Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

Çok kutuplu dünyada İsrail ve Ukrayna Batı hegemonyasının vekilleridir

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls
TT

Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls

Aleksandr Dugin

Mevcut dünya düzeni bir geçiş sürecinde gibi görünüyor. Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra şu an yaşananlar, tek kutuplu bir dünyadan çok kutuplu bir dünyaya geçiş sürecidir.

Aslında Rusya, Çin, İslam dünyası, Hindistan ve potansiyel olarak Afrika ve Latin Amerika ülkelerini kapsayan kilit öneme sahip oyuncularla birlikte bu çok kutuplu dünyanın temelleri giderek daha da belirginleşiyor. Bazıları, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) grubu içinde yer alan tüm bu oyuncular, bir araya gelen farklı medeniyetleri temsil ediyorlar. BRICS, özellikle İslam dünyasının önemli ülkelerinden Suudi Arabistan, İran ve Mısır’ın yanı sıra grup içindeki Afrika faktörünü güçlendiren Etiyopya ve Güney Amerika ülkelerinin varlığını daha da sağlamlaştıran Arjantin'in katılma talebinde bulunduğu 2023 Johannesburg zirvesinden sonra daha da büyüdü. Buradan baktığımızda çok kutuplu dünyanın her geçen gün konumunu güçlendirdiğini ve Batı hegemonyasının zayıfladığını görüyoruz.

ABD ve Batı ülkelerinin tek taraflılığı koruma adına verdiği ölümüne savaş

ABD ve Batı dünyası tek taraflılık adına ölümüne bir savaş veriyorlar. Dünya liderliğinin ön saflarında yer alan ABD, özellikle askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve ideolojik alanlarda hakimiyetini sürdürmeye kararlı. Devam eden bu tek kutupluluk arayışı, tek kutupluluk ile çok kutupluluk arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı günümüzde ortaya çıkan temel çelişkinin de kaynağı.

sdefrg
Soldan sağa doğru Brezilya Devlet Başkanı, Çin Devlet Başkanı, Güney Afrika Devlet Başkanı, Hindistan Başbakanı ve Rusya Dışişleri Bakanı 22 Ağustos 2023 tarihinde Johannesburg'da yapılan BRICS zirvesine katıldılar (EPA)

Burada küresel politikadaki temel çatışmalara ve eylemlere, özellikle de egemenliğini ve bağımsız bir kutup olarak varlığını yeniden ortaya koyan Rusya'yı zayıflatma çabalarına değinilmeden geçilmemeli. Böylece Ukrayna'da devam eden çatışma da açıklanabilir. Batı dünyası, (Ukrayna Devlet Başkanı) Volodimir Zelenskiy rejimini sadece Rusya'nın bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönmesini engellemek amacıyla destekliyor. Rusya Devlet Başkan Vladimir Putin'in iktidara gelmesinden bu yana ülkesinin bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönme politikasını sürdürüyor. Putin, bir yandan Rusya Federasyonu'nun siyasi egemenliğini güçlenmeye başlarken, diğer yandan Rusya'nın sadece Batı dünyasının hegemonyasına karşı değil, aynı zamanda onun değer sistemine de karşı çıkan bağımsız bir medeniyet olduğunu giderek daha fazla vurgulamıştır.

Rusya, geleneksel değerlere olan inancını ve bağlılığını açıkça ortaya koyarken Batı liberalizmini, Rusya'nın anormallik ve sapıklık olarak gördüğü LGBT gündemini ve Batı ideolojisinin diğer standartlarını kesin bir şekilde reddetti.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor.

Öte yandan Batı, 2014 Ukrayna devrimini (Onur Devrimi) destekledi ve Ukrayna'yı mümkün olduğunca silahlandırdı. Bunu yaparken de Ukrayna’da neo-Nazi ideolojisinin yayılmasına yardımcı oldu. Rusya'yı, eğer Putin başlatmasaydı Kiev tarafından başlatılacak olan özel askeri operasyonu başlatmaya itti. Böylece tek kutupluluğa karşı verilen şiddetli çok kutuplu savaşın ilk cephesi Ukrayna'da açıldı.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor. Çin, İslam dünyası, Hindistan, Afrika ve Latin Amerika gibi yeni medeniyetler yükselişte. Rusya da onları gerçek ve adil bir çok kutupluluk çerçevesinde potansiyel müttefikleri ve ortakları olarak görüyor. Dünyanın geri kalanı bunu henüz kabul etmemiş olsa da çok kutupluluk bilincinin giderek büyüyüp güçlendiğine tanık oluyoruz. Bu durum, bu kez Pasifik bölgesinde olmak üzere neredeyse tek kutupluluk ile çok kutupluluk mücadelesinin bir sonraki hattı haline gelen Tayvan meselesi için de geçerli. Çok kutupluluk kavramına ilişkin giderek güçlenen bir farkındalık söz konusu.

