İran’da din adamları yapay zekaya mı yöneliyor?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/4575431-i%CC%87ran%E2%80%99da-din-adamlar%C4%B1-yapay-zekaya-m%C4%B1-y%C3%B6neliyor
Yapay zeka dini bilimlere yenilik getirir mi? (Getty)
İran'ın Kum şehri hiçbir zaman önde gelen bir teknolojik merkez olarak bilinmedi, daha ziyade bir hac yeri ve İslami bir merkez olarak tanındı. Ancak bugün yapay zekaya yönelik bir talep dalgası ve onun yeteneklerinden yararlanma arayışı hakim.
Financial Times'ın Tahran muhabiri Najmeh Bozorgmehr tarafından yayınlanan haberde, Kum'daki din alimlerinin yapay zekadan faydalanmaya çalıştıkları belirtildi. Kum'da İslam'ın yayılmasına katkıda bulunan bir devlet destekli kuruluşun lideri olan Mohammad Ghotbi Financial Times’a, “Robotlar, önde gelen din alimlerinin yerini alamazlar, ancak 50 gün süren bir işi 5 saat içinde yapabilen güvenilir bir yardımcı olabilirler” ifadelerini kullandı.
İran, modern tarihinde gelenek ve modernite arasında bir çelişki yaşıyor. Yarısı Kum'da bulunan Şii din alimleri, yerleşik dini gelenek ve değerlerin korunmasını savunuyor. Ancak liderler, geçtiğimiz yıl Mahsa Amini'nin öldürülmesinin ardından başlayan protesto hareketinin ardından modernizasyon çağrılarıyla karşı karşıya kaldı. Ghotbi, din adamlarının İranlıların teknolojik gelişmenin faydalarından yararlanma arzusuna karşı bir tavır almaması gerektiği konusunda uyarıda bulundu.
Yapay Zeka Konferansı'nın düzenlendiği 2020 yılından bu yana Kum'daki dini kurumun modernleştirilmesine yönelik onlarca proje hayata geçirildi. Geçtiğimiz Temmuz ayında Ayetullah Ali Rıza Arifi, “Konferans ileri teknoloji ve yapay zekadan faydalanmalı. İslam medeniyetini geliştirmek için bu alanda faaliyet göstermeliyiz” dedi. Nur Bilgisayar ve İslami Araştırma Merkezi, konferansın bir kolu olup, bu alandaki algoritmaları beslemek için kullanılabilecek asırlık belgelere ve eski veri arşivlerine erişime sahip.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia kaynaklı haberine göre, İran dini lideri Ali Hamaney'in, din adamlarına en son teknolojiyi takip etme talimatı verdiği ve bu konuda onları desteklediği kaydedildi. Hamaney, ülkesinin Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) gibi ekonomilerini canlandırmak için yapay zeka kullanmaya çalışan rakiplerinin gerisinde kaldığını söyledi.
Bozorgmehr, Hamaney'in din adamlarına, ileri teknolojiyi benimsemeleri için yetki verdiğini bildirdi. Din adamlarının çoğunluğu, hüküm çıkarma ve bunları modern hayata uyarlama konusunda geleneksel bir yaklaşıma bağlı. 80 ila 100 yaşındaki onlarca din adamının geleneksel yaklaşımdan sapmaları beklenmiyor. Ancak genç din adamları teknolojinin getirdiği gelişmelere açık. Protestoların ve birçok kadının başörtüsü takmayı reddetmesinin ardından muhafazakarlar din adamlarına yöneldi ve onlardan İslami dini öğretilere dayanarak kendilerini ‘kurtarmalarını’ talep etti. Ghotbi, teknolojinin din adamlarının endişelerini din ile uzlaştırmasına ve nüfuzlarını artırmasına yardımcı olabileceği sonucuna vardı.
