Lübnan, Türk-İsrail çekişmesinin mayın tarlasında yol alıyor

Ankara, Hizbullah ve Şam arasında arabuluculuk rolü mü oynuyor?

Lübnan'ın güneyindeki Sayda köyünde bir Türk inşaat şirketinin üssünde, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü'ne (UNIFIL) ait araçlar park halinde görülüyor (AFP)
Lübnan'ın güneyindeki Sayda köyünde bir Türk inşaat şirketinin üssünde, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü'ne (UNIFIL) ait araçlar park halinde görülüyor (AFP)
TT

Lübnan, Türk-İsrail çekişmesinin mayın tarlasında yol alıyor

Lübnan'ın güneyindeki Sayda köyünde bir Türk inşaat şirketinin üssünde, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü'ne (UNIFIL) ait araçlar park halinde görülüyor (AFP)
Lübnan'ın güneyindeki Sayda köyünde bir Türk inşaat şirketinin üssünde, Birleşmiş Milletler Lübnan Geçici Gücü'ne (UNIFIL) ait araçlar park halinde görülüyor (AFP)

Süreyya Şahin

Temmuz ayı sonunda Lübnan Cumhurbaşkanı Joseph Avn ve Başbakan Nevaf Selam'ın Ankara ziyaretlerinin ardından Lübnan-Türkiye ilişkilerinde yeni bir başlangıç ​​yaşanırken, İsrail'in ağustos ayında Suriye'nin kuzeyinde, ağırlıklı olarak Türk nüfuzu altında olduğu düşünülen Ebu’z Zuhur Havaalanını bombalaması sonucu Türk-İsrail ilişkilerindeki gerilim tırmandı.

Bu durum, özellikle 2024 ve 2026 yıllarında girişilen Gazze ve İran'a destek savaşının ardından işgal ettiği Lübnan topraklarından İsrail'in çekilmesi için müzakereler yürüten Lübnan'ın, Türkiye ve İsrail dosyaları ile onlarla bağlantılı son derece hassas ve kırılgan meseleler karşısındaki kırılgan konumuna dair birçok soruyu gündeme getirdi.

Lübnan ve Türkiye arasında atılan önemli adımların, 26 Haziran'da Lübnan ile “Çerçeve Anlaşması”nı imzalayan İsrail'i rahatsız ettiğine şüphe yok. Bu çerçeve kapsamında yedi görüşme turu yapıldı ve sekizincisinin önümüzdeki ekim ayında yapılması bekleniyor.

Türkiye'ye siyasi bir mesaj niteliğinde olan Ebu’z Zuhur'un bombalanmasının ardından, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, İsrail'in Türkiye'yi Suriye'de askeri üs kurmaması konusunda uyardığını belirtti. Zira İsrail'de, Suriye-Türkiye askeri iş birliği konusu başta olmak üzere, Türkiye'nin bölgedeki rolüne ilişkin artan bir endişe var.

Türkiye'nin İsrail'i tanıyan ilk Müslüman çoğunluklu ülke olduğunu ve onunla doğrudan veya dolaylı bir savaşa girmediğini belirtmekte fayda var. Akdeniz'deki Türk-İsrail anlaşmazlığı, geniş çaplı bir askeri ve stratejik rekabete dönüştü. Bu kapsamda iki taraf arasında 20 Ağustos'ta denizde bir sürtüşme kaydedildi. İsrail donanması komutanları, İsrail'in bölgedeki “hareket özgürlüğünün” korunacağı konusunda uyarılarda bulundular.

scdfv
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Lübnanlı mevkidaşı Joseph Avn, Ankara'daki Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nda gerçekleşen görüşmeleri öncesinde düzenlenen karşılama töreninde onur kıtasını selamlıyor, 30 Temmuz 2026 (AP)

Türkiye ziyaretinin ardından Cumhurbaşkanı Avn, özellikle iki ülke arasındaki son silah anlaşmasıyla birlikte İsrail ile askeri ve savunma ortaklığının güçlendiği bir dönemde, 31 Ağustos'ta Yunanistan'ı ziyaret etti. Yunanistan, Türkiye'nin rakibi ve Türkiye'nin artan siyasi, güvenlik ve ekonomik etkisine ilişkin endişelerini paylaşan İsrail ile askeri ortaklığını güçlendirmeyi amaçlayan bir devlettir.

Türkiye, anlaşmayı kendisine yönelik ve İsrail'in Türk topraklarına yakın bir bölgede askeri sistemlerini konuşlandırmasına olanak tanıyan bir mesaj olarak değerlendirdi. Anlaşma, Yunanistan'ın “Aşil Kalkanı” adındaki hava savunma projesi kapsamında İsrail'den 3,1 milyar avro değerinde silah satın almasını içeriyor.