Hamas saldırısı ve soykırım sonrası farklı bir cephe açıldı

İsrail ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar da bu konuyla doğrudan alakalı, orada iki felaket yaşandı. Bunların ilki, Hamas'ın İsrail'e yönelik, çok sayıda sivilin ölümüyle ve rehin alınmasıyla sonuçlanan saldırısıydı. İkincisi de İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik misilleme saldırılarıydı. Bu saldırılar, zulüm ve başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere sivil kayıpların sayısı açısından katlanarak arttı. Her ikisi de açıkça insan hakları ihlali ve insanlığa karşı işlenmiş suçtur. Hiçbir haklı gerekçeleri de yoktur.

asxdfer
İsrail'in Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik bombardımanında yıkılan binaların enkazı arasında hayatta kalanları arayan Filistinliler (AP)

Ancak diğer taraftan İsrail'in (Babil hukukunun başlangıcında geliştirilen ve verilen cezanın, göze göz dişe diş gibi, suçlunun zarar gören tarafça aynı ölçüde cezalandırılmasını öngören) ‘lex talionis’ ilkesini uygulaması, bir toplama kampında acımasız şartlar altında yaşamaya zorlanan Gazze Şeridi sakinlerine yönelik gerçek bir soykırıma neden oldu. Hamas bir terör eylemi gerçekleştirdi ve İsrail bu eyleme soykırım yaparak karşılık verdi. Böylece her iki taraf da siyasi anlaşmazlıkları çözmek için hukukun ve kabul edilebilir insani yöntemlerin dışına çıktı. Bundan sonra jeopolitik görünüm devreye giriyor. İsrail'in suçunun boyutu çok daha büyük olsa da Gazze Şeridi'nde olup bitenler sadece bu kriterle değerlendirilemez. Çünkü altta yatan bazı jeopolitik eğilimlerle de bağlantısı var.

Filistin meselesi bugün Sünnileri, Şiileri, Türkleri ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken, İslam dünyasının birliği inkar edilemez.

Ancak Hamas’ın İsrail’e saldırısı ve İsrail'in Filistinlilere misilleme olarak uyguladığı soykırım farklı bir cephe açtı. Batı, Gazze Şeridi'nde sivil halka karşı açıkça işlenen suçlara rağmen bu kez (tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi) İsrail'e koşulsuz ve tek taraflı önyargıyla destek vererek, tüm İslam dünyasıyla karşı karşıya geldi.

Burada İslam dünyası, İsrail'in Gazze Şeridi'nde ve Filistin’in diğer bölgelerinde, Yahudi mahallelerinden sürülen, kendi topraklarındaki yoksul ve izole bölgelerde yaşayan Filistin halkına karşı haksız uygulamaları ve adaletsizlikleri karşısında bir başka kutup olarak ortaya çıkıyor.

Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığı analize göre  Filistin meselesi Sünniler, Şiiler, Türkler ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken İslam dünyasının birliği artık inkar edilemez. Bu mesele aynı zamanda Yemen, Suriye, Irak ve Libya'daki iç çatışmaların taraflarının yanı sıra Pakistan'ı, Endonezya'yı, Malezya'yı ve Bangladeş'i de doğrudan ilgilendiriyor.

Aynı şekilde ABD’de, Avrupa’da, Rusya’da, Afrika'da yaşayan Müslümanlar da buna karşı kayıtsız kalamazlar. Elbette günümüzün Gazze, Batı Şeria ve Ürdün Nehri bölgesindeki Filistinlileri, siyasi anlaşmazlıklara rağmen onurlarını savunma mücadelesinde birleşiyorlar.