ABD izliyor... İsrail alarma geçti, İran tahkimatını güçlendiriyorhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5343739-abd-izliyor-i%CC%87srail-alarma-ge%C3%A7ti-i%CC%87ran-tahkimat%C4%B1n%C4%B1-g%C3%BC%C3%A7lendiriyor
ABD izliyor... İsrail alarma geçti, İran tahkimatını güçlendiriyor
ABD'li denizciler, USS George H.W. Bush uçak gemisinde uçakların bakım çalışmalarını yürütüyor (CENTCOM)
Washington, İran'a yönelik askerî seçenekleri açık tutarken siyasi açıdan temkinli bir tutum sergiliyor. İki ülke arasında çatışmaların yeniden başlama ihtimaline ilişkin işaretler artarken, diplomatik cephedeki görünür sakinliğin ardında her an tırmanabilecek bir gerilim yaşanıyor.
ABD Başkanı Donald Trump yönetimi, Tahran ile anlaşmaya varılması ihtimaline kapıyı açık tutmayı tercih ederken, İsrail'in İran'a yönelik yeni ve kapsamlı bir askerî saldırı düzenlenmesi yönündeki baskısı giderek artıyor.
Öte yandan İran, füze cephaneliğini yeniden inşa etmek için zamana karşı yarışıyor. Batılı kaynaklara göre Tahran yönetimi, olası İsrail ve ABD saldırılarına karşı askerî ve nükleer tesislerini yer altında tahkim etme çalışmalarını da hızlandırıyor.
Tel Aviv, İran'ın tahkimat faaliyetlerini kritik kararın bir an önce alınması gerektiği yönündeki tezine dayanak olarak gösteriyor. İsrail, Tahran'ın yer altındaki askerî ve nükleer kapasitesini hızla yeniden inşa etmesinin, gelecekte bu tesislerin hedef alınmasını zorlaştırabileceğinden endişe ediyor. Bu süreçte İsrail ordusu da alarm seviyesini yükseltirken güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırıyor, Washington ile koordinasyonunu artırıyor.
Şarku’l Avsat’ın CBS News’ten aktardığına göre bilgili kaynaklar, İsrail ve ABD’nin yakın dönemde İran'a yönelik yeni bir saldırı düzenlenmesi ihtimalini değerlendiriyor. Tel Aviv'de, Tahran'ın balistik füze üretim kapasitesini yeniden inşa etme hızına ilişkin endişeler artarken, İran'ın askerî ve nükleer tesislerini tahkim etme ve bunların büyük bölümünü yer altındaki tesislere taşıma çabaları da yakından izleniyor. Bu adımların, olası yeni bir çatışmada söz konusu tesislerin hedef alınmasını zorlaştırabileceği değerlendiriliyor.
İsrail en üst düzeyde alarma geçti
İran'ın Fordo nükleer tesisinin çevresinin, ABD saldırılarının ardından çekilmiş uydu görüntüsü (Reuters)
Kaynaklara göre İsrail, yeni bir çatışma turuna hazır görünüyor. İsrail ordusu, İran'dan gelebilecek olası bir saldırıya karşı savunma hazırlıklarını en üst seviyeye çıkardı.
Başbakan Binyamin Netanyahu hükümeti, bölgede konuşlandırılmış ABD askerî kapasitesinin sağlayacağı ateş gücü, istihbarat ve operasyonel destek nedeniyle İran'a yönelik operasyonun ABD ile ortaklaşa gerçekleştirilmesini tercih ediyor.
Washington, Ortadoğu'da on binlerce asker, savaş gruplarıyla birlikte iki uçak gemisi ve çok sayıda savaş gemisi ile hava aracını kapsayan geniş bir askerî varlık bulunduruyor. Kaynaklara göre bu konuşlanma, kapsamlı ön hazırlık hareketlerine gerek kalmadan, kararın alınmasından sonraki iki ila dört gün içinde saldırı düzenlenmesine imkân sağlayabilir.
