Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

Çok kutuplu dünyada İsrail ve Ukrayna Batı hegemonyasının vekilleridir

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls
TT

Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls

Aleksandr Dugin

Mevcut dünya düzeni bir geçiş sürecinde gibi görünüyor. Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra şu an yaşananlar, tek kutuplu bir dünyadan çok kutuplu bir dünyaya geçiş sürecidir.

Aslında Rusya, Çin, İslam dünyası, Hindistan ve potansiyel olarak Afrika ve Latin Amerika ülkelerini kapsayan kilit öneme sahip oyuncularla birlikte bu çok kutuplu dünyanın temelleri giderek daha da belirginleşiyor. Bazıları, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) grubu içinde yer alan tüm bu oyuncular, bir araya gelen farklı medeniyetleri temsil ediyorlar. BRICS, özellikle İslam dünyasının önemli ülkelerinden Suudi Arabistan, İran ve Mısır’ın yanı sıra grup içindeki Afrika faktörünü güçlendiren Etiyopya ve Güney Amerika ülkelerinin varlığını daha da sağlamlaştıran Arjantin'in katılma talebinde bulunduğu 2023 Johannesburg zirvesinden sonra daha da büyüdü. Buradan baktığımızda çok kutuplu dünyanın her geçen gün konumunu güçlendirdiğini ve Batı hegemonyasının zayıfladığını görüyoruz.

ABD ve Batı ülkelerinin tek taraflılığı koruma adına verdiği ölümüne savaş

ABD ve Batı dünyası tek taraflılık adına ölümüne bir savaş veriyorlar. Dünya liderliğinin ön saflarında yer alan ABD, özellikle askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve ideolojik alanlarda hakimiyetini sürdürmeye kararlı. Devam eden bu tek kutupluluk arayışı, tek kutupluluk ile çok kutupluluk arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı günümüzde ortaya çıkan temel çelişkinin de kaynağı.

sdefrg
Soldan sağa doğru Brezilya Devlet Başkanı, Çin Devlet Başkanı, Güney Afrika Devlet Başkanı, Hindistan Başbakanı ve Rusya Dışişleri Bakanı 22 Ağustos 2023 tarihinde Johannesburg'da yapılan BRICS zirvesine katıldılar (EPA)

Burada küresel politikadaki temel çatışmalara ve eylemlere, özellikle de egemenliğini ve bağımsız bir kutup olarak varlığını yeniden ortaya koyan Rusya'yı zayıflatma çabalarına değinilmeden geçilmemeli. Böylece Ukrayna'da devam eden çatışma da açıklanabilir. Batı dünyası, (Ukrayna Devlet Başkanı) Volodimir Zelenskiy rejimini sadece Rusya'nın bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönmesini engellemek amacıyla destekliyor. Rusya Devlet Başkan Vladimir Putin'in iktidara gelmesinden bu yana ülkesinin bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönme politikasını sürdürüyor. Putin, bir yandan Rusya Federasyonu'nun siyasi egemenliğini güçlenmeye başlarken, diğer yandan Rusya'nın sadece Batı dünyasının hegemonyasına karşı değil, aynı zamanda onun değer sistemine de karşı çıkan bağımsız bir medeniyet olduğunu giderek daha fazla vurgulamıştır.

Rusya, geleneksel değerlere olan inancını ve bağlılığını açıkça ortaya koyarken Batı liberalizmini, Rusya'nın anormallik ve sapıklık olarak gördüğü LGBT gündemini ve Batı ideolojisinin diğer standartlarını kesin bir şekilde reddetti.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor.

Öte yandan Batı, 2014 Ukrayna devrimini (Onur Devrimi) destekledi ve Ukrayna'yı mümkün olduğunca silahlandırdı. Bunu yaparken de Ukrayna’da neo-Nazi ideolojisinin yayılmasına yardımcı oldu. Rusya'yı, eğer Putin başlatmasaydı Kiev tarafından başlatılacak olan özel askeri operasyonu başlatmaya itti. Böylece tek kutupluluğa karşı verilen şiddetli çok kutuplu savaşın ilk cephesi Ukrayna'da açıldı.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor. Çin, İslam dünyası, Hindistan, Afrika ve Latin Amerika gibi yeni medeniyetler yükselişte. Rusya da onları gerçek ve adil bir çok kutupluluk çerçevesinde potansiyel müttefikleri ve ortakları olarak görüyor. Dünyanın geri kalanı bunu henüz kabul etmemiş olsa da çok kutupluluk bilincinin giderek büyüyüp güçlendiğine tanık oluyoruz. Bu durum, bu kez Pasifik bölgesinde olmak üzere neredeyse tek kutupluluk ile çok kutupluluk mücadelesinin bir sonraki hattı haline gelen Tayvan meselesi için de geçerli. Çok kutupluluk kavramına ilişkin giderek güçlenen bir farkındalık söz konusu.