Filistin meselesi ve ABD

ABD son yıllarda Müslüman ülkeleri İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye teşvik etmek amacıyla Filistin meselesi etrafında toplanmalarını engellemeyi başardı. Fakat tüm bu çaba son haftalarda yaşananlarla boşa gitti. ABD’nin İsrail'i Gazze Şeridi'nde tüm dünyanın gözü önünde işlediği suçlardan ve ihlallerden sonra bile desteklemeyi sürdürmesi, İslam dünyasını içinde yaşadığı tüm ihtilafları bir kenara bırakıp Batı ile doğrudan çatışmaya girmeye itiyor.Alexander

sdfrg
Alexander Dugin 

İsrail, Ukrayna gibi, kibirli ve zalim Batı hegemonyasının vekilinden başka bir şey değildir. Suç işlemekten ya da ırkçı söylemlerde ve eylemlerde bulunmaktan çekinmez. Fakat sorun ne, İsrail değil. Çünkü o sadece tek kutuplu dünyada jeopolitik bir araç olarak rolünü oynuyor. Bu durum, Başkan Vladimir Putin'in kısa bir süre önce ‘böl ve yönet’ ilkesine dayalı sömürgeci stratejiler uygulayan küreselciler için kullandığı ‘düşmanlık ve çatışma ağı ören örümcekler’ metaforuyla atıfta bulunduğu şey de tam olarak buydu. Eğer tek kutuplu dünyayı ve Batı hegemonyasını korumak için çaresizce ve acı içinde çabalayanların stratejisinin özünü anlayabilirsek, işte o zaman buna karşı koyabilmek için bilinçli olarak alternatif model oluşturabilir ve çok kutuplu bir dünya inşa etme yolunda güvenle ve ortak hareket edebiliriz.

Gazze Şeridi’nde ve bir bütün olarak işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden savaş, belirli bir halka ya da sadece tüm Araplara karşı değil, doğrudan tüm İslam dünyasına ve genel olarak İslam medeniyetinin kendisine yönelik doğrudan meydan okumadır. Aslında Batı, bizzat İslam'la savaşa girmiştir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye, İran'dan Pakistan'a, Tunus'tan Bahreyn'e, Selefilerden Sünnilere ve Sufilere kadar herkes de bu gerçeğin farkına vardı. Filistin'deki, Suriye'deki, Libya'daki, Lübnan'daki, Şii ve Sünni siyasi muhalifler artık onurlarını savunmalı ve İslam medeniyetine karşı bu şekilde davranılmasına izin vermeyerek egemen ve bağımsız bir medeniyet olduğunu göstermeli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Haçlı Seferlerini hatırlatarak Batı'yı cihatla tehdit etti. Ancak bu tamamen başarısız bir kıyaslama ve meselenin özünü tam anlamıyla yansıtmıyor. Modern Batı, Hıristiyanlıkla olan birçok bağını materyalizm, ateizm ve bireycilikten lehine kopararak ve Hıristiyan medeniyetinden önemli ölçüde uzaklaşarak küreselleşmiştir.

Rusya bir kutup olarak Ukrayna topraklarında Batı’ya karşı etkili bir mücadele verirken, Batı propagandasının etkisi altındaki birçok İslam ülkesi bu savaşın nedenlerini, hedeflerini ve hatta mahiyetini tam olarak anlayamadı.

Hıristiyanlığın maddi bilimlerle ya da temelde kâr amacı güden sosyo-ekonomik sistemle herhangi bir bağlantısı yoktur. Sapkınlığın yasallaştırılması ve patolojinin norm olarak benimsenmesini ya da İsrailli post-hümanist filozof ve yazar Yuval Harari'nin heyecanla kaleme aldığı insanlık sonrası varoluşa geçişe hazırlanma eğilimini kesinlikle onaylamaz. Bugün Batı modern haliyle, Hıristiyanlığın değerleriyle ya da Hıristiyan haçının kucaklanmasıyla hiçbir bağlantısı olmayan, Hıristiyanlık karşıtı bir tezahürdür. İsrail de Yahudi, laik, Batılı bir devlettir. Batılı bir ülke olması bir yana, Hıristiyanlıkla da ortak hiçbir yanı yoktur. Dolayısıyla İslam dünyası ile Batı dünyası karşı karşıya geldiğinde İslam dünyasının İsa’ya inanan bir medeniyetle değil, İsa karşıtı bir medeniyetle, deccal medeniyetiyle çatışma halinde olduğunu anlıyoruz.