Ancak askerî hazırlıkların yüksek seviyede olması, siyasi kararın verildiği anlamına gelmiyor. Başkan Donald Trump, şu ana kadar yeni bir saldırı emri verme konusunda açık istek ortaya koymadı. Trump, güç kullanma tehdidini sürdürürken, anlaşma ihtimalini de gündemde tutmayı tercih ediyor.
Savaşı “her ne şekilde olursa olsun” sona erdirmek istediğini söyleyen Trump, diğer açıklamalarında ise karar vermek için acele etmediğini belirtti. Yeni yılın başlamasının ardından yaşanacak gelişmelerin, izlenecek yolu belirlemede kritik olabileceğine işaret etti.
Tıkanan müzakereler ve karşılıklı suçlamalar
Arakçi ve Lavrov, Tahran'daki İran Dışişleri Bakanlığı binasında gerçekleştirdikleri görüşmenin ardından basın toplantısına katıldı (AP
Bu gelişmeler, Washington ile Tahran arasında aylar süren dolaylı müzakerelerin ateşkesin sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması konusunda herhangi bir sonuç vermediği dönemde yaşanıyor.
İran, ABD'nin deniz ablukası kaldırılmadan ve Ortadoğu'nun farklı cephelerindeki düşmanlıklar sona erdirilmeden nükleer programının müzakere edilmesini reddediyor. Tahran yönetimi, olası bir anlaşma için başka şartlar da öne sürüyor.
Öte yandan Trump, İran'ın kimyasal veya biyolojik silah geliştirmeye çalışabileceği ihtimalini gündeme getirdi, ancak bu suçlamaları destekleyen kamuya açık herhangi bir kanıt sunmadı. Trump, nükleer programındaki ilerlemenin sekteye uğramasının ardından Tahran'ın bu seçeneklere yönelebileceğini öne sürdü. Bu açıklamalar İran'ın sert tepkisiyle karşılandı.
İran Dışişleri Bakanlığı ise söz konusu iddiaları, 2003 yılında Irak'ın işgali öncesinde Bağdat'ın kitle imha silahlarına sahip olduğu yönünde ABD tarafından ortaya atılan suçlamalara benzetti.
Bakanlık Sözcüsü İsmail Bekayi, yeni iddiaların yanıltıcı senaryoları tekrar gündeme getirdiğini söyledi. Bu açıklama, Tahran'ın söz konusu suçlamaların askerî gerilimi gerekçelendirmek amacıyla kullanılmasından duyduğu endişeyi yansıtıyor.
Güvenlik temasları çatışma beklentisini artırıyor
Yeni bir çatışma ihtimaline ilişkin spekülasyonlar, ABD Merkez Kuvvetler Komutanı (CENTCOM) Brad Cooper'ın çarşamba günü İsrail Savunma Bakanlığı'nda üst düzey güvenlik yetkilileriyle gerçekleştirdiği görüşmenin ardından güçlendi. İsrail ordusu, toplantıyı mevcut durumun kapsamlı ve ortak değerlendirmesi olarak nitelendirdi.
Toplantıya İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir ve Mossad Başkanı da katıldı. İki ülke arasındaki güvenlik koordinasyonunun niteliği dikkate alındığında, bu katılım dikkat çekici bulundu.
Öte yandan kaynaklar, Mossad Başkanı'nın geçen hafta Washington'da aralarında CIA Direktörü John Ratcliffe'in de bulunduğu ABD'li yetkililerle görüştüğünü bildirdi.
İsrail Savunma ve Güvenlik Forumu Başkanı Erez Weiner, Mossad Başkanı'nın Washington'da birkaç gün kalmasının gündemdeki dosyaların önemini yansıttığını ve İran'ın ABD-İsrail istişarelerinde öncelikli konular arasında yer aldığını gösterdiğini değerlendiriyor.
Siyasi hesaplar savaş için zaman aralığını daraltabilir
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (AFP)
Bununla birlikte, yeni bir askerî hamle Trump ve Netanyahu açısından siyasi bakımdan hassas bir döneme denk gelebilir.
