Kahire ile Şam ilişkilerde kademeli bir gelişim yaşandığı bir dönemde, on yılı aşkın bir aradan sonra iki başkent arasında doğrudan uçuşların yeniden başlatılmasına yönelik prosedürler sürüyor.
Mısır ve Suriye'de Şarku’l Avsat gazetesine konuşan gözlemcilere göre Mısırlı bir bakanın ‘yakında’ olduğunu belirttiği uçuşların yeniden başlamasına yönelik adımlar, iki ülke arasındaki yakınlaşmayı güçlendiriyor. Gözlemciler, orta vadede ekonomik iş birliğinin sürekli iletişim kanalı olacağını, tam diplomatik temsilin yeniden başlatılmasının ise sürekli istişarelere konu olmaya devam edeceğini öngörüyor.
Beşşar Esed rejiminin 2024 yılının aralık ayında düşmesinden bu yana, Mısır-Suriye ilişkileri, Kahire'nin silahlı unsurlar dosyasına ilişkin endişeleri nedeniyle temkinli ikili temaslar yönünde ilerlerken, bu süreç kademeli olarak ekonomik iş birliğine doğru yöneldi.
Birkaç gün önce, Suriyeli diplomat Yahya Diyab, Mısır makamlarınca akredite edilmesinin ardından resmen görevine başlayarak Kahire'deki Suriye temsilciliğinde geçici işlerden sorumlu yetkili oldu. Şarku’l Avsat’a konuşan Suriyeli bir diplomatik kaynak, Kahire'nin ‘Suriye hükümeti tarafından adaylığı gösterilen Diyab'ın, Mısır'daki temsil görevi için belgelerini onayladığını’ ve kendisinin ‘Mısır başkentinden fiilen göreve başladığını’ belirtti.
Yakında beklenen uçuşların yeniden başlaması
CNBC Arabia dün, Mısır Sivil Havacılık Bakanı Sameh el-Hafni'ye dayandırdığı haberinde, Mısır ile Suriye arasında doğrudan uçuşların yeniden başlatılmasının ‘yakında’ gerçekleşeceğini, Suriye makamlarıyla hâlihazırda görüşmelerin sürdüğünü aktardı.
Bu gelişme, bu ayın 12'sinde Suriye'nin başkenti Şam'da Diyab, Sivil Havacılık ve Hava Taşımacılığı Genel Otoritesi Başkanı Ömer el-Hasri ve Mısır'ın Şam Büyükelçiliği Geçici İşler Sorumlusu Muhammed el-Faki'nin katılımıyla gerçekleşen görüşmeden yaklaşık iki hafta sonra gerçekleşti.
Suriye Sivil Havacılık Otoritesi'nin açıklamasına göre iki taraf, sivil havacılık alanında ortak iş birliğinin güçlendirilmesi yollarını, özellikle iki ülke arasındaki hava taşımacılığı hareketliliğini canlandırmaya, yolcu hareketliliğini kolaylaştırmaya ve ikili ilişkileri güçlendirmeye katkı sağlayacak hava bağlantısının yeniden kurulmasını ele aldı.
Eski Mısır Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Muhammed Hicazi, Mısır ile Suriye arasında doğrudan uçuşların yakında yeniden başlayacağına dair haberlerin, hava taşımacılığıyla ilgili bir prosedürden öte, siyasi ve stratejik boyutlar taşıdığını değerlendiriyor.
Hicazi, Şarku’l Avsat gazetesine yaptığı açıklamada, ‘doğrudan uçuşları yeniden başlatma yönelimi, Suriye devletinin birliğini destekleme ve ulusal kurumlarının korunmasına dayanan istikrarlı bir Mısır vizyonu çerçevesinde Mısır-Suriye ilişkilerinin seyrinde bir gelişimin açık bir göstergesidir. Bu vizyon, Suriye'nin istikrarının Bilâdu'ş-Şam bölgesinin istikrarı ve Arap ulusal güvenliği için temel bir dayanak teşkil ettiği inancından hareket ediyor" dedi.
Hicazi, uçuşların yeniden başlatılmasının ancak iki ülkenin sivil havacılık makamları arasında yüksek düzeyde güvenlik ve teknik koordinasyon sağlanmasının ardından mümkün olabileceğini vurgulayarak, bunun karşılıklı bir güven ve ikili ilişkileri daha geniş ufuklara taşıma yönünde bir siyasi irade bulunduğunu yansıttığını belirtti.
