Çatışmadan ittifaka Türkiye'nin Suriye'deki yükselişi...

Ankara, SDG'yi Suriye ordusuna entegre etme konusundaki etkisini ve İsrail ile kritik angajman kurallarını test ediyor

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 4 Şubat 2025 tarihinde Ankara'ya yaptığı ilk ziyaret sırasında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera'yı karşıladı. (Cumhurbaşkanlığı)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 4 Şubat 2025 tarihinde Ankara'ya yaptığı ilk ziyaret sırasında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera'yı karşıladı. (Cumhurbaşkanlığı)
TT

Çatışmadan ittifaka Türkiye'nin Suriye'deki yükselişi...

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 4 Şubat 2025 tarihinde Ankara'ya yaptığı ilk ziyaret sırasında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera'yı karşıladı. (Cumhurbaşkanlığı)
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 4 Şubat 2025 tarihinde Ankara'ya yaptığı ilk ziyaret sırasında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera'yı karşıladı. (Cumhurbaşkanlığı)

Suriye’de Beşşar Esed rejiminin çöküşünün ilk haftalarında, Türkiye’nin 8 Aralık 2024’te muhalif grupların Şam’a ‘sorunsuz’ bir şekilde girmesinde en büyük rolü oynadığı yönünde bir kanaat oluştu. Bu görüş, Ankara’nın Ahmed eş-Şera liderliğindeki yeni yönetimi hızlı bir şekilde desteklemesi ve kendisini Esed sonrası dönemde ‘ana sponsor’ olarak konumlandırmasıyla güçlendi.

Türkiye, Şera ile Halk Sarayı’nda görüşmek üzere Suriye’ye üst düzey bir yetkili gönderen ilk ülke oldu. Millî İstihbarat Teşkilâtı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, 12 Aralık 2024’te Şam’ı ziyaret etti ve ardından Emevi Camii’nde namaz kıldı.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın açıklamaları da, Türkiye’nin Esed rejiminin çöküşünde ve Şera için Şam yolunun açılmasında başrol oynadığını gösterdi. Fidan, birkaç gün sonra yaptığı açıklamada, Ankara’nın 7-8 Aralık 2024 tarihlerinde Doha Forumu çerçevesinde düzenlenen Astana formatlı toplantıda Rusya ve İran’ı müdahale etmeme konusunda ikna ettiğini söyledi.

Fidan’a göre, Beşşar Esed rejimi son iki üç yılda oldukça zayıftı; bazı yerlerde göreceli bir direniş vardı, ancak muhalefet neredeyse ateş açılmadan Halep’e girdi. Yine de Ruslar ve İranlılar 2016’daki tepkilerini tekrarlasaydı, Suriye halkı daha fazla kan dökülmesi ve göç tehdidiyle karşı karşıya kalacaktı.

Fidan, “Rusları Esed’in yanında durmamaya nasıl ikna ettiniz?” sorusuna tek kelimeyle yanıt verdi: “Konuştuk.”

16 Ağustos 2025’te, Türkiye kurumları arasındaki koordinasyon grubu, Dışişleri Bakan Yardımcısı Nuh Yılmaz başkanlığında bir toplantı düzenledi. Yılmaz, şu anda Türkiye’nin Şam Büyükelçisi olarak görev yapıyor. Toplantıda, Suriye ile ilişkiler kapsamlı şekilde gözden geçirildi ve önümüzdeki dönemde ilişkilerin güçlendirilmesi ile taraflarca varılan çeşitli alanlardaki anlaşmaların uygulanmasına yönelik adımlar ele alındı.

Esed rejiminin devrilmesinin ardından ilk sekiz ay boyunca yoğun çabalarla Türkiye, Şam’daki büyükelçiliğini ve Halep’teki konsolosluğunu yeniden açan ilk ülke oldu. Ayrıca 12 Ağustos’ta askeri iş birliği, eğitim ve danışmanlık konularında bir mutabakat zaptı imzalandı.

sd
İsrail, Hama Askeri Havaalanı’nı bombaladı. (AFP)

Türkiye, Şera hükümetini DEAŞ’a karşı mücadelede desteklemek ve ABD’yi, kuzeydoğu Suriye’deki kontrolün bel kemiğini oluşturan PYD/SDG’ye verdiği desteği terk etmeye ikna etmek amacıyla ikili ve bölgesel düzeyde girişimlerde bulundu. Bu süreç, DEAŞ’a karşı savaşta ABD ile kurulan ittifakın ardından geldi.

Bu çerçevede Türkiye, ‘bölgesel sahiplik’ ilkesine dayalı bir ittifak kurmayı hedefledi; bu ilke, bölge ülkelerinin sorunlarını dış müdahaleler olmadan kendi başlarına çözmesini öngörüyor. Ankara, Ürdün, Irak ve Lübnan ile Suriye’yi de kapsayan beşli bir platform oluşturma girişiminde bulundu. Ancak beş ülkenin dışişleri bakanları, savunma bakanları ve istihbarat başkanlarının 9 Mart’ta Amman’da bir araya geldiği toplantı, Ankara’nın arzuladığı mekanizmanın kurulmasıyla sonuçlanmadı.

Bunun üzerine Türkiye, DEAŞ’a karşı mücadelede Suriye hükümetine desteğini göstermek amacıyla Şam’da ortak bir operasyon merkezi üzerinden Suriye ile koordinasyon mekanizması oluşturdu.