Burada son zamanlarda Suudi Arabistan'da, Mısır'da, Türkiye'de, Pakistan'da, Endonezya'da ve diğer İslam ülkelerinde jeopolitik farkındalığın hızlı bir büyümeye tanık olduğu belirtilmeli. Suudi Arabistan ile İran yakınlaşması ve Türkiye'nin egemenlik politikası da buradan kaynaklanıyor. İslam dünyası kendisinin bir kutup ve birleşik bir medeniyet olarak ne kadar çok farkına varırsa, Rusya'nın davranışı da o kadar net ve anlaşılır hale geliyor. Putin’in halihazırda dünyada, özellikle Batılı olmayan ülkelerde büyük popülariteye sahip, ünlü bir lider olması stratejisinin kesin bir anlam ve net bir gerekçe kazanmasını sağlıyor. Gerçekten de tüm gücüyle tek kutupluluğa, yani küreselleşmeye ve Batı’ya karşı mücadele ediyor. Bugün Batı'nın vekili İsrail ile birlikte İslam dünyasına saldırdığını, Filistinli Araplara soykırım uyguladığını görüyoruz.

Savaş artık bir topyekun savaş gibi geniş çaplı görünüyor. Her şeyden önce İslam dünyasının Rusya ve Tayvan sorununu yakında çözecek olan Çin gibi konu odaklı müttefikleri var ve büyük ihtimalle diğer cepheler de yavaş yavaş açılacak.

Batılı güçler hegemonyalarından kendi istekleriyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, yükselen bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.

Burada şu soru beliriyor: Bu durum Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabilir mi? Cevap: Büyük olasılıkla evet. Bir başka deyişle Üçüncü Dünya Savaşı zaten başlamak üzere.

Bir savaşın dünya savaşına dönüşmesi için öncelikle askeri seçenekten başka hiçbir şekilde çözülemeyecek kritik miktarlarda birikmiş anlaşmazlıkların ortaya çıkması gerekir. Bu şart şu an yerine getirilmiş durumda. Batılı güçler hegemonyalarından kendi isteğiyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, ortaya çıkan bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.  Dahası, ABD’nin ve daha geniş anlamda Batı'nın, yeni ve tekrar eden savaşları ve çatışmaları kışkırtan ve körükleyen politikalardan vazgeçmeden insanlığın lideri olamayacağı ispatlanmıştır ve kaçınılmaz olan savaş kazanılmalıdır.

zsacdfr
Trump’ın İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan çatışmalardaki rolü ne? (AFP)

Peki, (eski ABD Başkanı) Donald Trump İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan bu çatışmalarda nasıl bir rol oynuyor? Başkan Joe Biden katıksız bir küreselci ve Rus karşıtı. Tek kutupluluğu sonuna kadar destekliyor. Kiev'deki neo-Nazi rejimine büyük ve aralıksız bir destek vermesinin ve doğrudan soykırım suçu da dahil olmak üzere İsrail'in eylemlerini tamamen aklamasının nedeni de tam olarak bu. Ancak Trump, farklı ve net bir tutuma sahip. Klasik milliyetçi bakış açısına sahip olan Trump, ABD'nin bir ulus olarak çıkarlarını, küresel hakimiyet konusunda alelacele ortaya konulan planların önünde tutuyor. Trump, Rusya-ABD ilişkileri konusuna karşı ise kayıtsız. Çünkü onun asıl endişesi Çin ile olan ticaret ve ekonomik rekabet. Ancak Trump’ın ABD'deki Siyonist lobinin etkisi altında olduğuna da şüphe yok.

Bu yüzden Batı dünyası ile İslam dünyası arasında yaklaşan savaş karşısında yalnızca Batı değil, aynı zamanda genel olarak Cumhuriyetçiler de kayıtsız kalmamalı.

Eğer Trump yeniden başkanlık koltuğuna oturursa, Rusya için çok önemli bir endişe kaynağı olan Ukrayna'ya yönelik desteğin azalması söz konusu olabilir. Bunun yanında Müslümanlara ve özellikle de Filistinlilere karşı daha da katı bir politika izleyebilir ve Biden'ın politikalarındaki şiddetin dozunu artırabilir. Bundan dolayı gerçekçi olmalı ve zor, ciddi ve uzun vadeli bir savaşa hazırlanmalıyız.