Hamas saldırısı ve soykırım sonrası farklı bir cephe açıldı

İsrail ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar da bu konuyla doğrudan alakalı, orada iki felaket yaşandı. Bunların ilki, Hamas'ın İsrail'e yönelik, çok sayıda sivilin ölümüyle ve rehin alınmasıyla sonuçlanan saldırısıydı. İkincisi de İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik misilleme saldırılarıydı. Bu saldırılar, zulüm ve başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere sivil kayıpların sayısı açısından katlanarak arttı. Her ikisi de açıkça insan hakları ihlali ve insanlığa karşı işlenmiş suçtur. Hiçbir haklı gerekçeleri de yoktur.

asxdfer
İsrail'in Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik bombardımanında yıkılan binaların enkazı arasında hayatta kalanları arayan Filistinliler (AP)

Ancak diğer taraftan İsrail'in (Babil hukukunun başlangıcında geliştirilen ve verilen cezanın, göze göz dişe diş gibi, suçlunun zarar gören tarafça aynı ölçüde cezalandırılmasını öngören) ‘lex talionis’ ilkesini uygulaması, bir toplama kampında acımasız şartlar altında yaşamaya zorlanan Gazze Şeridi sakinlerine yönelik gerçek bir soykırıma neden oldu. Hamas bir terör eylemi gerçekleştirdi ve İsrail bu eyleme soykırım yaparak karşılık verdi. Böylece her iki taraf da siyasi anlaşmazlıkları çözmek için hukukun ve kabul edilebilir insani yöntemlerin dışına çıktı. Bundan sonra jeopolitik görünüm devreye giriyor. İsrail'in suçunun boyutu çok daha büyük olsa da Gazze Şeridi'nde olup bitenler sadece bu kriterle değerlendirilemez. Çünkü altta yatan bazı jeopolitik eğilimlerle de bağlantısı var.

Filistin meselesi bugün Sünnileri, Şiileri, Türkleri ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken, İslam dünyasının birliği inkar edilemez.

Ancak Hamas’ın İsrail’e saldırısı ve İsrail'in Filistinlilere misilleme olarak uyguladığı soykırım farklı bir cephe açtı. Batı, Gazze Şeridi'nde sivil halka karşı açıkça işlenen suçlara rağmen bu kez (tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi) İsrail'e koşulsuz ve tek taraflı önyargıyla destek vererek, tüm İslam dünyasıyla karşı karşıya geldi.

Burada İslam dünyası, İsrail'in Gazze Şeridi'nde ve Filistin’in diğer bölgelerinde, Yahudi mahallelerinden sürülen, kendi topraklarındaki yoksul ve izole bölgelerde yaşayan Filistin halkına karşı haksız uygulamaları ve adaletsizlikleri karşısında bir başka kutup olarak ortaya çıkıyor.

Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığı analize göre  Filistin meselesi Sünniler, Şiiler, Türkler ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken İslam dünyasının birliği artık inkar edilemez. Bu mesele aynı zamanda Yemen, Suriye, Irak ve Libya'daki iç çatışmaların taraflarının yanı sıra Pakistan'ı, Endonezya'yı, Malezya'yı ve Bangladeş'i de doğrudan ilgilendiriyor.

Aynı şekilde ABD’de, Avrupa’da, Rusya’da, Afrika'da yaşayan Müslümanlar da buna karşı kayıtsız kalamazlar. Elbette günümüzün Gazze, Batı Şeria ve Ürdün Nehri bölgesindeki Filistinlileri, siyasi anlaşmazlıklara rağmen onurlarını savunma mücadelesinde birleşiyorlar.

