Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

Çok kutuplu dünyada İsrail ve Ukrayna Batı hegemonyasının vekilleridir

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls
TT

Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls

Aleksandr Dugin

Mevcut dünya düzeni bir geçiş sürecinde gibi görünüyor. Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra şu an yaşananlar, tek kutuplu bir dünyadan çok kutuplu bir dünyaya geçiş sürecidir.

Aslında Rusya, Çin, İslam dünyası, Hindistan ve potansiyel olarak Afrika ve Latin Amerika ülkelerini kapsayan kilit öneme sahip oyuncularla birlikte bu çok kutuplu dünyanın temelleri giderek daha da belirginleşiyor. Bazıları, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) grubu içinde yer alan tüm bu oyuncular, bir araya gelen farklı medeniyetleri temsil ediyorlar. BRICS, özellikle İslam dünyasının önemli ülkelerinden Suudi Arabistan, İran ve Mısır’ın yanı sıra grup içindeki Afrika faktörünü güçlendiren Etiyopya ve Güney Amerika ülkelerinin varlığını daha da sağlamlaştıran Arjantin'in katılma talebinde bulunduğu 2023 Johannesburg zirvesinden sonra daha da büyüdü. Buradan baktığımızda çok kutuplu dünyanın her geçen gün konumunu güçlendirdiğini ve Batı hegemonyasının zayıfladığını görüyoruz.

ABD ve Batı ülkelerinin tek taraflılığı koruma adına verdiği ölümüne savaş

ABD ve Batı dünyası tek taraflılık adına ölümüne bir savaş veriyorlar. Dünya liderliğinin ön saflarında yer alan ABD, özellikle askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve ideolojik alanlarda hakimiyetini sürdürmeye kararlı. Devam eden bu tek kutupluluk arayışı, tek kutupluluk ile çok kutupluluk arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı günümüzde ortaya çıkan temel çelişkinin de kaynağı.

sdefrg
Soldan sağa doğru Brezilya Devlet Başkanı, Çin Devlet Başkanı, Güney Afrika Devlet Başkanı, Hindistan Başbakanı ve Rusya Dışişleri Bakanı 22 Ağustos 2023 tarihinde Johannesburg'da yapılan BRICS zirvesine katıldılar (EPA)

Burada küresel politikadaki temel çatışmalara ve eylemlere, özellikle de egemenliğini ve bağımsız bir kutup olarak varlığını yeniden ortaya koyan Rusya'yı zayıflatma çabalarına değinilmeden geçilmemeli. Böylece Ukrayna'da devam eden çatışma da açıklanabilir. Batı dünyası, (Ukrayna Devlet Başkanı) Volodimir Zelenskiy rejimini sadece Rusya'nın bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönmesini engellemek amacıyla destekliyor. Rusya Devlet Başkan Vladimir Putin'in iktidara gelmesinden bu yana ülkesinin bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönme politikasını sürdürüyor. Putin, bir yandan Rusya Federasyonu'nun siyasi egemenliğini güçlenmeye başlarken, diğer yandan Rusya'nın sadece Batı dünyasının hegemonyasına karşı değil, aynı zamanda onun değer sistemine de karşı çıkan bağımsız bir medeniyet olduğunu giderek daha fazla vurgulamıştır.

Rusya, geleneksel değerlere olan inancını ve bağlılığını açıkça ortaya koyarken Batı liberalizmini, Rusya'nın anormallik ve sapıklık olarak gördüğü LGBT gündemini ve Batı ideolojisinin diğer standartlarını kesin bir şekilde reddetti.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor.

Öte yandan Batı, 2014 Ukrayna devrimini (Onur Devrimi) destekledi ve Ukrayna'yı mümkün olduğunca silahlandırdı. Bunu yaparken de Ukrayna’da neo-Nazi ideolojisinin yayılmasına yardımcı oldu. Rusya'yı, eğer Putin başlatmasaydı Kiev tarafından başlatılacak olan özel askeri operasyonu başlatmaya itti. Böylece tek kutupluluğa karşı verilen şiddetli çok kutuplu savaşın ilk cephesi Ukrayna'da açıldı.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor. Çin, İslam dünyası, Hindistan, Afrika ve Latin Amerika gibi yeni medeniyetler yükselişte. Rusya da onları gerçek ve adil bir çok kutupluluk çerçevesinde potansiyel müttefikleri ve ortakları olarak görüyor. Dünyanın geri kalanı bunu henüz kabul etmemiş olsa da çok kutupluluk bilincinin giderek büyüyüp güçlendiğine tanık oluyoruz. Bu durum, bu kez Pasifik bölgesinde olmak üzere neredeyse tek kutupluluk ile çok kutupluluk mücadelesinin bir sonraki hattı haline gelen Tayvan meselesi için de geçerli. Çok kutupluluk kavramına ilişkin giderek güçlenen bir farkındalık söz konusu.

Hamas saldırısı ve soykırım sonrası farklı bir cephe açıldı

İsrail ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar da bu konuyla doğrudan alakalı, orada iki felaket yaşandı. Bunların ilki, Hamas'ın İsrail'e yönelik, çok sayıda sivilin ölümüyle ve rehin alınmasıyla sonuçlanan saldırısıydı. İkincisi de İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik misilleme saldırılarıydı. Bu saldırılar, zulüm ve başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere sivil kayıpların sayısı açısından katlanarak arttı. Her ikisi de açıkça insan hakları ihlali ve insanlığa karşı işlenmiş suçtur. Hiçbir haklı gerekçeleri de yoktur.

asxdfer
İsrail'in Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik bombardımanında yıkılan binaların enkazı arasında hayatta kalanları arayan Filistinliler (AP)

Ancak diğer taraftan İsrail'in (Babil hukukunun başlangıcında geliştirilen ve verilen cezanın, göze göz dişe diş gibi, suçlunun zarar gören tarafça aynı ölçüde cezalandırılmasını öngören) ‘lex talionis’ ilkesini uygulaması, bir toplama kampında acımasız şartlar altında yaşamaya zorlanan Gazze Şeridi sakinlerine yönelik gerçek bir soykırıma neden oldu. Hamas bir terör eylemi gerçekleştirdi ve İsrail bu eyleme soykırım yaparak karşılık verdi. Böylece her iki taraf da siyasi anlaşmazlıkları çözmek için hukukun ve kabul edilebilir insani yöntemlerin dışına çıktı. Bundan sonra jeopolitik görünüm devreye giriyor. İsrail'in suçunun boyutu çok daha büyük olsa da Gazze Şeridi'nde olup bitenler sadece bu kriterle değerlendirilemez. Çünkü altta yatan bazı jeopolitik eğilimlerle de bağlantısı var.

Filistin meselesi bugün Sünnileri, Şiileri, Türkleri ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken, İslam dünyasının birliği inkar edilemez.

