Sudan ordusu ile ona bağlı silahlı gruplar, Kuzey Kordofan eyaletindeki Bara, Cebra eş-Şeyh ve Ümmü Seyyale bölgelerini yeniden ele geçirdiklerini açıkladı. Hızlı Destek Kuvvetleri (HDK) bu iddiayı yalanlarken, sahadan gelen bilgiler çatışmaların sürdüğünü ve taraflardan hiçbirinin bölgede tam kontrol sağlayamadığını gösteriyor.
Sudan ordusu yaptığı açıklamada, söz konusu yerleşimlerin askeri operasyonlar ve şiddetli çatışmaların ardından kontrol altına alındığını belirtti. Açıklamada, HDK’ye ağır kayıplar verdirildiği, örgüte ait silah ve askeri araçlara da el konulduğu ifade edildi.
Ordu saflarında savaşan silahlı gruplar ise operasyonların Kuzey Kordofan’daki Bereke ve Ümmü Garfa beldelerini de kapsadığını duyurdu. Açıklamada, HDK’ye ait 73’ten fazla savaş aracının imha edildiği, çok sayıda aracın da ele geçirildiği belirtilirken, Kuzey Kordofan’daki askeri operasyonların sürdüğü vurgulandı.
Buna karşılık HDK Komutanı Korgeneral Muhammed Hamdan Daklu’nun (Hamideti) Siyasi Danışmanı el-Başa Tubeyk, Facebook hesabından yaptığı paylaşımda güçlerinin saldıran birliklere ağır bir yenilgi yaşattığını öne sürdü. Ancak sahadaki kontrol durumunu ayrıntılı biçimde ortaya koyan resmi bir askeri açıklama yayımlanmadı.
Anlatıların kesişimi
Görgü tanıkları ve yerel kaynakların aktardıkları, resmî açıklamalarla büyük ölçüde örtüştü. Buna göre en şiddetli çatışmalar Ümmü Seyyale beldesinde yaşandı ve iki taraf da ağır kayıplar verdi. Çatışmalarda, özellikle ordu safında saldırıya katılan silahlı gruplardan çok sayıda saha komutanının hayatını kaybettiği belirtilirken, söz konusu gruplar saldırı gücünün komutanı ile bazı üst düzey isimlerin ölümünü doğruladı.
Sahadaki kaynaklar, orduyla müttefik güçlerin ilk olarak Ümmü Seyyale’ye girmeyi başardığını, ardından Cebra eş-Şeyh beldesine ilerlediğini aktardı. Aynı kaynaklara göre HDK, savunma hatlarının çöktüğünü andıran bir geri çekilme süreci yaşadı.
Ancak kaynaklar, HDK’nin daha sonra yeniden toparlanarak Ümmü Seyyale ve Cebra eş-Şeyh’e geri döndüğünü, buna karşılık ordu birliklerinin bu bölgelerden çekilerek Kuzey Kordofan’ın en büyük kenti el-Ubeyd’in yaklaşık 50 kilometre kuzeydoğusundaki Bara kentinde yeniden konuşlandığını bildirdi.
Taraflara yakın platformlar ise çatışmaların pazar günü boyunca sürdüğünü aktarırken, Nisan 2023’te savaşın başlamasından bu yana sık sık el değiştiren bölgede fiili kontrolün hangi tarafta olduğunun net biçimde doğrulanmasının güç olduğu ifade edildi.
Başkente giden yol
Ümmü Seyyale beldesi, askerî açıdan kritik bir konuma sahip bulunuyor. Kuzey Kordofan eyaletinin güneydoğusuna hâkim olmasının yanı sıra Beyaz Nil ve Hartum eyaletlerine yakınlığıyla öne çıkan belde, Bara kentine giden güzergâhın açılması ve savunulmasında kilit rol oynuyor. Ayrıca Hartum ile Kordofan’daki el-Ubeyd kentini birbirine bağlayan kara yolunun kontrolü açısından da stratejik önem taşıyor.
Savaş boyunca birçok kez çatışmalara sahne olan Ümmü Seyyale, uzun süredir HDK’nin kontrolünde bulunuyordu. Bölgeyi HDK’nin elinden almaya yönelik girişimler sonuçsuz kalırken, önceki çatışmalarda ordu ile ona destek veren silahlı gruplar ağır kayıplar verdi.