Filistin meselesi ve ABD

ABD son yıllarda Müslüman ülkeleri İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye teşvik etmek amacıyla Filistin meselesi etrafında toplanmalarını engellemeyi başardı. Fakat tüm bu çaba son haftalarda yaşananlarla boşa gitti. ABD’nin İsrail'i Gazze Şeridi'nde tüm dünyanın gözü önünde işlediği suçlardan ve ihlallerden sonra bile desteklemeyi sürdürmesi, İslam dünyasını içinde yaşadığı tüm ihtilafları bir kenara bırakıp Batı ile doğrudan çatışmaya girmeye itiyor.Alexander

sdfrg
Alexander Dugin 

İsrail, Ukrayna gibi, kibirli ve zalim Batı hegemonyasının vekilinden başka bir şey değildir. Suç işlemekten ya da ırkçı söylemlerde ve eylemlerde bulunmaktan çekinmez. Fakat sorun ne, İsrail değil. Çünkü o sadece tek kutuplu dünyada jeopolitik bir araç olarak rolünü oynuyor. Bu durum, Başkan Vladimir Putin'in kısa bir süre önce ‘böl ve yönet’ ilkesine dayalı sömürgeci stratejiler uygulayan küreselciler için kullandığı ‘düşmanlık ve çatışma ağı ören örümcekler’ metaforuyla atıfta bulunduğu şey de tam olarak buydu. Eğer tek kutuplu dünyayı ve Batı hegemonyasını korumak için çaresizce ve acı içinde çabalayanların stratejisinin özünü anlayabilirsek, işte o zaman buna karşı koyabilmek için bilinçli olarak alternatif model oluşturabilir ve çok kutuplu bir dünya inşa etme yolunda güvenle ve ortak hareket edebiliriz.

Gazze Şeridi’nde ve bir bütün olarak işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden savaş, belirli bir halka ya da sadece tüm Araplara karşı değil, doğrudan tüm İslam dünyasına ve genel olarak İslam medeniyetinin kendisine yönelik doğrudan meydan okumadır. Aslında Batı, bizzat İslam'la savaşa girmiştir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye, İran'dan Pakistan'a, Tunus'tan Bahreyn'e, Selefilerden Sünnilere ve Sufilere kadar herkes de bu gerçeğin farkına vardı. Filistin'deki, Suriye'deki, Libya'daki, Lübnan'daki, Şii ve Sünni siyasi muhalifler artık onurlarını savunmalı ve İslam medeniyetine karşı bu şekilde davranılmasına izin vermeyerek egemen ve bağımsız bir medeniyet olduğunu göstermeli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Haçlı Seferlerini hatırlatarak Batı'yı cihatla tehdit etti. Ancak bu tamamen başarısız bir kıyaslama ve meselenin özünü tam anlamıyla yansıtmıyor. Modern Batı, Hıristiyanlıkla olan birçok bağını materyalizm, ateizm ve bireycilikten lehine kopararak ve Hıristiyan medeniyetinden önemli ölçüde uzaklaşarak küreselleşmiştir.

Rusya bir kutup olarak Ukrayna topraklarında Batı’ya karşı etkili bir mücadele verirken, Batı propagandasının etkisi altındaki birçok İslam ülkesi bu savaşın nedenlerini, hedeflerini ve hatta mahiyetini tam olarak anlayamadı.

Hıristiyanlığın maddi bilimlerle ya da temelde kâr amacı güden sosyo-ekonomik sistemle herhangi bir bağlantısı yoktur. Sapkınlığın yasallaştırılması ve patolojinin norm olarak benimsenmesini ya da İsrailli post-hümanist filozof ve yazar Yuval Harari'nin heyecanla kaleme aldığı insanlık sonrası varoluşa geçişe hazırlanma eğilimini kesinlikle onaylamaz. Bugün Batı modern haliyle, Hıristiyanlığın değerleriyle ya da Hıristiyan haçının kucaklanmasıyla hiçbir bağlantısı olmayan, Hıristiyanlık karşıtı bir tezahürdür. İsrail de Yahudi, laik, Batılı bir devlettir. Batılı bir ülke olması bir yana, Hıristiyanlıkla da ortak hiçbir yanı yoktur. Dolayısıyla İslam dünyası ile Batı dünyası karşı karşıya geldiğinde İslam dünyasının İsa’ya inanan bir medeniyetle değil, İsa karşıtı bir medeniyetle, deccal medeniyetiyle çatışma halinde olduğunu anlıyoruz.