Ancak Hamas’ın İsrail’e saldırısı ve İsrail'in Filistinlilere misilleme olarak uyguladığı soykırım farklı bir cephe açtı. Batı, Gazze Şeridi'nde sivil halka karşı açıkça işlenen suçlara rağmen bu kez (tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi) İsrail'e koşulsuz ve tek taraflı önyargıyla destek vererek, tüm İslam dünyasıyla karşı karşıya geldi.

Burada İslam dünyası, İsrail'in Gazze Şeridi'nde ve Filistin’in diğer bölgelerinde, Yahudi mahallelerinden sürülen, kendi topraklarındaki yoksul ve izole bölgelerde yaşayan Filistin halkına karşı haksız uygulamaları ve adaletsizlikleri karşısında bir başka kutup olarak ortaya çıkıyor.

Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığı analize göre  Filistin meselesi Sünniler, Şiiler, Türkler ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken İslam dünyasının birliği artık inkar edilemez. Bu mesele aynı zamanda Yemen, Suriye, Irak ve Libya'daki iç çatışmaların taraflarının yanı sıra Pakistan'ı, Endonezya'yı, Malezya'yı ve Bangladeş'i de doğrudan ilgilendiriyor.

Aynı şekilde ABD’de, Avrupa’da, Rusya’da, Afrika'da yaşayan Müslümanlar da buna karşı kayıtsız kalamazlar. Elbette günümüzün Gazze, Batı Şeria ve Ürdün Nehri bölgesindeki Filistinlileri, siyasi anlaşmazlıklara rağmen onurlarını savunma mücadelesinde birleşiyorlar.

Filistin meselesi ve ABD

ABD son yıllarda Müslüman ülkeleri İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye teşvik etmek amacıyla Filistin meselesi etrafında toplanmalarını engellemeyi başardı. Fakat tüm bu çaba son haftalarda yaşananlarla boşa gitti. ABD’nin İsrail'i Gazze Şeridi'nde tüm dünyanın gözü önünde işlediği suçlardan ve ihlallerden sonra bile desteklemeyi sürdürmesi, İslam dünyasını içinde yaşadığı tüm ihtilafları bir kenara bırakıp Batı ile doğrudan çatışmaya girmeye itiyor.Alexander

sdfrg
Alexander Dugin 

İsrail, Ukrayna gibi, kibirli ve zalim Batı hegemonyasının vekilinden başka bir şey değildir. Suç işlemekten ya da ırkçı söylemlerde ve eylemlerde bulunmaktan çekinmez. Fakat sorun ne, İsrail değil. Çünkü o sadece tek kutuplu dünyada jeopolitik bir araç olarak rolünü oynuyor. Bu durum, Başkan Vladimir Putin'in kısa bir süre önce ‘böl ve yönet’ ilkesine dayalı sömürgeci stratejiler uygulayan küreselciler için kullandığı ‘düşmanlık ve çatışma ağı ören örümcekler’ metaforuyla atıfta bulunduğu şey de tam olarak buydu. Eğer tek kutuplu dünyayı ve Batı hegemonyasını korumak için çaresizce ve acı içinde çabalayanların stratejisinin özünü anlayabilirsek, işte o zaman buna karşı koyabilmek için bilinçli olarak alternatif model oluşturabilir ve çok kutuplu bir dünya inşa etme yolunda güvenle ve ortak hareket edebiliriz.

Gazze Şeridi’nde ve bir bütün olarak işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden savaş, belirli bir halka ya da sadece tüm Araplara karşı değil, doğrudan tüm İslam dünyasına ve genel olarak İslam medeniyetinin kendisine yönelik doğrudan meydan okumadır. Aslında Batı, bizzat İslam'la savaşa girmiştir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye, İran'dan Pakistan'a, Tunus'tan Bahreyn'e, Selefilerden Sünnilere ve Sufilere kadar herkes de bu gerçeğin farkına vardı. Filistin'deki, Suriye'deki, Libya'daki, Lübnan'daki, Şii ve Sünni siyasi muhalifler artık onurlarını savunmalı ve İslam medeniyetine karşı bu şekilde davranılmasına izin vermeyerek egemen ve bağımsız bir medeniyet olduğunu göstermeli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Haçlı Seferlerini hatırlatarak Batı'yı cihatla tehdit etti. Ancak bu tamamen başarısız bir kıyaslama ve meselenin özünü tam anlamıyla yansıtmıyor. Modern Batı, Hıristiyanlıkla olan birçok bağını materyalizm, ateizm ve bireycilikten lehine kopararak ve Hıristiyan medeniyetinden önemli ölçüde uzaklaşarak küreselleşmiştir.

Rusya bir kutup olarak Ukrayna topraklarında Batı’ya karşı etkili bir mücadele verirken, Batı propagandasının etkisi altındaki birçok İslam ülkesi bu savaşın nedenlerini, hedeflerini ve hatta mahiyetini tam olarak anlayamadı.

Hıristiyanlığın maddi bilimlerle ya da temelde kâr amacı güden sosyo-ekonomik sistemle herhangi bir bağlantısı yoktur. Sapkınlığın yasallaştırılması ve patolojinin norm olarak benimsenmesini ya da İsrailli post-hümanist filozof ve yazar Yuval Harari'nin heyecanla kaleme aldığı insanlık sonrası varoluşa geçişe hazırlanma eğilimini kesinlikle onaylamaz. Bugün Batı modern haliyle, Hıristiyanlığın değerleriyle ya da Hıristiyan haçının kucaklanmasıyla hiçbir bağlantısı olmayan, Hıristiyanlık karşıtı bir tezahürdür. İsrail de Yahudi, laik, Batılı bir devlettir. Batılı bir ülke olması bir yana, Hıristiyanlıkla da ortak hiçbir yanı yoktur. Dolayısıyla İslam dünyası ile Batı dünyası karşı karşıya geldiğinde İslam dünyasının İsa’ya inanan bir medeniyetle değil, İsa karşıtı bir medeniyetle, deccal medeniyetiyle çatışma halinde olduğunu anlıyoruz.

Burada son zamanlarda Suudi Arabistan'da, Mısır'da, Türkiye'de, Pakistan'da, Endonezya'da ve diğer İslam ülkelerinde jeopolitik farkındalığın hızlı bir büyümeye tanık olduğu belirtilmeli. Suudi Arabistan ile İran yakınlaşması ve Türkiye'nin egemenlik politikası da buradan kaynaklanıyor. İslam dünyası kendisinin bir kutup ve birleşik bir medeniyet olarak ne kadar çok farkına varırsa, Rusya'nın davranışı da o kadar net ve anlaşılır hale geliyor. Putin’in halihazırda dünyada, özellikle Batılı olmayan ülkelerde büyük popülariteye sahip, ünlü bir lider olması stratejisinin kesin bir anlam ve net bir gerekçe kazanmasını sağlıyor. Gerçekten de tüm gücüyle tek kutupluluğa, yani küreselleşmeye ve Batı’ya karşı mücadele ediyor. Bugün Batı'nın vekili İsrail ile birlikte İslam dünyasına saldırdığını, Filistinli Araplara soykırım uyguladığını görüyoruz.

