“Flydubai” yolcuları, dün Tel Aviv yakınlarındaki Ben Gurion Havalimanı’na ulaşmasının ardından. (AP)
Dün Tel Aviv’e gitmek üzere Birleşik Arap Emirlikleri merkezli “Flydubai” şirketine ait bir uçakta bulunan en az 100 yolcu, ilk bilgilere göre mürettebat arasındaki tartışmadan kaynaklanan olaydan yara almadan kurtuldu. Olayın ardından uçak, Suudi Arabistan’ın Tebük kentindeki havalimanına acil iniş yaptı.
Olayın nedenine ilişkin açıklamalar farklılık gösteriyor. BAE merkezli şirket, nedenlerin “bu ilk aşamada henüz bilinmediğini” ve olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü belirtirken, İsrailli yetkililer olayı “terör saldırısı” olarak nitelendirdi.
“Flydubai” sözcüsü yaptığı açıklamada, kokpitte bir tartışma yaşandığını bildirdi. Tebük’teki Prens Sultan bin Abdülaziz Havalimanı da yayımladığı açıklamada, hava trafik kontrol merkezinin uçaktan acil durum çağrısı aldığını ve acil iniş talebinde bulunulduğunu belirtti. İnişe izin verilirken, ilgili birimler tarafından yolculara terminalde gerekli desteğin sağlandığı ifade edildi.
Havalimanı yönetimi ayrıca, hava seyrüseferinin, yolcuların ve kabin ekiplerinin güvenliğine ilişkin ilgili uluslararası anlaşma ve sözleşmeler doğrultusunda, Suudi Arabistan Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan düzenleme ve talimatlara uyulduğunu vurguladı.
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, uçaktaki yolcuların “saldırganı etkisiz hale getirerek büyük bir felakete yol açmasını engellediğini” söyledi. Ancak İsrail Savunma Bakanı Yisrael Katz, olayın “cihatçı bir saldırı girişimi” olduğunu kesin bir dille savundu. Katz, “Saldırganın tek bir amacı vardı: uçağı düşürmek” ifadesini kullandı.
Fransız gazetesi “Le Monde” tarafından yayımlanan ve İsrailli “Sessizliği Kırmak” (Breaking the Silence) kuruluşunun topladığı İsrailli askerlerin tanıklıklarına dayanan bir rapor, İsrail ordusunun Gazze Şeridi’ndeki savaş sırasında hedefleri belirleme yöntemleri ve bombardıman kurallarına ilişkin yeni ayrıntılar ortaya koydu. Raporda, bazı saldırılarda ölebilecek sivillerin sayısına ilişkin önceden tahminler yapıldığı ve olası hedeflerin belirlenmesinde yapay zekâ tabanlı sistemlerden yararlanıldığı belirtildi.
Kimliklerinin açıklanmasını istemeyen askerlerin ifadelerine dayanan rapor, bombardıman kararlarının nasıl alındığına, hedef alınan bölgelerde sivillerin varlığıyla nasıl başa çıkıldığına ve dijital sistemlerin bilgi toplama, analiz etme ve bunları hedef listelerine dönüştürme sürecinde giderek artan rolüne ilişkin bir tablo sunuyor.
Raporda ele alınan başlıca olaylardan biri, İsrail ordusunun 31 Ekim 2023’te Gazze Şeridi’nin kuzeyindeki Cibaliye Mülteci Kampı’na düzenlediği saldırı. İsrail’in açıklamasına göre saldırının hedefi, Hamas’a bağlı bir taburun komutanı olan ve bir tünel ağının içinde bulunan İbrahim Biari’ydi. “Le Monde”un aktardığı verilere göre bombardımanda 68’i çocuk 126 Filistinli hayatını kaybederken, yaklaşık 280 kişi yaralandı.
Askerlerin tanıklıklarına göre İsrail ordusu, söz konusu operasyonda yaşanabilecek sivil kayıpların boyutunu önceden biliyordu. Ordu içinde “Naza” olarak adlandırılan ilk değerlendirmede yaklaşık 300 kişinin hayatını kaybedebileceği öngörüldü. Hedefin konumunun daha kesin biçimde belirlenmeye çalışılması sırasında komutanın tünel ağının tam olarak neresinde olduğunun bilinmemesi, saldırının kapsamının genişletilmesine ve çevredeki binalarla bölgelerin de hedef alınmasına yol açtı.
Raporda yer verilen tanıklıklara göre Cibaliye saldırısı münferit bir olay gibi görünmüyor. İHA operatörlerinden biri, farklı ateş açma kurallarının bulunduğunu ve bazı durumlarda Hamas veya İslami Cihad’la bağlantılı olduğundan şüphelenilen kişilerin evlerinde veya sokakta hareket halindeyken dahi hedef alınmasına izin verildiğini anlattı.
