürdü” örneğini verdi.

Bu gerilemede, Hamas’ın güvenlik birimlerini hedef alan yoğun İsrail saldırıları da etkili oluyor. Gazze İçişleri Bakanlığı’na göre, Ekim 2025’te ateşkesin yürürlüğe girmesinden bu yana güvenlik birimlerine yönelik sistematik saldırılarda 76 polis memuru ve güvenlik görevlisi hayatını kaybetti.