Sudan’ın başkenti Hartum’da uyuşturucu ticareti ve kullanımının hızla yaygınlaştığı belirtilirken, resmi makamlar bunun gençlerin geleceği açısından doğrudan bir tehdide dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Savaşın denetim ve tedavi mekanizmalarını zayıflatması, kaçakçılık ve uyuşturucu satış ağlarının sokaklarda, kafelerde ve eğitim kurumlarının çevresinde faaliyet göstermesi için elverişli bir ortam oluşturdu.
Şarku’l Avsat’ın Hartum’da Nil Nehri’ne bakan bölgelerde yaptığı saha çalışması, her gün saat 09.00 ile 13.00 arasında çoğunluğunu gençlerin oluşturduğu onlarca kişinin uyuşturucu temin etmek amacıyla bölgeye geldiğini ortaya koydu. Bu hareketlilik, hükümetin Hartum’un Hızlı Destek Kuvvetleri’nden (HDK) geri alınmasının ardından başkente dönmesine rağmen devam ediyor.
Uyuşturucuyla Mücadele Genel İdaresi Başkanı Tümgeneral Muhammed Ahmed el-Emin, uyuşturucu satış ağlarının genellikle gizlilik içinde faaliyet gösterdiğini söyledi. Ancak saha çalışmasının, uyuşturucu satışının ve kullanımının artık açıkça gerçekleştirildiğini ortaya koyduğunu belirten el-Emin, bölgede esrar dumanının etrafı kapladığını ifade etti.
Şarku’l Avsat, uyuşturucu satıcılarından birini de görüntüledi. 50’li yaşlarında, şık giyimli ve siyah gözlüklü olan adamın elinde dizüstü bilgisayar çantasını andıran bir çanta bulunuyordu. Ancak çantada çeşitli türlerde uyuşturucular yer alıyordu. Şarku’l Avsat, gençlerden birinin adama yaklaşarak selamlaştığını ve uyuşturucu madde olduğu tahmin edilen haplar karşılığında kendisine para verdiğini gözlemledi.
Savaşın ateşinden kurtulan ağaçların arasında bulunan başka bir noktada ise 20’li yaşlarında bir kadın, kurşun izleri bulunan otomobiliyle durdu. Bir kişiyle şakalaştıktan sonra bu kişi kadına küçük beyaz bir poşet verdi ve kulağına bir şeyler fısıldadı. Kadın ise kısa süre içinde bölgeden ayrıldı.
Görgü tanıkları, uyuşturucu alımının, maddenin türü ve teslimat yerinin önceden telefonla belirlenmesinin ardından birkaç dakika içinde gerçekleştirildiğini söyledi. Tanıklar, satıcıların polis baskınlarından kaçınmak amacıyla yerlerini sürekli değiştirdiğini belirtti.
Uyuşturucu ticaretinin bazı kafelerde de sürdüğü, talep edilen maddelerin ‘delivery’ hizmetiyle müşterilere ulaştırıldığı bildirildi. Teslimat sırasında ortaya çıkan riskler nedeniyle fiyatların daha yüksek olduğu belirtilirken, tek dozun fiyatının 15 ila 50 Sudan cüneyhi, yani yaklaşık 3 ila 10 ABD doları arasında değiştiği kaydedildi.
Hartum Valisi Ahmed Osman Hamza da daha önce bazı kafelerde uyuşturucu ticareti ve kullanımının bulunduğunu kabul etmişti. Hamza, bu durumun eğitim kurumlarına ve çocuklara kadar yayılabileceği uyarısında bulunarak başkentin coğrafi yapısı ve geniş yüzölçümünün uyuşturucu üretimi, ticareti ve kullanımındaki artışa katkıda bulunduğuna işaret etmişti.
Üç uyuşturucu türü
Uyuşturucuyla Mücadele Genel Müdürlüğü Teknik İşler Dairesi Başkanı Yarbay Zahir Halefullah, uyuşturucu maddeleri üç ana gruba ayırıyor. Bunların ilki, kenevirden elde edilen esrar gibi bitkisel kaynaklı doğal uyuşturucular. İkinci grupta, doğal maddelerin kimyasal işlemlerden geçirilmesiyle elde edilen yarı sentetik uyuşturucular yer alıyor. Üçüncü grubu ise laboratuvarlarda üretilen sentetik uyuşturucular oluşturuyor. Halefullah, burada uyuşturucu kavramının yaygın anlamıyla kullanıldığını ve etkileri birbirinden farklı maddeleri kapsadığını belirterek bunlar arasında yatıştırıcılar, uyarıcılar ve halüsinojen maddelerin bulunduğunu söyledi.
Halefullah, Hartum’da en yaygın sentetik uyuşturucuların başında ‘ice’ ya da kristal metamfetaminin geldiğini belirtti. Yerel olarak ‘şabu’ adı verilen bu madde, merkezi sinir sistemi üzerinde son derece güçlü uyarıcı etkiye sahip. Buz veya şap taşını andıran şeffaf kristaller halinde bulunan maddeye, kullanıcılar ve satıcılar tarafından ‘buz’ ve ‘şeytan’ gibi isimler veriliyor. Halefullah, söz konusu maddenin ağız yoluyla alınabildiğini, burundan çekilebildiğini, içilebildiğini veya enjekte edilebildiğini belirterek kullanımının halüsinasyonlara ve psikolojik bozukluklara yol açabileceğini söyledi. Metamfetaminin ayrıca burun, akciğer, karaciğer, böbrek, dişler, kalp ve beyin üzerinde ciddi hasara neden olabildiğini belirten Halefullah, aşırı dozun ise ölüme yol açabileceği uyarısında bulundu.