Savaş artık bir topyekun savaş gibi geniş çaplı görünüyor. Her şeyden önce İslam dünyasının Rusya ve Tayvan sorununu yakında çözecek olan Çin gibi konu odaklı müttefikleri var ve büyük ihtimalle diğer cepheler de yavaş yavaş açılacak.

Batılı güçler hegemonyalarından kendi istekleriyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, yükselen bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.

Burada şu soru beliriyor: Bu durum Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabilir mi? Cevap: Büyük olasılıkla evet. Bir başka deyişle Üçüncü Dünya Savaşı zaten başlamak üzere.

Bir savaşın dünya savaşına dönüşmesi için öncelikle askeri seçenekten başka hiçbir şekilde çözülemeyecek kritik miktarlarda birikmiş anlaşmazlıkların ortaya çıkması gerekir. Bu şart şu an yerine getirilmiş durumda. Batılı güçler hegemonyalarından kendi isteğiyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, ortaya çıkan bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.  Dahası, ABD’nin ve daha geniş anlamda Batı'nın, yeni ve tekrar eden savaşları ve çatışmaları kışkırtan ve körükleyen politikalardan vazgeçmeden insanlığın lideri olamayacağı ispatlanmıştır ve kaçınılmaz olan savaş kazanılmalıdır.

zsacdfr
Trump’ın İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan çatışmalardaki rolü ne? (AFP)

Peki, (eski ABD Başkanı) Donald Trump İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan bu çatışmalarda nasıl bir rol oynuyor? Başkan Joe Biden katıksız bir küreselci ve Rus karşıtı. Tek kutupluluğu sonuna kadar destekliyor. Kiev'deki neo-Nazi rejimine büyük ve aralıksız bir destek vermesinin ve doğrudan soykırım suçu da dahil olmak üzere İsrail'in eylemlerini tamamen aklamasının nedeni de tam olarak bu. Ancak Trump, farklı ve net bir tutuma sahip. Klasik milliyetçi bakış açısına sahip olan Trump, ABD'nin bir ulus olarak çıkarlarını, küresel hakimiyet konusunda alelacele ortaya konulan planların önünde tutuyor. Trump, Rusya-ABD ilişkileri konusuna karşı ise kayıtsız. Çünkü onun asıl endişesi Çin ile olan ticaret ve ekonomik rekabet. Ancak Trump’ın ABD'deki Siyonist lobinin etkisi altında olduğuna da şüphe yok.

Bu yüzden Batı dünyası ile İslam dünyası arasında yaklaşan savaş karşısında yalnızca Batı değil, aynı zamanda genel olarak Cumhuriyetçiler de kayıtsız kalmamalı.

Eğer Trump yeniden başkanlık koltuğuna oturursa, Rusya için çok önemli bir endişe kaynağı olan Ukrayna'ya yönelik desteğin azalması söz konusu olabilir. Bunun yanında Müslümanlara ve özellikle de Filistinlilere karşı daha da katı bir politika izleyebilir ve Biden'ın politikalarındaki şiddetin dozunu artırabilir. Bundan dolayı gerçekçi olmalı ve zor, ciddi ve uzun vadeli bir savaşa hazırlanmalıyız.

Bunun dinler arası değil, ateizm, materyalizm ve deccalın tüm geleneksel dinlere karşı başlattığı bir savaş olduğunu anlamak önemli. Belki de son savaşın başlamasının zamanı gelmiştir.

Peki, bu çatışma bir nükleer savaşı körükler mi? Özellikle taktik nükleer silahların kullanılma eğiliminden dolayı bu mesele göz ardı edilemez. Stratejik nükleer silahlara sahip olan ülkelerin (Rusya ve NATO ülkeleri) bunları kullanmaları pek olası görünmüyor. Kelimenin tam anlamıyla nükleer silahların kullanılması tüm insanlığın yok olması demektir. Ancak İsrail, Pakistan ve muhtemelen İran'ın nükleer silahlara sahip olması nedeniyle bunların yurt içinde kullanılması ihtimali yok gibi.

Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse tam bir İslam kutbu ortaya çıkar.

Peki, yaklaşan bu savaş sırasında nasıl bir dünya düzeni olacak? Bu soruya verilebilecek hazır bir cevap yok. Sadece uyumlu, güçlü, istikrarlı ve tek kutuplu bir dünya düzeninin yaratılması ihtimal dışı. Küreselcilerin bu kadar güçlü bir şekilde tutunduğu dünya düzeni de bu. Dünya hiçbir koşulda ya da durumda tek kutuplu olmayacak. Ya çok kutuplu olacak ya da hiçbir kutup olmayacak. Batılı güçler hakimiyetlerini sürdürmekte ne kadar ısrar ederlerse, savaş da o kadar şiddetli olur ve Üçüncü Dünya Savaşı'nın önü açılır.

Sadece Çok kutuplu bir dünya düzeni olmayacak. Şu an İslam dünyasında da önemli bir yeniden gruplaşma yaşanıyor. Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse İslami bir güç kutbunun yükselişi mümkün olabilir. İslam medeniyetinin tüm ana hatlarının (Araplar, Sünniler, Şiiler, Sufiler, Selefiler, Hint-Avrupalı ​​Kürtler ve Türkler) yolları Irak'ta kesiştiği için tarihte bilimlerin, dini eğitimin, felsefenin ve ruhani hareketlerin geliştiği bir merkez olan Bağdat'ın eski haline dönmesi ve Irak'ın merkezi rolünü yeniden üstlenmesi, ideal bir çözüm sunabilir. Ancak bunun için elbette öncelikle Irak'ın ABD’nin ülkedeki varlığından kurtarılması gerekiyor.

zaxsdwe
Alexander Dugin'in ofisinden bir kare

Her güç kutbunun mücadele ederek beka hakkını kanıtlaması gerekiyor gibi görünüyor. Rusya, Ukrayna'daki zaferinden sonra tam egemen bir güç haline gelecek. Aynı şekilde Çin de Tayvan sorununu çözdükten sonra önemli bir kutup olarak kendini kabul ettirmiş olacak. İslam dünyası da Filistin meselesine adil bir çözüm bulunmasında ısrar ediyor.

Gelişmeler sadece bunlarla sınırlı olmayacak. Sıra, yeni sömürgeci güçlerle gün geçtikçe daha fazla karşı karşıya kalan Hindistan, Afrika ve Latin Amerika'ya da gelecek. En nihayetinde ise çok kutuplu dünyadaki tüm güç kutupları kendilerine özgü zorlukları ve sınavları aşmak zorunda kalacak.