Türkiye, bölgesel varlığını sağlamlaştırmak için Lübnan'da bir rol oynamaya çalışıyor. Bu, Türkiye için yeni bir şey değil; Osmanlı İmparatorluğu 400 yıldan fazla bir süre Lübnan'ı yönetmişti. Bugün Türkiye, iş birliği, koordinasyon ve ikili ilişkilerin güçlendirilmesiyle ilgilenerek buraya geri dönüyor.

Ordunun desteklenmesinin yanı sıra güneyin yeniden imarına katkıda bulunmaya hazırlanan Türkiye ile Lübnan arasında yeni bir ortaklık süreci de şekilleniyor. İki ülke arasındaki iş birliği, yaklaşık 100 milyon Türk lirası tutarındaki askeri ve mali iş birliği anlaşmasıyla başlatıldı. Buna ek olarak orduya destek amacıyla yani yaklaşık 3 milyon dolar nakdi yardım sağlandı. Türkiye, 17 Eylül 2026'da Paris'te düzenlenen Lübnan ordusunu desteklemeye yönelik uluslararası hazırlık konferansına da katıldı.

Türkiye, UNIFIL’e alternatif olacak güce katılma arzusunda olduğunu dile getirdi ve kendisi ile birlikte Mısır, Pakistan, Endonezya ve Malezya dahil olmak üzere çeşitli İslam ülkelerinden oluşan bir Arap gücü kurulmasını önerdi. Türkiye'nin de üyesi olduğu NATO'dan bir güç oluşturulması önerisi de yapıldı. Ancak İsrail, kuzey sınırında Türk güçlerinin varlığını kategorik olarak reddederken, Hizbullah bunu memnuniyetle karşıladı. Bu konunun, Lübnan Temsilciler Meclisi Başkanı Nebih Berri'nin Türkiye'ye yapacağı ziyarette ele alınması bekleniyor.

Lübnan, Türkiye ile giderek stratejikleşen ilişkiler ile öne çıkıyor ve son ziyaretler ışığında bu konu üzerinde çalışılıyor

Türkiye, bölgesel nüfuzunu derinleştirmeyi amaçlıyor. Bu bağlamda, Reuters'ın 1 Ekim 2026'da ortaya koyduğu gibi, Suriye ve Hizbullah arasında arabuluculuk rolü oynuyor.

Hem Türkiye Cumhurbaşkanlığı hem de Suriye Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan resmi inkarlara rağmen, Lübnanlı kaynaklar medya kuruluşlarına bunu doğrulayan açıklamalarda bulundular. İki taraf arasında, Eylül 2026'nın ilk on gününde Türkiye'de düzenlenen üçlü güvenlik toplantısında Türkiye üzerinden karşılıklı “gerilimi azaltma mesajları” iletildiğini belirttiler.

Karşılıklı mesajlar arasında Hizbullah'ın hem askeri hem de güvenlik açısından Suriye sahnesinden uzaklaşma ve eski rejimle bağlantılı grupları desteklememe taahhüdü karşılığında, Suriye’nin, Lübnan topraklarında Hizbullah'ı silahsızlandırma planının bir parçası olarak Lübnan'a askeri müdahalede bulunmaması sözü de yer alıyordu.

Kaynaklar, ABD Başkanı Donald Trump'ın Şam'ın Hizbullah'ı silahsızlandırma misyonunu yerine getirebileceği yönündeki tehditlerinin ardından Türkiye'nin bu arabuluculuk çabalarını sürdürdüğünü belirtti; Trump özellikle Suriye Devlet Başkanı Ahmed eş-Şara'nın bu misyonu başarabileceğini de ima etmişti. Hizbullah, arabuluculuğa olumlu veya olumsuz herhangi bir tepki vermese de, o da güvenlikle ilgili endişeler taşıyor. Buna rağmen, Lübnan sınırındaki Suriye güvenlik önlemlerini engellemeyeceğine dair güvence verdi.

hy
Lübnan ordusu subayları, Güney Lübnan'daki Batı Zavtar köyünde, “pilot bölgeler” olarak bilinen üç alandan birinde Lübnan askerlerinin konuşlandırılması sırasında, 26 Temmuz 2026 (Reuters)

Kaynaklar, Hizbullah'ın Suriye'den tamamen çekildiğini ve müdahale etmeyeceğini, ayrıca iç politikadaki konumlanmasına bağlılığını açıkça teyit ettiğini belirtti. Bu nedenle Türkiye, Hizbullah'ın eski rejimin kalıntılarına verebileceği herhangi bir desteğe ilişkin Suriye'nin endişelerini gidermeye çalışırken, aynı zamanda Hizbullah'ın Lübnan'da silahsızlandırılmasını amaçlayan herhangi bir Suriye rolüne ilişkin kaygılarını da gidermeye çalıştı.