Burada son zamanlarda Suudi Arabistan'da, Mısır'da, Türkiye'de, Pakistan'da, Endonezya'da ve diğer İslam ülkelerinde jeopolitik farkındalığın hızlı bir büyümeye tanık olduğu belirtilmeli. Suudi Arabistan ile İran yakınlaşması ve Türkiye'nin egemenlik politikası da buradan kaynaklanıyor. İslam dünyası kendisinin bir kutup ve birleşik bir medeniyet olarak ne kadar çok farkına varırsa, Rusya'nın davranışı da o kadar net ve anlaşılır hale geliyor. Putin’in halihazırda dünyada, özellikle Batılı olmayan ülkelerde büyük popülariteye sahip, ünlü bir lider olması stratejisinin kesin bir anlam ve net bir gerekçe kazanmasını sağlıyor. Gerçekten de tüm gücüyle tek kutupluluğa, yani küreselleşmeye ve Batı’ya karşı mücadele ediyor. Bugün Batı'nın vekili İsrail ile birlikte İslam dünyasına saldırdığını, Filistinli Araplara soykırım uyguladığını görüyoruz.

Savaş artık bir topyekun savaş gibi geniş çaplı görünüyor. Her şeyden önce İslam dünyasının Rusya ve Tayvan sorununu yakında çözecek olan Çin gibi konu odaklı müttefikleri var ve büyük ihtimalle diğer cepheler de yavaş yavaş açılacak.

Batılı güçler hegemonyalarından kendi istekleriyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, yükselen bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.

Burada şu soru beliriyor: Bu durum Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabilir mi? Cevap: Büyük olasılıkla evet. Bir başka deyişle Üçüncü Dünya Savaşı zaten başlamak üzere.

Bir savaşın dünya savaşına dönüşmesi için öncelikle askeri seçenekten başka hiçbir şekilde çözülemeyecek kritik miktarlarda birikmiş anlaşmazlıkların ortaya çıkması gerekir. Bu şart şu an yerine getirilmiş durumda. Batılı güçler hegemonyalarından kendi isteğiyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, ortaya çıkan bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.  Dahası, ABD’nin ve daha geniş anlamda Batı'nın, yeni ve tekrar eden savaşları ve çatışmaları kışkırtan ve körükleyen politikalardan vazgeçmeden insanlığın lideri olamayacağı ispatlanmıştır ve kaçınılmaz olan savaş kazanılmalıdır.

zsacdfr
Trump’ın İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan çatışmalardaki rolü ne? (AFP)

Peki, (eski ABD Başkanı) Donald Trump İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan bu çatışmalarda nasıl bir rol oynuyor? Başkan Joe Biden katıksız bir küreselci ve Rus karşıtı. Tek kutupluluğu sonuna kadar destekliyor. Kiev'deki neo-Nazi rejimine büyük ve aralıksız bir destek vermesinin ve doğrudan soykırım suçu da dahil olmak üzere İsrail'in eylemlerini tamamen aklamasının nedeni de tam olarak bu. Ancak Trump, farklı ve net bir tutuma sahip. Klasik milliyetçi bakış açısına sahip olan Trump, ABD'nin bir ulus olarak çıkarlarını, küresel hakimiyet konusunda alelacele ortaya konulan planların önünde tutuyor. Trump, Rusya-ABD ilişkileri konusuna karşı ise kayıtsız. Çünkü onun asıl endişesi Çin ile olan ticaret ve ekonomik rekabet. Ancak Trump’ın ABD'deki Siyonist lobinin etkisi altında olduğuna da şüphe yok.

Bu yüzden Batı dünyası ile İslam dünyası arasında yaklaşan savaş karşısında yalnızca Batı değil, aynı zamanda genel olarak Cumhuriyetçiler de kayıtsız kalmamalı.

Eğer Trump yeniden başkanlık koltuğuna oturursa, Rusya için çok önemli bir endişe kaynağı olan Ukrayna'ya yönelik desteğin azalması söz konusu olabilir. Bunun yanında Müslümanlara ve özellikle de Filistinlilere karşı daha da katı bir politika izleyebilir ve Biden'ın politikalarındaki şiddetin dozunu artırabilir. Bundan dolayı gerçekçi olmalı ve zor, ciddi ve uzun vadeli bir savaşa hazırlanmalıyız.