Bunun dinler arası değil, ateizm, materyalizm ve deccalın tüm geleneksel dinlere karşı başlattığı bir savaş olduğunu anlamak önemli. Belki de son savaşın başlamasının zamanı gelmiştir.

Peki, bu çatışma bir nükleer savaşı körükler mi? Özellikle taktik nükleer silahların kullanılma eğiliminden dolayı bu mesele göz ardı edilemez. Stratejik nükleer silahlara sahip olan ülkelerin (Rusya ve NATO ülkeleri) bunları kullanmaları pek olası görünmüyor. Kelimenin tam anlamıyla nükleer silahların kullanılması tüm insanlığın yok olması demektir. Ancak İsrail, Pakistan ve muhtemelen İran'ın nükleer silahlara sahip olması nedeniyle bunların yurt içinde kullanılması ihtimali yok gibi.

Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse tam bir İslam kutbu ortaya çıkar.

Peki, yaklaşan bu savaş sırasında nasıl bir dünya düzeni olacak? Bu soruya verilebilecek hazır bir cevap yok. Sadece uyumlu, güçlü, istikrarlı ve tek kutuplu bir dünya düzeninin yaratılması ihtimal dışı. Küreselcilerin bu kadar güçlü bir şekilde tutunduğu dünya düzeni de bu. Dünya hiçbir koşulda ya da durumda tek kutuplu olmayacak. Ya çok kutuplu olacak ya da hiçbir kutup olmayacak. Batılı güçler hakimiyetlerini sürdürmekte ne kadar ısrar ederlerse, savaş da o kadar şiddetli olur ve Üçüncü Dünya Savaşı'nın önü açılır.

Sadece Çok kutuplu bir dünya düzeni olmayacak. Şu an İslam dünyasında da önemli bir yeniden gruplaşma yaşanıyor. Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse İslami bir güç kutbunun yükselişi mümkün olabilir. İslam medeniyetinin tüm ana hatlarının (Araplar, Sünniler, Şiiler, Sufiler, Selefiler, Hint-Avrupalı ​​Kürtler ve Türkler) yolları Irak'ta kesiştiği için tarihte bilimlerin, dini eğitimin, felsefenin ve ruhani hareketlerin geliştiği bir merkez olan Bağdat'ın eski haline dönmesi ve Irak'ın merkezi rolünü yeniden üstlenmesi, ideal bir çözüm sunabilir. Ancak bunun için elbette öncelikle Irak'ın ABD’nin ülkedeki varlığından kurtarılması gerekiyor.

zaxsdwe
Alexander Dugin'in ofisinden bir kare

Her güç kutbunun mücadele ederek beka hakkını kanıtlaması gerekiyor gibi görünüyor. Rusya, Ukrayna'daki zaferinden sonra tam egemen bir güç haline gelecek. Aynı şekilde Çin de Tayvan sorununu çözdükten sonra önemli bir kutup olarak kendini kabul ettirmiş olacak. İslam dünyası da Filistin meselesine adil bir çözüm bulunmasında ısrar ediyor.

Gelişmeler sadece bunlarla sınırlı olmayacak. Sıra, yeni sömürgeci güçlerle gün geçtikçe daha fazla karşı karşıya kalan Hindistan, Afrika ve Latin Amerika'ya da gelecek. En nihayetinde ise çok kutuplu dünyadaki tüm güç kutupları kendilerine özgü zorlukları ve sınavları aşmak zorunda kalacak.

Tüm bunlardan sonra kısmen Batı Avrupa, Çin, Hint, Rus, Osmanlı, Pers imparatorluklarının yanı sıra, Avrupalıların daha sonra barbarlık ve vahşilikle eş tuttuğu kendine özgü siyasi ve sosyal sistemlere sahip olan Güney Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki ve Okyanusya'daki güçlü bağımsız devletlerin bir arada var olduğu Kristof Kolomb öncesi dünya düzenine döneceğiz. Dolayısıyla çok kutupluluk mümkün. Modern çağda Batılı güçlerin küresel emperyalist politikalarının başlamasından önce çok kutupluluk vardı. Her ne kadar bu, dünyada barışın hemen tesis edileceği anlamına gelmese de böylesine çok kutuplu bir dünya düzeninin, doğası gereği daha adil ve dengeli olacağı şüphesiz.