Kuzey Carolina Üniversitesi'nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler profesörü olan Hızır Za’rur, el-Mecelle'ye şunları söyledi: “Böyle bir rolün resmi olarak reddedilmesi, devlet ile değil de Hizbullah ile görüşüldüğü için, resmi Lübnan makamlarını zor durumda bırakmama isteğinden ve Suriye ile Türkiye'nin Lübnan devletini zayıf göstermekten kaçınma arzusundan kaynaklanıyor.”

Ayrıca, Türkiye'nin bu konuda bir rolünün olması İsrail'i bunu iki kez düşünmeye sevk ediyor, özellikle de güvencenin Washington'dan geldiği, Hizbullah'ın silahı ile ilgili herhangi bir çözümün Suriye'yi Hizbullah üyelerinin kendisine başvurmasına izin vermeyi düşünmeye istekli hale getirmesinin uzak bir ihtimal olmadığı göz önüne alındığında.

Bu garantiler var oldukça İsrail onlara saldıramaz. Suriye ve Türkiye müttefik ve Lübnan bu ittifaka yakın. Za’rur ayrıca hem Suriye hem de Hizbullah'ın görüşmelere açık olduklarını ifade ettiklerini belirtti. Suriye Dışişleri Bakanı Esad eş-Şeybani'nin temmuz ayında Şam'ın Hizbullah ile görüşmeye açık olduğunu söylediğini ve bir ay sonra da Hizbullah Genel Sekreteri Naim Kasım'ın Hizbullah’ın Suriye liderliğiyle görüşmeye itirazı olmadığını belirttiğini kaydetti.

Bilhassa Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin (GKRY) İsrail ile özel ilişkisinde Yunanistan'ın yanında yer alması ve Lübnan'ın Akdeniz'deki haklarını korumak için GKRY ile deniz sınır anlaşması imzalaması göz önüne alındığında, Lübnan Türkiye ve İsrail ile ilişkiler ve bunların sonuçları arasında nasıl bir denge kurabilecek?

Mecelle’nin görüştüğü üst düzey bir Lübnanlı yetkili şunları söyledi: “Genişleyen dış ilişkiler bağlamında, devletin rolünün önemi açıkça öne çıkıyor. Lübnan'ın kararlarına baskı yapan ve onu uluslararası arenada dışlanmış bir ülke haline getirenlerin eylemlerinden sonra bu rolü küresel sahnede yeniden kazanmak çok önemli.” Türkiye'de ise Cumhurbaşkanı Avn, Türk mevkidaşı Recep Tayyip Erdoğan'a, Lübnan’ın İsrail ve GKRY gibi bölgesel ülkelerle yaptığı anlaşmaların hiçbir Türk çıkarına zarar vermemesi gerektiği konusunda güvence verdi. Lübnan'ın, Türkiye'nin çıkarlarına hiçbir şekilde zarar verecek anlaşmalar peşinde koşmadığını vurguladı. Türkiye’nin büyük bir bölgesel güç ve artık Suudi Arabistan ve Pakistan ile birlikte Mekke İttifakı üyesi olduğunu vurgulayarak, Lübnan devletine ve siyasi ve güvenlik politikalarına verdiği tüm desteğin yanı sıra, sosyal alanlardaki desteği için de Türkiye'ye teşekkür etti.

Lübnanlı yetkili, “Lübnan ve İsrail ile özel ilişkileri olan Yunanistan arasındaki tarihi ilişkiler göz önüne alındığında, Atina, İsrail'in tüm Lübnan topraklarından çekilmesinde, Lübnan'ın İsrail ile düşmanlığı sona erdirecek ilişkiler kurmasını amaçlayan Lübnan ve İsrail arasındaki Çerçeve Anlaşması’nın uygulanmasında bir rol oynayabilir. Lübnan, diğer ülkelerin ve komşularının saygısını yeniden kazanmak için dengeli ve saygın bir dış politika izliyor. Bu, uzun bir yol, ama başladı. Tren, izolasyon ve kuşatma veya diplomatik boğulmaya benzeyen durumun yerini almak için harekete geçti. Lübnan, diğer ülkelerin dış politikalarına müdahale etmiyor” dedi.

Türkiye dost, İsrail ise düşman

Lübnan, Türkiye ile giderek stratejik hale gelen ilişkilerle öne çıkıyor ve Mecelle'ye konuşan konu hakkında bilgili bir diplomatın belirttiğine göre, son ziyaretler ışığında bu konu üzerinde çalışılıyor. Diplomat, “Türkiye'nin bölgedeki rolü, yakın zamanda Türkiye'yi de içeren Mekke Anlaşması'nda da görüldüğü gibi, ileri bir pozisyonu temsil ediyor. Türkiye dost bir ülke, İsrail ise düşman bir ülke. Ancak Lübnan, bölgedeki güvenlik ve nüfuz mücadelesinin gölgesinde bu noktalar arasında dikkatli bir şekilde ilerlemelidir” dedi.

