Yeni Suriye: Kişisel hesaplaşmaların kara haritası

Bazı Suriyeliler hâlâ kanunlardan kaçmanın veya yasadışı eylemlerde bulunmanın mümkün olduğunu düşünüyor

Suriyeliler ülkede güvenliğin olmaması nedeniyle geniş çaplı bir kaos yaşanmasından endişe ediyor (AFP)
Suriyeliler ülkede güvenliğin olmaması nedeniyle geniş çaplı bir kaos yaşanmasından endişe ediyor (AFP)
TT

Yeni Suriye: Kişisel hesaplaşmaların kara haritası

Suriyeliler ülkede güvenliğin olmaması nedeniyle geniş çaplı bir kaos yaşanmasından endişe ediyor (AFP)
Suriyeliler ülkede güvenliğin olmaması nedeniyle geniş çaplı bir kaos yaşanmasından endişe ediyor (AFP)

İsmail Derviş

Beşşar Esed rejiminin devrilmesinden üç ay sonra Ramazan Bayramı'nın üçüncü gününün akşamı, Suriyeliler bayram tatili sebebiyle, Suriye'nin en ünlü eğlence parkı olan ve Şam Uluslararası Havalimanı'nın yakınında bulunan “Mutlu Dünya”yı doldurmuşlardı. Ancak iki genç, yetişkinlere ait bir oyun için sıra kavgasına giriştiler. Olay, birinin diğerini “Kamu Güvenliği’nde” çalıştığını söyleyerek tehdit etmesi, “intikam alabileceğini” söylemesiyle tırmandı.

Basit bir anlaşmazlık sonucu ortaya çıkan bu olay, Suriye'de yaklaşık 15 yıldır yaygın olan şiddet sırasında gerçekleşen sayısız intikam ve misilleme olayı ve dökülen kan yanında önemsiz kalıyor. Bütün bunlar sebebiyle ülke, bu yüzyılda dünyanın en şiddet dolu ve güvensiz ülkesi olarak sınıflandırıldı.

Esed rejiminin devrilmesinin arifesinde Suriyeliler, çoğunluğu Esed rejimine sadık olanlara veya rejimin işlediği suçlara iştirak edenlere yönelik misilleme eylemleri olan kitlesel katliamlardan korkuyorlardı. Ancak tepkiler beklenenden çok daha hafif oldu ve Suriye’nin kıyı bölgesinde mart ayı başında patlak veren olaylardan önce intikam davaları bireysel vakalarla sınırlı kaldı. Eski rejime bağlı yandaşların yeni hükümetin kamu güvenlik güçlerine yönelik saldırısıyla başlayan olaylar, büyük çoğunluğu sivil olan yüzlerce kişinin ölümü ve yaralanmasıyla sonuçlandı.

Uluslararası toplum, eski rejime bağlı grupların gerçekleştirdiği saldırıyı hemen kınadı ancak yeni Suriye hükümetinden de yaşanan ihlalleri soruşturmasını istedi. Hükümet de olup biten her şeyi araştırmak ve olaya karışanlardan hesap sormak için bir “bağımsız soruşturma komitesi"  kurdu ama komite bu yazı yazılırken hâlâ çalışmalarını sürdürüyordu.

Humus'ta köylerin etrafındaki barikatlar

Suriye'nin merkezindeki Humus, büyük mezhepsel çeşitliliğe sahip bir şehir. Görgü tanıkları Independent Arabia'ya, güvenlik güçlerinin olası misillemelerden sakinlerini korumak için bazı Alevi köylerinin etrafına barikat kurduklarını söylediler.

Esed rejiminin döktüğü kanın intikamını almak isteyenlerin arasında kişisel intikamlarını almak isteyenler de var. Bazıları da İçişleri Bakanlığı devleti tam anlamıyla denetim altına almadan ve hukuk diğer ülkelerdeki gibi işlemeden önce hesaplarını görmek istiyorlar.

 Bazı Suriyeliler de, kanundan kaçanların veya yasadışı eylemlerde yahut da hâlâ hukuksuz eylemlerde bulunanların, bunun için hâlâ imkânları olduğuna inanıyor. Güçsüz olan ve aygıtları hâlâ yeniden yapılandırılan hükümete danışmadan, başkaları ile hesaplarını görebileceklerini düşünüyorlar.