Asker ayrıca her operasyon için önceden öngörülen sivil kayıp tahminlerinin bulunduğunu, bu tahminlerin hiç sivil kayıp yaşanmamasından bazı durumlarda onlarca kişinin hayatını kaybetmesine kadar uzandığını söyledi.
İsrail ordusunun Gazze kentinde hedef aldığı bir aracın enkazı (EPA)
Nüfusun tahmini için iletişim verileri
Rapora göre İsrail ordusu, hedef alınması planlanan bölgelerde kalan nüfusun sayısını tahmin etmek için teknolojik araçlardan da yararlandı. İletişim verileri üzerinden belirli bir bölgedeki tahliye oranının yüzde 25, 50 veya 75 seviyesinde olup olmadığı tahmin edilebiliyordu.
Askerlerden biri, bazı büyük binaların, bölge sakinlerinin yaklaşık yüzde 75’inin bölgeden ayrıldığını gösteren veriler elde edildiğinde hedef alındığını söyledi. Bunun, saldırı sırasında bölgede bulunan sivil sayısını azaltmaya yönelik bir uygulama olduğu belirtildi.
Savaşın ilk aylarında bombardımanların kapsamı son derece genişti. İsrail Hava Kuvvetleri verilerine göre savaşın ilk haftasında Gazze Şeridi’ne 6 binden fazla bomba atıldı. Bunların önemli bir bölümünün ağırlığı 500 ila 1000 kilogram arasında değişen ağır bombalar olduğu ifade edildi.
Ordu ayrıca “ateş kuşakları” olarak bilinen, geniş bölgeleri hedef alan eş zamanlı saldırı dizilerine başvurdu. Bu saldırıların amacı, çok sayıda noktayı imha etmek ve kara birliklerinin ilerlemesinin önünü açmaktı.
Hedef belirlemede yapay zekâ
Raporda dikkat çekilen başlıca hususlardan biri de yapay zekâ sistemlerinin hedef belirleme sürecinde oynadığı rol oldu. İsrail ordusunun kısa sürede büyük miktarda veriyi işleyerek bunları olası hedef listelerine dönüştürebilen sistemler geliştirdiği belirtildi.
Bu sistemler arasında, askerî faaliyetlerle bağlantılı olduğu düşünülen yer ve tesisleri belirlemek için verileri kullanan “Habsora” veya “İncil” ile kişilerin askerî faaliyetlerle bağlantılı olma ihtimaline ilişkin değerlendirme sunan “Lavender” sistemi bulunuyor.
İsrail ordusu, bu sistemlerin bağımsız olarak öldürme kararı vermediğini ve nihai kararın insanlar tarafından alındığını savunuyor. Ancak raporda yer verilen tanıklıklar, özellikle dijital sistemlerin kısa süre içinde çok sayıda hedef üretmesi nedeniyle bu karar sürecinin niteliğine ilişkin soru işaretleri doğuruyor.
7 Ekim 2023’ten bu yana yaklaşık 200 tanıklık toplayan “Sessizliği Kırmak” kuruluşu ise sivil kayıpların sınırlı sayıdaki olağanüstü saldırıyla açıklanamayacağını, kendi değerlendirmesine göre bunun, çatışmaya doğrudan katılmayanlar arasında yüksek düzeyde kayıplara izin veren operasyonel kurallar ve uygulamalarla bağlantılı olduğunu belirtiyor.
Buna karşılık İsrail ordusu, sivillere yönelik riskleri azaltmak için broşürler dağıtmak, kısa mesajlar göndermek ve halkı hedef alınan bölgeleri terk etmeye çağıran diğer yöntemleri kullanmak da dahil olmak üzere çeşitli önlemler aldığını belirtiyor. Ordu ayrıca savaş sırasında meydana gelen çok sayıda olayla ilgili soruşturma başlattığını belirtiyor.
Şarku’l Avsat’ın Le Monde”den aktardığı habere göre İsrail ordusu yaklaşık 150 olayı incelenmek üzere askerî savcılığa sevk etti. En az 2 vakada ise cezai soruşturma başlatıldı.
Bu tanıklıklar, uluslararası gazetecilerin Gazze Şeridi’ne girişinin hâlâ ciddi ölçüde kısıtlandığı bir dönemde gündeme geliyor. Bu durum, askerlerin anlatımlarını gazetecilik soruşturmaları ve insan hakları kuruluşlarının verileriyle birlikte, askerî operasyonların nasıl yürütüldüğü ve savaşın yol açtığı sivil kayıpların boyutuna ilişkin daha ayrıntılı bir tablo ortaya koymaya katkı sağlayan kaynaklar arasına yerleştiriyor.