Türkiye, stratejik ilişkilerin kurulduğu ve iş birliğinin güçlendirildiği dost bir ülke. İsrail ile ise hiçbir ilişki yok

Aynı diplomata göre, Türkiye'nin Lübnan'daki rolünün İsrail tarafından yakından izlenmesi şaşırtıcı değil. İsrail, Türkiye'nin Suriye, Lübnan ve hatta Gazze'deki nüfuzundan duyduğu endişeyi dile getiriyor. Aynı zamanda Türkiye, Lübnan'ın İsrail ile müzakereleri konusunda çekinceler taşıyor ve Lübnan hükümetinin İsrail kampına doğru kaymasından endişe ediyor. Ayrıca, Lübnan devleti ile Hizbullah ve Lübnan ile Suriye arasındaki ilişkilerle ilgili konularda da soruları var.

Lübnan son gelişmeleri inceliyor ve diplomatın belirttiğine göre, Türkiye'nin Lübnan'daki rolünün sınırlarını (ki bunlar Türkiye’nin izlediği sınırdan çok da uzak değil) temaslar sırasında ifade edecek. Lübnan, topraklarından çekilmesi için İsrail ile müzakerelere devam ederken aynı zamanda Türkiye ile stratejik ilişkilerini sürdürmek istiyor. Lübnan, Washington'un himayesi altında kendisine bundan başka bir yol görmüyor.

Başka bir diplomat Mecelle'ye, Türkiye'nin silah sorununun çözümü olarak Hizbullah'ın ağır silahlarını İran'a taşıma görevini üstlenmeyi düşünmediğini açıkladı. Türkiye Cumhurbaşkanı'nın, Türkiye'nin güvenliğinin Beyrut, Halep ve Şam'da başladığını açıkça belirttiğini ve Türkiye'nin de Lübnan ile stratejik ilişkiler sürecinde bunu ifade ettiğini vurguladı. Türkiye, UNIFIL'in görev süresinin uzatılmaması durumunda, güçlerinin güneyde güvenliğin sağlanmasına katılmasını ve varlığının etkili ve verimli olmasını istiyor.

frgthyjuk
Lübnan sınırındaki kuzey İsrail'deki Roş Hanika'da İsrail askerleri, 4 Eylül 2026 (AFP)

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Türkiye, İsrail'in tamamen çekilmesi ve silahın sadece devletin kontrolünde olması anlamına gelen Çerçeve Anlaşmasının uygulanmasına yardımcı olmaya hazır. Türkiye'nin Hizbullah da dahil olmak üzere tüm Lübnanlı partiler ile iyi ilişkiler sürdürdüğünü belirtmekte fayda var. Ayrıca Lübnan ordusunu silahlandırmak ve desteklemek için Lübnan-Türkiye arasında imzalanmış bir anlaşma da mevcut.

Türkiye ile stratejik ilişki

Önde gelen bir diplomat, Mecelle'ye Lübnan-Türkiye ilişkilerinin önemini şöyle açıkladı: “Türkiye, kendisi ile stratejik ilişkilerin kurulduğu ve iş birliğinin güçlendirildiği dost bir ülke, İsrail ile ise hiçbir ilişkimiz yok. Çerçeve Anlaşması uygulanırsa, daha sonra kendisi ile bir barış anlaşmasıyla sonuçlanacak bir güvenlik anlaşması imzalanacaktır.” Diplomat, Türk-İsrail anlaşmazlığının gerçek bir savaş aşamasına varmayacağını, her iki tarafın da kendi çıkarları için bu anlaşmazlıktan faydalandığını düşünüyor.

Türkiye Cumhurbaşkanı Filistin ve İslam meselelerine önem veriyor. Netanyahu da seçim çıkarları için onunla anlaşmazlığını kullanıyor. Aralarında gerilim tırmanıyor, ancak savaş olasılığı düşük ve İsrail, Türkiye ile savaşamaz çünkü ABD'den sonra NATO'nun en büyük ikinci ordusuna, ayrıca gelişmiş bir silah sanayisine ve 85 milyondan fazla nüfusa sahip. Dahası, ticari ilişkileri milyarlarca dolara ulaşıyor ve bu, İsrail ile Türkiye arasında göz ardı edilmesi kolay olmayan önemli bir konu.

Profesör Za’rur da Mecelle'ye verdiği röportajda şunu vurguladı: “Türkiye'ye karşı gerilimi tırmandırmaya son vermesi için İsrail üzerinde bir Amerikan baskısı var, çünkü herhangi bir tırmanma NATO'yu, Pakistan'ı, Mısır'ı ve Suudi Arabistan'ı da içine çekecektir. Türkiye ayrıca mevcut müttefiklerine ek olarak Suriye ve Lübnan ile en üst düzeyde daha fazla ittifak kurmaya hazırlanıyor. Türkiye, artık farklı bir ülke.”