Ciddi hukuki adımlar bekleniyor

Suriyeli avukat Fadi Kardus şunları söylüyor: “Bilhassa Suriye çatışması gibi uzun süreli ve kanlı çatışma ile devrim bağlamında, herhangi bir geçiş sürecinde, kişisel hesaplaşmalar gerçek bir tehlikeyi temsil eder. Oysa uluslararası alanda kabul gören kavramıyla geçiş dönemi adaleti, adalet ve uzlaşmayı sağlayacak yasal ve kurumsal bir çerçeve sunarak bu tür intikamların önüne geçmeyi amaçlamaktadır. Aynı şekilde, 2025 Suriye Anayasa Bildirgesi doğrultusunda en kısa sürede kurulmasını umduğumuz geçiş dönemi organı da bu hedefe ulaşılmasında önemli rol oynayacaktır. Bunun için suçluların ve faillerin hesap vermesini, mağdurların tazmin edilmesini ve ihlallerin tekrarlanmamasını sağlamak için bireylerin ve kurumların reform edilmesini garantiye almalıdır.” Şunu da ekliyor: “Geçiş dönemi adaleti ilkelerinin etkin bir şekilde uygulanmasıyla Suriye'nin kişisel hesaplaşmaların açık arenasına dönüşmesini engelleme fırsatına sahip olduğu söylenebilir. Bu nedenle, adaletin sağlanması için hükümet ve Suriye'de ulusal düzeyde faaliyet gösteren sivil toplumun sürecin kapsayıcı, oluşumu, yetkileri ve görevleri belli, mağdur merkezli olmasını sağlamak amacıyla güçlü bir kararlılık göstermesi gerekiyor. Bu da bireyler ile devlet arasındaki güveni artırıp, en azından öngörülebilir gelecek için istikrarı sağlayacaktır.”

Kardus, şöyle devam etti: “Geçiş Adaleti Komisyonu için gerekli yasama ortamını oluşturacak geçici yasama konseyi kurulmadan, yukarıda belirtilenler hiçbir işe yaramayacaktır. Bu yapılırken ulusal mevzuat, Geçici Anayasa Bildirgesi, insan hakları ve geçiş adaletine ilişkin uluslararası standartlar esas alınmalı, Geçiş Adaleti Komisyonu'na ulusal ve uluslararası destek sağlanmalı ve böylece kararlarının güvenilirliğinin artırılması hedeflenmelidir. Zira Geçici Anayasa Bildirgesine göre geçiş adaletinin kazananların adaleti olmasından korkuluyor. Dolayısıyla Geçiş Adaleti Komitesi’nin öncelikle mağdurların kim olduğunu tespit etmesi, geçmişteki ihlallerin mağdurlarını hak sahibi olarak tanımaya çalışması gerekiyor. Daha sonra komiteler aracılığıyla gerçeklerin araştırılmasına başlanmalı. Ardından Adalet Komitesinin görev alanına giren suçların faillerinin kimliğine bakılmaksızın yasal işlem ve takip başlatılmalı. Mağdurlar veya aileleri için hesap sorma, tazminat ve düzeltme mekanizmasının net bir şekilde oluşturulması ve şu anda yaşandığı gibi ihlallerin tekrarlanmasını önlemek için gerekli tüm tedbirlerin alınması gerekiyor.”

Eski rejimin geride bıraktığı miras

Suriyeli yazar ve insan hakları aktivisti Samar Aştar’a gelince şunları söylüyor: “2011 yılında Suriye devrimini izleyen çatışmanın patlak vermesinden itibaren devlet kurumları bozulmaya başladı. Ülkede suçları bir nebze olsun kontrol altında tutan birleşik güvenlik otoritesi kayboldu. Ülke kompleks çatışmaların açık arenası haline geldi. Çatışmalar siyasetin ve militarizmin sınırlarını aştı, kaos ve yargı sisteminin zaafları örtüsü altında kişisel intikam ve tasfiyeler şeklinde daha tehlikeli bir karaktere büründü. O zamandan beri öldürme, adam kaçırma ve uydurma suçlamalar, hiçbir yasal veya toplumsal caydırıcılık olmaksızın, tüm taraflar için hesaplaşmanın yaygın bir yolu haline geldi.