Halefullah, söz konusu maddenin yüksek fiyatının bazı kullanıcıları son derece tehlikeli bir yönteme yönelttiğini de söyledi. Buna göre bazı kişiler, maddeyi kısa süre önce kullanmış bir kişinin kanını çekerek kendi vücutlarına enjekte ediyor. Bu kişilerin, kanın uyuşturucunun bir bölümünü içerdiğine inandığı belirtilirken Halefullah, söz konusu uygulamanın HIV, viral hepatit ve bakteriyel enfeksiyonlara yakalanma riskini artırdığı uyarısında bulundu.
Ice’ın ilk dozunun kullanılması kişinin mutlaka bağımlı olacağı anlamına gelmese de metamfetamin, güçlü psikolojik ve fiziksel bağımlılık oluşturma özelliğine sahip. Bu durum, kişinin uyuşturucu kullanımını kontrol edememesine ve yol açtığı sağlık, psikolojik ve sosyal zararlara rağmen kullanmaya devam etmesine neden olabiliyor.
Uyuşturucuyla Mücadele Genel İdaresi Başkanı Tümgeneral Muhammed Ahmed el-Emin, savaşın başlamasının ardından uyuşturucu kullanımının belirgin biçimde arttığını belirterek, bu durumu ‘savaş kadar tehlikeli, gizli bir mücadele’ olarak nitelendirdi. El-Emin, uyuşturucu kullanımının insan kaynaklarını hedef aldığını söyledi. El-Emin, HDK’yi, kontrolü altındaki bölgelerde uyuşturucu üretmek ve dağıtmakla suçladı. HDK’nin elinden alınmasının ardından Bahri kentinin kuzeyindeki Cili bölgesinde bir uyuşturucu imalathanesinin ele geçirildiğini belirtti.
Uyuşturucuyla mücadele stratejisinin üç temel başlığa dayandığını ifade eden el-Emin, bunların arzın azaltılması, talebin düşürülmesi ve bağımlıların tedavisi olduğunu söyledi. Arzın azaltılması kapsamında uyuşturucu tohumlarının ekim bölgelerine ulaşmasının engellenmesi, ekinlerin imha edilmesi ve kaçakçılık şebekelerinin takibe alınması hedefleniyor. Talebin azaltılması için ise okullarda ve gençlik merkezlerinde bilinçlendirme kampanyaları düzenlenirken, bağımlıların tedavisi sağlık kuruluşlarıyla koordinasyon içinde yürütülüyor.
El-Emin, daha önce yaptığı bir açıklamada, orduyu destekleyen bazı silahlı unsurların da uyuşturucu ticaretine karıştığını kabul etmişti. El-Emin, suç şebekelerinin gelişmiş teknolojiler kullandığını ve bu nedenle polisin faaliyetlerinin tamamını takip etmesinin mümkün olmadığını belirtmişti.
Tedavi alanında ise Sağlık Bakanı Heysem Muhammed İbrahim, Hartum’daki Ticani el-Mahi Hastanesi’nin bağımlılık tedavisi bölümünün ve Abdulal el-İdrisi Kliniği’nin yeniden faaliyete geçirilmesi için çalışmalar yürütüldüğünü, ayrıca Port Sudan’daki tedavi merkezlerinin de rehabilite edileceğini açıkladı. İbrahim, psikiyatri kliniklerine başvuran vakaların yüzde 60’ının bağımlılıkla bağlantılı olduğunu, kadınlar arasındaki bağımlılık oranında da artış kaydedildiğini belirtti. 25-30 yaş grubunda uyuşturucu kullanım oranının ise yaklaşık yüzde 55’e ulaştığını söyledi.
Şarku’l Avsat’a konuşan uyuşturucu kullanıcılarından biri, bazı satıcıların gençleri İce’ın ilk dozunu ücretsiz vererek uyuşturucuya alıştırdığını, ardından sonraki dozların ücretini talep ettiğini anlattı. Bunun bazı kullanıcıları para bulmak için hırsızlık yapmaya veya başka suçlara yönelttiğini belirten kişi, uyuşturucu parasını temin etmek amacıyla suç işlendiğini söyledi. Halefullah da uyuşturucu parasını karşılamak amacıyla cinayet dahil çeşitli suçların işlendiğini doğruladı.
Uyuşturucu bağımlılığından kurtulan ve adını açıklamak istemeyen bir kişi ise 15 yıl önce Hartum’daki köklü üniversitelerden birine girdikten sonra bir sınıf arkadaşının kendisini uyuşturucuya yönlendirmesiyle kullanmaya başladığını anlattı. Yıllar boyunca bağımlılıkla mücadele eden kişi, tedavi gördükten sonra 2022’nin sonunda bağımlılıktan kurtulduğunu söyledi.
Sudan Güvenlik ve Savunma Konseyi de hukuki mücadeleyi sıkılaştırmak amacıyla bu hafta uyuşturucu suçlarına bakmak üzere özel mahkemeler kurulmasına karar verdi. Ancak uyuşturucu sorunuyla mücadelede başarı, mücadele birimlerinin kapasitesinin güçlendirilmesine, tedavi merkezlerinin yaygınlaştırılmasına ve bağımlılığın sağlık, sosyal ve güvenlik boyutları iç içe geçmiş bir sorun olarak ele alınmasına bağlı görünüyor. Bu durum, kapsamlı bir mücadele ve müdahale mekanizmasını gerekli kılıyor.