Tüm bunlardan sonra kısmen Batı Avrupa, Çin, Hint, Rus, Osmanlı, Pers imparatorluklarının yanı sıra, Avrupalıların daha sonra barbarlık ve vahşilikle eş tuttuğu kendine özgü siyasi ve sosyal sistemlere sahip olan Güney Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki ve Okyanusya'daki güçlü bağımsız devletlerin bir arada var olduğu Kristof Kolomb öncesi dünya düzenine döneceğiz. Dolayısıyla çok kutupluluk mümkün. Modern çağda Batılı güçlerin küresel emperyalist politikalarının başlamasından önce çok kutupluluk vardı. Her ne kadar bu, dünyada barışın hemen tesis edileceği anlamına gelmese de böylesine çok kutuplu bir dünya düzeninin, doğası gereği daha adil ve dengeli olacağı şüphesiz.

Tüm çatışmaların, insanlığın güvende olacağı ve gerek Hitler Almanyası’nda gerek günümüz İsrail'inde gerekse küreselleşmiş Batı'nın saldırgan hegemonyasında olduğu gibi ırkçı adaletsizliklerden korunacağı, adil ve ortak bir tutum temelinde çözüleceği kesin.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



İran’ın yeni planı... İslamabad Mutabakatı’ndan ne değişti?

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmaları kapsamında (İran Dışişleri Bakanlığı)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmaları kapsamında (İran Dışişleri Bakanlığı)
TT

İran’ın yeni planı... İslamabad Mutabakatı’ndan ne değişti?

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmaları kapsamında (İran Dışişleri Bakanlığı)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, New York’ta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmaları kapsamında (İran Dışişleri Bakanlığı)

İran’ın ABD’ye sunduğu yedi günlük planın akıbetine ilişkin belirsizlik sürerken taraflar, arabulucular üzerinden mesaj ve öneri alışverişinde bulunuyor.

İran’ın ABD’ye sunduğu yedi günlük plan, 14 maddeden oluşan İslamabad Mutabakatı’nda yer alan taahhütlere dayanıyor. Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Tahran’ın şartlarının “yeni olmadığını” ve mutabakatta öngörülenlerin ötesine geçmediğini söyledi. Ancak yeni plan bu taahhütlerin uygulanma sırasını değiştiriyor ve bir haftalık takvime bağlıyor.

Planın resmi metni yayımlanmadı. “Yedi şartın” numaralandırılmış resmi bir listesi de bulunmuyor. Teklifin ayrıntıları, Arakçi ve İranlı yetkililerin açıklamalarının yanı sıra temaslar hakkında bilgi sahibi kaynaklara dayandırılan basın haberlerinden derleniyor.

İslamabad Mutabakatı 17 Haziran’da imzalandı ancak uzun süre yürürlükte kalmadı. Washington, Hürmüz Boğazı’ndaki gemilere yönelik İran saldırılarının ardından 7 Temmuz’da petrol yaptırımlarını yeniden uygulamaya koydu. ABD Başkanı Donald Trump 8 Temmuz’da mutabakatın sona erdiğini açıkladı ve 13 Temmuz’da deniz ablukası yeniden uygulamaya konuldu. İran ise ABD’yi taahhütlerini yerine getirmemekle suçladı.

Yedi gün nasıl işleyecek?

İran planı New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları sırasında sundu. Arakçi, 24 Eylül’de Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın da katıldığı toplantıda gazetecilere planın ayrıntılarını anlattı. Pezeşkiyan da ABD medyasına ülkesinin şartlarını açıkladı.

Arakçi, yedi günlük sürenin ABD’nin planı kabul ettiği anda başlayacağını söyledi. Gerekli adımların dört veya beş gün içinde tamamlanabileceğini belirten Arakçi, Hürmüz Boğazı’nın altıncı gün açılacağını ve ABD’nin yedinci gün nihai anlaşma için devreye gireceğini ifade etti.

dfthyj
Pezeşkiyan başkanlığındaki İran heyetiyle New York’ta istişarelerde bulunan Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ve beraberindeki heyet (İran Cumhurbaşkanlığı)

Arakçi, Washington’dan istenen adımların daha önce ABD tarafına iletildiğini ve bunların “mutabakat çerçevesinde” olduğunu söyledi. İranlı bakan, ABD tarafında samimiyet olması halinde “bunun gerçekleşeceğini ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılacağını” belirtti.

Mutabakatın üçüncü maddesi, tarafların en fazla 60 gün içinde nihai anlaşma için müzakere yürütmesini ve anlaşmaya varmasını öngörüyordu. Bu süre tarafların karşılıklı onayıyla uzatılabilecekti. İran’ın yeni teklifindeki yedi günlük süre ise nihai anlaşmanın tamamlanması için değil, anlaşma öncesinde karşılıklı atılacak adımlar için öngörülüyor.

Yeni teklifin farkı, İran’ın nükleer dosyaya ilişkin müzakerelere 60 gün yerine yedi gün içinde başlamaya hazır olması.

Çatışmaların durdurulması

Mutabakatın birinci maddesi “Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirilmesini” öngörüyordu. Ayrıca ABD, İran ve müttefiklerinin birbirlerine karşı savaş veya askeri operasyon başlatmaması, güç kullanma tehdidinde bulunmaması veya güç kullanmaktan kaçınması taahhüt ediliyordu.

İranlı yetkililere göre yeni teklif, Lübnan da dahil olmak üzere cephelerde çatışmaların durdurulmasını içeriyor.

Deniz ablukasının kaldırılması

İslamabad Mutabakatı’nın dördüncü maddesi, ABD’nin deniz ablukasını ve İran’ın önündeki diğer engelleri kaldırmaya başlamasını ve bunları 30 gün içinde tamamen sona erdirmesini öngörüyordu. ABD’nin nihai anlaşmanın ardından 30 gün içinde güçlerini İran çevresinden çekmesi de planlanıyordu.

ghyju
İran petrol tankerleri, CENTCOM’a göre 8 Eylül 2026’da ABD saldırılarında hedef alınmadan önce (Reuters - ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı)

Yeni teklifte ise ablukanın kaldırılması yedi gün içinde atılması gereken adımların bir parçası haline geliyor.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bagai, şartların “deniz ablukasının ve ABD’nin ekonomik baskısının sona erdirilmesini” içerdiğini söyledi.

Hürmüz: Altıncı gün

Mutabakatın beşinci maddesinde İran’ın Basra Körfezi ile Umman Denizi arasında ticari gemilerin “60 gün boyunca herhangi bir ücret alınmadan güvenli geçişi” için düzenlemeler yapması öngörülüyordu. Gemilerin geçişinin derhal başlaması ve mayınların temizlenmesi ile teknik ve askeri engellerin kaldırılması dikkate alınarak 30 gün içinde tamamen normale dönmesi planlanıyordu.