Aştar şunu da ekliyor: “Esed rejimindeki subay ve yetkililerin, isyan eden halka karşı kullanmak için intikam almak isteyen ve suç kaydı bulunan kişileri askere alma politikasını unutamayız. Bu onların halka sempati duymamalarını, yemek ve içmek gibi öldürmeye alışana kadar acımasızca ve hiç ara vermeden öldüren bir demir yumruktan ibaret olmalarını garanti altına alacaktı ve öyle de oldu. Daha sonra Aralık 2024'te rejim değiştiğinde Suriyeliler suçluların yasal olarak hesap vereceğini umuyordu. Kontrol dışı silahların kontrol altına alınması, fraksiyonların ortadan kaldırılması, güvenlik güçlerinin rolünün etkinleştirilmesi yoluyla güvenliğin yeniden sağlanacağını ümit ediyorlardı. Ancak bu umut, gerçek bir reform belirtisi göstermeyen yeni bir gerçeklikle hızla suya düştü. Silahların, hizipçiliğin ve mezhepçi söylemlerin yaygınlaşması, yeni hükümetin etkili ve net bir geçiş dönemi adaleti politikasının olmaması sorunu daha da derinleştirdi. Vatandaşlar ise, kendilerine insan aklının kavrayamayacağı acılar yaşatanlardan hesap sorulmasını, hükümet kurumlarından defalarca talep ettiler. Ancak gerçek bir yargılamanın olmaması nedeniyle birçok kişi “Şebbiha” ve suçluların isimlerini belgelemek için sosyal medyaya yöneldi ve “siyasi”, bazen de mezhepsel bir doğa taşıyan bireysel intikam kampanyaları başladı.

Hükümetin çekingen müdahalesi

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre Suriyeli insan hakları aktivisti, “yeni hükümetin müdahalesinin çekingen olduğunu ve kontrolsüz yayılan silahların kontrol altına alınmasının önceliğine inanmadığını, çeşitli silahlı grupları Suriye Ordusu adı altında tek bir çatı altında etkili bir şekilde birleştiremediğini” düşünüyor. Ardından şöyle devam ediyor: “Hatta bazen rastgele işlenen intikam suçlarını örtbas ederek sanki katillere gizli bir koruma sağlıyormuş gibi davranıyor. Bu da şiddetin ve bireysel intikamın çemberini genişletti ve asırlardır korkuya alışmış olanların yüreklerine kaygı geri döndü. Herhangi birini “Esed rejiminin kalıntısı” olmakla suçlamak kolaylaştı, böylece peşine düşmek, tutuklamak ve hatta öldürmek meşru ve onaylanan bir eyleme dönüştü. Suriye sahillerinde kendilerinde hesap sorma hakkı ve öldürme yetkisi gören gruplar tarafından yeni tasfiye eylemleri başlatıldı. Silah sesleri yeniden yükseldi ve mahkemeler, hakimler ve tanıklar aracılığıyla örgütlü geçiş dönemi adaletinin son özellikleri de ortadan kalktı. Bunun yerini, genellikle kişinin geçmişine dayalı bireysel ve kolektif intikam eylemleri aldı. Bir yerde Esed yönetimine sessiz kalan bir dini gruba karşı savaş açıldığını, diğer bir yerde malların geri alınması, önceki rejim döneminde uğranan zararın intikamının alınması, hatta sadece ailevi problemlerden dolayı intikam alma durumları görülmeye başlandı.”

Silahlar tekrar konuşacak mı?

Aştar sözlerini şöyle bitirdi: “Suriye halkının yorgun zihni bugün acaba tekrar silahlar konuşacak mı, orman kanunu tarzı hayat devam edecek mi, bireyin güvenliği ve onuru arasında aşılmaz bir duvar oluşturan öldürme ve işkencenin geri dönme olasılığı var mı diye düşünüyor. Bu soruların cevabı evettir; eğer mevcut hükümet yasaları uygulayamazsa, gerçekten hesap soramazsa, kontrolsüz silahı ve hizipçiliği kontrol edemezse, geçiş adaleti için derhal çalışmaya başlamak yerine, sokağın öfkesini dindirmek çabasıyla sadece medya ve kameraların önünde bir suçluyu tutuklarsa kaos ve korku geri dönecek. Adalet kamerayla değil, adil bir yargıçla ve halka hukuk temelleri üzerine kurulmuş bir devletin güvenini veren dürüst bir soruşturmacıyla sağlanır.”

