Kahire’nin Libya’ya yönelik hesapları değişti mi?

Bazı politika ve tutum farklılıklarının Mısır ile Doğu kampı arasında görüş ayrılıklarına yol açması, ülkedeki siyasi bölünmüşlüğü sona erdirmeye yönelik girişimlerin sonuçsuz kalmasıyla birlikte Kahire’yi, çıkarlarını korumak amacıyla Libyalı taraflarla

Kahire’nin Libya’ya yönelik hesapları değişti mi?
TT

Kahire’nin Libya’ya yönelik hesapları değişti mi?

Kahire’nin Libya’ya yönelik hesapları değişti mi?

Ahmed Abdülhakim

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati’nin 7 Kasım’da ülkesinin Trablus'taki tarihî büyükelçiliğini yeniden açması, sıradan bir diplomatik gelişme olarak değerlendirilmiyor. Kahire'nin, on yılı aşkın bir aranın ardından Libya'nın batısındaki diplomatik varlığını en üst düzeyde yeniden tesis etmesi ve Başbakan Abdülhamid Dibeybe hükümetiyle ilişkilerde kayda değer iyileşme sağlaması, Mısır'ın doğudaki yönetimlerle ilişkilerinde gerilim ve politika farklılıklarının yaşandığı bir dönemde gerçekleşti.

Bu gerilimin en belirgin örneklerinden biri, Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı beklenmedik biçimde onaylaması oldu. Mısır ise söz konusu anlaşmayı kendi çıkarlarına yönelik bir tehdit olarak değerlendiriyor.

Mısır'ın Libya'daki varlığı uzun yıllar boyunca ağırlıklı olarak Mareşal Halife Hafter liderliğindeki doğu yönetimiyle kurduğu yakın ilişkilere dayanırken, Kahire'nin son dönemde batıdaki yönetimlerle iletişim kanallarını genişletme yönündeki girişimleri, Mısır'ın batı komşusundaki konumunu ve rolünü yeniden şekillendirip şekillendirmediği sorusunu gündeme getiriyor.

Bu soru, Mısır'ın Libya'yı ulusal güvenliğinin hayati ve doğrudan uzantısı, aynı zamanda coğrafi ve ekonomik açıdan stratejik bir derinlik olarak görmesi nedeniyle daha da önem kazanıyor. Öte yandan Libya'da nüfuz ve iktidar merkezlerinin parçalı yapısını koruması, bölgesel ve uluslararası hesapların ülke coğrafyasında kesişmesi, Kahire'nin karşı karşıya olduğu tabloyu daha da karmaşık hâle getiriyor.

Mısır'ın Libya'ya ilişkin hesapları değişti mi?

Mısır'ın son aylarda Libya'da izlediği politika ve özellikle ülkenin batısındaki yönetimle ilişkilerini belirgin biçimde geliştirmesi, iki ayrı yönetim arasındaki görüş ayrılıklarını gidermeye yönelik çabanın devamı olarak öne çıkıyor. Kahire, taraflar arasındaki uçurumu kapatarak ulusal kurumların birleştirilmesini ve yıllardır devam eden siyasi bölünmüşlüğün sona ermesini sağlayacak bir siyasi sürecin önünü açmaya çalışıyor.

Ancak Mısır'ın bu yöndeki girişimleri, Libya'nın doğusunda faaliyet gösteren Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'de Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin anlaşmayı onaylamasıyla beklenmedik bir engelle karşılaştı. Bu gelişme Kahire'de, batı komşusu Libya'da bölgesel aktörlerin nüfuzunun artmasının Mısır'ın çıkarlarını ve stratejik hesaplarını tehdit edebileceği yönünde kaygılara yol açtı. Bu durum, Mısır'ı Libya sahasındaki varlığını yoğunlaştırmaya ve söz konusu adımın olası sonuçlarını siyasi ve diplomatik yollarla telafi etmeye yöneltti. Bu değerlendirme konuştuğumuz diplomatik kaynaklara ait.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, bu ay Trablus'taki Mısır Büyükelçiliği'nin yeniden açılışını yapıyor. (AFP)
Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, bu ay Trablus'taki Mısır Büyükelçiliği'nin yeniden açılışını yapıyor. (AFP)

Mısırlı kaynaklar, Libya'nın batısındaki hükümetle ilişkilerin güçlendirilmesini Kahire'nin stratejik tercihlerinde bir değişiklik ya da doğu Libya'daki güçlere yönelik politikasında bir dönüşüm olarak değerlendirmek istemiyor. Bunun yerine söz konusu adımı, Mısır'ın Libya krizine müdahil olma araçlarını yeniden düzenlemesi ve ülkedeki varlığının yalnızca bir tarafla sınırlı kalmamasını sağlamaya yönelik bir hamle olarak nitelendiriyor.

Kaynaklara göre Trablus yönetimiyle siyasi ve diplomatik ilişkilerde yeniden ivme kazanılmasının temelinde, Mısır'ın Libya'daki mevcut durumu tek bir siyasi ve coğrafi denklem olarak ele alma yaklaşımı bulunuyor. Mısır'ın çıkarlarının korunması, farklı kurumlar ve etkili güç merkezleriyle iletişim kurulmasını gerektiriyor. Özellikle doğu ve batı arasında uzlaşı sağlanmadan kalıcı ve sürdürülebilir bir siyasi çözümün hayata geçirilmesinin önündeki engeller dikkate alındığında, bu temasların önemi daha da artıyor.

Görüştüğümüz kaynaklardan birine göre Kahire'nin hesaplarında güvenlik ve ekonomik kaygılar belirleyici olmaya devam ediyor. Mısır, Libya'yı yalnızca siyasi rekabetin yaşandığı bir alan olarak değil, ortak sınırları ile güvenlik, aşiret ve toplumsal ilişkilerdeki iç içe geçmişlik nedeniyle ulusal güvenliğinin doğrudan bir uzantısı olarak görüyor.

Aynı kaynak, Mısır'ın Libya'daki bölünmüşlüğün batı sınırları için kalıcı bir tehdit hâline gelmesini, bölgesel aktörlerin kendi çıkarları doğrultusunda ülkedeki nüfuzlarını genişletmesini ya da silahlı örgütlerin, kaçakçılık ağlarının ve organize suç yapılanmalarının yayılmasını önlemeyi doğrudan bir güvenlik meselesi olarak değerlendirdiğini belirtiyor. Kaynağa göre Kahire'nin Libya'daki farklı güç merkezleriyle iletişim ve nüfuz kanallarını açık tutma çabası da bu yaklaşımdan kaynaklanıyor.

Libya Temsilciler Meclisi'nin 20 Ekim'de Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasından sonra Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını iletmek ve kaygılarını vurgulamak amacıyla farklı Libyalı aktörlerle ve Ankara'yla karşılıklı temas ve ziyaret trafiğini yoğunlaştırdı.