Geçen 10 ay içinde iki ülke dışişleri ve savunma bakanları ile istihbarat başkanlarının üç toplantısı gerçekleştirildi. Bunun yanı sıra iki ülke arasında dışişleri bakanları düzeyinde karşılıklı ziyaretler yapıldı, MİT Başkanı Şam’ı ziyaret etti ve Şera da şubat-ağustos döneminde Türkiye’yi üç kez ziyaret etti.

Ekonomi alanında Türkiye, Suriye ile tüm sınır kapılarını yeniden açtı. 5 Ağustos’ta Ankara’da iki ülke arasında ortak bir ekonomik ve ticari komite kurulmasına dair bir protokol imzalandı ve sanayi bölgeleri kurulması için çalışmalar başlatıldı. Bu adımların amacı, savaş nedeniyle zarar gören Suriye ekonomisini canlandırmak ve iki ülke arasındaki ticareti güçlendirmek olarak açıklandı. Ayrıca, 2011’de faaliyeti duran iki ülke ortak iş konseyi yeniden kuruldu.

Türkiye, mevcut ticari iş birliği ivmesini kullanarak yıl sonunda Suriye’ye ihracatta 2 milyar dolar sınırını aşmayı hedefliyor. Ticaretin kolaylaştırılması ve hızlandırılması yönünde yeni adımlar atıldı ve önümüzdeki dönemde Halep’in güçlü bir lojistik merkezine dönüştürülmesi konusunda anlaşmaya varıldı.

İsrail ile rekabet

Buna karşılık Türkiye’nin Suriye’deki hedefleri, Beşşar Esed dönemindekinden farklı bir seyir izliyor. Daha önce sınırlarını, PKK/PYD’nin Suriye’deki uzantısı olarak gördüğü SDG tehdidine karşı güvence altına almak ve güney sınırında 30-40 kilometre derinliğinde bir güvenli bölge oluşturmak üzerine odaklanan Türkiye, bugün bu Kürt grubunu Suriye denkleminden çıkarmayı hedefliyor. Bu kapsamda grubun silahlarını bırakması ve devlet kurumlarına entegre olması için ikna edilmeleri amaçlanıyor. Türkiye, bu konuda yeni Suriye yönetiminin DEAŞ hapishanelerini koruma sorumluluğunu üstlenmesini sağlayarak Washington’a destek sunmayı da öneriyor ve ABD’nin çekilmesi durumunda oluşacak boşluğu doldurma çabalarını artırıyor.

dfg
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun Temmuz 2025'te Beyaz Saray'da yaptığı görüşmeden (AFP)

Türkiye’nin yeni Suriye gerçeğinde attığı adımlar, sahada askeri boşluğu doldurma ve Libya’da Kaddafi sonrası uyguladığı modele benzer şekilde, Suriye’nin iç bölgeleri ve kıyılarında kara, deniz ve hava üsleri kurma yönünde bir eğilim taşıyor. Ayrıca Türkiye, sağlık, eğitim ve diğer alanlarda müdahaleyi genişleterek Suriye ekonomisi ve yeniden imar süreçlerinde en büyük rolü üstlenmeyi planlıyor; bu, yıllardır kuzey Suriye’de başlayan faaliyetlerin devamı niteliğinde.

Söz konusu gelişmeler, Türkiye’nin Suriye’deki varlığından endişe duyan İsrail’de kaygı yarattı. İsrail, Türkiye’nin yeni Suriye yönetimi ve muhalif gruplarla güçlü ilişkilerine dayanarak siyasi ve güvenlik garantörü olarak sahada yeni bir gerçekliği dayatmasından korkuyor.

Türkiye, Suriye yönetimine ülkenin geleceği hakkında danışmanlık yapan bir ‘sponsor’ olarak rolünü gösterme yarışında başarılı görünüyor. Bu durum, Temmuz 2025’te Beyaz Saray’da ABD Başkanı Donald Trump’ın, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile yaptığı görüşmede de teyit edildi.

uj
Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman, ABD Başkanı Donald Trump ve Suriye lideri Ahmed eş-Şera'nın geçtiğimiz mayıs ayında Riyad'da Suriye'ye uygulanan yaptırımların kaldırılmasını görüşmek üzere bir araya geldikleri toplantıdan (SPA)

Trump, Erdoğan’ı telefon görüşmesinde tebrik ettiğini belirterek, “Suriye’yi ele geçirdiği için onu kutladım (...) Erdoğan önce bunu reddetti ve almadığını söyledi, ama ben ona tarihi olarak hangi isimle anılırsa anılsın, iki bin yıldır kimsenin yapamadığını yaptığını söyledim. Erdoğan sonunda ‘Evet, aldım’ dedi” ifadelerini kullandı.

Trump’ın açıklamaları, Türkiye ve İsrail arasında Suriye’de rekabetin izlendiği bir dönemde geldi. Bu rekabet, İsrail’in başta Hama Askeri Havalimanı olmak üzere bazı ana üsleri ve havaalanlarını yok etmesine, Suriye ordusunun kapasitesini hedef almasına neden oldu. Esed rejiminin devrilmesinden üç ay sonra, Türkiye’nin Humus’ta hava üsleri kurmayı planladığına dair haberler yayıldı. Bunun üzerine Türkiye ve İsrail, Azerbaycan aracılığıyla Bakü’de düzenlenen teknik toplantılarda Suriye’de karşı karşıya gelmelerini önleyecek bir çatışma önleme mekanizması kurdu.