Öte yandan gözlemciler, kişisel hesaplaşma vakalarının da yaşandığını, bu vakaların rejimin yıkılmasından önce de var olduğunu, ancak günümüzde farklı bir karakter kazandığını düşünüyorlar. Zira güç dengeleri değişse de, bazıları kaos, intikam ve kişisel tasfiyeler açısından Suriye'de yaşananların büyük Suriye destanından sonra yaşanması beklenenlerden çok daha az ve hafif olduğunu düşünüyorlar. Ancak hükümet, isteyerek veya istemeyerek de olsa, birincisi, güvenliği ve kontrolü sağlamak, ikincisi de ülkeye destek konusunda ileriye yönelik adımlar atmadan önce daha fazla adım atılmasını bekleyen uluslararası toplumun güvenini kazanmak için, yasaları mümkün olduğunca uygulamaya çalışıyor.



Koalisyon, Hudeyde'deki tehdit unsurlarını etkisiz hale getirmek için kapsamlı operasyon düzenledi

Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu tarafından düzenlenecek operasyonun hedef alacağı Hudeyde Limanı bölgesi işaretleniyor. (Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu)
Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu tarafından düzenlenecek operasyonun hedef alacağı Hudeyde Limanı bölgesi işaretleniyor. (Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu)
TT

Koalisyon, Hudeyde'deki tehdit unsurlarını etkisiz hale getirmek için kapsamlı operasyon düzenledi

Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu tarafından düzenlenecek operasyonun hedef alacağı Hudeyde Limanı bölgesi işaretleniyor. (Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu)
Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu tarafından düzenlenecek operasyonun hedef alacağı Hudeyde Limanı bölgesi işaretleniyor. (Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu)

Yemen'de Meşruiyeti Destekleme Koalisyonu, cuma günü yaptığı açıklamada, Husilerin Yemen ve Suudi Arabistan'daki sivillere yönelik saldırılarını desteklemek amacıyla kullandığı tehdit unsurlarını etkisiz hale getirmek için kapsamlı bir operasyon düzenlediğini duyurdu.

Koalisyon Sözcüsü Tümgeneral Türki el-Maliki, Yemen'in Hudeyde Limanı'nda silah ve balistik füze kaçakçılığını ve sevkiyatını kolaylaştıran operasyonel kabiliyetlerin hedef alındığını bildirdi.

El-Maliki, Sana, Saada ve Taiz vilayetlerinde askerî hedefler ile balistik füze kapasitesini imha etmeye yönelik operasyonun sürdüğünü belirtti.

Cuma günü şafak vakti Sana'da balistik füze ve insansız hava aracı (İHA) kapasitesini hedef alan bir askerî operasyon gerçekleştirildiğini aktaran el-Maliki, Husilerin askerî faaliyetlerini desteklemek amacıyla kullandığı ve askerî amaçlarla tahsis edilmiş 7 meşru askerî hedefin imha edildiğini kaydetti.

Operasyon kapsamında balistik füze fırlatma sistemlerinin gövdelerinin ve İHA'ların üretiminde ve montajında kullanılan 6 atölyenin de imha edildiğini belirten el-Maliki, Husilerin Sana'daki başlıca ikmal depolarından birinin de etkisiz hale getirildiğini ifade etti.

Koalisyon, operasyon öncesinde cuma günü erken saatlerde sivillere Hudeyde Limanı'ndan uzaklaşmaları çağrısında bulunmuştu.

El-Maliki ayrıca Husiler tarafından Suudi Arabistan'ın Güney Bölgesi'ne fırlatılan bir balistik füze ve 4 İHA'nın yanı sıra Riyad Bölgesi'ne gönderilen bir İHA'nın da imha edildiğini açıkladı.