Son iki hafta içerisinde Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati Trablus'u ziyaret etti. Bu ziyaretin ardından Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Tümgeneral Saddam Hafter'i Kahire'de kabul etti. Reşad, geçen pazartesi günü ise Trablus'a giderek Başbakan Abdülhamid Dibeybe ile görüştü. Görüşmede iki ülke arasındaki ikili ilişkilerin güçlendirilmesi ve ortak koordinasyonun sürdürülmesi ele alındı.

Dibeybe'nin yayımladığı açıklamaya göre görüşmede, istikrarın sağlanmasına yönelik çabaların desteklenmesi, Libya'nın birliğinin ve egemenliğinin korunması, bölgesel gelişmeler ve ortak tehditlerle mücadelede iş birliğinin önemi değerlendirildi. Bu adımların bölgede güvenlik ve istikrarın güçlendirilmesine katkı sağlaması hedefleniyor.

Mısırlı diplomatik kaynaklar, Libya-Türkiye deniz yetki alanları anlaşmazlığında Kahire'nin itirazlarını diplomatik ve hukuki kanallar üzerinden gündeme getirme yolunu tercih ettiğini belirtiyor.

Deniz yetki alanları krizinin ardından Mısır, geçen ay uluslararası hukuk uzmanlarıyla iş birliği içinde anlaşmaya ilişkin hukuki bir dosya hazırlayacağını duyurdu. Bu süreçte Libya ve Türkiye'nin yanı sıra konuyla ilgili diğer ülkelerle de diplomatik temaslar yürütüldü.

Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati, konuyu Türk mevkidaşı Hakan Fidan ile yaptığı görüşmede ele alarak uluslararası deniz hukuku kurallarına uyulması gerektiğini vurguladı. Türk tarafı ise Mısır'ın kaygılarını anladığını belirterek istişare ve koordinasyonun sürdürülmesinin önemine işaret etti.

Mısırlı kaynaklar, Ankara ile Trablus arasındaki deniz yetki alanları anlaşmazlığının Kahire'nin Libya politikasındaki önceliklerini değiştirmediğini savunuyor. Kaynaklara göre Mısır, uluslararası alanda etkili aktörlerle ve Libya'nın doğu ve batısındaki yönetimlerle temaslarını sürdürerek iki taraf arasındaki görüş ayrılıklarını azaltmayı ve üzerinde uzlaşılabilecek ortak bir zemin oluşturmayı hedefliyor.

Bu girişimlerin temel amacı, Libya'daki bölünmüşlüğü sona erdirecek ciddi bir siyasi sürecin başlatılması, ülkenin birliğinin ve bağımsızlığının korunması ve parçalanmasının önlenmesi. Mısırlı kaynaklar, bu hedefin ülkenin ulusal güvenliği açısından merkezi önemde olduğunu vurguluyor.

Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının ardından Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını dile getirmek üzere Libyalı taraflarla ve Ankara'yla temaslarını yoğunlaştırdı. (AFP)
Libya Temsilciler Meclisi'nin geçen ay Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının ardından Kahire, anlaşmaya yönelik itirazlarını dile getirmek üzere Libyalı taraflarla ve Ankara'yla temaslarını yoğunlaştırdı. (AFP)

Mısırlı kaynaklardan birine göre Kahire, Libya'daki her iki tarafla yürüttüğü iş birliği aracılığıyla tarafları kapsamlı bir yol haritasını kabul etmeye yönlendirmeye çalışıyor. Bu yol haritası; parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin eş zamanlı yapılmasını, silahlı milislerin dağıtılmasına yönelik bir planın kabul edilmesini, yabancı güçlerin ve paralı askerlerin Libya'dan çekilmesini ve istikrarı güçlendirecek şekilde devlet kurumlarının birleştirilmesini öngörüyor.

Mısırlı yetkililer, Libya'daki yerel ve uluslararası aktörlerle gerçekleştirdikleri görüşmelerde ülkenin birliğinin ve toprak bütünlüğünün korunması, kurumların birleştirilmesi ve parlamento ile cumhurbaşkanlığı seçimlerinin düzenlenmesi yönündeki tutumlarını sürekli vurguluyor. Kahire ayrıca Libya'da güvenlik ve kalkınmanın sağlanmasına yönelik çabalara destek vermeyi sürdürüyor.

Mısır'ın Libya'daki önceliğini, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğün sona erdirilmesi ve birbirini izleyen geçiş dönemlerini sonlandıracak cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri için gerekli koşulların oluşturulması teşkil ediyor. Kahire, Birleşmiş Milletler himayesinde Libyalı tarafların öncülük edeceği bir siyasi süreci desteklerken, egemen ve askerî kurumların birleştirilmesini ve ülkenin birliğinin korunmasını savunuyor.

Mısır, bir tarafı diğerine tercih mi ediyor?

Coğrafi konum ve ulusal güvenlik kaygılarından siyasi ve ekonomik çıkarların iç içe geçtiği ilişkilere, bölgesel rekabet hesaplarından Libya'daki nüfuz mücadelesine kadar uzanan geniş bir çerçevede, Libya dosyasını yakından takip eden gözlemciler ve uzmanlar, Kahire'nin son derece karmaşık bir denklemle karşı karşıya olduğu görüşünde birleşiyor.

Tutum ve politikalar arasında bazı görüş ayrılıkları bulunsa da Mısır, krizin iki tarafıyla da dengeli ilişkiler sürdürmeye ve herhangi bir siyasi kampa bağımlı hâle gelmekten kaçınmaya çalışıyor. Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia'dan aktardığı analize göre Kahire, batı komşusu Libya'da istikrarın yalnızca taraflardan biriyle ilişki kurularak sağlanamayacağının farkında.

Mısır'ın Dışişleri eski Bakan Yardımcısı ve Arap İşlerinden Sorumlu Büyükelçi Yasir Osman, Mısır-Libya ilişkilerinin ortak çıkarlara dayanan iki ülke arasındaki sıradan ilişkilerden çok daha derin olduğunu belirtiyor.

Osman yaptığı açıklamada, iki ülkeyi bir araya getiren unsurların tarihsel ve toplumsal ortaklıkların yanı sıra kan bağı, kader birliği ve ulusal güvenlikteki ortaklık olduğunu ifade ediyor. Bu iç içe geçmişliğin anlaşılması için Mısır'daki Libya vatandaşlarının ve Libya'daki Mısır vatandaşlarının sayısına bakmanın yeterli olduğunu belirtiyor.

Bu değerlendirmeden hareketle Osman, ikili ilişkilerin gücünün ve sağlamlığının, taraflar arasındaki görüş ayrılıklarına karşı dayanıklılığını da açıkladığını belirtiyor. Ona göre bu tür farklılıklar, özellikle bölgesel tablonun karmaşıklaştığı ve bölgedeki krizlerin biriktiği mevcut dönemde, devletler arasındaki ilişkilerde olağan karşılanmalı.