Netanyahu, İsrail seçimlerinin ardından ortaya çıkan siyasi gelişmelerle karşı karşıya. Siyasi rakiplerine hükümet kurma görevinin verilmesi, Netanyahu'nun birkaç hafta içinde iktidarı kaybetmesi ihtimalini gündeme getiriyor.
Parlamentodaki çoğunluğunu kaybetmesinden beri Netanyahu, başta İran kaynaklı güvenlik tehditleri olmak üzere güvenlik gündemini öne çıkararak ulusal birlik hükümeti kurulmasını sağlamaya çalışıyor.
Ancak Netanyahu'nun siyasi rakipleri, başbakanı güvenlik dosyasını kendi siyasi konumunu güçlendirmek ve iktidarda kalma süresini uzatmak için kullanmakla suçluyor. Bu durum, savaş kararına askerî gerekçelerin yanı sıra iç siyasete ilişkin hesaplamaların da dâhil olmasına yol açıyor.
Trump da artan iç siyasi baskılarla karşı karşıya. Savaşa yönelik kamuoyu muhalefetinin güçlenmesi ve Cumhuriyetçi Parti'nin Kongre'deki nüfuzunun gerilemesi, uzun süreli bir çatışma için gerekli finansmanın sağlanmasını zorlaştırabilir.
Bütün bu hesapların merkezinde ise İran'ın nükleer programı bulunuyor. Tahran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokuna ilişkin endişeler devam ediyor. Söz konusu stokun, savaş sırasında hasar gören tesislerin enkazı altında bulunduğu tahmin ediliyor.
Bu stok, nükleer silah üretimi için gerekli zenginleştirme seviyesine ulaşmanın ilave bir teknik aşama gerektirmesi nedeniyle uluslararası düzeyde kaygı yaratıyor.
Diplomasinin tıkanması, askerî hareketliliğin hızlanması ve siyasi hesapların giderek karmaşıklaşmasıyla bölge yeni bir yol ayrımına gelmiş görünüyor.
Washington ile Tahran ya krizi kontrol altına almayı başaracak ya da mevcut askerî hazırlıklar yeni bir çatışmanın fitilini ateşleyecek. Savaşın önlenmesi için kalan diplomatik fırsatların ise her geçen gün daraldığı değerlendiriliyor.
Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacakhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5343735-trump-i%CC%87ran-anla%C5%9Fma-yapmak-istiyor-ancak-bu-anla%C5%9Fma-benim-i%C3%A7in-kabul-edilebilir
Trump: İran anlaşma yapmak istiyor ancak bu anlaşma benim için kabul edilebilir olmayacak
ABD Başkanı Donald Trump, bugün yaptığı açıklamada, İran'ın savaşı sona erdirecek bir anlaşma yapmak istediğine yönelik söylemini yineledi. Ancak Trump, düzenlediği basın toplantısında, “Anlaşma yapmak istiyorlar ancak benim kabul edebileceğim bir anlaşma yapmak istemiyorlar” ifadelerini kullandı. Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre Trump, Tahran'ın anlaşma arayışında olduğunu, ancak kendi şartlarını karşılamaya yanaşmadığını öne sürdü.
Öte yandan ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran'dan aldığı ve niteliğini açıklamadığı tehditler nedeniyle hâlâ bir ABD askerî üssünde kaldığını belirtti. Bessent, Tahran'a yönelik ekonomik baskıyı sürdürme konusunda kararlı olduklarını vurguladı.
CNBC'ye konuşan Bessent, “Eğer İranlılar beni hedef alıyorsa bu, onların baskı altında olduğu anlamına gelir. Onlara yönelik bu baskıyı sürdürmeye devam edeceğiz” dedi.