Irak'ta kadın öğrencilerden erkek akademisyen yasağına tepki

Öğrenciler, erkek akademisyenlerin başka fakültelere nakledilmesine karşı ders boykotuna da başladı (Guardian/Jummar)
Öğrenciler, erkek akademisyenlerin başka fakültelere nakledilmesine karşı ders boykotuna da başladı (Guardian/Jummar)
TT

Irak'ta kadın öğrencilerden erkek akademisyen yasağına tepki

Öğrenciler, erkek akademisyenlerin başka fakültelere nakledilmesine karşı ders boykotuna da başladı (Guardian/Jummar)
Öğrenciler, erkek akademisyenlerin başka fakültelere nakledilmesine karşı ders boykotuna da başladı (Guardian/Jummar)

Irak'ın Divaniye kentindeki El-Kadisiye Üniversitesi'nde, Kadınlar Eğitim Fakültesi'nin erkek akademisyenlerinin başka fakültelere nakledilerek yerlerine kadın öğretim üyelerinin atanması tartışma yarattı.

Guardian'ın Iraklı medya platformu Jummar'la hazırladığı ortak habere göre üniversite yönetimi, kararın kadın ve erkeklerin "bir arada bulunmasını önlemek" amacıyla alındığını belirtti. Ayrıca kararda kadın öğrencilerin ailelerinin talebinin de dikkate alındığı ifade edildi.

Ancak öğrenciler, ailelerinin üniversiteye kaydolmadan önce erkek akademisyenlerin ders verdiğini bildiğini söylüyor.

Arap ülkelerindeki kadın hareketlerini takip eden haber platformu Sharika wa Laken'in aktardığına göre eylemler 4 Kasım'da başladı. Üniversitenin Kadınlar Eğitim Fakültesi'ne bağlı Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Bölümü'ndeki erkek öğretim üyelerinin başka fakültelere nakledildiği, öğrencilerin protestolarına bazı ebeveynlerin de destek verdiği ifade ediliyor.   

Habere göre yaklaşık 400 kadın öğrenci, iki haftadır akademisyenlerinin geri dönmesi için protesto gösterisi düzenliyor. Öğrenciler dersleri de boykot ediyor.

22 yaşındaki öğrenci Hüda, üniversite yönetiminin protestocuları yıldırmaya çalıştığını söylüyor. Üniversite Rektörü Rahi el-Yasiri'nin korumalarıyla birlikte yollarını kestiğini, kendileriyle alay edildiğini ve daha sonra cezalandırılmaları amacıyla fotoğraflarının çekilmesi talimatı verildiğini anlatıyor.

Erkek ve kadınların Irak toplumunda birçok alanda birlikte çalıştığını belirten öğrenci şunları söylüyor:

Hem erkekleri hem de kadınları tedavi eden doktorlar yok mu? O halde erkek akademisyenlerin bize ders vermesini neden engelliyorsunuz?

Hüda'ya göre rektör, eylemcilere "Başınızı duvara da vursanız akademisyenleri geri getirmeyeceğim" demiş.

Görevden alınan akademisyenlerle mezuniyet projeleri ve çeşitli araştırmalar yürüten çok sayıdaki öğrencinin zor durumda kaldığı aktarılıyor.

Galler'deki Cardiff Üniversitesi'nden feminizm araştırmacısı Irak asıllı Balsam Mustafa, erkek akademisyenlerin görevden alınmasını Irak'ta kadın haklarına yönelik endişe yaratan bir eğilimin parçası olarak değerlendiriyor.

Iraklı avukat İsra Selman da kadınlara yönelik kısıtlamaları "toplumsal bir felaket" diye niteleyerek şunları söylüyor:  

Kadınların yeteneklerini göstermesini engellemeye çalışıyorlar. Kadınların pek çok alanda öncü roller üstlendiği, olağanüstü zihinler ve uzmanlar ortaya çıkarmış Irak toplumunu, Taliban yönetimi altındaki Kabil'e benzeyen bir yapıya dönüştürmeye yönelik girişimler var.

İnsan hakları savunucusu Selman, üniversitenin kararının Irak Anayasası'na aykırı olduğunu da vurguluyor.