Bunun dinler arası değil, ateizm, materyalizm ve deccalın tüm geleneksel dinlere karşı başlattığı bir savaş olduğunu anlamak önemli. Belki de son savaşın başlamasının zamanı gelmiştir.

Peki, bu çatışma bir nükleer savaşı körükler mi? Özellikle taktik nükleer silahların kullanılma eğiliminden dolayı bu mesele göz ardı edilemez. Stratejik nükleer silahlara sahip olan ülkelerin (Rusya ve NATO ülkeleri) bunları kullanmaları pek olası görünmüyor. Kelimenin tam anlamıyla nükleer silahların kullanılması tüm insanlığın yok olması demektir. Ancak İsrail, Pakistan ve muhtemelen İran'ın nükleer silahlara sahip olması nedeniyle bunların yurt içinde kullanılması ihtimali yok gibi.

Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse tam bir İslam kutbu ortaya çıkar.

Peki, yaklaşan bu savaş sırasında nasıl bir dünya düzeni olacak? Bu soruya verilebilecek hazır bir cevap yok. Sadece uyumlu, güçlü, istikrarlı ve tek kutuplu bir dünya düzeninin yaratılması ihtimal dışı. Küreselcilerin bu kadar güçlü bir şekilde tutunduğu dünya düzeni de bu. Dünya hiçbir koşulda ya da durumda tek kutuplu olmayacak. Ya çok kutuplu olacak ya da hiçbir kutup olmayacak. Batılı güçler hakimiyetlerini sürdürmekte ne kadar ısrar ederlerse, savaş da o kadar şiddetli olur ve Üçüncü Dünya Savaşı'nın önü açılır.

Sadece Çok kutuplu bir dünya düzeni olmayacak. Şu an İslam dünyasında da önemli bir yeniden gruplaşma yaşanıyor. Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse İslami bir güç kutbunun yükselişi mümkün olabilir. İslam medeniyetinin tüm ana hatlarının (Araplar, Sünniler, Şiiler, Sufiler, Selefiler, Hint-Avrupalı ​​Kürtler ve Türkler) yolları Irak'ta kesiştiği için tarihte bilimlerin, dini eğitimin, felsefenin ve ruhani hareketlerin geliştiği bir merkez olan Bağdat'ın eski haline dönmesi ve Irak'ın merkezi rolünü yeniden üstlenmesi, ideal bir çözüm sunabilir. Ancak bunun için elbette öncelikle Irak'ın ABD’nin ülkedeki varlığından kurtarılması gerekiyor.

zaxsdwe
Alexander Dugin'in ofisinden bir kare

Her güç kutbunun mücadele ederek beka hakkını kanıtlaması gerekiyor gibi görünüyor. Rusya, Ukrayna'daki zaferinden sonra tam egemen bir güç haline gelecek. Aynı şekilde Çin de Tayvan sorununu çözdükten sonra önemli bir kutup olarak kendini kabul ettirmiş olacak. İslam dünyası da Filistin meselesine adil bir çözüm bulunmasında ısrar ediyor.

Gelişmeler sadece bunlarla sınırlı olmayacak. Sıra, yeni sömürgeci güçlerle gün geçtikçe daha fazla karşı karşıya kalan Hindistan, Afrika ve Latin Amerika'ya da gelecek. En nihayetinde ise çok kutuplu dünyadaki tüm güç kutupları kendilerine özgü zorlukları ve sınavları aşmak zorunda kalacak.

Tüm bunlardan sonra kısmen Batı Avrupa, Çin, Hint, Rus, Osmanlı, Pers imparatorluklarının yanı sıra, Avrupalıların daha sonra barbarlık ve vahşilikle eş tuttuğu kendine özgü siyasi ve sosyal sistemlere sahip olan Güney Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki ve Okyanusya'daki güçlü bağımsız devletlerin bir arada var olduğu Kristof Kolomb öncesi dünya düzenine döneceğiz. Dolayısıyla çok kutupluluk mümkün. Modern çağda Batılı güçlerin küresel emperyalist politikalarının başlamasından önce çok kutupluluk vardı. Her ne kadar bu, dünyada barışın hemen tesis edileceği anlamına gelmese de böylesine çok kutuplu bir dünya düzeninin, doğası gereği daha adil ve dengeli olacağı şüphesiz.