Ankara ve Tel Aviv arasında savaşı önleyenler

Bu bağlamda, Paris'te siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler profesörü Muhyiddin el-Şuhaymi, Mecelle'ye yaptığı açıklamada, “Türkiye ile İsrail arasındaki gerilim, yeni Suriye jeopolitik sahnesiyle ilgili bir uzlaşıya ulaşma süreciyle ilgili bağımsız anlamlar taşıyor. Beşşar Esed'in devrilmesinden sonra Türkiye'nin oradaki işlerin yönetiminde bir sözü var. Dahası, Suriye rejimiyle özel ilişkisi nedeniyle artık Suriye-İsrail sınırında yer alıyor ve bu da ona önemli bir manevra alanı yaratıyor” dedi.

Şuhaymi’ye göre Ebu’z Zuhur Havaalanının hedef alınması, Suriye sahnesinde rollerin nasıl dağıtılacağı ve nüfuzun nasıl paylaşılacağı konusunda bir anlaşmazlığın olduğunu gösteriyor. Ancak bu, Türkiye ile İsrail arasında doğrudan bir çatışma konusunda endişe yaratmadı ve bunun birkaç nedeni var:

- Washington, müttefikleri arasında yeni bir bölgesel çatışma istemiyor. Ve Türkiye, Suriye’de koşulları düzenlemede ABD’nin bir ortağı.

- Türkiye, benzersiz ve istisnai bir NATO gücü. ABD'den sonra NATO'daki en büyük ikinci askeri güç. Onunla savaşa girmek bir oyun değil. İsrail bunu anlıyor ve Türkiye'nin İran olmadığını biliyor. Suriye'deki kırmızı çizgiler arasındaki ilişkiyi düzenlemek acil hale geldi. Bu aşamayı yönetmek için Suriye ve İsrail bir güvenlik anlaşması yönünde ilerliyor.

- İsrail, İran yerine Türkiye'nin bölgeye girmesinden endişe duyuyor. Ancak Türkiye'nin girişi ve Arap devletleriyle ilişkilerinin örgütlenmesi, İran'ın pervasız yaklaşımına benzemiyor. Aksine, ilişkiler karşılıklı anayasal kurumlar aracılığıyla devletler arası bir temelde yürütülüyor. Türkiye'nin Libya'dan Sudan ve Suriye'ye kadar olan yükselişi de Arap devletleri, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği ile koordineli olarak bölgesel girişimler çerçevesinde gerçekleşiyor.

fergthyju
Yunanistan Hava Kuvvetleri pilotları, Yunanistan'ın Kalamata Havalimanı'nda bir Beechcraft T-6 Texan II eğitim uçağının yanında duruyor, 21 Ekim 2022 (AFP)

- Türkiye'nin Lübnan'daki rolünün sınırları, Suudi Arabistan tarafından çizilenlerle aynı doğrultuda. Lübnan-Türkiye ilişkilerinin mantığı Suudi Arabistan şemsiyesi altında tanımlanıyor ve ne Lübnan'da ne de bölgede bunun ötesine geçmiyor. Bunun kanıtı, Türkiye'nin Suudi Arabistan ve Pakistan ile birlikte yer aldığı Mekke Anlaşması’dır.

Şuhaymi şunu vurguladı: “Lübnan'ın İsrail ile sorunu diplomatik açıdan öncelikli endişesi ve bu uluslararası anlaşmalara benzer bir süreçle, yani 1949 Ateşkes Anlaşması'na benzer bir güvenlik anlaşmasıyla çözülebilir. Ateşkes Anlaşması, temel mantığı geçerliliğini korurken, bazı maddelerinin artık geçerli olmaması nedeniyle, mevcut koşullara uygun değişikliklerle desteklenebilir. Zira kendisi, güneyde istikrarı sağlayan ve tanınmış sınırları garanti eden bir güvenlik ve askeri anlaşmadır. Lübnan'ın Arap pozisyonuna aykırı bir yol izlemesi olası değil. Ateşkes Anlaşması ise Lübnan’ın egemenliğinin korunmasını ve topraklarının iadesini garanti ediyor ve İsrail ile herhangi bir Arap veya Ortadoğulu çözüm ile de tutarlı.”



Sisi: Afrika, uluslararası sistemin kurallarının belirlenmesinde asli ve etkin bir ortak olmalı

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
TT

Sisi: Afrika, uluslararası sistemin kurallarının belirlenmesinde asli ve etkin bir ortak olmalı

Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)
Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu’nun 6. edisyonunun açılışında yaptığı konuşmadan. (Mısır Dışişleri Bakanlığının resmî Facebook hesabı)

Mısır, bugün barış ve kalkınmanın birbirinden ayrılmaz iki temel unsur olduğunu ve birinin diğerinin yokluğunda korunamayacağını vurguladı. Sürdürülebilir barışın sağlanmasının ise güçlü ve etkin ulusal kurumların inşa edilmesini, çatışmaların temel nedenlerini ele alan kapsayıcı yaklaşımların benimsenmesini gerektirdiğini bildirdi.