Independent Türkçe, Guardian, Sharika wa Laken


Irak güçleri, 12 yıl sonra Curf es-Sahr'da konuşlanmaya başladı

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, 20 Kasım 2026'da Bağdat'tan telsiz aracılığıyla Curf es-Sahr'da konuşlanan Irak güvenlik güçlerine hitap ediyor (Reuters)
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, 20 Kasım 2026'da Bağdat'tan telsiz aracılığıyla Curf es-Sahr'da konuşlanan Irak güvenlik güçlerine hitap ediyor (Reuters)
TT

Irak güçleri, 12 yıl sonra Curf es-Sahr'da konuşlanmaya başladı

Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, 20 Kasım 2026'da Bağdat'tan telsiz aracılığıyla Curf es-Sahr'da konuşlanan Irak güvenlik güçlerine hitap ediyor (Reuters)
Irak Başbakanı Ali ez-Zeydi, 20 Kasım 2026'da Bağdat'tan telsiz aracılığıyla Curf es-Sahr'da konuşlanan Irak güvenlik güçlerine hitap ediyor (Reuters)

Irak güvenlik güçleri, Hizbullah Tugayları'nın (Ketâib Hizbullah) yaklaşık 12 yıldır kontrolünde tuttuğu Bağdat'ın güneyindeki Curf es-Sahr bölgesinde konuşlanmaya başladı. Hükümetin hazırladığı yeni düzenlemeler kapsamında başlatılan konuşlanmayla güvenlik sorumluluklarının yeniden yapılandırılması ve bölgenin, silahlı kuvvetler başkomutanına bağlı bir askerî karargâhın yönetimine alınması hedefleniyor.

Başbakan Ali ez-Zeydi, dün (Cuma) bölgedeki birliklere hitap ederek devlet otoritesinin Irak topraklarının tamamında tesis edilmesine yönelik sürecin Curf es-Sahr'dan başladığını söyledi. Zeydi, hükümetin bu konudaki tutumunun değişmediğini vurgulayarak, “Devletin otoritesi dışında silah olmayacak, Irak'ın silahından başka silah bulunmayacak ve Irak bayrağının üzerinde hiçbir bayrak dalgalanmayacak” dedi.

Zeydi'nin ofisinden yapılan açıklamada, başbakanın Babil vilayetindeki Curf en-Nasr bölgesinde görev yapan askerî birliklerin değiştirilmesine yönelik operasyonları ve hareketliliği, Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi'nden takip ettiği belirtildi.

Hizbullah Tugayları çekiliyor mu?

Hükümet, bölgede güvenlik güçlerinin konuşlandığını ve devlet otoritesinin tesis edildiğini açıklarken Hizbullah Tugayları bölgeden çekildiği yönündeki haberleri yalanladı.

Bağdat'tan bir siyasi kaynak, tarafların kendi kamuoylarına yönelik açıklamalarının yaşananları farklı biçimlerde yansıttığını belirtti. Kaynağa göre sahadaki duruma en yakın değerlendirme, Hizbullah Tugayları'na bağlı sınırlı sayıda gücün önem verdikleri bazı noktalarda kalmaya devam etmesi, buna karşılık bölgenin genel sorumluluğunun askerî karargâha devredilmesi.

Buna rağmen güvenlik ve askerî kaynaklar, Hizbullah Tugayları'na bağlı üç tugayın Curf es-Sahr'daki mevzilerinden ayrılarak Bağdat'ın güneyi ve batısındaki noktalara geçtiğini bildirdi.

Üst düzey bir Iraklı güvenlik ve siyaset yetkilisi, Şarku’l Avsat'a yaptığı açıklamada yaşananları bölgedeki kontrol dengelerinde değişim olarak nitelendirdi. Yetkili, “Bu bölgede dengeler değişti. Irak'ın her yerinde devlet otoritesini sağlamlaştırmak amacıyla başka adımlar da atılacak” dedi.

scdvfg
Irak güvenlik güçleri, 20 Kasım 2026'da Curf es-Sahr'da yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor (Reuters)

Yetkili, devlet kurumları ile karşı taraf arasında, ülke içinden ve bölgesel aktörlerin arabuluculuğuyla varılan mutabakatın, Hizbullah Tugayları mensuplarının kademeli olarak gruplar halinde çekilmesini öngördüğünü söyledi. Buna göre cuma günü, yani güvenlik güçlerinin bölgeye girişinin ilk gününden itibaren her gün iki grubun çekilmesi planlandı. Bölgenin tamamen güvenli hale getirilmesi amacıyla sürecin bir ay sürmesi bekleniyor.

Ancak söz konusu mutabakatın ayrıntıları ve açıklanan takvimin uygulanıp uygulanmadığı bağımsız olarak doğrulanamadı.

Güvenlik güçleri cuma sabahı bölgede konuşlanmaya başlarken, güvenlik ve askerî operasyonların yönetimini üstlenecek askerî karargâh da faaliyete açıldı.

Bölge sakinlerinin kayıtları incelenecek

Iraklı bir güvenlik kaynağı, Şarku’l Avsat'a yaptığı açıklamada karargâhın lojistik ve hizmet düzenlemelerini de yürüteceğini, bölgede yaşayan kişilerin bilgilerinin inceleneceğini ve yerinden edilmiş sakinlerin kayıtlarının gözden geçirileceğini söyledi. Bu çalışmalarla adli makamlarca aranan kişiler ile evlerini zorla terk etmek zorunda kalan sivillerin birbirinden ayrılması amaçlanıyor.

Kaynak, hükümetin planının yerinden edilenlerin geri dönüşü için gerekli koşulların hazırlanmasını da içerdiğini belirtti. Bu kapsamda oturulabilir durumdaki evlerin yanı sıra su ve elektrik hizmetlerinin sağlanması öngörülüyor. Ancak kaynak, çalışmaların tamamlanmasının zaman alacağını, henüz kesin bir takvim bulunmadığını kaydetti.

Kaynak, hükümet güçlerinin bölgeye girişini kasıtlı olarak engelleyen herhangi bir durum olmadığını da söyledi. Konuşlanmanın yavaş ilerlemesini ise çok sayıda güvenlik biriminin sürece katılmasına, bazı tali yolların henüz hazır olmamasına ve yolların bir bölümünün hasar görmesine bağladı.

Plan kapsamında ana kavşaklara güvenlik kontrol noktaları kurulması, bölgenin çevresiyle bağlantısının yeniden sağlanması ve Müseyyib-Bahbahanî-Fazıliye Kavşağı-Amiriye Felluce güzergâhının trafiğe açılması yer alıyor. Ayrıca Garnizon Kampı'nda bulunan terörle mücadele taburunun, acil durumlarda kullanılmak üzere başkomutanın emrinde yedek güç olarak tutulması kararlaştırıldı.

 xcfbrgn
Irak güvenlik güçleri, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetindeki Curf es-Sahr'da konuşlanma çalışmaları sırasında (AFP)

Başbakan Ali ez-Zeydi de daha önce Curf es-Sahr'da kapalı yolların açılması talimatı vermiş, ordunun ve güvenlik güçlerinin anayasa ve yasalar çerçevesinde ülkenin her yerinde devlet otoritesini tesis edeceğini vurgulamıştı.

Uzun yıllara yayılan yerinden edilme

Son gelişmeler, nüfusunun çoğunluğu Sünnilerden oluşan Curf es-Sahr'daki durumu yeniden gündeme taşıdı. Bölge, 2014'te terör örgütü DEAŞ'a karşı yürütülen askerî operasyonların ardından silahlı grupların kontrolüne geçmişti.

Daha önce güvenlik teşkilatında görev yapmış Sünni bir Iraklı siyasetçi, hükümetin silahlı grupların bölgedeki hâkimiyetini sona erdirmeye yönelik adımlarının ciddi göründüğünü söyledi. Siyasetçi, geniş çaplı nüfus göçünün yanı sıra bölgede silahlı grupların güvenlik ve askerî nüfuzunun da değiştiğini; bu grupların silah, füze ve insansız hava araçlarına sahip olduğunu belirtti.

Siyasetçi, meselenin çözümünde bölge sakinlerinin yaşananlardan sorumlu tutulması yerine güvenlik soruşturmalarının yürütülmesi ve terör eylemlerine karışanların takibinin esas alınması gerektiğini ifade etti.