Yeni teklifte ise Arakçi, boğazın açılmasını ilk günlerde gerekli adımların tamamlanmasına bağlıyor. Buna göre Hürmüz Boğazı altıncı gün açılacak.

fvghjuk
Nükleer Natanz tesisinin yakınındaki “Cevz-i Balta” tünel girişleri, İran, 30 Haziran 2026 (Reuters - Vantor)

İran medyası, Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü’nün açıklamalarına dayanarak yeni şartlar arasında “iki kıyıdaş ülke arasındaki mutabakata dayanarak güvenli bir deniz ulaşımı güzergahının kabul edilmesinin” bulunduğunu aktardı. Açıklamada Körfez’e kıyısı bulunan diğer ülkelere değinilmedi.

Reuters 24 Eylül’de İran’ın geçiş ücretleri konusunu ana anlaşmadan ayırarak daha sonraki düzenlemelere bırakmaya hazır olduğunu bildirdi. Ancak ajansın kaynakları bunun Tahran’ın bu talepten tamamen vazgeçtiği anlamına gelmediğini belirtti.

Petrol muafiyetleri

Mutabakatın 10. maddesi, ABD Hazine Bakanlığı’nın anlaşmanın imzalanmasının ardından yaptırımlar kaldırılana kadar İran’ın ham petrol, petrol ürünleri ve türevleri ile bunlarla bağlantılı hizmet ihracatına yönelik muafiyetler çıkarmasını öngörüyordu. Bankacılık işlemleri, sigorta ve taşımacılık da bu kapsamdaydı. Söz konusu muafiyetler 7 Temmuz’da kaldırıldı.

Yeni plana göre İran, ABD’den İran petrolünün ihracatına yönelik muafiyetler çıkarmasını talep ediyor.

Dondurulmuş varlıklar

Mutabakatın 11. maddesi, mutabakatın uygulanmasıyla birlikte ABD’nin dondurulmuş veya kısıtlanmış İran paraları ve varlıklarını “tam kullanım için” erişilebilir hale getirmesini öngörüyordu. Tarafların müzakereler sırasında bu varlıkların serbest bırakılmasına ilişkin mekanizmalar üzerinde anlaşması planlanmıştı. Maddede herhangi bir miktar belirtilmemişti.

İlk aşamada İran basınında Trump’ın, yurtdışındaki finans kuruluşlarında tutulan 100 milyar dolardan fazla İran varlığının yaklaşık 24 milyar dolarının serbest bırakılmasını kabul ettiği yönünde haberler yayımlandı.

Yeni teklif ise en az 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığa erişim sağlanmasını talep ediyor.

Nükleer dosya

İslamabad Mutabakatı’nın sekizinci maddesinde İran’ın nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini teyit etmesi öngörülüyordu. Zenginleştirilmiş malzeme stokunun üzerinde anlaşılacak bir mekanizmaya göre ele alınması ve bunun asgari olarak İran içindeki zenginleştirme seviyesinin Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetiminde düşürülmesini içermesi planlanıyordu. Zenginleştirme meselesinin nihai anlaşmada ele alınması öngörülmüştü.

scdvfb
Trump ve Pezeşkiyan, savaşı sona erdirmeye yönelik mutabakatın imzalanması sırasında ayrı görüntülerde (AFP)

Dokuzuncu madde ise nihai anlaşmaya kadar mevcut durumun korunmasını öngörüyordu. Buna göre İran nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, Washington ise yeni yaptırımlar uygulamayacak ve ilave asker konuşlandırmayacaktı.

madde, nihai anlaşma müzakerelerinin başlaması için beş maddenin uygulanmaya başlamasını ve uygulanmaya devam etmesini şart koşuyordu. Bunlar çatışmaların durdurulması (1. madde), ablukanın kaldırılması (4. madde), Hürmüz’de deniz ulaşımının güvence altına alınması (5. madde), petrol muafiyetleri (10. madde) ve dondurulmuş varlıkların erişime açılmasıydı (11. madde). Bu unsurlar, yedi günlük plandan kamuoyuna açıklanan ayrıntıların da büyük bölümünü oluşturuyor.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai 23 Eylül’de İran’ın Haber kanalına yaptığı açıklamada ABD’nin önce Tahran’ın şartlarını yerine getirmesi gerektiğini söyledi. Rızai, bu gerçekleşene kadar “Hürmüz Boğazı’nı açmayacağız ve müzakere yapılmayacak” dedi. Şartların daha önce kesinleştirildiğini ve arabulucular aracılığıyla iletildiğini belirten Rızai, bunlardan herhangi birinin çıkarılması veya yeni bir şart eklenmesinin söz konusu olmadığını ifade etti.

Fark nerede?

İranlı yetkililere göre yeni plan ile haziran ayındaki mutabakat arasındaki temel fark, uygulamanın hızında yatıyor. İlk adımlar Washington’ın planı kabul etmesiyle başlayan bir haftalık süreye sıkıştırılıyor.

Yeni planda Hürmüz’ün açılması, söz konusu adımların tamamlanmasına bağlanarak altıncı güne çekiliyor. Mutabakat ise anlaşmanın imzalanmasının ardından deniz ulaşımının derhal başlamasını öngörüyordu.

Plan hakkında mevcut bilgiler ayrıca dondurulmuş varlıklar için en az 12 milyar dolarlık bir miktarın belirlenmesini, geçiş ücretleri konusunun sonraki düzenlemelere bırakılabilmesini ve deniz ulaşımına ilişkin düzenlemelerin İran ile Umman arasındaki mutabakatla sınırlandırılmasını içeriyor.


Tahran-Washington arasında kritik pazarlık: Önce Hürmüz mü nükleer dosya mı?

Tahran’daki Baharistan Meydanı’nda sergilenen askeri insansız hava araçlarının yanından geçen bisikletliler (AFP)
Tahran’daki Baharistan Meydanı’nda sergilenen askeri insansız hava araçlarının yanından geçen bisikletliler (AFP)
TT

Tahran-Washington arasında kritik pazarlık: Önce Hürmüz mü nükleer dosya mı?

Tahran’daki Baharistan Meydanı’nda sergilenen askeri insansız hava araçlarının yanından geçen bisikletliler (AFP)
Tahran’daki Baharistan Meydanı’nda sergilenen askeri insansız hava araçlarının yanından geçen bisikletliler (AFP)

İran hükümeti bugün (Çarşamba) yaptığı açıklamada Tahran’ın savaşı sona erdirmeye yönelik devam eden temaslar kapsamında ABD’nin bir önerisini aldığını ve önerinin incelendiğini bildirdi. Görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir yetkili ise taraflar arasındaki temel anlaşmazlığın yedi günlük planın unsurlarından ziyade adımların sıralanmasına ilişkin olduğunu söyledi.

Tahran, ABD’nin yanıtının içeriğini veya Washington’ın planı reddedip reddetmediğini açıklamadı. Reuters’ın görüşmeler hakkında bilgi sahibi bir yetkiliye dayandırdığı haberine göre İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ve beraberindeki heyet salı akşamı Doha’da Katarlı arabulucularla görüştü. Arakçi, güven tesis etmek amacıyla hazırlanan yedi günlük plana ilişkin ABD’nin yanıtını aldı. Bakanın yanıtı çarşamba günü Tahran’da görüşmesi bekleniyordu.