Osman, bazı dosyalarda görüş ayrılıkları yaşanmasına rağmen iki ülkenin de son dönemde karşılıklı ziyaretleri ve diplomatik temasları yoğunlaştırma konusunda kararlı bir tutum sergilediğini vurguluyor. Bütün meselelerin açık ve şeffaf biçimde diyalog masasına taşındığını, herkesin çıkarlarını koruyacak ortak anlayışların geliştirilmesinin hedeflendiğini belirtiyor. Aynı zamanda iki ülke arasındaki stratejik ve kader birliğine dayalı ilişkilerin, tüm alanlarda ortak iş birliğinin derinleştirilmesi yoluyla ön planda tutulduğunu ifade ediyor.

Osman'a göre iki ülke arasındaki olgun stratejik ilişkiler, ikili ilişkilerin bütün boyutlarının ve meselelerinin ortak çıkarları, Arap ulusal güvenliğinin gereklerini ve tarihsel-toplumsal bağları önceleyen kardeşlik çerçevesinde yönetilmesine imkân tanıyor.

Mısır'ın Libya'daki önceliği, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirmek ve cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerinin önünü açmak. (AFP)
Mısır'ın Libya'daki önceliği, rakip yönetimler arasındaki bölünmüşlüğü sona erdirmek ve cumhurbaşkanlığı ile parlamento seçimlerinin önünü açmak. (AFP)

Öte yandan Mısır'ın Dışişleri eski Bakan Yardımcısı Büyükelçi Rakha Ahmed Hassan, Libya Temsilciler Meclisi'nin Türkiye ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılması anlaşmasını onaylamasının Mısır ile doğu yönetimi arasındaki ilişkileri etkilediğini belirtiyor. Ancak tarafların bu gelişmenin sonuçlarını kontrol altına alma çabalarının, iki ülkenin görüş ayrılıklarını aşma ve birbirleri açısından taşıdıkları önemi teyit etme konusundaki kararlılığını gösterdiğini ifade ediyor.

Rakha, yaptığı açıklamada, anlaşmanın onaylanmasının beklenmedik ve sürpriz bir gelişme olduğunu belirtiyor. Libya Temsilciler Meclisi'nin, dönemin Başbakanı Fayiz es-Serrac'ın 2019 yılında Türkiye ile imzaladığı aynı anlaşmayı daha önce reddettiğini hatırlatan Rakha, meclisin bu kez uluslararası deniz hukuku kurallarına aykırı olduğu ve tanınmadığı gerekçesiyle karşı çıktığı anlaşmayı, Mısır üzerindeki olası sonuçlarını dikkate almadan onayladığını söylüyor.

Rakha, Mısır'ın deniz yetki alanları anlaşmasına yönelik itirazlarının siyasi açıdan geniş yankı uyandırmasına ve ekonomik ve güvenlik çıkarları bakımından sonuçlar doğurmasına rağmen, tüm tarafların meselenin siyasi ya da diplomatik bir çatışmaya dönüşmesini önlemek için durumu kontrol altına almaya çalıştığını ifade ediyor. Bu değerlendirmesiyle Mısır'ın doğu ve batıdaki yönetimlerle ve Türkiye'yle gerçekleştirdiği yoğun diplomatik temaslara işaret ediyor.

Türkiye-Libya deniz yetki alanları anlaşmasına Mısır'ın yanı sıra Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi de karşı çıktı. Avrupa Birliği de anlaşmanın üçüncü ülkelerin haklarını etkilediği ve uluslararası deniz hukuku ile bağdaşmadığı gerekçesiyle itirazını açıkladı.

Mısır, Yunanistan, Güney Kıbrıs, Avrupa Birliği, Bahreyn ve Birleşik Arap Emirlikleri, 26 Ekim'de Birleşmiş Milletler nezdinde ortak bir açıklama yayımlayarak anlaşmaya ve bunun hukuki ve bölgesel sonuçlarına karşı olduklarını bildirdi.

Mısır'ın Libya içindeki stratejik tercihlerinde değişikliğe gidip gitmediği sorusuna ilişkin değerlendirmesinde ise Rakha, Libya'daki gelişmelerin yakından takip edilmesi hâlinde Temsilciler Meclisi eski Başkanı Akile Salih'in Türkiye ile diyaloğu başlatan ve Ankara'yı Libya ile ilişkileri geliştirmeye davet eden isim olduğunun görüleceğini belirtiyor.

Rakha, bu dönemde Türkiye'nin Trablus hükümetiyle de iyi ilişkilere sahip olduğunu hatırlatarak doğudaki yönetimin Ankara ile ilişkilerde bir denge kurmaya çalıştığını ifade ediyor. Kahire'nin bu gelişmenin farkında olduğunu ve sürece ciddi ve aktif biçimde yaklaşmaya çalıştığını vurguluyor.

Libya-Türkiye deniz yetki alanları anlaşmazlığı nasıl aşılacak?

Son günlerde Trablus'taki Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Libya-Mısır Ortak Komitesi'nin anlaşmayı ve Mısır'ın buna ilişkin kaygılarını görüşmeye hazır olduğunu açıkladı. Bu açıklama, Trablus yönetiminin iki ülke arasındaki ilişkileri zorlaştırabilecek tek taraflı tutumlar yerine diyalog ve doğrudan koordinasyon yoluyla çözüm arayışında olduğuna işaret ediyor.

Dibeybe basına yaptığı açıklamada, ortak komitenin gelecek toplantısında deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin görüşlerin, haritaların ve tutumların ele alınabileceğini söyledi. Tek taraflı kararların ya da katı tutumlarda ısrar etmenin sonuç vermeyeceğini vurgulayan Dibeybe, Libya ve Mısır halklarının çıkarlarını gözeten uzlaşıların sağlanması gerektiğini belirtti.

Bu açıklamalar, Dibeybe ile Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'nin 7 Kasım'da Trablus'ta gerçekleştirdiği görüşmenin ardından yapıldı. Görüşmede deniz yetki alanları konusundaki anlaşmazlığın yanı sıra ekonomik ve ticari iş birliği ile yeniden imar dosyaları da ele alındı. Bu gelişme, iki tarafın anlaşmazlığı siyasi ve diplomatik istişareler çerçevesinde tutma arzusunu ortaya koyuyor.

Mısır'ın Libya'daki diplomatik hamleleri nereye evriliyor?

Kahire, Libya'da iki hükümetin yanı sıra rekabet hâlindeki güvenlik, askerî ve mali kurumların varlığını sürdürmesinin yalnızca kapsamlı bir siyasi uzlaşıya ulaşma ihtimalini zayıflatmadığını, aynı zamanda ülkeyi bölgesel ve uluslararası güç mücadelelerine açık hâle getirdiğini değerlendiriyor. Bu durum Libya'nın birliğini ve istikrarını tehdit ederken, ülkedeki kaosun başta Mısır olmak üzere komşu ülkelere yayılma riskini de artırıyor.

Ancak Mısır'ın bu yöndeki girişimleri, rakip bölgesel aktörlerin nüfuzunun artmasıyla birlikte bir durgunlukla karşı karşıya. Bu durum, Libya'daki tabloyu Kahire açısından daha da karmaşık hâle getiriyor.