Mısır ile Suriye arasındaki iş birliği, son aylarda dikkat çekici bir ivme kazandı. Geçen haziran ayında, Mısır Petrol ve Mineral Kaynaklar Bakanı Kerim Bedevi, Suriye Enerji Bakanı Muhammed el-Beşir ile bir araya gelerek ortak iş birliğinin güçlendirilmesi yollarını görüştü.
Geçen nisan ayının sonlarında Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah es-Sisi, Kıbrıs'ta düzenlenen ‘Arap-Avrupa İstişare Zirvesi’ kapsamında Suriye Cumhurbaşkanı Ahmed eş-Şara ile bir araya geldi. Kahire ve Şam'daki medya organları o dönemde, iki cumhurbaşkanı arasında bölgedeki gelişmeleri ele almak ve iş birliğini güçlendirmek amacıyla ‘samimi bir görüşme’ gerçekleştiğini bildirmişti.
Bunu, Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani'nin 3 Mayıs'ta Kahire'ye gerçekleştirdiği ziyaret izledi. Bu ziyaret, iki ülke arasında ortak bir iş konseyi kurulması ve ticari ile ekonomik iş birliği alanlarının genişletilmesi kararının duyurulmasıyla sonuçlandı; bölgedeki gelişmelere ilişkin tutumların koordine edilmesinin önemi de vurgulandı.
Şam Üniversitesi'nden ekonomi profesörü Abdülkadir Azzuz'a göre doğrudan uçuşların beklenen dönüşü, iki ülke arasındaki yakınlaşma sürecini güçlendiriyor. Özellikle ilişkilerin normal seyrine dönmesi, Arap ulusal güvenliği açısından büyük önem taşıyor.
Şarku’l Avsat’a konuşan Azzuz, bu sürecin, Mısır'daki Suriyeli topluluğun büyük bir bölümünün aracı ülkelere başvurmak yerine doğrudan Şam'a dönmesini kolaylaştıracağını, bunun maliyetleri azaltacağını, ayrıca iki ülke arasındaki ticari değişimi güçlendirip nakliye maliyetlerini düşüreceğini ekledi.
Azzuz, doğrudan uçuşların yeniden başlamasının ‘teknik bir mesele olmaktan öte, ilişkilerin iyileşmesinin ve bunları daha iyi bir aşamaya taşıma, iş birliği ve ortaklıkta yeni bir düzeye geçme yönünde siyasi bir isteğin göstergesi olduğunu’ vurguladı.
Gelişen iş birliği
Şam, geçtiğimiz ocak ayında, Mısır ticaret odaları ve iş dünyasından 26 üst düzey ismin katılımıyla ilk Mısır-Suriye ‘ekonomik ve yatırım forumuna’ ev sahipliği yaptı. Forumun amacı, iki ülkenin ticaret odaları arasında etkin ortaklıklar kurmak ve ticaret, sanayi, hizmetler, altyapı ve yeniden inşa alanlarında iş birliği fırsatlarını keşfetmekti.
O dönemde Suriye Cumhurbaşkanı Şara, Mısırlı iş insanları heyetiyle bir araya gelerek, iki ülke arasındaki ilişkiler hakkında olumlu bir söylem geliştirdi ve Mısırlı iş dünyası ile şirketleri, Suriye'nin yeniden inşa projelerine ve tarım, enerji gibi diğer ekonomik sektörlere katılmaya davet etti.
Bu yakınlaşmayla birlikte, gelecekte diplomatik temsilin tam olarak yeniden başlatılması ve büyükelçilerin geri dönüşüyle sonuçlanacak ek adımların atılabileceğini öngören Azzuz, ekonomik kapının, ilişkilerin daha büyük düzeylere taşınması için iki ülke arasındaki sürekli iletişim kanalı olacağını değerlendirdi.
Öte yandan Hicazi, Kahire ile Şam arasındaki uçuşların yeniden başlamasının, diyalog, iş birliği ve angajmanın bölgenin krizlerinin çözümünde artık daha etkili araçlar haline geldiği ve Mısır'ın ulusal devleti destekleme, devletlerin egemenliğine saygı gösterme, bölgede güvenlik ve istikrarı güçlendirme temelli dengeli politikasını sürdürdüğü mesajını taşıdığını vurguladı.