Tüm çatışmaların, insanlığın güvende olacağı ve gerek Hitler Almanyası’nda gerek günümüz İsrail'inde gerekse küreselleşmiş Batı'nın saldırgan hegemonyasında olduğu gibi ırkçı adaletsizliklerden korunacağı, adil ve ortak bir tutum temelinde çözüleceği kesin.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
TT

Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva'yla Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei arasındaki siyasi tartışma İspanya'daki genel seçim mücadelesine de yansıdı.

Solcu Lula, pazartesi günü İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'le Madrid'de bir araya gelerek sosyalist lidere desteğini gösterdi.

Brezilya'daki İşçi Partisi (PT), ziyareti "radikal sağın küresel yükselişine karşı demokrasiyi savunma" diye niteledi.

Milei ise iki haftadan kısa süre önce İspanya'yı ziyaret ederek radikal sağcı Vox partisinin lideri Santiago Abascal'a destek vermişti. Milei, sol karşıtı mücadeleyi "iyilik ve kötülük arasındaki daha geniş bir savaşın parçası" şeklinde tanımlamıştı.

Lula ve Milei arasındaki gerilim, Arjantin liderinin 2023'te göreve gelmesinden bu yana sürüyor. Radikal sağcı Milei, Lula'yı "öfkeli bir komünist" diye nitelemiş, Brezilya lideri ise Milei'nin "saçma sapan konuştuğunu" söylemişti.

Wall Street Journal'ın analizine göre iki lider arasındaki rekabet, Lula'nın geçen ayki seçim zaferinin ardından daha da tırmandı. Milei, Lula'nın sağcı rakibi Senatör Flavio Bolsonaro'yu açıkça desteklemiş ve solcu liderin zaferini tanımamıştı.  

Eski Brezilya lideri Jair Bolsonaro'nun oğlu, seçimdeki mağlubiyetin ardından yolsuzluk iddiaları nedeniyle hakkında yurtdışına çıkış yasağı getirilmesine rağmen ABD'ye kaçmıştı. Milei'nin danışmanlarından Santiago Caputo'nun, Flavio'nun ABD'deki kardeşi Eduardo'yla senatörün kaçışını koordine ettiği öne sürülmüştü.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan Oliver Stuenkel, uluslararası siyasette diplomasinin giderek siyasallaştığına dikkat çekiyor. Stuenkel'e göre Sanchez liderliğindeki sosyalistlerin seçimi kaybetmesi halinde Lula, İspanya'nın yeni hükümetiyle yapıcı ilişkiler kurmakta zorlanabilir.

İngilizce yayın yapan Arjantin gazetesi Buenos Aires Times'ın analizinde, "Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabetinin İspanya'ya taşındığı" yazılıyor.

Lula'nın, Flavio karşısında ilk turu kaybetmesine rağmen büyük başarı yakalayarak ikinci turda seçimleri kazandığı hatırlatılırken, Sanchez'in benzer bir geri dönüş yapıp yapamayacağının merak edildiği aktarılıyor. Sanchez, Lula'nın zaferini kutlarken "Küresel solun geri dönüşü daha yeni başladı" demişti.

Brazilya ve Buenos Aires arasındaki anlaşmazlık, Arjantin ekonomisinin resesyona girdiği ve Milei'nin gelecek yıl yeniden seçilmek için yarışacağı hassas bir döneme denk geliyor. Arjantin'in en büyük ticaret ortağı olan Brezilya, komşusuna kamyonetten buğdaya kadar birçok ürün satıyor. Arjantin de Brezilya'da üretilen otomobiller ve yedek parçaları için önemli bir pazar konumunda.

Sanchez yönetimi, ekimde 69 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazası ve yıllardır süren konut krizinin etkileriyle boğuşuyor. Ayrıca sosyalist başbakan, son dönemde ailesi ve yakın siyasi çevresini kapsayan bir yolsuzluk soruşturması nedeniyle de baskı altında.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, Buenos Aires


Çin, Amerikan yapay zeka modellerini nasıl kullanıyor?

Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
TT

Çin, Amerikan yapay zeka modellerini nasıl kullanıyor?

Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)
Çin yönetimi, endüstriyel ölçekli yasadışı distilasyon faaliyeti yürüttüğüne yönelik iddiaları defalarca reddetti (Reuters)

Çinli şirketler, ABD'nin gelişmiş çiplere erişimi kısıtlama girişimlerine karşı kendi yapay zeka modellerini geliştirmek için Amerikan şirketlerinin sistemlerinden yararlanıyor.