Büyükelçi Rakha Hassan'ın değerlendirmesine göre Mısır'ın Libya'daki iki iktidar merkeziyle ilişkilerinde son dönemde yakaladığı denge, Mısır'ın çıkarları doğrultusunda hareket edebilmesi açısından önemli bir gelişme.

Rakha, "Başlangıçtan itibaren Libya'daki bütün taraflarla, özellikle de aramızda görüş ayrılıkları olsa bile Trablus hükümetiyle ilişkiler kurmamız gerekiyordu. Uzun süre doğu Libya'ya odaklanılması, batıdaki yönetim ve Dibeybe çevresinde bir hassasiyet oluşturdu. Şimdi bunu telafi etmeye çalışıyoruz" ifadelerini kullanıyor.

Mısır'ın Libya'da istikrarı sağlama çabalarının, ülkedeki iki iktidar merkeziyle dengeli ilişkiler ve güçlü bir diplomatik varlık gerektirdiğini vurguluyor.

Kahire ile doğudaki yönetim arasındaki görüş ayrılıklarının Libya kurumlarını birleştirme ve seçimlere gidilmesini sağlama çabalarını etkileyip etkilemeyeceği sorusuna ise Rakha, bunun Mısır'ın rolünü etkileyeceğini düşünmediğini belirterek cevaplıyor. Libyalıların hem doğuda hem de batıda Mısır'ın kendileri açısından taşıdığı önemin ve merkezi rolünün farkında olduğunu ifade ediyor.

Rakha'ya göre asıl önemli soru, Libya'daki bölünmüşlüğü sona erdirecek bir siyasi anlaşmaya varılıp varılamayacağı ve tarafların 18 ay içerisinde seçim yapılmasını öngören bir planı kabul etmeye hazır olup olmadığı.

Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti.(Mısır Dışişleri Bakanlığı)
Ulusal Birlik Hükümeti Başbakanı Abdülhamid Dibeybe, Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdülati'yi Trablus'ta kabul etti.(Mısır Dışişleri Bakanlığı)

Hassan'a göre son dönemde Kahire ile Trablus hükümeti arasındaki ilişkilerde yaşanan görece iyileşme, Mısır'ın doğu ve batı kampları arasında uzlaşı sağlayabilmesi ve somut sonuçlara ulaşabilmesi açısından olumlu bir işaret niteliği taşıyor.

Hassan, Kahire'nin artık Libya'nın çıkarlarına hizmet edecek bir denge politikası izlemeye çalıştığını ve ülkenin içinde bulunduğu çatışma ve kriz döngüsünden çıkmasına katkıda bulunmayı hedeflediğini belirtiyor.

Rakha, Libya'daki tabloyu daha da zorlaştıran unsurun ise her iki tarafın da bölünmüşlüğün devamına yönelmesi ve bunu sona erdirme konusunda isteksiz davranması olduğunu ifade ediyor. Dış aktörlerin de bu bölünmüşlüğü desteklediğini belirtiyor.

Buna karşılık Libyalı siyasi analist Muhammed ez-Zübeydi, tarafların Mısır ile ilişkilerin önemini ve merkezi niteliğini kavradığını söylüyor.

Ez-Zübeydi yaptığı açıklamada, bazı siyasi çekişmelerin ya da tutum farklılıklarının Kahire ile köklü ilişkilerin önemini gölgeleyemeyeceğini ifade ediyor.

Bazı görüş ayrılıklarının Mısır hükümeti ile Libya'nın doğusundaki yönetim arasında resmî düzeyde mutlaka bir anlaşmazlık bulunduğu anlamına gelmediğini savunan Zübeydi, konunun olduğundan daha büyük gösterilmesini iki taraf arasındaki ilişkileri germek isteyen bazı aktörlerin tutumuna bağlıyor.

Zübeydi, Mısır'ın ulusal güvenliğinin Libya'da, özellikle de ülkenin doğusunda yaşanan gelişmelerle doğrudan bağlantılı olduğunu, aynı durumun Libya için de geçerli olduğunu vurguluyor.

Bazı aktörlerin iki ülke arasındaki ilişkileri germeye çalışmasının güçlü ve köklü bağları zedeleyemeyeceğini belirten Zübeydi, yaşanabilecek herhangi bir gerilimin iki ülkenin de çıkarına olmadığını ve tarafların bu tür sorunları aşması gerektiğini ifade ediyor.

Öte yandan Mısır'ın eski Dışişleri Bakan Yardımcısı ve Birleşmiş Milletler ile uluslararası kuruluşlardan sorumlu Büyükelçi Seyid Kasım el-Mısri, Libya krizinin çözümündeki en büyük engelin Libyalı taraflardan ziyade, bir tarafı diğerine karşı silah, para ve siyasi destekle güçlendiren dış aktörler olduğunu düşünüyor.

El-Mısri, değerlendirmesinde Mısır'ın yanı sıra bölgesel ve uluslararası düzeyde yürütülen mevcut girişimlerin farklılığının, krizin köklerine odaklanılması ve bölünmüşlüğün devam etmesini isteyen uluslararası aktörlerin etkisinin kırılmaya çalışılması olduğunu belirtiyor.

El-Mısri'ye göre Libya krizinin çözümü, taraflardan birini diğerine karşı destekleyen uluslararası aktörlerin süreçten uzaklaştırılması olmadan mümkün değil.

Mevcut tablodaki farklılığın, Libya'nın doğusundaki ve batısındaki her iki siyasi kampın da artık çözüm zamanının geldiğini hissetmeye başlaması olduğunu belirten el-Mısri, koşulların çözüm için uygun hâle geldiğini ve bütün tarafların bu fırsatı değerlendirmesi gerektiğini ifade ediyor.

El-Mısri, tarafların bu anlayışa ulaşması hâlinde, Libya'nın birliğini ve egemenliğini koruyarak ülkede istikrar ve güvenliğin yeniden tesis edilmesinde çıkarı bulunan bölgesel ve uluslararası aktörlerin desteğiyle krizin çözümünün çok daha kolay hâle geleceğini savunuyor.

Libya'daki siyasi süreçte geçen ağustos ayında da önemli bir gelişme yaşandı. Libyalı tarafların temsilcileri, yol haritasının iki temel adımı üzerinde uzlaşmaya vardı. Bunlar, Yüksek Ulusal Seçim Komisyonu'nun yeniden yapılandırılması ve seçimlerin anayasal ve hukuki çerçevesine ilişkin anlaşmazlıkların giderilmesiydi.

Anlaşma kapsamında cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimlerinin en geç 24 ay içerisinde gerçekleştirilmesi hedeflendi. Ancak bu uzlaşı, siyasi sürecin tamamlandığı anlamına gelmiyor. Yol haritasının hayata geçirilmesi için rekabet hâlindeki kurumlar ve siyasi güçler arasında daha geniş kapsamlı bir uzlaşmaya ihtiyaç duyuluyor.

Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Saddam Hafter'i kabul etti. ( Saddam Hafter'in Facebook hesabı)
Mısır Genel İstihbarat Teşkilatı Başkanı Hasan Reşad, geçen cuma günü Libya ordusu Başkomutan Yardımcısı Saddam Hafter'i kabul etti. ( Saddam Hafter'in Facebook hesabı)

Geçen cuma günü ABD de Libya'daki kurumların birleştirilmesine yönelik çabaların engellenmemesi konusunda uyarıda bulundu. Washington, Afrika ülkesinde birlik ve istikrar sürecini baltalamaya çalışan kişi ve kuruluşlara karşı müttefikleriyle birlikte adım atmaya hazır olduğunu bildirdi.

ABD Başkanı'nın Arap ve Afrika İşlerinden Sorumlu Danışmanı Massad Boulos, X platformundan yaptığı açıklamada, Libya'nın doğusu ve batısındaki liderlerin bir yılı aşkın süredir askerî, siyasi, yargısal ve ekonomik kurumları birleştirmeyi amaçlayan ve "tarihî" olarak nitelendirdiği bir girişim üzerinde çalıştığını belirtti. Bu girişimin, yıllardır beklenen parlamento ve cumhurbaşkanlığı seçimlerinin önünü açmayı hedeflediğini ifade etti.

Boulos, iki tarafın kurumların birleştirilmesine yönelik "kapsamlı ve açık bir çerçeve" üzerinde anlaşmaya vardığını ve bu çerçevenin hem yerel hem de uluslararası düzeyde geniş destek gördüğünü kaydetti.

Askerî kurumların, bütçenin, seçim sürecinin ve yargı kurumlarının birleştirilmesine ilişkin dosyalarda somut ilerleme sağlandığını belirten Boulos, bu gelişmelerin ABD'nin ve Birleşmiş Milletler Libya Destek Misyonu'nun yürüttüğü çalışmaları tamamlayıcı nitelikte olduğunu ifade etti.

Anlaşmanın uygulanma zamanının geldiğini vurgulayan Boulos, artık daha fazla gecikmeye, bahaneye ya da süreci engelleyici girişimlere yer olmadığını belirtti.

Boulos ayrıca ABD'nin bölgesel, Arap ve uluslararası ortaklarıyla birlikte Libyalıların öncülüğünde yürütülen sürecin başarıya ulaşması için gerekli destek, yardım ve güvenceleri sunduğunu ve sunmaya devam edeceğini ifade etti.

*"Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabia'dan çevrilmiştir."



Irak, Curf es-Sahr'da yeniden konuşlanmaya başladı... Yeni karargâha geniş yetkiler verildi

Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
TT

Irak, Curf es-Sahr'da yeniden konuşlanmaya başladı... Yeni karargâha geniş yetkiler verildi

Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde yürütülen güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)

Irak güvenlik güçleri, başkent Bağdat'ın güneyinde bulunan Curf es-Sahr bölgesinde askerî birliklerin değiştirilmesi ve güvenlik sorumluluk alanlarının yeniden düzenlenmesi kapsamında cuma günü yeniden konuşlanmaya başladı. Operasyonla eş zamanlı olarak bölgede görev yapan güçlerin komutasını üstlenecek yeni bir koordinasyon karargâhı da faaliyete geçirildi. Hükümet, kapalı yolların açılması ve ailelerin evlerine dönmesi yönünde talimat verirken, bölgede 12 yıldır kontrolü elinde bulunduran Hizbullah Tugayları'nın (Ketâib Hizbullah) çekilme sürecinin operasyonla eş zamanlı başlayıp başlamadığı henüz netlik kazanmadı.

Irak Silahlı Kuvvetler Başkomutanı Sözcüsü Sabah en-Numan, Başbakan Ali ez-Zeydi'nin yeni koordinasyon karargâhına bölgede güvenliğin sağlanması ve hukukun uygulanması için tam yetki verdiğini açıkladı.

Numan, Curf es-Sahr'da düzenlediği basın toplantısında, güvenlik güçlerinin bölgeye konuşlandırılması ve sorumluluk alanlarının değiştirilmesi çalışmalarının bugün (Cuma) başladığını belirtti. Yeni karargâhın, bölgede görev yapan askerî birlikler ve güvenlik birimleri arasındaki koordinasyonu sağlayacağını söyledi.

Karargâh Komutanı Korgeneral Ahmed Hatim Hamid ise karargâhın yönetiminin Federal Polis Gücü tarafından yürütüleceğini bildirdi. Birliklerin değiştirilmesi işleminin Curf es-Sahr'ın tamamını kapsayacağını belirten Hamid, sürecin belirlenen takvim doğrultusunda ve doğrudan kendi gözetiminde gerçekleştirileceğini kaydetti.

Öte yandan bazı kaynaklar, Hizbullah Tugayları'nın bugünden (Cuma) itibaren bir ay içinde kademeli olarak bölgeden çekilmeye hazırlandığını aktardı. Ancak İran'a yakın silahlı grup, şu ana kadar böyle bir karar aldığını resmen açıklamadı.

cdfrgthy
Irak Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Tümgeneral Saad Maan, 20 Kasım 2026'da Curf es-Sahr yakınlarında güvenlik yetkilileriyle birlikte düzenlediği basın toplantısında konuşuyor. (Reuters)

Tugaylar, dün (Perşembe) hükümetle yaşanan sorunların çözüme kavuşturulduğunu belirterek bölgedeki alarm durumunu kaldırmıştı. Grup yetkililerinden Ebu Hüseyin el-Hamidavi, Başbakan Ali ez-Zeydi'nin adını vermeden, "Yürütme erkinin başkanıyla yaşanan sorunlar özel kanallar aracılığıyla çözülecek" açıklamasında bulunmuştu. Hamidavi, grup mensuplarına da alarm öncesindeki görevlerine dönmeleri talimatını vermişti. Ayrıca İran Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı İsmail Kaani'ye "tutumundan dolayı" teşekkür etmişti. Bu açıklama, ayrıntıları henüz bilinmeyen bir uzlaşmaya varıldığı şeklinde yorumlanmıştı.

Yeni karargâhın yapısı ve yetkileri

Zeydi'nin perşembe günü kuruluşunu ilan ettiği ve El-Müsaytır (Kontrol Merkezi) adını verdiği karargâhta ordu, Federal Polis Gücü, Haşdi Şabi ve Enerji Polisi'ne bağlı birlikler görev yapacak. Karargâh, kuruluşuna ilişkin yayımlanan başbakanlık kararnamesi uyarınca Federal Polis Gücü Komutanlığına bağlı olacak.

Karargâh ayrıca bölgenin idari sınırları içerisindeki güvenlik güçlerinin konuşlandırılmasını denetleyecek. Bu görev, Babil, Kerbela, Enbar ve Bağdat'taki güvenlik komutanlıklarıyla koordinasyon içinde yürütülecek.