Tüm çatışmaların, insanlığın güvende olacağı ve gerek Hitler Almanyası’nda gerek günümüz İsrail'inde gerekse küreselleşmiş Batı'nın saldırgan hegemonyasında olduğu gibi ırkçı adaletsizliklerden korunacağı, adil ve ortak bir tutum temelinde çözüleceği kesin.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



İran İstihbarat Bakanı yakında parlamentoya sunulacak… Milletvekilleri, Ayetullah’a tam bağlılık şartı koyuyor

İsmail Hatib’in öldürülmesinden aylar sonra istihbarat bakan yardımcısı hakkında sorular artıyor. (İran Cumhurbaşkanlığı)
İsmail Hatib’in öldürülmesinden aylar sonra istihbarat bakan yardımcısı hakkında sorular artıyor. (İran Cumhurbaşkanlığı)
TT

İran İstihbarat Bakanı yakında parlamentoya sunulacak… Milletvekilleri, Ayetullah’a tam bağlılık şartı koyuyor

İsmail Hatib’in öldürülmesinden aylar sonra istihbarat bakan yardımcısı hakkında sorular artıyor. (İran Cumhurbaşkanlığı)
İsmail Hatib’in öldürülmesinden aylar sonra istihbarat bakan yardımcısı hakkında sorular artıyor. (İran Cumhurbaşkanlığı)

İran hükümeti, İstihbarat Bakanlığı için belirlediği adayı ‘yakında’ parlamentoya sunmayı umduğunu açıkladı. Açıklama, eski Bakan İsmail Hatib’in öldürülmesinin üzerinden yaklaşık sekiz ay geçmesinin ve milletvekillerinin adayın Dini Lider’e bağlılığının yüzde 100 olması şartını öne sürmesinin ardından geldi.

Hükümet Sözcüsü Fatma Muhacerani, haftalık basın toplantısında gazetecilere yaptığı açıklamada, bakanın belirlenmesi konusunda hükümet, diğer yetkililer ve yönetim sisteminin bütün unsurları arasında ‘en üst düzeyde uzlaşı’ bulunduğunu belirterek, “Bunun yakında gerçekleşmesini umuyoruz” dedi.

Bir grup milletvekili ise pazar günü Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a gönderdikleri mektupta, Hatib’in İsrail’in düzenlediği bir saldırıda öldürülmesinin üzerinden ‘sekiz aydan fazla zaman geçtiğini’ belirterek, bakanlığın vekâleten yönetilmesi için öngörülen ‘yasal sürenin dolmasının’ ardından mevcut durumun sürdürülmesinin ‘hukuki bir dayanağının bulunmadığını’ ifade etti.

Söz konusu mektupta, olası adaylardan birinin ‘bazı şartları taşımadığına’ ilişkin haberlerden duyulan endişe dile getirildi, ancak söz konusu adayın ismi açıklanmadı.

Mektupta, aday için yedi şart sıralandı. Bunlar arasında ‘velayet ve liderlik makamına inanması ve bunlarla yüzde 100 uyum içinde olması’ ile ‘yönetimin tüm unsurlarının uzlaşısını sağlayabilme’ kapasitesi yer aldı. Ayrıca siyasi parti üyelerinin, ‘slogan sahiplerinin’ ve geçmişteki konuşma ve tartışmalarında ‘rejimin kırmızı çizgilerini aşmış’ kişilerin aday gösterilmemesi talep edildi.

fghyju
İran eski İstihbarat Bakanı İsmail Hatib’in öldürülmesinden birkaç gün sonra düzenlenen cenaze töreninden (Devlet televizyonu)

Milletvekilleri, bakanlığın ‘siyasallaştırılması’ konusunda uyarıda bulunarak, bunun ‘geçmişte yaşanan bazı acı olayların tekrarlanmasına’ yol açabileceğini belirtti. Pezeşkiyan’a, ‘uyum ve birliği tehlikeye atabilecek’ bir adayı sunmaktan kaçınması çağrısında bulunan milletvekilleri, şartları karşılayan bir adayın belirlenmesi için ‘derhal ve acil adım atılmasını’ istedi.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, geçen haftanın başında düzenlenen genel kurul oturumunda söz alarak ülkenin ‘sekiz aydır’ İstihbarat Bakanı olmadan yönetildiğini, oysa yasanın hükümete adayını sunması için yalnızca üç ay süre tanıdığını hatırlattı. Azizi, parlamentoya ve Meclis Başkanlık Divanı’na konunun takip edilmesi çağrısında bulundu.