Yetkili, üzerinde müzakere edilen belgenin güven tesis edilmesi ve ABD ile İran’ın haziran ayında imzaladığı mutabakat zaptının güçlendirilmiş bir versiyonuna dönülmesi için yedi günlük bir plan ortaya koyduğunu belirtti. Yetkiliye göre temel anlaşmazlık planın unsurlarında değil, uygulanacak adımların sıralamasında.

yjukıo
Arakçi, geçen hafta New York’ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu çalışmalarına katılırken (İran Dışişleri Bakanlığı)

Arakçi daha önce Katarlı arabulucuların, “İran’ın şartlarının hayata geçirilmesinin önünü açacak yollar konusunda bazı fikirler” sunduğunu ve bunları nihai yanıtla geri dönmeden önce ABD tarafına ileteceklerini söylemişti. Tahran’a varışında açıklamalarda bulunan Arakçi, Katarlı ve Pakistanlı arabulucuların ilettiği mesajların “her zaman mevcut olduğunu”, ancak İran’ın önerisinin ardından “daha ciddi bir şekil aldığını” belirterek ülkesinin tutumunun “değişmediğini” ifade etmişti.

İran hükümeti Sözcüsü Fatıma Muhacirani, Arakçi’nin çarşamba günü yapılan hükümet toplantısında New York ziyaretine ilişkin raporunu sunarken ABD’nin önerisini aldıklarını bildirdiğini söyledi.

Muhacirani, X platformundaki paylaşımında Arakçi’nin “New York ziyareti ve burada gerçekleştirilen görüşme ve toplantılara ilişkin bir rapor” sunduğunu belirtti. Muhacirani, bu temaslar arasında “İran’ın, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması için gerekli şartlara ilişkin önerisinin ABD’ye arabulucular aracılığıyla iletilmesinin” de bulunduğunu kaydetti.

İran heyetinin Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları kapsamında çok sayıda görüşme gerçekleştirdiğini belirten Muhacirani, “Dış politikada bir çıkış yolu bulmaya yönelik diplomatik hareketlilik ciddi biçimde sürdürülüyor” dedi. Muhacirani, Arakçi’nin “ABD’nin önerisini aldığını açıkladığını” ancak önerinin içeriğine ilişkin bilgi vermedi.

“Kazan-kazan”

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, reformist isimler ile siyasi ve sosyal aktivistlerle yaptığı görüşmede hükümetinin “İslamabad Mutabakatı’nı hayata geçirmek için tüm çabasını göstereceğini” söyledi. Pezeşkiyan, mutabakatın “kazan-kazan stratejisine dayanması gerektiğini” belirtti.

Pezeşkiyan, müzakerelerin gerekliliğinin kamuoyuna anlatılması ve savunulması çağrısında bulunarak müzakerelerin avantaj ve kazanımlarının ortaya konulmasının “düşmanların önünde eğilmek anlamına gelmediğini” söyledi.

İran Cumhurbaşkanlığı’nın resmi internet sitesine göre Pezeşkiyan, anlaşmanın “hiçbir şekilde onurlarına dokunmadığını”, aksine ABD’yi aşamalı olarak yerine getirilmesi gereken belirli taahhütler altına soktuğunu ifade etti. Pezeşkiyan, İran’ın mutabakatın herhangi bir maddesinde ilkelerinden geri adım atmadığını vurguladı.

Buna karşılık İran Meclisi Ulusal Güvenlik Komisyonu üyesi Vahid Ahmedî, “Zamanla müzakerenin işe yaramadığı ve buna fazla güvenilemeyeceğinin kanıtlandığını” söyledi. Ahmedî, “Eğer durum buysa plan hâlâ İran’a karşı savaşmaktır” dedi.

sxvdfbtr
25 Eylül 2026’da Tahran’da düzenlenen yürüyüş sırasında slogan atan İranlı kadın (Reuters)

Ahmedî, “ekonomik savaş” olarak nitelendirdiği ve hava, kara ve deniz yoluyla uygulandığını söylediği yaptırımlara dikkat çekti. “Hava ablukası da başladı ve ekonomik savaş zirveye ulaştı” diyen Ahmedî, şöyle konuştu:

“Bu şekilde devam etmek istiyorlarsa ülkemiz kesinlikle daha fazla zarar görecek. Başka bir ifadeyle direnişin ve onlara karşı durmanın maliyeti, uzlaşmanın maliyetinden çok daha yüksek hale gelecek. Bu aşamaya gelmemek için başka şeyler yapmalıydık.”

ABD’ye atıfta bulunan Ahmedî, “Ne zaman zayıflasalar ve özellikle ekonomik bir çıkmaza girseler bir arabulucu ve müzakere arıyorlar. Aslında güçlerini yeniden düzenlemek için zaman satın alıyorlar” ifadelerini kullandı.

İran Meclisi 90. Madde Komisyonu Sözcüsü Muhammed Emir de çarşamba günü yaptığı açıklamada Tahran’ın “İslamabad Mutabakatı’nın tüm maddelerinde, özellikle İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kendi mekanizması doğrultusunda yönetmesi ve denetlemesi konusunda” ısrarcı olduğunu söyledi.

Emir, ABD’nin daha önce İran’ın şartlarını kabul ettiğini açıkladığını ancak şu anda ekonomik baskı yoluyla Tahran’ı taleplerinden geri adım atmaya zorlamaya çalıştığını öne sürdü.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai ise salı günü Tahran’ın şartlarını ABD’ye ilettiğini ancak Trump’ın “karar alma konusunda aciz olduğunu” ve “ne müzakere edebildiği ne de savaşabildiği bir bataklığa saplandığını” söyledi.

İran Savunma Bakanlığı Sözcüsü Rıza Talayi Nik ise çarşamba günü yaptığı açıklamada büyük güçlerin “İran’ın şartlarını ve haklarını kabul etmesi” halinde çatışmaların sona erdirilmesinin önünün açılacağını söyledi. Talayi Nik, “Bunun dışında İslam Cumhuriyeti onların baskı ve tehditleri karşısında duracak ve ülkenin haklarının ve çıkarlarının göz ardı edilmesine izin vermeyecek” dedi.

Trump: Teslim olacaklar

Washington’da ABD Başkanı Donald Trump salı günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “Henüz teslim olup olmayacaklarını bilmiyorum ama teslim olacaklar” dedi. Trump, İranlıların “iyi durumda olmadığını” söyledi.

Trump, İran’ın nükleer silaha sahip olmasının engellenmesi gerektiğini yineleyerek savaşın yakında sona ereceğini belirtti. Hürmüz Boğazı üzerinden son birkaç gün içinde daha önce hiç olmadığı kadar petrol sevkiyatı yapıldığını da söyledi.