Nvidia'nın kurucusu Jensen Huang, Çin adına casusluk yaptığı iddia edilen Alice Huang'la evlilik dışı ilişki yaşadığı hakkındaki haberlerin ardından 12 Kasım'da CEO'luk görevinden istifa etmişti. Çin yönetimiyse iddiaları "karalama kampanyası" diye nitelemişti. 

Tartışmaların ardından Donald Trump yönetiminden pazartesi günü yapılan açıklamada, Çin'in Nvidia gibi şirketlerin gelişmiş çiplerine erişiminin daha da kısıtlanacağı bildirilmişti. 

Reuters özel haberinde, Çin'in yapay zeka geliştirme faaliyetleriyle ilgili ülkede yayımlanan 300'den fazla akademik makale, patent, şirket açıklaması ve hükümet belgesi incelendi. 

Bu faaliyetlerde başvurulan "distilasyon" yöntemi, güçlü yapay zeka modellerinin ürettiği yanıtların, kodların ve problem çözümlerinin daha küçük yerli modelleri eğitmek amacıyla kullanılmasını sağlıyor. Böylece Çinli geliştiriciler, daha az işlem gücü gerektiren ve işletme maliyeti düşük sistemler oluşturabiliyor.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi'nden araştırmacılar, Kasım 2024'te yayımladığı çalışmada, ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI'ın o1 modelinden yaklaşık 5 bin yanıt seçildiğini belirtti. Bunlar, Alibaba'nın Qwen2.5-72B modelini geliştirmek için kullanılmış.

Alibaba'dan araştırmacılar da Nisan 2025'teki çalışmalarında, GPT-4 ve GPT-4o modellerinden yararlanarak daha küçük çaptaki Qwen modelleri için eğitim materyali ürettiklerini belirtti.

Şanghay Jiao Tong Üniversitesi ve Meituan araştırmacıları ise Şubat 2026'da GPT-4o'nun programlama görevlerini yerine getiren yapay zeka ajanlarını eğitmek için kullanıldığını aktardı.

Reuters'a göre Pekin yönetimi, distilasyonu Çin'in imalat sektöründe yapay zekayı yaygınlaştırmanın bir yolu olarak destekliyor. Ocak ayında 8 devlet kurumu tarafından yayımlanan ulusal yapay zeka ve imalat politikası da endüstriyel uygulamalar için model eğitimi ve distilasyon yöntemlerini teşvik ediyor.

Ancak distilasyon, gelişmiş modellerin tüm yeteneklerini diğer modellere aktarmıyor.

ABD yönetimi eylülde Çinli şirketleri Amerikan yapay zeka modellerini endüstriyel ölçekte ve hedefli biçimde taklit etmekle suçlamıştı. Pekin ise suçlamaları "asılsız" diye nitelemişti.

Adlarının paylaşılmaması şartıyla ajansa konuşan kaynaklar, temmuzda Çengdu'da yapılan görüşmelerde ABD Ticaret Bakanlığı'ndan yetkililerin, bu faaliyetlerle ilgili endişelerini Çin yönetimine ilettiğini söylüyor. Washington, bazı faaliyetlerin fikri mülkiyet hırsızlığı kapsamına girebileceği uyarısında bulunmuş.

Görüşmeler hakkında bilgi sahibi ABD'li bir yetkiliye göre Pekin, distilasyonun yapay zeka geliştirmede standart bir yöntem olduğunu savundu. Çinli yetkililer, fikri mülkiyet hırsızlığı durumunda harekete geçmeye açık olduklarını söylese de somut bir taahhütte bulunmamış.

Reuters, iddialarla ilgili yorum talebine Çin Siberuzay İdaresi'nin yanıt vermediğini belirtiyor.

Diğer yandan ABD'li Anthropic firmasından şubatta yapılan açıklamada, Çinli yapay zeka şirketleri DeepSeek, Moonshot AI ve MiniMax'in binlerce sahte hesap üzerinden Claude'un yeteneklerini izinsiz olarak distilasyon yöntemiyle kopyaladığını iddia etmişti. Çin ise Anthropic'in "gerçekleri çarpıttığını" savunarak iddiaları reddetmişti.

Independent Türkçe, Reuters, Global Times


Trump, Nvidia'nın kurucusu Jensen Huang’ı neden savunuyor?