Bu açıklama, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'nin bugün, bakanların geniş katılımıyla düzenlenen ve Afrika Birliği ile Birleşmiş Milletler üst düzey yetkililerinin yanı sıra bölgesel ve uluslararası kuruluşların temsilcilerini, karar alıcıları, kalkınma ortaklarını, özel sektör ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren Sürdürülebilir Barış ve Kalkınma için Asvan Forumu'nun 6'ncı edisyonunun açılışına katıldığı sırada yapıldı. Açıklamayı Mısır Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nadir Zeki yaptı.

Dışişleri Bakanlığının Facebook sayfasında yayımlanan açıklamaya göre açılış oturumunda Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi ile Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri Antonio Guterres'in video mesajları yayımlandı. Ayrıca UNESCO Genel Direktörü Halid el-Anani ve Asvan Valisi Amr Laşin açılış konuşmalarını gerçekleştirdi.

Sisi, konuşmasında forumun bölgesel ve uluslararası krizlerin iç içe geçtiği son derece hassas bir uluslararası dönemde düzenlendiğini belirtti. Afrika kıtasının, özellikle enerji ve gıda güvenliği alanındaki sorunlar ile artan borç yükü nedeniyle bu krizlerin sonuçlarından daha ağır biçimde etkilendiğine dikkat çekti. Uluslararası gelişmelerin, iş birliği ve ortak hareket etmeyi geri dönülmez bir tercih ve zorunluluk hâline getirdiğini vurguladı.

Afrika'nın uluslararası sistemin kurallarını belirleyen süreçte yalnızca bu kuralları kabul eden bir taraf değil, asli ve etkin bir ortak olması gerektiğini ifade eden Sisi, ülkeleri birleştiren ortak çıkarlardan yararlanılarak yoksulluğun ortadan kaldırılması ve eşitsizliklerin azaltılması yönündeki kolektif taahhütlerin somut adımlara dönüştürülmesi çağrısında bulundu. Çatışma sonrası yeniden imar ve kalkınmanın, sürdürülebilir barışın tesis edilmesi açısından acil bir öncelik ve uluslararası toplumun ortak sorumluluğu olduğunu kaydetti.

Dışişleri Bakanı Abdülati de konuşmasında, ilk edisyonu 2019 yılında düzenlenen Asvan Forumu'nun Mısır'ın barış, güvenlik ve kalkınma arasındaki güçlü bağa ilişkin köklü inancını yansıttığını belirtti.

Forumun, benzeri görülmemiş jeopolitik ve ekonomik sorunların, artan bölgesel ve uluslararası gerilimlerin yaşandığı bir dönemde gerçekleştirildiğine işaret eden Abdülati, bu gelişmelerin özellikle Afrika ülkeleri ve gelişmekte olan devletler açısından stratejik su yollarının güvenliği, enerji ve gıda piyasaları ile tedarik zincirleri üzerinde ciddi sonuçlar doğurduğunu söyledi.

Mevcut sorunlarla mücadele etmek için dayanışmanın, kolektif hareketin ve çok taraflı iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Abdülati, Afrika'nın uluslararası sistemin geleceğinin şekillendirilmesi, kurallarının ve önceliklerinin belirlenmesindeki rolünün artırılmasının önemine dikkat çekti. Ayrıca uluslararası hukuka saygı gösterilmesi ve çözümlerin sahiplenilmesinde Afrika ülkelerinin öncü rol üstlenmesi gerektiğini ifade etti.

Abdülati, Mısır'ın coğrafi ve tarihsel konumunun Afrika, Arap dünyası ve diğer bölgeler arasında diyalog ve iş birliği köprüleri kurmasına imkân sağladığını belirtti. Forum kapsamında ilk kez düzenlenen “Ortadoğu Diyaloğu”nun ise bölgede kapsamlı ve sürdürülebilir barışın tesis edilmesine yönelik bütüncül bir vizyon geliştirmeyi amaçladığını kaydetti.


Arap partilerinin Knesset’teki zaferi, benzeri görülmemiş bir düşmanlık dalgasını nasıl tetikledi?

İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
TT

Arap partilerinin Knesset’teki zaferi, benzeri görülmemiş bir düşmanlık dalgasını nasıl tetikledi?

İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)
İsrail’in kuzeyindeki ed-Daha köyünde bir camiyi kundaklama girişiminin ardından, çevredeki duvarlarda ırkçı sloganlar görüldü. (Reuters)

Halil Musa

İsrail’de Filistinlilere yönelik kışkırtma dalgası, son seçimlerde benzeri görülmemiş bir başarı elde etmelerinin ardından cami kundaklama ve araçla ezme saldırısının da aralarında bulunduğu bir dizi saldırıya maruz kalmalarına yol açtı. Önümüzdeki dönemde saldırıların artabileceği uyarıları yapılıyor. Seçim sonuçlarının açıklanması ve Arap partilerinin 19 sandalye kazanmasının hemen ardından, Binyamin Netanyahu liderliğindeki koalisyonun önde gelen isimleri Arapları ‘oy çalmak, terörü desteklemek ve İsrail’i Yahudi devleti olmaktan çıkarmaya çalışmakla’ suçladı.

Seçimlerde usulsüzlük iddiası

İsrail Merkez Seçim Komitesi’nin reddettiği suçlamada Netanyahu, ‘Arap partilerinin rekor düzeydeki kazanımlarının seçimlerdeki usulsüzlüklerden kaynaklandığını’ söyledi.

Seçim sonuçlarının açıklanmasından iki gün sonra Yafa kentindeki bir sokakta şiddetli bir kavga çıktı. Bıçaklı saldırının da yaşandığı olayda dört kişi yaralandı.

Lod kentinin dışından gelen onlarca İsrailli, kentteki Filistin mahallelerine girerek ırkçı sloganlar attı ve kışkırtıcı danslar yaptı. Söz konusu kişiler, kentteki Filistinlilerin evlerine taşlarla saldırdı. Çatışmaların çıkmasına ve yaralanmalara yol açan olayların ardından İsrail polisi çok sayıda Filistinliyi gözaltına aldı.

İki gün önce de yerleşimciler, Merc İbn Amir Ovası’na bakan ed-Daha köyündeki caminin bir bölümünü ateşe vermiş ve çevredeki duvarlara ırkçı sloganlar yazmıştı.

Kafr Kasım kentinde ise İsrailli bir sürücünün gerçekleştirdiği araçla ezme saldırısında 8 kişi yaralandı. Yerel yetkililer olayı ‘milliyetçi saiklerle gerçekleştirilen bir saldırı’ olarak nitelendirdi.

Irkçı sloganlar

Aşırılıkçı Yahudiler, Celile bölgesindeki Karmiel kentinde Filistinlilerin evlerinin duvarlarına ve çocuk parkına ‘Araplara ölüm’ de dahil olmak üzere ırkçı sloganlar yazdı. Saldırılar kapsamında araçların lastikleri delinirken camları da kırıldı.

Geçtiğimiz ayın sonlarında yapılan Knesset seçimleri sırasında X platformunda Arap karşıtı söylemlerin oranı yüzde 400 arttı. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre bu tespit, FakeReporter adlı kuruluşun gerçekleştirdiği bir araştırmada yer aldı.

Araştırmada, Arap partilerini seçimlere hile karıştırmakla suçlayan, Arap vatandaşları ‘güvenlik tehdidi’ olarak gösteren ve oy kullanma haklarının kısıtlanmasını talep eden paylaşımların yaygınlaştığı belirlendi.

Netanyahu’nun oyların çalındığını iddia ettiği paylaşımı ise yaklaşık 1,2 milyon görüntülenme aldı.

Kışkırtma… Bir yönetim aracı

Ortak Liste, caminin kundaklanması ve vatandaşların araçla ezilmesinin ‘iki münferit olay ya da münferit bir davranış olmadığını, Arap vatandaşlara yönelik kışkırtmayı bir yönetim aracı haline getiren hükümetin oluşturduğu ortamın sonucu olduğunu’ belirtti. Ortak Liste, İsrail geçici hükümetindeki bazı bakanların ‘saldırganlara siyasi koruma sağladığını ve kimsenin kendilerinden hesap sormayacağı güvencesini verdiğini’ ifade etti.

Birleşik Arap Listesi Başkanı Mansur Abbas ise söz konusu saldırıların ‘münferit ve birbirinden bağımsız olaylar olmadığını, seçim dönemi ve sonrasında yoğunlaşan kışkırtma ve nefret söyleminin giderek arttığı bir sürecin parçası olduğunu’ söyledi. Abbas’a göre İsrail toplumu, ‘kışkırtmadan fiilî şiddete geçişin ileri aşamalarından’ geçiyor. Bu sürecin Arap vatandaşların tek bir grup olarak sınıflandırılmasıyla başladığını belirten Abbas, ardından bu kesimin meşruiyetinin ve insanlık vasfının reddedildiğini, düşmanca söylemin normalleştirildiğini ve nihayetinde onlara yönelik saldırıların gerçekleştirildiğini kaydetti. Abbas, ‘Arap toplumunun varlığının, haklarının, güvenliğinin, kimliğinin ve kamusal alandaki varlığının artık gerçek ve somut bir tehlike altında olduğunu’ vurgulayarak, mevcut gelişmelerin ‘risk yönetimi perspektifiyle ele alınması ve giderek artan tehditlerle mücadele için sistematik stratejiler geliştirilmesi’ çağrısında bulundu.