Trump, Netanyahu’ya talepleri mantıklı olduğu sürece Türkiye ile sorunlarını çözebileceğini söyledi ve Erdoğan ile iyi ilişkilerini vurguladı. Ancak Netanyahu, Washington’dan ayrılmadan önce, Türkiye’nin Suriye’de askeri üsler kurmak istediğini ve bunun İsrail için bir tehdit oluşturduğu gerekçesiyle buna karşı çıktığını ifade etti.

Türkiye, ABD ile birlikte öncelikli olarak, İsrail’in Suriye’ye yönelik bir tehdit oluşturmamasını, Suriye’nin de bölgedeki herhangi bir taraf için tehdit kaynağı haline gelmemesini ve herkesin birbirinin toprak bütünlüğü ile egemenliğine saygı göstermesini sağlamayı hedefliyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 10 Kasım 2025’te Beyaz Saray’da Trump ve Şera ile yapılan görüşmenin bir bölümüne katıldığını belirterek bu yaklaşımı dile getirdi.

dfrgthy
2024 Aralık ayında düzenlenen Doha Forumu kapsamında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yapılan toplantıdan (Dışişleri Bakanlığı)

Türkiye, Şam ve Tel Aviv arasındaki görüşmelerden rahatsız olmadığını defalarca vurguladı ve öncelikli hedefinin Suriye’nin toprak bütünlüğü ve egemenliğini korumak olduğunu kaydetti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Eylül 2025’te Trump ile Beyaz Saray’da yaptığı görüşmede, birkaç hafta önce Netanyahu’nun Türkiye’nin Suriye’de durdurulduğu yönündeki açıklamasına yanıt verdi. Erdoğan, İsrail medyasının yazdıklarına değil, Türkiye’nin sahadaki faaliyetlerine odaklanılması gerektiğini belirterek, “Stratejik önceliklerimiz doğrultusunda gerekli olanı yapıyoruz ve bunu sürdürmeye devam edeceğiz” dedi.

Yaptırımların hayaleti

Türkiye, Suriye ile ilgili her dosyada aktif rol oynamaya özen gösteriyor; buna yaptırımların kaldırılması da dahil. Yaptırımların kaldırılması, Trump’ın sürpriz bir açıklamasıyla başladı. Trump, bu adımı Suudi Arabistan Başbakanı ve Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ve Erdoğan’ın talebi doğrultusunda attığını belirtti. Erdoğan, mayıs ayında Riyad’daki toplantıya telefonla katılarak yaptırımların kaldırılmasını görüştü.

Erdoğan, Türkiye’nin Suriye’ye terör örgütlerine karşı mücadelesinde desteğini sürdürmeye devam edeceğini ve DEAŞ mensuplarının tutulduğu gözaltı merkezlerinin yönetimi ve güvenliğine ilişkin destek sağlamaya hazır olduğunu vurguladı. Erdoğan, Trump’ın Suriye’ye uygulanan yaptırımları kaldırma kararının tarihi öneme sahip olduğunu, bunun diğer yaptırım uygulayan ülkeler için örnek teşkil edeceğini ve yaptırımların kaldırılmasıyla Suriye’de çeşitli alanlarda yatırım fırsatlarının oluşacağını ifade etti.

Trump’ın yaptırımların kaldırılacağını açıklamasından önce, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Suriye Dışişleri Bakanı Esad Hasan eş-Şeybani, nisan ayında düzenlenen Antalya Diplomasi Forumu (ADF) sırasında üçlü bir toplantı gerçekleştirdi. Toplantıda, Trump’ın Suriye’ye yönelik yaptırımların kaldırılmasına ilişkin taahhüdü ele alındı.

Fidan, Şera ile eş zamanlı olarak ABD’ye davet aldı ve 10 Kasım’da Trump ile yaptığı görüşmenin bir bölümüne katıldı.

Fidan, Rubio, Başkan Donald Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff, Ankara Büyükelçisi ve Suriye Özel Temsilcisi Tom Barrack ile Beyaz Saray’da birçok yetkiliyle görüşmeler gerçekleştirdi. Ayrıca Fidan, Şera ve Şeybani ile bir araya geldi. Şeybani ile Rubio’nun katıldığı üçlü bir toplantıya da katıldı.

Fidan, toplantılarda kuzey ve güney Suriye’deki sorunlu bölgelerin daha iyi nasıl yönetilebileceği konusunda görüş alışverişinde bulunulduğunu belirtti. Şu anda odak noktasının, Suriye ekonomisinin toparlanmasına yardımcı olmak amacıyla Sezar Yasası kapsamındaki yaptırımların tamamen kaldırılması olduğunu vurguladı.

Fidan, Şera’nın Kongre üyeleriyle de görüştüğünü ve Sezar Yasası kapsamındaki yaptırımların kaldırılmasına yönelik oylamanın önemini vurguladığını aktardı. Ayrıca, ABD Başkanı’nın Suriye meselelerine ilişkin olumlu bir yaklaşım benimsediğini kaydetti.

SDG sorunu

Türkiye, Suriye konusunda devam eden istişare sürecini, Şam’da 10 Mart’ta Şera ve SDG lideri Mazlum Abdi arasında imzalanan anlaşmanın uygulanmasını destekleyecek Amerikan tutumunu güvence altına almak için kullanıyor. Anlaşma, SDG’nin Suriye ordusu ve güvenlik kurumlarına entegrasyonunu kapsıyor ve yıl sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.

47 yıllık silahlı çatışmanın ardından Türkiye, PKK’yı silahsızlandırma girişimini başlattı. Bu çerçevede 27 Şubat’ta Türkiye’de tutuklu bulunan Abdullah Öcalan’a silahlı mücadeleden vazgeçmesi ve yasal çerçevede demokratik faaliyetlere geçmesi çağrısı yapıldı.

dfvghy
Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şera ve SDG lideri Mazlum Abdi, SDG'nin Suriye devlet kurumlarına entegre edilmesine yönelik anlaşmanın imza töreninde, 10 Mart 2025 (EPA)

Ankara, Öcalan’a yapılan çağrının PKK’nın tüm uzantılarını kapsadığını vurguluyor ve SDG’nin mevcut yapısının Suriye’nin birliğini zayıflattığını, Türkiye’nin ulusal güvenliğini tehdit ettiğini belirtiyor. Türkiye, PKK’nın silahsızlandırılmasının yalnızca kendi sınırları içinde ele alınamayacağını savunuyor.

SDG ise Türkiye’den kuzeydoğu Suriye’deki askeri, idari ve güvenlik kurumları ile özyönetimi bir tehdit olarak görmemesini talep ediyor ve bu kurumları ‘barış ve güvenlik için’ faaliyet gösteren yapılar olarak nitelendiriyor.

SDG lideri Mazlum Abdi, 10 Mart anlaşmasının Suriye’nin bölünme girişimlerini engellemede ve iç savaşa sürüklenmesini önlemede önemli bir dönüm noktası olduğunu belirtti. Abdi, ‘her bölgenin kendi yönetimini sağlayabileceği, merkezi olmayan bir Suriye’ olması gerektiğini vurguladı.

Hürriyet gazetesi yazarı Fatih Çekirge, ABD’nin kuzey Irak’ta İran’a karşı oluşturduğu Barzani modelini kuzey Suriye’de de kurmayı hedeflediğini belirtti. Çekirge’ye göre, Irak’tan Suriye’ye hazırlanan koridor bu amaca hizmet ediyor ve bu durum, İran’dan Lübnan ve çevresine silah akışını engellemek isteyen İsrail’in talebiyle de uyumlu.

Çekirge, Türkiye’nin başlangıçta ‘Barzani modeli’ benzeri bir adımı kabul etmediğini, şu anda ABD’nin müttefiki SDG’yi terör örgütü olarak gördüğünü, ancak ilerleyen süreçte kuzey Suriye’de tıpkı Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nde (IKBY) olduğu gibi bu yaklaşımı kabul edebileceğini ifade etti.

Türkiye’nin önümüzdeki dönemde, yeni Suriye yönetimiyle yakın ilişkilerini ve Washington’ın artan desteğini kullanarak Suriye’nin yeniden şekillendirilmesinde en etkili güç olarak konumunu pekiştirmeye devam etmesi bekleniyor. Ankara’nın SDG’nin devlet kurumlarına entegrasyonunu tamamlamaya ve sınırlarına yakın istenmeyen askeri varlığı azaltmaya yönelik baskı yapması öngörülüyor. Ancak İsrail ile rekabet ve ABD’nin sahadaki varlığı, Türkiye’nin vizyonunu tamamen uygulama kapasitesini sınırlayabilir.



Ürdün ve Irak, Telegram'a erişimi engelledi

12 Şubat 2026'da Rusya bayrağı fonunda, bir telefon ekranındaki Telegram uygulaması logosunun önünde yasak işaretini gösteren temsili görsel. (Reuters)
12 Şubat 2026'da Rusya bayrağı fonunda, bir telefon ekranındaki Telegram uygulaması logosunun önünde yasak işaretini gösteren temsili görsel. (Reuters)
TT

Ürdün ve Irak, Telegram'a erişimi engelledi

12 Şubat 2026'da Rusya bayrağı fonunda, bir telefon ekranındaki Telegram uygulaması logosunun önünde yasak işaretini gösteren temsili görsel. (Reuters)
12 Şubat 2026'da Rusya bayrağı fonunda, bir telefon ekranındaki Telegram uygulaması logosunun önünde yasak işaretini gösteren temsili görsel. (Reuters)

Ürdün ve Irak, “ulusal güvenlikle ilgili gerekçelerle” Telegram uygulamasına erişimi engelleme kararı aldı. Irak İletişim ve Medya Komisyonu, uygulamanın yasa dışı içeriklerle mücadele konusunda yasal ve düzenleyici gerekliliklere uymadığını bildirdi.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Komisyon açıklamasında, kararın sosyal medya platformlarının aşırılıkçı söylemlerin, fitne, şiddet ve nefret çağrılarının yayılmasında kullanılmasının önüne geçilmesi, ayrıca siber suçların işlenmesi ve ulusal güvenliğin tehdit edilmesi amacıyla kullanılmalarının engellenmesi yönündeki düzenleyici sorumluluklar kapsamında alındığı belirtildi.

Öte yandan Ürdün Kamu Güvenliği Müdürlüğü, söz konusu platformlara yönelik tedbirlerin toplumun korunması amacı taşıdığını belirtti.

Açıklamada, bu platformların siber suçların işlenmesini kolaylaştırmak, tehdit ve şantaj amacıyla kullanılmak, yasalara aykırı içerikler yaymak ve toplum güvenliğini tehdit etmek için kullanılmasının önüne geçilmesinin hedeflendiği ifade edildi. Ayrıca aşırılıkçı ve radikal fikirlerin yayılmasının önlenmesinin ulusal güvenlik açısından önem taşıdığı vurgulandı.

Açıklamada, alınan tedbirlerin yürürlükteki mevzuatla uyumlu olduğu kaydedildi.

Öte yandan silahlı grupların, saldırıları koordine etmek ve üstlenmek amacıyla Telegram başta olmak üzere çeşitli mesajlaşma uygulamalarını uzun yıllardır kullandığı biliniyor.


Kormor Gaz Sahası yakınlarında İHA hareketliliği: Sirenler devreye girdi

Irak'ın Süleymaniye vilayetindeki Kormor Gaz Sahası. (Reuters)
Irak'ın Süleymaniye vilayetindeki Kormor Gaz Sahası. (Reuters)
TT

Kormor Gaz Sahası yakınlarında İHA hareketliliği: Sirenler devreye girdi

Irak'ın Süleymaniye vilayetindeki Kormor Gaz Sahası. (Reuters)
Irak'ın Süleymaniye vilayetindeki Kormor Gaz Sahası. (Reuters)

Reuters'a konuşan iki güvenlik kaynağı, dün Irak Kürdistan Bölgesi'nin en büyük doğal gaz sahalarından biri olan Kormor Gaz Sahası üzerinde bir insansız hava aracının (İHA) uçmasının ardından sirenlerin devreye girdiğini bildirdi. Kaynaklar, olayla ilgili başka ayrıntı paylaşmadı.

Sahanın işletmesinde yer alan Birleşik Arap Emirlikleri merkezli Dana Gas şirketinin şüpheli bir İHA saldırısı olarak nitelendirdiği olayın ardından Kormor'daki üretim geçen hafta durmuştu. Saldırı nedeniyle Kürdistan Bölgesi'nde 2,8 gigavatlık elektrik üretim kapasitesi devre dışı kaldı. Dana Gas, saldırı sonucu çıkan yangının söndürüldüğünü açıkladı.

Kormor Gaz Sahası'ndaki üretim, Kürt yetkililerin İran destekli militan grupları sorumlu tuttuğu saldırıların ardından daha önce de birçok kez kesintiye uğramıştı.

Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre Dana Gas, temmuz ayında da güvenilir güvenlik tehditlerini ve bölgedeki gerilimi gerekçe göstererek sahadaki ana üretim tesislerini geçici olarak kapatmış, aynı ayın ilerleyen günlerinde üretimi yeniden başlatmıştı.


Irak, Curf el-Nasr'da güç yapısını yeniden düzenliyor

Komite, Curf es-Sahr'da birkaç saat geçirerek tanker hareketliliğini ve petrol tedarik kayıtlarını inceledi ve somut deliller topladı (AFP)
Komite, Curf es-Sahr'da birkaç saat geçirerek tanker hareketliliğini ve petrol tedarik kayıtlarını inceledi ve somut deliller topladı (AFP)
TT

Irak, Curf el-Nasr'da güç yapısını yeniden düzenliyor

Komite, Curf es-Sahr'da birkaç saat geçirerek tanker hareketliliğini ve petrol tedarik kayıtlarını inceledi ve somut deliller topladı (AFP)
Komite, Curf es-Sahr'da birkaç saat geçirerek tanker hareketliliğini ve petrol tedarik kayıtlarını inceledi ve somut deliller topladı (AFP)

Cabbar Zeydan

Babil şehrinin kuzeyindeki Curf es-Sahr bölgesindeki petrol kaçakçılığı davası, Başbakan ve Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Ali Faleh el-Zeydi'nin kaçakçılık eylemlerine karışanların yargıya sevk edileceğini ve dokuz güvenlik ve idari yetkilinin görevden alınacağını açıklamasıyla hükümet açısından yeni bir aşamaya girdi. Bu adım, soruşturmanın ihlalleri ortaya çıkarmaktan, bunlara karıştıklarından veya kamu malını korumakta ihmalkar davrandığından şüphelenilenlerden hesap sormaya doğru kaydığını yansıtıyor ve Irak'ın en hassas bölgelerinden birinde güvenlik ve idari yapıyı yeniden düzenlemeye kapı açıyor. a

Kararlar, dün cumartesi günü Zeydi başkanlığında yapılan ve bölgedeki petrol kaçakçılığıyla ilgili koşulları ortaya çıkarmakla görevlendirilen soruşturma komitesinin bulgularını görüşmek üzere düzenlenen acil güvenlik toplantısının ardından alındı. Soruşturmaysa, Federal İstihbarat ve Soruşturma İdaresi'nin kaçakçılık eylemleri ve yasadışı petrol tesislerinin yanı sıra, dosyanın manipüle edildiğiyle ilgili raporlarında yer alan bilgilerin doğruluğu teyit edildikten sonra başlatılmıştı.

Hükümetin aldığı önlemler, sanıkların yargıya sevk edilmesiyle sınırlı kalmadı, çeşitli kurumları temsil eden güvenlik, istihbarat ve idari yöneticilerin görevden alınmasını da içerdi. Bunlar arasında Babil polis şefi, Kuzey Babil polis müdürü ve ildeki istihbarat, terörle mücadele, ulusal güvenlik, istihbarat ve askeri istihbarat müdürleri de yer alıyordu. Ayrıca, Babil'deki Haşdi Şabi Güçleri komutanı, 6. Enerji Polis Tugayı komutanı ve Petrol Bakanlığı'na bağlı Petrol Boru Hatları Şirketi müdürü de görevden alındı.