ABD Başkanı Donald Trump'ın, İran'a yönelik yeni ve kapsamlı saldırılar düzenlenmesi konusunda herhangi bir karar almayı gelecek yıla ertelediği görülüyor. Böylece Trump, daha önce bu ay gerçekleştirilen ara seçimlerle ilişkilendirdiği saldırı takvimini de ötelemiş oldu.
Öte yandan İran, füze cephaneliğini yeniden inşa etmek ve askerî ile nükleer tesislerini yer altında tahkim etmek için zamana karşı yarışıyor. Batılı kaynaklara göre Tahran yönetimi, olası İsrail ve ABD saldırılarına karşı hazırlıklarını hızlandırıyor.
İsrail ise İran'ın tahkimat çalışmalarını, kritik müdahale için zamanın daraldığı yönündeki tezine dayanak olarak gösteriyor. Tel Aviv, Tahran'ın yer altındaki askerî ve nükleer kapasitesini yeniden inşa etmesini önlemek amacıyla harekete geçilmesi gerektiğini savunuyor. Bu süreçte İsrail ordusu da alarm seviyesini yükseltirken güvenlik ve istihbarat faaliyetlerini yoğunlaştırıyor, Washington ile koordinasyonunu artırıyor.
Sahada ise gerilim artmaya devam ediyor. İran devlet medyası, Devrim Muhafızları Ordusu'nun, Umman'ın Hasab kenti yakınlarında Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalışan bir petrol tankerinin mayına çarpmasının ardından yangın çıktığını duyurduğunu aktardı.
Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyorhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5343520-trump-ocak-sonras%C4%B1n%C4%B1-bekliyor-i%CC%87ran-kimyasal-silah-iddialar%C4%B1yla-sald%C4%B1r%C4%B1ya-bahane
Trump ocak sonrasını bekliyor... İran: Kimyasal silah iddialarıyla saldırıya bahane oluşturuluyor
ABD Başkanı Donald Trump, İran’a yönelik yeni ve kapsamlı saldırılar düzenlenmesi konusunda herhangi bir karar almayı gelecek yıla bırakmış görünüyor. Böylece Trump, daha önce bu ay yapılan ara seçimlere bağladığı takvimi ertelemiş oldu.
ABD’nin yeni bir saldırı düzenleyebileceğine ilişkin işaretlerin ortaya çıkması ve askerî gerilimin yeniden tırmanabileceği yönündeki endişelerin artması üzerine, Pentagon’da mali denetimden sorumlu başkan yardımcısı Arthur Miller, Washington’ın şubat ayının sonundan 13 Kasım’a kadar İran’a karşı yürüttüğü savaş için 48,3 milyar dolar harcadığını açıkladı.
Öte yandan İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, ABD’nin Tahran’ı kimyasal ve biyolojik silah geliştirmekle suçlamasının korku yaratmayı ve askerî müdahaleye zemin hazırlamayı amaçladığını söyledi.
Bekayi, X hesabından yaptığı paylaşımda, ABD’nin İran’a yönelik suçlamalarını bu amaca hizmet eden iddialar olarak nitelendirdi.
Viyana’da ise ABD, İngiltere, Fransa ve Almanya, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu toplantısında perşembe günü İran’a ortak çağrıda bulundu. Dört ülke, Tahran’dan geçen yıl ABD ve İsrail’in saldırılarında hedef alınan nükleer tesislere denetçilerin yeniden erişimine izin vermesini istedi. Batılı ülkeler, İran’ı bu konuda oyalama taktiği izlemekle suçladı.
Dört ülkenin ortak açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
“Genel Direktör, hasar gören nükleer tesislere Ajansın erişimini engelleyen teknik herhangi bir neden bulunmadığını ve denetçilerin uzun süredir yeniden sahaya dönmeye hazır olduğunu defalarca vurguladı. Bu fırsatı değerlendirmek, yaklaşımını değiştirmek ve uluslararası toplumun İran’ın nükleer programına ilişkin uzun süredir devam eden kaygılarını gidermek artık İran’ın elinde.”
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة