Son saatlerde, Fransa-Azerbaycan ilişkilerinin seyri, Azerbaycan'ın Karabağ bölgesini hızlı bir şekilde ele geçirmesi, 100 binden fazla sakininin Ermenistan'a göç etmesi ve her iki tarafın da yaptığı açıklamalar, özellikle de Fransa Dışişleri Bakanı Catherine Colonna'nın Erivan'dan sarf ettiği gözler önüne serildi. Ermenistan ordusunun sınırlarını savunması için silah sağlamaya kararlı olduğunu duyurması nedeniyle tırmanma eğiliminde olduğu açıkça görülüyor.
Anlaşmazlık, Colonna'nın geçtiğimiz perşembe akşamı Fransız İkinci Kanalı'na yaptığı açıklamalarla daha da derinleşti. Colonna, Karabağ'da yaşananların ‘etnik temizliğe benzediğini’ söyledi. Bu, bölgenin ‘aslî topraklarını veya evlerini terk etmek zorunda kalan kişilerin zorla yerinden edilmesine’ tanık olmasından kaynaklanıyor. Fransız bakanın verdiği bilgiye göre, yaşananlar ‘gönüllü bir ayrılma’ değil. Bu, bir Fransız yetkilinin ilk kez ‘etnik temizlik’ ifadesini kullandığı bir durum.
Yaptırımla tehdit
Bu gerginliğe rağmen, Paris henüz Azerbaycan'a yaptırım uygulamaya hazır değil. Bu tutum, Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un Avrupa Politika Grubu ve Avrupa Zirvesi'ne katılımının ardından yaptığı açıklamada ifade edildi. Macron'un ve Colonna'nın sözlerine göre, ‘yaptırımların zamanı henüz gelmedi çünkü ters sonuçlar doğuracak ve bize Ermeni topraklarını ve sakinlerini en iyi şekilde korumamıza izin vermeyecek.’
Paris, Ermenistan ordusuna sağlayacağı silahların niteliğini açıklamadı. Colonna, bu konuların ‘savunma sırrı’ olduğunu savunduğu açıklamasında şunları söyledi:
“Ermenistan ile ihtiyaçlarını belirlemek için bir diyalog başlatılacak... Bu, daha zor bir duruma düşmekten kaçınmanın bir yoludur. Bu sefer kesinlikle yaptırımlar ve Avrupa, Fransa ve uluslararası toplumdan çok güçlü bir tepki gerektirecektir.”
Avrupa Parlamentosu, perşembe günü, Azerbaycanlı hükümet yetkililerine yaptırım uygulanmasını talep eden bir karar çıkardı. Bu karar, Azerbaycan'ın Karabağ'daki insan hakları ihlallerini ve ateşkes anlaşmalarını ihlallerini kınıyor. Ancak, parlamento kararı bağlayıcı değil ve İspanya'nın Granada kentinde düzenlenen 27 Avrupalı liderin toplantısında kabul edilmedi. Parlamento, Avrupa Birliği'ni Azerbaycan'dan gaz alımını durdurmaya da çağırdı. Avrupa Birliği, gaz ihtiyacının yüzde 3,5'ini Azerbaycan'dan ithal ediyor.
Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Almanya Başbakanı Olaf Scholz ve Avrupa Birliği Başkanı Charles Michel, perşembe günü Granada'da Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan ile bir araya geldi. Toplantının ardından yayınlanan bildiride, üç lider ‘Ermenistan'ın bağımsızlığına, egemenliğine, toprak bütünlüğüne ve sınırlarının dokunulmazlığına olan kararlı desteklerini’ vurguladılar. Üç lider, ‘Ermenistan ve Azerbaycan arasındaki ilişkileri normalleştirmeye yönelik tüm çabalara bağlı olduklarını’ da teyit ederek Ermenistan'a insani yardım sağlamaya hazır olduklarını ifade ettiler.
Alternatif müttefik
ŞarkU’l Avsat’ın gözlemlerine göre Erivan, Moskova'nın Karabağ olaylarına kayıtsız kalmasından kaynaklanan boşluğu doldurmak için kendisine koruma sağlayacak bir alternatif arıyor. Bu alternatifi Fransa'da bulmuş gibi görünüyor. Fransa, Ermenistan ile yakın ilişkilere sahip bir ülkedir. Fransa'da 600 binden fazla Ermeni yaşıyor ve bu topluluk oldukça örgütlü. Bu topluluk içinde ekonomik, sosyal, kültürel ve hatta siyasi olarak saygın konumlara sahip kişiler var.
Ermenistan Cumhurbaşkanı Vahagn Haçaturyan perşembe akşamı France 2 televizyon kanalına verdiği röportajda, ülkesinin ‘kendini savunmak için yeteneklerini güçlendirmek için yeni bir güvenlik ortağına ihtiyacı bulunduğunu ve Fransa'nın Ermenistan'a yardım etmeye hazır olduğunu’ söyledi. Ermeni yetkiliye göre, mevcut güvenlik sistemleri Ermenistan'ı korumak için yetersiz kaldı. Haçaturyan, Ermenistan'ın Fransa ile iş birliğinin ‘kimseyi hedef almadığını ve tamamen savunma amaçlı olduğunu’ söyledi.
Yukarıda bahsedilenlerden ve Fransız ve Ermeni taraflarından yapılan açıklamalardan yola çıkarak, Paris'in Ermenistan'ın ‘koruyucusu’ rolünü üstlenmeye yöneldiği açık. Ermenistan, Rusya ve İran olmak üzere iki önemli müttefikini kaybetti. Her iki ülkenin de Ermenistan'ın güvenliğini sağlama konusunda farklı hesapları vardı. Bu durum, Azerbaycan'ın Karabağ'ı işgalini uzaktan izlemelerine ve hiçbir şey yapmamalarına neden oldu.
Paris ve Bakü arasındaki gerilimin artmasının ardından, Macron ve Aliyev arasında iletişimin yeniden başlaması pek olası görünmüyor. Azerbaycan tarafı, Fransa'yı Avrupa Parlamentosu'nun Azerbaycan'a yaptırım uygulanması çağrısında bulunmasına neden olmakla suçluyor. Cumhurbaşkanı Macron ayrıca, Granada'da Ermeni ve Azerbaycanlı yetkililer arasında Macron, Şansölye Scholz ve Avrupalı yetkili Charles Michel'in katılımıyla yapılması planlanan görüşmelere Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın katılmasının reddedilmesinin arkasında olmakla suçlanıyor. Bu durum, Erdoğan ve Aliyev'in Granada Zirvesi'ni boykot etmelerine neden oldu. Ancak, Michel cuma günü, Aliyev ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın bu ayın sonlarında Brüksel'de bir araya geleceğini duyurdu.
Paris’in sebepleri
Bugüne kadar Fransa dışında hiçbir Avrupa ülkesi, Erivan'a silah tedarik etme niyetini açıklamadı. Fransa, aynı zamanda, Avrupa Birliği'nin Ermenistan'a, Karabağ'ı ele geçiren Bakü'nün eline geçen bölgeden yoğun göçün üstesinden gelmesine yardımcı olmak için iddialı bir yardım paketi hazırlamasını da teşvik ediyor. Ancak, mesele sadece insani yönden değil, aynı zamanda askeri yönden de önemli. Paris, Azerbaycan'ın Ermenistan'a karşı askeri üstünlüğünü kullanarak, Türkiye ile sınırı bulunan batıdaki Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile coğrafi bağlantı kurabilecek bir askeri ilerleme elde etmeye çalışabileceğinden endişe ediyor.
Bakü, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti ile coğrafi bağlantı kurmak için, Ermenistan'ın güneyinde bulunan Zengizur Koridoru'nu da kullanabilir. Bu nedenle, Avrupalılar, Karabağ'ın Azerbaycan'ın kontrolüne geçmesi ve Ermenilerin bölgeyi terk etmesi ve Ermenistan topraklarına katılması ile sonuçlanan Karabağ dosyası kapandıktan sonra, iki tarafı bir anlaşma imzalamaya zorlamak istiyor. Bu anlaşma, iki ülkenin sınırlarını belirleyecek, her birinin egemenliğini tanıyacak ve gelecekte savaşları önleyecektir.
Bu nedenle, Paris, Erivan'a yardım etmek ve olası en kötü senaryoda topraklarını savunmasını sağlamak istiyor. Fransız bir siyasi kaynağına göre, bugün yaşananlar, 2020 ve 2021 yıllarında Türkiye'nin Yunanistan'ın kıta sahanlığı olduğunu öne sürdüğü sularda sondaj yapması nedeniyle artan Yunanistan ve Türkiye arasındaki şiddetli gerilimi hatırlatıyor. Bu durum, Paris'i Atina ile bir savunma anlaşması imzalamaya, Yunanistan'a savaş uçakları ve deniz gemileri satmaya ve Yunan gemileriyle birlikte bir dizi deniz gemisini göndermeye sevk etti. Bu, Türkiye'yi, NATO üyesi iki ülke arasında açık bir savaşa dönüşebilecek herhangi bir maceradan caydırmak için yapıldı.