Trump pazartesi akşamı ise kimlikleri açıklanmayan ABD’li yetkililere dayandırılan ve nihai bir anlaşma kapsamında Tahran’ın nükleer programında “somut ilerleme” göstermesi halinde İran’a yönelik yaptırımları hafifletmeye ve dondurulmuş varlıklarının bir bölümünü serbest bırakmaya hazır olduğu yönündeki haberleri yalanladı.

Trump, Truth Social hesabından yaptığı paylaşımda “Bu doğru değil. Onlara hiçbir şey teklif etmedim” ifadelerini kullandı.

Trump, İran’ın nükleer bomba edinmesini engellemenin savaşın temel hedeflerinden biri olduğunu söylüyor. Buna İran’ın komşularına saldırma kapasitesine son verilmesi ve İranlıların rejimi devirmesinin önünü açacak koşulların oluşturulmasını da ekliyor.

Trump savaşın başında çatışmaların yalnızca birkaç hafta süreceğini öngörmüştü. Ancak son dönemde savaşın 3 Kasım’daki ara seçimlerden önce sona ermesini beklemediğini söyledi.

Görüşmeler tıkanmış durumda

Trump’ın öneriyi kamuoyu önünde reddetmesine rağmen arabulucular, çatışmaları sona erdirmek ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden açmak amacıyla Washington ve Tahran arasındaki temaslarını sürdürdü.

Axios, görüşmeler hakkında bilgi sahibi üç kaynağa dayandırdığı haberinde Katarlı arabulucuların bu hafta yürüttüğü çabaların kayda değer bir ilerleme sağlamadığını bildirdi. Habere göre tarafların kendi pozisyonlarında ısrar etmesi, askeri çatışmaların yeniden başlamasının daha olası hale geldiği yönündeki kanaati her iki tarafta da güçlendirdi.

ABD’li yetkililer Trump’ın ara seçimlerin ardından büyük çaplı askeri operasyonların yeniden başlatılması emrini verebileceğine inanıyor.

Kaynaklardan biri, “İşler tıkanmış durumda. İranlılar ABD’nin kabul edemeyeceği şeyler istiyor. ABD ise kazandığına inanıyor ve bu nedenle taviz vermeye gerek görmüyor” dedi.

İki kaynak, Katarlı yetkililerin çabalarını sürdüreceğini ancak her iki taraf karşısındaki hayal kırıklıklarının arttığını söyledi.

Şarku’l Avsat’ın Axios’tan aktardığı habere göre Katarlı arabulucu Ali el-Zuadi pazartesi günü New York’ta Arakçi ve ekibiyle saatler süren bir görüşme gerçekleştirdi. Görüşmede, İran’ın ABD’nin deniz ablukasını kaldırması talebi ile Washington’ın nükleer konuda taviz alma talebini ele almayı amaçlayan iki sayfalık Katar uzlaşı önerisi görüşüldü.

El-Zuadi aynı akşam Washington’a geçti. Burada Jared Kushner ve diğer ABD’li yetkililerle görüştü. Başkan Yardımcısı JD Vance de toplantının kısa bir bölümüne katıldı. Beyaz Saray konuya ilişkin yorum yapmadı.

Axios, ABD’li yetkililerin pazartesi sabahı basına görüşmelerin “olumlu ve yapıcı” geçtiğini ve İran’ın “nükleer konularda esneklik gösterdiğini” söylediğini aktardı. Yetkililer, Trump’ın somut adımlar karşılığında yaptırımları hafifletmeye hazır olduğunu ifade etti.

Ancak Trump birkaç saat sonra bu açıklamayı yalanladı. Bu sırada Katarlı yetkililer Beyaz Saray’da bulunuyordu.

Axios’un haberine göre Pakistan ve Mısır’ın da aralarında bulunduğu diğer bölgesel arabulucular İran’a nükleer konuda taviz vermesi çağrısında bulundu. Ancak İranlı yetkililer, Washington’ın haziran ayındaki mutabakata dönmeyi kabul etmesinden önce bu konuyu görüşmeyeceklerini söyledi.

Yedi günlük öneride neler var?

İran, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu toplantıları sırasında bir öneri sundu. Önerinin kabul edilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve çatışmaların durdurulması için yedi günlük geri sayım başlayacaktı.

Trump öneriyi cumartesi günü reddetti. Ancak daha sonra görüşmelerin yeniden başlamasını beklediğini söyledi. Trump, İranlıların “bir anlaşma yapmak istediğini ancak benim yapmak istediğim anlaşmanın bu olmadığını” ifade etti.

Arakçi ise ertesi gün arabulucuların Tahran’a önerinin reddedildiğine ilişkin resmi bir bildirimde bulunmadığını söyledi.

Öneri, Lübnan da dahil olmak üzere cephelerde çatışmaların durdurulmasını ve milyarlarca dolar değerindeki dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını içeriyor. Buna karşılık ABD’nin İran limanları üzerindeki ablukayı kaldırması ve İran’ın anlaşmaya varılmasından sonraki yedi gün içinde Hürmüz Boğazı’nı yeniden açması öngörülüyor.

Şartlar, haziran ayında varılan ve askeri operasyonların yeniden başlaması ve boğazın tamamen açılmaması nedeniyle hayata geçirilemeyen mutabakatın şartlarından farklı değil.

Ancak Fransız haber ajansının aktardığı medya haberlerine göre yeni önerideki fark, İran’ın nükleer program konusunda müzakerelere mutabakattaki 60 günlük süreden daha kısa bir süre içinde, yani yedi gün içinde başlamaya hazır olması.

Katar Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Macid el-Ensari salı günü yaptığı açıklamada son günlerde New York’taki temaslar da dahil olmak üzere görüşmeler gerçekleştirildiğini ve mesaj alışverişinde bulunulduğunu söyledi. Ensari, taraflar arasındaki görüşmelerin yapılması ve mesajların iletilmesi için çalışmaların sürdüğünü belirtti.

Ensari, “Çatışmanın sonuçlarından hepimizi kurtaracak bir anlaşmaya ulaşmak amacıyla taraflar arasında ortak bir zemin bulmaya çalışıyoruz” dedi. Doha’nın rolünün “zorlukları aşmak ve taraflar arasındaki açığı kapatmaya çalışmak” olduğunu ifade etti.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Birimi çarşamba günü yaptığı açıklamada üç geminin, salı günü Hürmüz Boğazı’ndan geçişleri sırasında “kimliği belirsiz” mühimmatlarla vurulduğunu bildirdi. Gemiler arasında bir petrol tankeri, bir başka gemi ve bir sıvılaştırılmış doğal gaz tankeri bulunuyor.

İran Devrim Muhafızları Sözcüsü Hüseyin Muhibbi ise çarşamba günü devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, “Bir süredir Hürmüz Boğazı’ndaki gemileri, özellikle geçmeye çalışan küçük gemileri hedef alıyoruz. Geçişlerini engelliyoruz. Buna rağmen ABD bir süredir yanıt vermedi” dedi.