El-Uveysat da yeni düzenlemelere dahil edildi

Öte yandan Enbar vilayetine bağlı Amiriye Felluce ilçesindeki El-Uveysat köyüne de polis birlikleri konuşlanmaya başladı. Curf es-Sahr'a komşu olan köy, 2014'ün sonlarından bu yana Hizbullah Tugayları'nın nüfuzu altındaydı.

İdari açıdan Enbar vilayetine bağlı köyün güvenliğinden vilayet polis komutanlığı sorumlu.

Bölge sakinlerinden biri, Şarku’l Avsat'a yaptığı açıklamada köyün yakınlarında askerî üretimle bağlantılı tesislerin yanı sıra ABD güçlerinin silahlı gruplara karşı yürüttüğü operasyonlar sırasında inşa ettiği bir helikopter pistinin bulunduğunu söyledi.

zcdvfbg
Haşdi Şabi mensubu bir güvenlik görevlisi (sağda), 20 Kasım 2026'da Babil vilayetindeki Curf es-Sahr'da Irak güvenlik güçlerinin konuşlanması sırasında nöbet tutuyor (AFP)

Sakin, bölgede önce El Kaide, ardından DEAŞ ile çatışmalar yaşandığını belirterek, köyün 2014'ün başlarında DEAŞ'ın kontrolüne geçtiğini ve Amiriye Felluce başta olmak üzere çevredeki bölgelere yönelik saldırılarda üs olarak kullanıldığını anlattı.

El-Uveysat'ta uygulanacak yeni güvenlik düzenlemelerinin ayrıntıları henüz netleşmedi. Köyde de Curf es-Sahr'daki modelin uygulanıp uygulanmayacağı bilinmiyor.

Siyasi ziyaretlere kısıtlama

Geçiş sürecinin düzenlenmesi kapsamında Iraklı bir kaynak, Zeydi'nin güvenlik güçlerinin konuşlanma, inceleme ve idari-lojistik düzenlemeleri tamamlayabilmesi için şimdilik siyasetçilerin Curf es-Sahr'a girişini yasakladığını bildirdi. Kararın, güvenlik çalışmalarının siyasi ve medya kaynaklı hareketlilikten uzak yürütülmesini amaçladığı belirtildi.

Şarku’l Avsat'ın edindiği bilgilere göre hükümet, Curf es-Sahr'daki durumu yeniden düzenlemek amacıyla başka dosyaları da gündemine almayı planlıyor. Bunlar arasında silahlı gruplarla bağlantılı finansman kaynaklarının ve ekonomik faaliyetlerin incelenmesi, petrol kaynaklarının kullanımı ile Irak içinde ve dışında ham petrol taşımacılığından elde edilen gelirlerin araştırılması bulunuyor.

Gündemdeki diğer konular arasında bölgede kripto para madenciliği yapan tesislerin çalıştırılması için elektrik enerjisinin kullanıldığına ilişkin geçmişte ortaya atılan iddialar da yer alıyor. Bu iddialara ilişkin soruşturmaların sonuçları henüz açıklanmadı.

xs dvfbg
Iraklı bir polis memuru, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetindeki Curf es-Sahr'ın dış kesimlerinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor (Reuters)

Hükümetin ayrıca El Kaide ve DEAŞ'ın, ardından silahlı grupların bölgeyi kontrol ettiği dönemlerde yaşanan ihlalleri incelemeyi planladığı belirtiliyor. Bu kapsamda söz konusu dönemlerde kaybolan kişilerin akıbetinin araştırılması, 2016 ve 2019'daki protestolara katılan göstericilerin durumunun aydınlatılması da gündemde.

Aynı bilgilere göre incelemeye alınması beklenen diğer konular arasında kısa ve orta menzilli füze geliştirme atölyeleri ile insansız hava aracı üretim tesisleri de bulunuyor.

Ancak bu dosyalar, hükümetin değerlendirdiği olası adımlara ilişkin bilgilerden ibaret. Söz konusu konularda hangi işlemlerin yapılacağı ve soruşturmaları hangi kurumların yürüteceği henüz netlik kazanmadı.