Af kapsamındaki isimlerin niteliği, hükümetin soruşturmaya yüklediği sorumluluğun genişliğini ortaya koyarak, meselenin tek bir güvenlik teşkilatıyla sınırlı olmadığını gösteriyor. Bu durum, yayınlanan verilere göre petrol kaçakçılığı eylemlerinin stratejik ham petrol boru hatlarının geçtiği yerlerle bağlantılı olması, meselenin güvenlik ve istihbarat teşkilatları ve petrol ile ilgili yetkililerin sorumluluklarının kesiştiği bir noktada yer alması nedeniyle özellikle önemli.

Zeydi'nin kararları, Babil şehri sınırlarının ötesine uzanan bir mesaj taşıyor; zira tüm şehirlerdeki operasyon birimlerinin komutanlarına, polis şeflerine, güvenlik ve istihbarat teşkilatlarının müdürlerine, kendi yetki alanlarında meydana gelen her türlü kaçakçılık eylemlerine karşı mücadelede tam sorumluluk almaları talimatı verdi. Hükümetin, Zaho'dan Basra'ya kadar Irak'ın hiçbir bölgesinin denetim ve hesap verebilirlik kapsamı dışında kalmasına izin vermeyeceğini vurguladı.

Curf Nasr: Kısıtlamalar altında bir soruşturma

Ancak bu bulgulara ulaştıran yol zorluklardan yoksun değildi. Basın haberlerinde açıklanan detaylar, soruşturma komitesinin 2014 yılından beri birçok resmi kuruma kapalı olan Curf Sahr (diğer adıyla Curf Nasr) bölgesine girmesinden önce varılan anlaşmaları açığa çıkardı.

Haberlere göre, Zeydi tarafından Silahlı Kuvvetler Başkomutanlığı Ofisi Sekreteri Korgeneral Saad Muhsin Uraybi başkanlığında kurulan ilk komite, geniş denetim yetkilerine sahipti. Bunlar arasında bölge içinde serbest dolaşım, istihbarat raporunda belirtilen yerleri ziyaret etme ve bağımsız olarak inceleme ile petrol faaliyetleriyle ilgili kayıtları ve belgeleri denetleme yetkisi de yer alıyordu.

dcfvgbhn
Hükümetin, komitenin tespit ettiği ihlallerin ayrıntılarını, mali zararın boyutunu ve denetlediği tesislerin niteliğini açıklaması gerekiyor (AFP)

Ancak, Ketaib Hizbullah komitenin ilk haliyle girişine izin vermeyi reddetti. Bunun üzerine Başbakan Haşdi Şabi Güçleri Genelkurmay Başkanı Abdulaziz el-Muhammadavi (Ebu Fadak olarak da bilinir) ile bir görüşme yaptı. Bu görüşme sonucunda, komitenin başkanının değiştirilmesi ve liderliğinin Haşdi Şabi’nin güvenlik direktörü Ali Mayah el-Zeydi'ye verilmesi, katılımcı kuruluşların genişletilmesi ve bazı temsilcilerinin askeri ve mesleki rütbelerinin düşürülmesi gibi uzlaşılara varıldı.

Aynı kaynaklar, giriş konusunda varılan yeni formülün, istihbarat raporunda belirlenen tüm yerlerde komitenin serbestçe dolaşmasına izni vermek yerine, komitenin ziyaret edeceği yerlerin önceden belirlenmesini içerdiğini belirtti. Ayrıca, komitenin bölgedeki Hizbullah unsurları, personeller ve çalışanlarla saha görüşmeleri yapması talebi de reddedildi.

Bu ayrıntılar, soruşturmanın bulgularını değerlendirmede özellikle önemli; zira komitenin açık bir yetki ile sahayı denetlemesi planından önceden belirlenmiş alanları ziyaret etmeye geçiş yapılması, bölgedeki faaliyetlerin niteliği ve petrol kaçakçılığı eylemleriyle bağlantısı hakkında kapsamlı bir tablo oluşturabilmesini zorlaştıracaktır.

Kaynaklara göre, komite Curf Sahr'da birkaç saat geçirerek tanker hareketliliğini ve petrol tedarik kayıtlarını inceledi. Fiziksel ve somut kanıtlar topladı ve küçük ölçekli, yarı petrolle ilgili olarak tanımlanan tesisleri denetledi. Ancak, bunların operasyon ve işlevlerinin niteliğini bağımsız olarak doğrulayamadı veya içlerinde gerçekleşen faaliyetleri kesin bir biçimde belirleyemedi.

Bu sınırlamalara karşılık olarak, Zeydi, komite liderliğinin sunacağı tek bir rapor yerine, katılımcı kurumların temsilcileri tarafından ayrı ayrı raporlar hazırlanmasında ısrar etti. Her kurum daha sonra bulgularını kendi kurumuna sunacak ve böylece resmi denetimin kapsamı genişleyecek ve herhangi bir kurumun sonuçları tekeline alması engellenecek.

Bu ayrıntılar, güvenlik, siyaset ve petrol konularının iç içe geçtiği bir bölgede bu davanın yönetiminin ne kadar karmaşık olduğunu yansıtıyor. Ayrıca, soruşturmanın başarısının yalnızca ihlallerin tespit edilmesine değil, aynı zamanda hükümet kurumlarının bilgi ve kanıtlara erişimini engelleyen kısıtlamalar olmaksızın denetim ve yürütme yetkilerini kullanabilmesine de bağlı olduğunu da gösteriyor.

Siyasi analist Ali el-Rubay’i, hükümetin son kararlarının, petrol kaçakçılığı vakalarıyla başa çıkmada önemli bir değişimi temsil ettiğini, sorumluluğun doğrudan yürütme düzeyinden, illerdeki güvenlik ve istihbarattan sorumlu liderliğe devredildiğini söylüyor.

Siyasi analist, bu sayıda yetkilinin görevden alınmasının, güvenlik sorumluluğunun yeniden tanımlanmasıyla ilgili siyasi ve idari öneme sahip olduğuna inanıyor. Stratejik boru hatlarının geçtiği bölgelerde bu ölçekte kaçakçılık eylemlerinin varlığı, sadece geçici bir güvenlik ihlali olarak ele alınamaz, aksine, bilgiye ve yetkiye sahip olan ancak ihlalleri zamanında önleyemeyen veya ortaya çıkaramayan kurumların belirlenmesini de gerektiriyor.

Bu adımın öneminin, kurumsal hesap verebilirlik için bir model olma potansiyelinde yattığını, zira prosedürlerin yalnızca olaya karışan çalışanlar veya uygulayıcılarla sınırlı kalmamasını, aynı zamanda ihmalkarlığı veya görevlerini yerine getirmediği soruşturma ile tespit edilen yöneticileri de içermesini sağladığını ekledi. Ayrıca, idari ve cezai sorumluluk arasında yasal olarak ayrım yapmanın çok önemli olduğunu da belirtti.

Rubay’i, hükümetin karşı karşıya olduğu en büyük zorluğun, finansman, ulaşım ve pazarlama ağlarının yanı sıra kaçakçılık eylemlerinden faydalananlar da ortaya çıkarılana kadar soruşturmaların devam etmesini sağlamak olduğuna işaret etti. Sadece yetkilileri görevden almak veya bir grup şüpheliyi soruşturmaya sevk etmek, bu faaliyetlerin devam etmesine olanak tanıyan sistemi mutlaka ortadan kaldırmayacaktır.

Curf Nasr olayının, özellikle bölgenin karmaşık güvenlik sorunları geçmişi göz önüne alındığında, devletin hassas güvenlik dosyalarını yönetme yeteneğine yönelik pratik bir testi temsil ettiğini vurguladı. Hukukun üstünlüğünün uygulanmasının, siyasi bir duruma veya geçici bir operasyona bağlı bir önlem değil, devam eden kurumsal bir sürecin parçası olması gerektiğinin altını çizdi.

Güvenlik denkleminin kalbindeki petrol

Curf Nasr davasının önemi, yalnızca potansiyel mali kayıplarla sınırlı değil. Basra'dan Dora rafinerisine ve Musayyib termik santraline ham petrol taşıyan stratejik boru hatları bölgeden geçiyor; bu nedenle petrol altyapısına yapılacak herhangi bir müdahale, sadece ticari ihlallerin ötesine geçerek enerji arzının güvenliğini de tehdit edecektir.

Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Sözcüsü Sabah el-Numan, hükümete son zamanlarda ulaşan raporlarda kamu malının heder edildiğine ve bölgede petrol kaçakçılığı eylemlerinde bulunulduğuna dair bilgiler yer aldığını açıkladı. Numan, bu bilgilere ulaşılmasından hemen sonra Zeydi'nin derhal teknik ve istihbarat konusunda uzman kişilerden oluşan özel bir komite kurulması talimatını verdiğini ve komitenin görevini kısa sürede tamamladığını belirtti.

Numan, komitenin bulgularının istihbarat bilgilerini doğruladığını ve Başkomutanın ilgili kişilerin yargıya sevk edilmesi emrini verdiğini teyit etti. Ayrıca, uzman komite üyelerinin ödüllendirilmesini, tüm illerde kamu malını korumada ve kaçakçılıkla mücadelede başarısız olduğu tespit edilen güvenlik teşkilatı yöneticilerinden hesap sorulması talimatını da verdi.

Yüksek Yargı Konseyi'nin, hükümetin ilgili kişilerden hesap sormaya yönelik adımlarını desteklediğinden bahsetti. Soruşturma sonuçlarının uygulanabilir yasal önlemlere dönüşmesi için yürütme ve yargı organları arasındaki koordinasyonun önemine işaret etti.

Bu süreç, hükümeti teknik ve mali soruşturmaları tamamlamak, kaçak petrol miktarını, işlem mekanizmalarını, taşınmasından veya pazarlanmasından sorumlu kuruluşları belirlemek ve ayrıca boru hatlarının işlenmesi, ölçülmesi ve izlenmesine ilişkin kayıtları incelemekle yükümlü kılıyor. Petrol kaçakçılığı şebekeleri mutlaka ayrı yasadışı taşıma operasyonları yoluyla faaliyet göstermez, ancak denetim, belgeleme ve işlemedeki boşluklardan yararlanabilir. Bu, sadece taşıyıcıları veya şüpheli yerlerde çalışanları takip etmek yerine, bundan gerçekten faydalananları açığa çıkarmak için mali ve ticari rotaların izlenmesini de gerekli kılıyor.

Hükümetin Curf Nasr'daki icraatları, silahın devletin tekelinde olmasıyla ilgili daha geniş siyasi tartışmayla da kesişiyor. Bu konu, İmar ve Kalkınma Koalisyonu Başkanı Muhammed Şiya es-Sudani'nin, silahın devletin elinde toplanmasının Batı'nın talebi değil, ulusal bir zorunluluk olduğunu vurgulayan açıklamalarının ardından yeniden gündeme geldi. Sudani, DEAŞ ile savaşın ve Irak'ta daha sonra yaşanan çatışma ve mücadelelerin sona ermesinin ardından güvenlik kurumlarının gözden geçirilmesi gerektiğinin de altını çizdi.