Bu sadece başlangıç

Bu çerçevede siyaset araştırmacısı Mahmud Yezbek, Arap azınlığa yönelik saldırıların, aşırı sağın seçimleri kaybetmesi ve iktidardan uzaklaşma ihtimali nedeniyle ‘yalnızca başlangıç’ olduğunu değerlendirdi. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre Yezbek, “Bunlar yaşanacak isyanların başlangıcı. Herkes önümüzdeki dönemde çok daha ağır gelişmelerin yaşanabileceğini anlamalı” dedi. Yezbek’e göre İsrail sağı, mücadeleyi Batı Şeria’dan İsrail içindeki Filistin kent ve kasabalarına taşımaya çalışacak. Yaşananlara verilecek tepkinin ‘yüksek sesle ve güçlü sloganlarla ortaya konulması, bu kişilerin Filistinlilere saldırmasının önlenmesi, İsrail polisinin görevini yerine getirmesi ve aşırılıkçıların istediklerini yapmalarına izin verilmemesi’ gerektiğini belirtti.

Alışılmadık kanlı saldırılar

Progress Center for Policies araştırmacısı Emir Mahul, İsrail’deki Filistinli azınlığa yönelik şiddet olaylarının artmasının ‘alışılmadık ölçüde kanlı saldırılara, hatta siyasi suikastlara yol açabileceğini’ değerlendirdi. Mahul, özellikle karma nüfuslu kentlerde etnik temizlik amacıyla İsrail’deki Filistinli Arap toplumuyla çatışmalar yaşanabileceğini öngördü. Mahul, İsrail’deki merkez ve liberal sağ çevrelerden yıllardır ilk kez Filistinlilere yönelik kışkırtma kampanyasını kınayan açıklamalar duyulduğuna dikkat çekti. Filistinli azınlığı hedef alan kışkırtma kampanyasının ve bu kesimi şeytanlaştırma girişimlerinin, Değişim Bloku lideri Gadi Eisenkot’un Arap partilerinin dışarıdan veya hükümet içinde vereceği destekle azınlık hükümeti kurmasını engellemeyi amaçladığını belirten Mahul, “İsrail’in içindeki Filistinlilere yönelik kışkırtma kampanyası ilk kez bu boyuta ulaşıyor. Bu son derece tehlikeli” ifadelerini kullandı. Aşırı sağın seçimleri kaybetmesinin, Filistinlilerin bu kesimin iktidardan düşürülmesinde etkili olabilme kapasitesinden dolayı Araplara yönelik saldırıların nedenlerinden biri olduğunu ifade eden Mahul, Netanyahu’nun iktidarda kalabilmek için her türlü yönteme başvurduğunu belirterek, “Bu yöntemlerden biri de Filistinlilere karşı sistematik kışkırtma kampanyası yürütmesi” değerlendirmesinde bulundu.


Irak’ın Basra kentindeki elektrik santralinde çıkan yangında 4 kişi hayatını kaybetti, 30 kişi yaralandı

Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
TT

Irak’ın Basra kentindeki elektrik santralinde çıkan yangında 4 kişi hayatını kaybetti, 30 kişi yaralandı

Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)
Basra’daki yangın bölgesinde itfaiye ekipleri (INA)

Güvenlik yetkilileri, Irak’ın güneyindeki bir elektrik santralinde bugün çıkan yangında en az 4 kişinin hayatını kaybettiğini, 30 kişinin yaralandığını bildirdi. Yetkililer, can kaybının artabileceği endişesini dile getirdi.

Şarku’l Avsat'ın INA’dan aktardığına göre, itfaiye ekiplerinin müdahalesinin ardından sivil savunma ekipleri, Basra’nın kuzeyindeki Hartha Elektrik Santrali’nde çıkan yangını kontrol altına aldı.

Güvenlik yetkilileri, yangının çevredeki evlere de sıçradığını ve santralin faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldığını belirtti.

Yetkililer, Hartha Santrali’nin kurulu üretim kapasitesinin 800 megavat olduğunu, ancak yangın öncesinde yaklaşık 400 megavat kapasiteyle çalıştığını kaydetti.

Irak’ın elektrik altyapısı, onlarca yıldır yetersiz yatırım, bakım eksikliği ve özellikle aşırı sıcakların yaşandığı yaz aylarında artan talebi karşılayamama sorunlarıyla mücadele ediyor.

Daha önce de trafo merkezleri ve enerji tesislerinde çıkan yangınlar ile teknik arızalar, elektrik arzında aksamalara ve geniş çaplı kesintilere yol açmıştı.