Trump'ın casusluk uyarılarından haberdar olmasına rağmen Jensen Huang'la kamuoyu önünde görüşmeye devam ettiğinin ortaya çıkması ciddi tartışma yaratabilir (Reuters)
Trump'ın casusluk uyarılarından haberdar olmasına rağmen Jensen Huang'la kamuoyu önünde görüşmeye devam ettiğinin ortaya çıkması ciddi tartışma yaratabilir (Reuters)
TT

Trump, Nvidia'nın kurucusu Jensen Huang’ı neden savunuyor?

Trump'ın casusluk uyarılarından haberdar olmasına rağmen Jensen Huang'la kamuoyu önünde görüşmeye devam ettiğinin ortaya çıkması ciddi tartışma yaratabilir (Reuters)
Trump'ın casusluk uyarılarından haberdar olmasına rağmen Jensen Huang'la kamuoyu önünde görüşmeye devam ettiğinin ortaya çıkması ciddi tartışma yaratabilir (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump, Nvidia'daki krizin ardından 12 Kasım'da CEO'luktan istifa eden Jensen Huang'ın tekrar görevine dönmesini istiyor.

Trump, Filipinler'e ve 18-19 Kasım'da düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'ne katılmak üzere Çin'e yapacağı ziyaret için dün Beyaz Saray'dan ayrılırken basın mensuplarının sorularını yanıtladı.

Huang'ın görevine yeniden getirilmesini isteyip istemediği sorulan Trump, "Benim için sorun olmaz" yanıtını verdi. Huang'ın önemli bir ders aldığını düşündüğünü ve şirkete dönmesini isteyenler olduğunu ifade etti.

Tesla ve SpaceX CEO'su Elon Musk ve teknoloji sektöründen yaklaşık 180 bin kişi de Huang'ın tekrar Nvidia'nın başına geçmesi için dilekçe yayımladı.

Trump'ın Jensen Huang'ın Çin adına casusluk yaptığı iddia edilen Alice Huang'la evlilik dışı ilişki yaşadığına ilişkin istihbarat uyarılarını dikkate almadığı da öne sürülmüştü.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da Alice Huang'la ilgili şüpheleri Trump'la paylaştığı iddia edilmişti.  

Ancak ABD Başkanı, böyle bir bilgi almadığını savundu.

Diğer yandan adlarının paylaşılmaması şartıyla BBC'ye konuşan kaynaklar, Nvidia yönetim kurulunun Huang'ın görevine yeniden getirilmesine yönelik kampanyayı dikkate almadığını savunuyor.

Wall Street Journal, Trump yönetiminin Nvidia'yı yapay zeka alanında “ulusal şampiyon” ilan edebileceğini de yazmıştı.

ABD Ticaret Bakanlığı verilerine göre geçen yıl duyurulan bu program, sözkonusu unvanı alan firmaların çip ve diğer teknolojilerin ihracatı için lisansların hızlı onaylanması, yurtdışındaki faaliyetlere yönelik devlet desteği ve federal finansmana erişim gibi ayrıcalıklar elde etmesini sağlıyor.

CNN'in analizine göre Trump'ın Huang'ı destekleyen tutumu, ABD'nin Çin'le teknoloji rekabetinde Nvidia'nın taşıdığı kritik önemle yakından ilişkili.

Şirket, ABD'nin yapay zeka endüstrisinin merkezinde yer alıyor ve ülkenin Çin karşısındaki teknolojik üstünlük mücadelesinde kritik rol oynuyor. Nvidia çipleri ABD ordusunun çeşitli uygulamalarında da kullanılıyor.

Analizde Nvidia'nın ABD ekonomisi açısından taşıdığı öneme de dikkat çekiliyor. Ülkenin en değerli ikinci şirketi olan Nvidia, Trump'ın ikinci döneminin ilk iki yılında yapay zeka hisselerindeki yükselişin başlıca itici güçlerinden biriydi. Ancak firmanın hisseleri skandalın ardından düşüşe geçti.

Haberde ayrıca Trump'ın yatırımları arasında Nvidia hisselerinin bulunduğu hatırlatılıyor. Beyaz Saray ise Cumhuriyetçi liderin görevinden mali çıkar sağlamadığını ve yatırımlarının dışarıdan yöneticiler tarafından kontrol edildiğini savunuyor.

Independent Türkçe, CNN, BBC, NBC News