Sudani'nin açıklamaları, hükümetin resmi kurumlarının girmekte zorluklar yaşadığı bir bölgeyle ilgili hassas bir güvenlik sorununu ele aldığı bir dönemde önem kazandı. Kaçakçılıkla mücadele ve petrol tesislerini kontrol etme, devletin anayasal ve yasal yetkilerini tüm bölgelerde kullanabilmesinden ayrı düşünülemez.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre siyasi analist Ahmed el-Temimi, Curf Nasr olayının, devlet otoritesi kavramını siyasi açıklamaların ve idari prosedürlerin ötesinde bir sınava tabi tuttuğunu düşünüyor. Zira hükümetin kararlarını uygulama gücünün, güvenlik kurumlarının müdahale veya çalışmalarını kısıtlayan anlaşmalar olmaksızın, sahalara ne ölçüde eriştiği, faaliyetleri soruşturduğu ve yetkilerini özgürce kullanabildiğine bağlı olduğunu da ekledi.

Temimi, hükümetin bu konudaki başarısının, görevden alınan yetkililerin sayısıyla değil, soruşturma bulgularını kalıcı bir kurumsal gerçekliğe dönüştürme kabiliyetiyle ölçülmesi gerektiğini söyledi. Yönetici ve yetkililerden hesap sormanın önemli bir adım olduğunu, ancak ihlallerin tekrarlanmamasını sağlamak ve denetim ve istihbarat kurumlarının bağımsızlığını güçlendirmek için paralel önlemlerin de gerektiğini açıkladı.

Petrol kaçakçılığıyla mücadeleyi silahın devletin elinde toplanmasıyla ilişkilendirmenin, hükümetin otoritesini Irak’ın tamamına yaymakta karşılaştığı zorlukların doğasını yansıttığını da ekledi. Petrol zenginliğini korumaya çalışan bir devletin, birleşik bir güvenlik aygıtına, etkili kararlara ve siyasi veya hizipsel düşüncelerden arınmış, sorumluları hesap verebilir hale getirebilecek bir yargı sistemine ihtiyacı vardır.

Temimi, hükümetin hassas bölgelerdeki operasyonlar için net kurallar dayatmadaki başarısının, sınır kapıları, limanlar ve ekonomik kaynaklarla ilgili diğer sorunların da çözülmesinin taşlarını döşeyebileceğine  işaret etti, ancak bunun için önlemlerin sürekli ve kapsamlı olması, soruşturmalar sonucunda ihlallerden sorumlu bulunan tüm kurum ve tarafları kapsaması şart.

Curf Nasr'dan diğer illere

Zeydi'nin son mesajı, kamu fonlarıyla ilgili davalarda kurumlar arasında sorumluluğu birbirine yükleme uygulamasını sona erdirmek amacıyla, operasyon birimleri komutanlarını, polis şeflerini, güvenlik ve istihbarat teşkilatlarının müdürlerini kendi yetki alanlarında meydana gelen her türlü kaçakçılık eylemlerinden doğrudan sorumlu tuttuğu için, tüm illere yönelik gibi görünüyor.

Bu yaklaşım, özellikle çok sayıda şehri kapsayan geniş ulaşım, işleme ve depolama ağları göz önüne alındığında, petrol zenginliğini koruma mekanizmalarının daha geniş bir şekilde gözden geçirilmesinin önünü açıyor. İçişleri, Savunma ve Petrol Bakanlıkları ile istihbarat teşkilatları ve enerji polisi arasında gerekli koordinasyon da bu incelemenin bir parçasıdır.

Dahası, görevden alma kararlarının uygulanması meselenin sonlandığı anlamına gelmiyor. Hükümetin, komite tarafından ortaya çıkarılan ihlallerin ayrıntılarını, mali zararların boyutunu, denetlenen tesislerin niteliğini ve kaçakçılık eylemleriyle bağlantılarını açıklaması ve yetkililer ile suçlananlar hakkında açık hukuki bulguları yayınlaması gerekecektir.

Resmi kurumların Curf Nasr'a girişi ve bağımsız, sürekli denetimler yapması, hükümetin soruşturmaya eşlik eden kısıtlamaların üstesinden gelebilme ve bölgeyi karmaşık bir güvenlik sorunundan tamamen hukuka ve devlet kurumlarına tabi bir alana dönüştürme kapasitesini belirleyecek en önemli sınavlardan biri olmaya devam ediyor.

Curf Nasr davası sadece büyük miktarlarda petrol kaçakçılığı veya dokuz yetkilinin görevden alınmasıyla ilgili değil. Aynı zamanda, Zeydi hükümetini siyasi otorite ile güvenlik kurumları arasındaki ilişkinin yönetimi, ulusal kaynakların korunması ve hassas bölgelerde hukukun üstünlüğünün uygulanması konusunda bir sınava tabi tutuyor.

Gerçek hesap verebilirlik, yalnızca yöneticileri değiştirmek veya sanıkları yargılamaya sevk etmekle değil, ihlallerin gerçekleşmesine izin veren boşlukları kapatmak, petrol zenginliği üzerindeki tam kontrolü yeniden sağlamak ve devlet kurumlarının her yere erişebildiğini ve istisnasız olarak, olaya karışan veya ihmalkar olduğu kanıtlanan her kuruluştan hesap sorabileceğini göstermekle sağlanacaktır.