Cebra eş-Şeyh beldesi de başkent Hartum’u Kuzey Kordofan ve genel olarak Sudan’ın batısına bağlayan kara yoluna yakınlığı nedeniyle stratejik önem taşıyor. Aynı zamanda geçmişte şiddetli çatışmalara sahne olan çöl bölgesine açılan bir geçit niteliğinde bulunuyor. Eyaletin üçüncü büyük kenti olan Bara ise başkent ile Darfur bölgesini birbirine bağlayan yol ağını kontrol etmesi nedeniyle askeri ve lojistik açıdan büyük önem arz ediyor.
Savaşın başlamasından bu yana Bara, tarafların temel hedeflerinden biri oldu. Ordu, stratejik öneme sahip el-Ubeyd kentini güvence altına almak ve ülkenin batısına uzanan ikmal hatlarını açmak amacıyla Bara’yı kontrol etmeye çalışırken, HDK ise Kuzey Kordofan’daki varlığını güçlendirmek ve Darfur’daki nüfuz alanlarını Sudan’ın orta kesimlerine uzanan güzergâhlara bağlamak için kenti elinde tutmayı hedefliyor. Çatışmalar boyunca Bara birkaç kez el değiştirirken, ordu kente birden fazla kez girmesine rağmen HDK her seferinde yeniden kontrolü sağlamayı başardı.
Stratejik çatışma hattında yer alan bölge, birkaç ay süren durgunluğun ardından yeniden büyük kara muharebelerine sahne oldu. Çatışmaların, HDK’nin ele geçirmekle tehdit ettiği stratejik el-Ubeyd kentinin savunmasını güçlendirme amacıyla yoğunlaştığı belirtiliyor.
Kordofan… Büyük bir çatışma bölgesi
Sudan’da uzun süredir devam eden gerilimin artmasıyla ordu ile HDK arasında kapsamlı savaş patlak verdi. Çatışmaların başlıca merkezlerinden biri haline gelen Kordofan bölgesinde, insansız hava araçlarının (İHA) da kullanıldığı yoğun muharebeler yaşanıyor. HDK ve müttefikleri, ülkenin batısındaki Darfur bölgesinin yanı sıra Kordofan’ın geniş kesimlerini ve petrol sahaları ile altın madenleri bakımından zengin olan Güney Sudan sınırı boyunca uzanan bölgeleri kontrol altında tutuyor. Sudan’da 15 Nisan 2023’ten bu yana devam eden ordu-HDK çatışmalarında en az 60 bin kişi hayatını kaybetti, yaklaşık 13 milyon kişi yerinden edildi. Savaş, ülkenin birçok bölgesini kıtlığın eşiğine sürüklerken, 30 milyondan fazla kişinin insani yardıma ihtiyaç duyduğu belirtiliyor.
Öte yandan Sudan’da yapılan ilk resmi çok boyutlu yoksulluk araştırması, savaş başlamadan önce dahi nüfusun yüzde 82,8’inin ağır yaşam koşulları altında bulunduğunu ortaya koydu. Söz konusu veriler, ülkenin modern tarihindeki en büyük insani krize sürüklenmeden önce de ciddi ekonomik ve sosyal sorunlarla karşı karşıya olduğunu gözler önüne serdi.
Yoksulluğun en büyük tezahürleri
Araştırmanın sonuçlarına göre, sağlık hizmetlerine erişimde yaşanan yetersizlik yoksulluğun en belirgin göstergesi olarak öne çıktı. Nüfusun yüzde 97,3’ü sağlık hizmetlerine yeterince erişemezken, bunu yüzde 86,9 ile sanitasyon hizmetlerindeki yetersizlik ve yüzde 64,9 ile yemek pişirme yakıtına erişim sorunu izledi. Böylece sağlık sektörü, çok boyutlu yoksulluk endeksini yükselten en önemli unsur olarak kaydedildi.
Coğrafi dağılım açısından ise en yüksek yoksulluk oranları Darfur ve Kordofan eyaletlerinde görüldü. Listenin başında Orta Darfur yer alırken, onu Doğu Darfur, Güney Kordofan, Batı Kordofan ve Güney Darfur takip etti. Buna karşılık Hartum ile Kuzey Eyaleti en düşük yoksulluk oranlarının görüldüğü bölgeler oldu. Ancak raporda, bu iki eyaletteki koşulların da kırılgan olduğu uyarısında bulunularak, olası ekonomik veya insani şoklar karşısında çok sayıda kişinin hızla yoksulluğa sürüklenebileceğine dikkat çekildi.