Parlamento Başkanvekili Ali Nikzad ise İstihbarat Bakanlığı görevine getirilecek adayların ‘yakında sunulacağını’ söyledi.

Aynı oturumda konuşan Parlamento Başkanlık Divanı Üyesi Muhammed Reşidi, bakanlıkların vekâleten yönetilmesinin, vekil yöneticilerin yetkilerinin sınırlı olması nedeniyle ‘ilke olarak doğru bir yaklaşım olmadığını’ belirtti.

Reşidi, ülkede yaşanan ‘hassas koşullar’ göz önünde bulundurulduğunda, bakanlık için aday sunulmasındaki gecikmenin sürmesinin ‘hiçbir şekilde ülkenin çıkarına olmadığını’ ifade etti.

Parlamento Başkanlık Divanı Üyesi Ruhullah Mütefekkir Azad da 13 Ekim’de yaptığı açıklamada, ülkenin ‘savaşın ortasında’ olduğunu ve bakanlık için aday gösterilmesinin geciktirilmemesi gerektiğini söyledi. Azad, ‘güçlü, çok yönlü yetkinliklere sahip ve üzerinde uzlaşı sağlanabilecek’ bir ismin seçilmesi çağrısında bulundu.

İçtihat şartı

Parlamentonun Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyeleri arasında, İstihbarat Bakanlığı görevine getirilecek adaylar için aranan ‘içtihat yetkinliği’ şartının kaldırılmasına ilişkin çelişkili açıklamalar yapıldı. Komisyon Başkanvekili Emir Hayat Mukaddem, komisyon üyelerinin öneriyi kabul ettiğini söylerken diğer üyeler konunun gündeme dahi getirilmediğini savundu.

Hayat Mukaddem, söz konusu şartın kaldırılmasına yönelik önerinin ‘komisyonda görüşüldüğünü ve üyelerin onayını aldığını’ açıklayarak, bu şartın ‘yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini’ söyledi.

Ancak komisyon üyesi milletvekili Ahmed Bahşayiş Erdestani bu açıklamayı yalanladı. Erdestani, söz konusu şartın yasada yer aldığını ve komisyonun ‘tek başına bu şartı kaldırma yetkisine sahip olmadığını’ belirtti. Ayrıca katıldığı son iki oturumda konuyla ilgili ‘herhangi bir tartışma yapılmadığını’ ifade etti.

Hayat Mukaddem daha sonra X platformundan yaptığı açıklamada, yayımlanan haberlerin komisyonda gerçekleştirilen ‘ön yoklamaya dayalı oylamayla’ ilgili olduğunu ve bunun genellikle bir yasa tasarısı hazırlanmasından önce başvurulan ‘alışılmış bir prosedür’ olduğunu belirtti. Tartışmaların, söz konusu şartın ‘anayasanın temel ilkelerinden biri olmadığını’, tek maddelik bir yasayla kabul edildiğini ortaya koyduğunu söyledi.

Hayat Mukaddem, yasaların parlamentoya milletvekilleri veya komisyonlar tarafından sunulan yasa teklifleri ya da hükümetin sunduğu yasa tasarıları yoluyla geldiğini belirterek, ön yoklama niteliğindeki oylamanın ‘parlamentonun nihai onayı veya kesin kararı olarak değerlendirilmemesi gerektiğini’ vurguladı.

scdvfgth
Eski İstihbarat Bakanı İsmail Hatib, geçtiğimiz şubat ayının sonunda savaşın başlamasından birkaç gün önce parlamentoda Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi’nin yanında duruyor. (İran Meclisi)

Komisyon Sözcüsü Hasan Kışkavi ise tartışmaları yatıştırmaya çalıştı. İki milletvekilinin açıklamaları arasında ‘herhangi bir çelişki bulunmadığını’ belirten Kışkavi, “İçtihat şartının kaldırılmasına yönelik herhangi bir yasa teklifi veya tasarı henüz komisyona ulaşmadı” dedi.