Güvenlik Medya Hücresi Başkanı Saad Maan, Enerji Polisi'nin bölgedeki petrol boru hattının kontrolünü devralmaya başladığını bildirdi. Maan, güvenlik güçlerinin ilk aşamada sivillerin geçişini sağlamak amacıyla yolları açacağını, ardından ailelerin evlerine dönüşünü güvence altına alacak düzenlemelerin yapılacağını söyledi.

Numan ise hükümetin bölgenin kalkınmasını desteklemek amacıyla stratejik projeler hayata geçirmeyi planladığını belirtti. Ancak projelerin niteliği ve uygulama takvimine ilişkin ayrıntı vermedi.

scdrfg
Irak polisi mensupları, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetinin Curf es-Sahr bölgesi çevresinde güvenlik konuşlanmasına katılıyor. (Reuters)

Söz konusu adımlar, hükümetin Hizbullah Tugayları'nın Curf es-Sahr'dan çekilmesine yönelik düzenlemelerin başlatılması için cuma gününü belirlemesinin ardından geldi. Bu girişim, uzun yıllardır silahlı grubun nüfuzu altında bulunan bölgede resmî güvenlik kurumlarının denetimini yeniden tesis etme çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Başbakan Zeydi daha önce bölgedeki kapalı yolların açılması talimatını vermiş ve Irak topraklarının tamamında güvenliğin sağlanmasının ordu ile resmî güvenlik güçlerinin sorumluluğunda olması gerektiğini vurgulamıştı. Haşdi Şabi Harekât Komutanlığı da perşembe günü, Curf es-Sahr'da konuşlu askerî birliklerin belirlenen askerî prosedürler çerçevesinde değiştirilmesi çalışmalarının başladığını duyurmuştu.

fvgthyj
Irak polisi mensubu, 20 Kasım 2026'da Babil vilayetindeki Curf es-Sahr yakınlarında yürütülen güvenlik konuşlanması sırasında görev yapıyor. (Reuters)

Bu gelişmelerle eş zamanlı olarak hükümet, Babil vilayetinde bazı yetkililer ve güvenlik komutanlarına yönelik de işlem başlattı. Bölgede akaryakıt kaçakçılığı yapıldığı ve nüfuz sahibi bazı çevrelerin bu faaliyetlerden çıkar sağladığı yönündeki suçlamaların ardından dokuz yetkili görevden alındı.

Bölgede Hizbullah Tugayları'nın varlığına ilişkin nihai düzenlemelerin nasıl şekilleneceği ve askerî birliklerin değiştirilmesi sürecinin grubun güvenlik ve askerî nüfuzunu sona erdirip erdirmeyeceği ise henüz belirsizliğini koruyor.


İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
TT

İsrail ordusu, Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki saldırısını sonlandırdı… Peki ne elde etti?

(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)
(foto altı) Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki el-Meğazi Mülteci Kampı’nın doğusunda İsrail ordusunun düzenlediği operasyonun ardından evlerde ve yerinden edilmiş kişilerin barınma merkezlerinde meydana gelen geniş çaplı tahribatı inceleyen Filistinliler, 19 Kasım 2026 (DPA)

Yaklaşık 24 saat süren hareketliliğin ardından İsrail ordusu, dün Gazze Şeridi’nin orta kesiminde yer alan el-Bureyc ve Nuseyrat mülteci kamplarının kuzeyinde, sarı hata bitişik üç bölgede yürüttüğü askerî kara operasyonunu sona erdirdiğini duyurdu.

ABD Başkanı Donald Trump’ın planı kapsamında Ekim 2025’te ateşkes anlaşmasının ilan edilmesinden bu yana Gazze Şeridi’nde sarı hat olarak adlandırılan hayalî bir sınır, İsrail’in işgal ettiği bölgelerle (hattın doğusu) Hamas ve Filistinli grupların nispeten kontrol sahibi olduğu bölgeleri (hattın batısı) birbirinden ayırıyor. İsrail’in işgal ettiği alanların, Gazze Şeridi’nin toplam yüzölçümünün yüzde 60’ından fazlasını oluşturduğu tahmin ediliyor. İsrail, iki yılı aşkın süredir işgal ettiği bölgeleri genişletirken suikastlar, bombardımanlar ve zorla yerinden etme operasyonları gerçekleştirdi ancak bu genişlemeleri resmen duyurmadı.

İsrailli bir askerî yetkili, birliklerin faaliyetlerini tamamladığını ve operasyonun başladığı çarşamba günü öğle saatlerinde ulaşıma kapatılan, bölgenin en önemli ana güzergâhlarından Selahaddin Caddesi’nin yeniden trafiğe açıldığını söyledi. Yetkili, bölge sakinlerine sarı hattı geçmemeleri ve söz konusu bölgede faaliyet gösteren birliklere yaklaşmamaları çağrısında bulunarak, aksi halde hayatlarının tehlikeye girebileceği uyarısında bulundu.

Ancak görgü tanıkları, İsrailli askerî yetkilinin açıklamasını yalanladı. Tanıklar, İsrail güçlerinin geri çekilmesine rağmen Selahaddin Caddesi’nin trafiğe açılmadığını, araçların geçişini engellemeye devam etmek amacıyla bölgede toprak setlerin bırakıldığını belirtti.

fvgthy
Gazze Şeridi’ndeki Selahaddin Caddesi

Gazze Şeridi’ndeki Filistinli gruplardan bir yetkili, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, İsrail ordusunun kurduğu engellerin kaldırılmasının, bölgeye buldozerlerin girmemesi nedeniyle mümkün olmadığını belirtti. Yetkili, bunun için İsrail ile güvenlik koordinasyonu gerektiğini, İsrail güçlerinin hâlâ bölgede bulunduğunu ve kara operasyonunun gerçekleştirildiği alanın çevresinden yalnızca birkaç on metre uzaklıkta konuşlandığını ifade etti.

Geri dönenleri büyük bir yıkım bekliyor

İsrail güçlerinin çekildiğinin doğrulanmasının ardından yerinden edilmiş yüzlerce bölge sakini, Nuseyrat Mülteci Kampı’nın kuzeyindeki Davet mahallesinde bulunan çadırlarına geri döndü. Hamas’a bağlı Hükümet Medya Ofisi’ne göre, İsrail’in kara operasyonu nedeniyle 6 bin kişiden oluşan bin 500’den fazla aile yerinden edilmek zorunda kaldı.