Taiz ve Lahic, Yemen’de büyük bir savaşın habercisi olan gelişmeleri tetikliyorhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5324579-taiz-ve-lahic-yemen%E2%80%99de-b%C3%BCy%C3%BCk-bir-sava%C5%9F%C4%B1n-habercisi-olan-geli%C5%9Fmeleri-tetikliyor
Taiz ve Lahic, Yemen’de büyük bir savaşın habercisi olan gelişmeleri tetikliyor
Yemen yönetiminin genel seferberlik ilanı yönündeki adımı, Husilere karşı belirleyici bir savaşın başlatılacağına işaret ediyor. (Askerî medya)
Yemen hükümeti ile Husiler arasındaki çatışmalar, Taiz ve Lahic cephelerindeki savaşın şiddetlenmesiyle daha yoğun bir aşamaya girdi. Kara, hava ve füze operasyonlarının yanı sıra devlet kurumlarının genel seferberliği hayata geçirmek ve askerî hazırlık seviyesini yükseltmek üzere harekete geçmesi, İran’la müttefik olan Husilere karşı büyük bir çatışmaya yönelik resmî hazırlık yapıldığına işaret ediyor.
Çatışmalar, Taiz’in batısı ile Lahic’e uzanan bölgelerde yoğunlaşıyor. Hükümet güçleri, “Amalika Tugayları”, “Vatan Kalkanı” güçleri ve aşiret savaşçılarının desteğiyle, Husi saldırıları, sızma ve kuşatma girişimlerine karşı şiddetli çatışmalara giriyor. Mudâribe ve el-Are bölgesindeki el-Uğbera cephesinde gece boyunca çatışmalar yaşanırken, Vaziye, el-Bazile ve ez-Zuhura’daki Husi mevzilerine hava saldırıları düzenlendi.
Taiz’de ise Husiler, eş-Şemayitayn ve et-Turbe bölgelerindeki yerleşim alanlarına yönelik füze saldırılarını yoğunlaştırdı. Saldırılarda maddi hasar meydana gelirken bazı siviller de yaralandı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre hükümet güçleri, 24 saat içinde 414 hedefe yönelik operasyon gerçekleştirdi. Bu operasyonlar, bir gün önce 356 operasyon düzenlendiğinin duyurulmasının ardından gerçekleşti. Hükümet güçleri, önceki operasyonlarda 476 Husi milisinin öldürüldüğünü veya yaralandığını öne sürerken, son 4 güne ilişkin açıklanan toplam bilançoyu yaklaşık 3 bin ölü ve yaralı olarak verdi.
Sahadaki tırmanış, Yemen ordusunun genel seferberlik kapsamında operasyonlarını onaylaması ve Ulusal Savunma Konseyi’nin güçlerin hazırlık seviyesinin yükseltilmesi ile ulusal kaynak ve çabaların birleştirilmesini görüşmesiyle eş zamanlı gerçekleşiyor.
Humus’ta otobüse silahlı saldırı: 7 ölü, 4 yaralıhttps://turkish.aawsat.com/arap-d%C3%BCnyasi/5324529-humus%E2%80%99ta-otob%C3%BCse-silahl%C4%B1-sald%C4%B1r%C4%B1-7-%C3%B6l%C3%BC-4-yaral%C4%B1
Humus Sağlık Müdürlüğü’nden bir yetkili Suriye Arap Haber Ajansı SANA yaptığı açıklamada, Humus’ta Misyaf Köprüsü üzerinde bir otobüse ateş açılması sonucu en az 7 kişinin hayatını kaybettiğini, 4 kişinin de yaralandığını söyledi. Yetkili, yaralıların hastanelere kaldırıldığını belirtti.
Fransız Haber Ajansı AFP konuşan ve kimliğinin açıklanmasını istemeyen bir güvenlik kaynağı ise saldırının Suriye’nin orta kesimindeki Humus vilayetinde bir elektrik şirketi çalışanlarını taşıyan otobüsü hedef aldığını söyledi. Kaynak, otobüste “özel bir elektrik şirketinde çalışan mühendis ve işçilerin” bulunduğunu aktardı.
SANA muhabiri de İç Güvenlik Güçlerinin Misyaf Köprüsü’nde otobüsün hedef alınmasına ilişkin saldırıyla ilgili soruşturma başlattığını ve saldırının faillerinin belirlenerek adalete teslim edilmesi için çalışmaların sürdüğünü bildirdi.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