Savaş öncesinde dünya petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyordu. Savaş, 28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarıyla başladı. Tahran buna İsrail ve ABD’nin askeri üslerine ev sahipliği yapan Körfez ülkelerine yönelik saldırılarla karşılık verdi ve boğazdan petrol tankerlerinin geçişine kısıtlamalar getirdi. ABD ise İran limanlarına deniz ablukası uygulamaya başladı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf salı günü yaptığı açıklamada, “Petrolümüzü satmadığımız bölgede hiç kimse petrol satmayacak. Güvenliğimiz sağlanmazsa hiçbir altyapı güvende olmayacak” dedi.

Washington ekonomik baskıyı da artırdı. ABD, aralarında Rusya, Çin, Hong Kong ve Pakistan’da bulunan bazı kişi ve kuruluşların İran’ın silah ve parça satın almasına yardımcı olduğunu belirterek 13 kişi ve kuruluşa yaptırım uyguladı.

Washington ayrıca kısa süre önce İran havacılık sektörünün tamamını yaptırım kapsamına aldı. Bunun üzerine çok sayıda ülke İranlı havayolu şirketlerinin uçuşlarını askıya aldı.

İran para birimi de salı günü yeni bir rekor düşük seviyeye geriledi. Şarku’l Avsat’ın Associated Press’ten aktardığı habere göre Tahran piyasasında doların değeri 2,5 milyon riyali aşarak 2 Eylül’de kaydedilen 2,2 milyon riyallik önceki rekor düşük seviyenin üzerinden çıktı. İki rekor arasındaki süre 27 gün oldu.


Washington Devrim Muhafızları'nın füze yetkililerinin peşinde

18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askeri geçit töreni sırasında füze maketleri taşıyan Besic üyeleri (Reuters)
18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askeri geçit töreni sırasında füze maketleri taşıyan Besic üyeleri (Reuters)
TT

Washington Devrim Muhafızları'nın füze yetkililerinin peşinde

18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askeri geçit töreni sırasında füze maketleri taşıyan Besic üyeleri (Reuters)
18 Eylül 2026'da Tahran'da düzenlenen askeri geçit töreni sırasında füze maketleri taşıyan Besic üyeleri (Reuters)

ABD Dışişleri Bakanlığı, Devrim Muhafızları Ordusu'nun füze birimindeki üç üst düzey yetkili ile birimin finansal mekanizmaları, bu yapıyla bağlantılı kişi, kuruluş ve faaliyetler hakkında bilgi sağlayanlara 15 milyon dolara kadar ödül vereceğini açıkladı.

Bakanlığa bağlı “Adalet İçin Ödüller” programı tarafından salı günü yayımlanan duyuruda üç yetkilinin isimleri Ahmed Caferabadi, Abdullah Mehrabi ve Ali Asgar Nuruzi olarak açıklandı.

Tuğgeneral Abdullah Mehrabi, füze biriminin Araştırma ve Kendine Yeterlilik Cihadı Teşkilatı'nın başında bulunurken Ali Asgar Nuruzi, Devrim Muhafızları'nda lojistik ve destek biriminin başkan yardımcısı olarak görev yapıyor.

Duyuruda Caferabadi, birimin operasyonel yönetiminden sorumlu üst düzey bir komutan olarak tanımlandı. Ancak burada Devrim Muhafızları'nın Uzay Birimi Komutanı Tuğgeneral Ali Caferabadi'nin mi yoksa başka bir kişinin mi kastedildiği netlik kazanmadı.

Program, söz konusu birimin silah sistemleri geliştirme, İran'ın insansız hava araçları ve füzelerini üretip konuşlandırma ve ABD'nin “yabancı terör örgütü” olarak sınıflandırdığı Devrim Muhafızları için ekipman tedarikinden sorumlu olduğunu belirtti.

Duyuruda, bilgi sağlayanların para ödülü ve yeniden yerleştirme imkanından yararlanabileceği belirtildi. Bilgilerin Signal uygulaması veya Tor ağı üzerinden çalışan bir iletişim kanalı aracılığıyla gönderilebileceği kaydedildi.

Silahlanma ağlarına yaptırımlar

Duyuru, ABD'nin yeni yaptırım kararlarıyla eş zamanlı olarak geldi. ABD Dışişleri Bakanlığı salı günü yaptığı açıklamada, İran'ın silah ve askeri parçaları tedarik etmesi ve bunları konuşlandırmasıyla bağlantılı 8 kuruluş ve 5 kişiye “ekonomik izolasyon operasyonu” kapsamında yaptırım uygulandığını bildirdi.

Bakanlık, 15 milyon dolarlık ödülün Devrim Muhafızları ve bağlı birimlerinin finansal mekanizmalarının sekteye uğratılmasını ve “ekonomik damarlarının kesilmesini” sağlayacak bilgileri kapsadığını belirtti.

dfgtrhy
Tahran'ın batısındaki Azadi Meydanı'nda balistik füzenin sergilendiği devrim yıldönümü törenine katılan iki din adamı (Reuters)

Açıklamada, adımların bir yıldan uzun süre önce “snapback” mekanizmasının devreye sokulmasının ardından İran'a yeniden uygulanan Birleşmiş Milletler yaptırımlarını desteklemek amacıyla atıldığı ifade edildi. Tahran'ın silah ve silahlarla bağlantılı malzemeleri satın alma girişimlerini sürdürdüğü öne sürüldü.

Bakanlık, Başkan Donald Trump'ın “İran'ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği ve füze ve silah programlarının uluslararası barış ve güvenliği tehdit etmesine izin verilmemesi gerektiği” konusunda net olduğunu belirtti.

ABD'nin Eylül 2025'ten bu yana İran'ın yayılma programlarıyla bağlantılı tedarik ağlarına yönelik onlarca yaptırım uyguladığı ve yeniden yürürlüğe konulan kısıtlamaların uygulanmasını güçlendirmek amacıyla 40 ülkenin temsilcileriyle çalıştığı kaydedildi. Açıklamada ayrıca Rusya ve Çin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin yaptırım listesinde yer alan İranlı kişi ve kuruluşlara ilişkin bilgilerin güncellenmesini engellemekle suçlandı.

ABD'nin bu adımlarıyla eş zamanlı olarak Devrim Muhafızları'nın füze birimi komutanının danışmanı Ali Bilali çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran'ın düşmanın “vur-kaç” döneminin sona erdiğini anlaması için “gereken sayıda” füze fırlatacağını söyledi.

Devrim Muhafızları'na bağlı Fars haber ajansının Bilali'den aktardığına göre, “Son operasyonlarda düşman sınırlı sayıda füze fırlattı, biz ise bunun katbekat fazlasıyla karşılık verdik.”

Bilali, füze fırlatma hızının İran'ın çatışmaların birkaç yıl sürmesi halinde dahi operasyonlarını aynı tempoda sürdürmesine imkan verdiğini ifade etti.