İsrail’in gerçekleştirdiği hareketlilik, ordunun geniş çaplı yıkım ve arazi düzleme çalışmaları sonucunda evlerde, sanayi tesislerinde ve tarım arazilerinde büyük çaplı hasara yol açtı. İsrail güçleri ayrıca bölgeden çekildikten sonra büyük çaplı bir patlatma operasyonu gerçekleştirdi.

drfgthy
Gazze Şeridi’nin orta kesiminde, İsrail ordusunun operasyon düzenlediği bölgede, elinde mermi tutan bir Filistinli, 19 Kasım 2026 (Reuters)

Patlamanın boyutu ve şekli, İsrail güçlerinin tünelleri imha etmek amacıyla gerçekleştirdiği operasyonlara benziyordu. Bu durum, sahadaki bir kaynağın çarşamba günü Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada dile getirdiği ve operasyonun bölgede bir tüneli patlatmayı amaçladığı yönündeki tahminini güçlendirdi. Kaynak, sarı hat içerisinde, Selahaddin Caddesi’nin bitişiğinde bulunan Ard er-Reis bölgesinde daha önce gerçekleştirilen kazı çalışmalarına da dikkat çekmişti.

İsrail Ordu Radyosu da çarşamba akşamı ilerleyen saatlerde operasyonun amacının, bölgede tespit edilen ve sarı hat içerisinde yeni kurulan askerî noktalardan birine kadar uzanan bir tüneli patlatmak olduğunu doğruladı. Haberde, söz konusu tünelin İsrail güçleri için tehdit oluşturabileceği belirtilirken operasyonun, önceden bilgilendirilen ABD ile koordinasyon içinde gerçekleştirildiği kaydedildi.

İsrail ordusu, savaş sırasında uzun süre bu bölgede faaliyet göstererek arazi düzleme çalışmaları yürütmüş, ancak herhangi bir tünel tespit ettiğini açıklamamıştı.

Arabuluculardan gelen baskılar

Operasyon, Hamas tarafından sert şekilde eleştirildi. Hareket, operasyonu kınayarak ateşkesin açık bir ihlali olarak nitelendirdi. Hamas, ABD yönetimi ve anlaşmanın garantör ülkelerinden, hareketin ifadesiyle ‘Gazze halkını Gazze Şeridi’nin batısında dar bir alana sıkıştırmayı’ amaçlayan bu ihlallerin durdurulması için harekete geçmelerini istedi.

İsrail Ordu Radyosu’nun çarşamba günü aktardığına göre, İsrail operasyonunun günlerce sürmesi bekleniyordu. Ancak Hamas’ın Gazze dışında bulunan üst düzey bir yetkilisi, Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, “Hareketin yönetimi arabulucularla temasa geçti. Arabulucular, bu ihlallerin durdurulması için ABD ve Gazze Barış Kurulu ile görüşmeler yürüttüklerini doğruladı” dedi.

Kaynağa göre arabulucular, İsrail’in bu askerî operasyonlarından ve Gazze Şeridi içerisindeki ilerleyişinden duydukları rahatsızlığı dile getirdi. Arabulucuların, ihlallerin sona erdirilmesi ve insani durumun iyileştirilmesine katkı sağlayacak bir güvenlik istikrarının oluşturulması için çalışıp baskı yapacaklarını, ayrıca üzerinde mutabakata varılan anlaşma maddelerinin uygulanmasını ilerletmeye çaba göstereceklerini belirtti.

dcfrgth
İsrail’in Gazze Şeridi’nin orta kesimindeki Nuseyrat’a düzenlediği saldırıdan zarar görmemek için eşyalarıyla birlikte bölgeden ayrılan Filistinli bir çocuk, 18 Kasım 2026 (AFP)

Hamas Sözcüsü Hazım Kasım, İsrail güçlerinin çekilmesinden önce yaptığı açıklamada, “İşgal güçlerinin Gazze Şeridi’ndeki operasyonlarını tırmandırmasının asıl amacı, yerinden etme planını hayata geçirmek için Gazze Şeridi’nde geriye kalanları da yok etmektir. Bu durum, söz konusu planı engellemek amacıyla düzenlenen Arap zirvelerinde alınan kararların uygulanmasını gerektiriyor” ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump’ın Gazze Şeridi’ndeki savaşı sona erdirme planını denetleyen Barış Kurulu, hem İsrail’i hem de Hamas’ı çatışmaları sona erdirmeye yönelik yükümlülüklerini yerine getirmemekle suçladı. Kurul, bu durumun Gazze sakinlerini ağır koşullarla karşı karşıya bıraktığını ve ateşkesin çökme tehlikesini artırdığını belirtti. Barış Kurulu’nun değerlendirmesi, Reuters’ın ulaştığı 12 sayfalık bir raporda yer aldı. Bu rapor, ABD’nin desteklediği ateşkesin 13 ay önce yürürlüğe girmesinden bu yana Kurul tarafından Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’ne sunulan ikinci rapor olma özelliğini taşıyor.

Barış Kurulu’nun rapordaki bulgularını kasım ayı sonunda New York’ta düzenlenecek BM Güvenlik Konseyi toplantısında sunması bekleniyor. Raporda, “Üzerinde anlaşmaya varılanlarla sahada yaşananlar arasındaki uçurum, süreci tehdit eden temel risk olmaya devam ediyor” denildi. Raporda ayrıca, “Somut sonuçlar doğurmayan hiçbir ateşkes sonsuza kadar sürdürülemez” uyarısında bulunuldu.

Hamas ise Barış Kurulu’nun açıklamasını kınadı. Hareket, açıklamanın ‘işgalin saldırganlığı ile Filistinli kurbanı kabul edilemez biçimde aynı kefeye koyduğunu ve İsrail’in ihlallerine siyasi kılıf sağlayan taraflı yaklaşımın bir parçası olduğunu’ belirtti.


Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
TT

Uluslararası Af Örgütü: Hızlı Destek Kuvvetleri'nin (HDK) saldırıları savaş suçu teşkil edebilir

Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)
Sudan'ın Omdurman kentinde, çarşamba günü Sudan ordusuna teslim olan (HDK) mensupları (AFP)

luslararası Af Örgütü, Hızlı Destek Kuvvetleri'ni (HDK), Kuzey Kurdufan eyaletine bağlı el-Ubeyyid kenti ve çevresindeki yerleşim bölgeleri ile sivil tesislere insansız hava araçlarıyla (İHA) saldırılar düzenlemekle suçladı. Saldırılarda 37 sivilin hayatını kaybettiği, 10 kişinin yaralandığı belirtilirken, örgüt bu saldırıların savaş suçu teşkil edebileceğini bildirdi.

Yeni insan hakları raporu, Sudan'da kıtlığın yayılmasına ilişkin uluslararası uyarıların arttığı bir dönemde yayımlandı. Dünya Gıda Programı (WFP), finansman yetersizliği nedeniyle yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını durdurmak zorunda kaldığını açıkladı.

Uluslararası Af Örgütü, yürüttüğü soruşturmanın bulgularına göre HDK tarafından geçen haziran-ağustos ayları arasında gerçekleştirilen dokuz İHA saldırısını belgelediğini bildirdi. Saldırılarda yerleşim bölgeleri, hayati öneme sahip tesisler ve sivil araçlar hedef alındı. Hedef alınan araçlardan birinin düğün davetlilerini taşıdığı belirtildi.

Örgüt, soruşturmasını 29 tanık, saldırılardan sağ kurtulanlar ve diğer kaynaklarla yapılan görüşmelerin yanı sıra uydu görüntüleri ve video kayıtlarının analizine dayandırdı. Saldırıların gerçekleştiği sırada hedef alınan noktaların çevresinde herhangi bir askerî hedef tespit edilemediğini belirten örgüt, olayların olası savaş suçları kapsamında soruşturulmasını istedi.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisi de kısa süre önce yayımladığı raporda, bu yılın ilk 10 ayında İHA saldırılarında bin 630'dan fazla sivilin öldürüldüğünü açıkladı. Uluslararası kuruluşun belgelediği toplam 2 bin 230'dan fazla sivil ölümünün büyük bölümünün İHA saldırılarından kaynaklandığına dikkat çekildi. Bu veriler, söz konusu silahların kullanımındaki artışı ve siviller açısından oluşturduğu tehlikeyi ortaya koyuyor.

Bu gelişmeler, Sudan'da savaşın dördüncü yılına girmesiyle milyonlarca kişinin yaşadığı insani koşulların ağırlaştığı bir dönemde yaşanıyor. Özellikle Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde yerinden edilmenin artması, insani yardım güzergâhlarının kesintiye uğraması, uluslararası finansmanın azalması ve gıda fiyatlarının yükselmesi, insani krizin daha da derinleşeceği endişelerini artırıyor.

Yeni kıtlık bölgeleri

İnsani yardım alanında da Sudan'ın daha geniş çaplı bir gıda felaketine sürüklendiğine ilişkin uluslararası uyarılar giderek artıyor. Dünya Gıda Programı, ülkenin bazı bölgelerinde kıtlığın yaşandığını doğrularken, Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgelerinin ortaya çıkabileceği uyarısında bulundu.

Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).
Savaş, milyonlarca Sudanlının yerinden edilmesine, kıtlığa ve geniş çaplı gıda krizine yol açtı (AP).

Program, çarşamba günü X platformundaki hesabından yaptığı açıklamada, insani yardım finansmanındaki yetersizlik nedeniyle Sudan'da yaklaşık 900 bin kişiye yönelik acil gıda yardımını tamamen durdurmak zorunda kaldığını bildirdi.

Açıklamada, “Sudan'ın bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı doğrulandı. Darfur ve Kurdufan'da yeni açlık bölgeleri ortaya çıkıyor” denildi. Açıklamada ayrıca, çatışmaların dördüncü yılına girmesinin aileleri evlerini terk etmeye zorladığı ve gıda kaynaklarına erişimlerini kestiği belirtildi.

Özellikle mısır ve buğday başta olmak üzere tahıl fiyatlarının sürekli yükselmesi, açlık krizini daha da ağırlaştırıyor. Yaz tarım sezonunda üretimin düşmesi beklenirken, çatışma bölgelerinden uzaktaki bazı yerlerde dahi kış tarım sezonunun aksadığına ilişkin işaretler bulunuyor.

İnsani yardım kuruluşlarının tahminlerine göre, Sudan'da yaklaşık 14 bölge kıtlık riskiyle karşı karşıya. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre yerinden edilmenin yayılması ve etkilenen bölgelere gıda ve tıbbi yardım ulaştırma kapasitesinin azalması krizi derinleştiriyor.

Entegre Gıda Güvenliği Aşama Sınıflandırması (IPC), geçen ekim ayında yayımladığı uyarıda, çatışmaların, yerinden edilmenin ve kuraklığın devam etmesinin Darfur ve Kurdufan'ın bazı bölgelerinde kıtlık riskini artırdığını bildirdi. Açıklamada, akut gıda güvensizliği ve yetersiz beslenme seviyelerinin de yüksek olduğu belirtildi.

Buna karşılık Sudan hükümeti, aynı ay ülkenin bazı bölgelerinde kıtlık yaşandığı yönündeki iddiaları reddederek, gıda durumunun “güven verici” olduğunu savundu. Bu açıklama, aralarında ABD, İngiltere ve Avrupa ülkelerinin de bulunduğu 32 ülke ve uluslararası ortağın açlık krizinin ağırlaştığı uyarısını içeren ortak bildirisine cevap olarak yapılmıştı.

HDK kontrolündeki bölgelerde risk büyüyor

Hızlı Destek Kuvvetleri öncülüğündeki “Tesis” ittifakının Darfur ve Kurdufan eyaletlerinde kontrol ettiği bölgelerde, özellikle yerinden edilmiş kişilerin yaşadığı kamplarda, insani yardım ve gıda tedarikinde ciddi sıkıntılar yaşanıyor. Askerî operasyonların ve hava saldırılarının sürmesi de şartları ağırlaştırıyor.

Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Ofisinin yakın tarihli raporları, pazarlara yönelik İHA saldırılarının ve sivillerin hareketlerine getirilen kısıtlamaların, halkın gıda ve insani yardıma erişimini önemli ölçüde engellediğini ortaya koydu.

Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).
Sudan'da yoksulluk oranı, Merkezi İstatistik Kurumu verilerine göre yüzde 80'e ulaştı (Reuters).

Giderek daha fazla Sudanlının dış yardıma bağımlı hale gelmesi, uluslararası finansmanın ise azalması krizin boyutlarını büyütüyor. Bu durum, insani yardım kuruluşlarını bazı bölgelerde gıda yardımlarını azaltmaya veya dağıtımları tamamen durdurmaya zorluyor.

Ordu ile HDK arasında ekim ayında Kurdufan'da çatışmaların şiddetlenmesinden bu yana, bölgenin batı ve güneyindeki geniş alanlara yardım konvoylarının ulaşımı aksadı. Bu bölgelerde yaşayan halk ciddi gıda ve sağlık hizmeti sıkıntısı çekiyor.

Yaklaşık 19,5 milyon Sudanlı, yani ülke nüfusunun yüzde 41'ine yakını, yüksek düzeyde akut gıda güvensizliğiyle karşı karşıya. Bunların yaklaşık 5 milyonu acil durum aşamasında bulunuyor.

Bu gelişmeler üzerine Sudan Komünist Partisi, yayımladığı basın açıklamasında, Hartum'daki ordu yanlısı hükümete ve Güney Darfur'un Nyala kentinde bulunan “Tesis” yönetimine ülkede kıtlık ilan etmeleri çağrısında bulundu.

Parti, savaşın derhal durdurulmasını ve insani yardımların ulaştırılması için güvenli koridorlar açılmasını istedi. Ayrıca uluslararası kuruluşlara, Sudan'da yaşayanlara ve yerinden edilme ile mülteci kamplarında bulunanlara gıda, giysi ve ilaç sağlanması çağrısı yaptı.

Yardım uzmanları ise çatışmaların sürmesi, finansmanın azalması ve gıda ile yakıt fiyatlarının yükselmesinin, kapsamlı bir uluslararası müdahale olmaksızın milyonlarca Sudanlıyı daha ağır açlık ve yetersiz beslenme koşullarına sürükleyebileceği uyarısında bulundu.