Kışkavi, Hayat Mukaddem’in herhangi bir yasa teklifi veya tasarıyı kastetmediğini, konunun komisyonda yalnızca bir kez gündeme geldiğini ve üyelerin lehte ve aleyhte görüşlerini dile getirdiğini aktardı. Komisyon başkanvekilinin açıklamalarının ‘hukuki sürecin tamamlanmasına değil, görüş alışverişine’ ilişkin olduğunu ifade etti.

Kışkavi, İstihbarat Bakanı’nın atanmasına ilişkin usul ve şartları düzenleyen yasanın ‘değişmediğini’ belirterek, gelecekte yapılabilecek herhangi bir değişikliğin yasa teklifi veya tasarısı gerektireceğini ve hükümet ile parlamentonun görüşüne tabi olacağını kaydetti.

Komisyon üyesi Feda Hüseyin Maliki de ISNA haber ajansına yaptığı açıklamada, komisyonun parlamentodan gelen herhangi bir yasa teklifini veya hükümet tarafından sunulan bir yasa tasarısını görüşmediğini söyledi. Konunun yaklaşık bir ay önce gündeme getirildiğini, ancak iç tüzük gereğince bir teklif veya tasarının komisyona sevk edilmesi gerektiğinden tartışmanın devam etmediğini belirtti.

Maliki, konuyla ilgili bir süredir ‘kulislerde fısıltıların dolaştığını’, ancak ‘resmî bir tartışma yapılmadığını veya belirli bir karar alınmadığını’ ifade etti. Şartta yapılacak herhangi bir değişikliğin anayasal gereklilikler ve Dini Lider’in görüşü dikkate alınarak ele alınması gerektiğini belirten Maliki, şartın kaldırılmasının gündeme gelmesi durumunda Dini Lider’in görüşünün komisyon açısından ‘önemli’ olduğunu söyledi.

Dini Lider’in verdiği süre

Tartışmalar, geçtiğimiz ağustos ayında İran Meclisi Başkanlık Divanı Sözcüsü Abbas Kuderzi’nin, Dini Lider Mücteba Hamaney’in hükümete 20 Ağustos'tan itibaren geçerli olmak üzere İstihbarat ve Savunma bakanlıkları için adaylarını sunması amacıyla bir buçuk aylık süre tanıdığını açıklamasıyla başladı.

Kuderzi o dönemde, İstihbarat Bakanı için içtihat şartının aranmaması yönünde bir fikir ortaya atıldığını, bunun mevcut yasayla çelişmesi nedeniyle yasanın değiştirilmesi gerektiğini ve ‘bu nedenle hükümetin konuyla ilgili bir yasa tasarısını parlamentoya sunmasına karar verildiğini’ söylemişti.

Yüksek bir dinî mertebe olan içtihat şartı, aday havuzunu bu mertebeye ulaşmış din adamlarıyla sınırlandırıyor.

Pezeşkiyan, Hatib’in öldürüldüğünü 18 Mart’ta açıklamış, yetkililer ise o tarihten bu yana bakanlığı vekâleten kimin yönettiğini açıklamamıştı.

cynj
İran Dini Lideri Mücteba Hamaney’in Tahran’ın merkezindeki bir duvara çizilmiş resminin önünden geçen iki İranlı kadın (AFP)

Hatib’in oğlu, ağustos ayında İran resmî haber ajansı IRNA’ya verdiği röportajda, babasının öldürülmeden önce dört suikast girişimine maruz kaldığını söyledi. Bu girişimlerden ikisinin Haziran 2025’teki savaş sırasında gerçekleştiğini belirten oğlu, Hatib’in sıkı güvenlik önlemlerine rağmen evinde öldürüldüğünü ifade etti.

İstihbarat Bakanı, cumhurbaşkanının ataması için Dini Lider’in onayını alması gereken beş bakandan biri. Bakanın belirlenmesinde genellikle Dini Lider doğrudan müdahalede bulunuyor. Ayrıca İstihbarat Bakanı, 12 üyeden oluşan Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’nde de görev yapıyor.

İstihbarat teşkilatı, Mossad’a atfedilen bir dizi sızma olayının ve İsrail istihbaratının savaş sırasında öldürülen askerî komutanlar ile nükleer program yetkililerine ulaşmasının ardından sert eleştirilerle karşı karşıya kaldı.

Bakanlık için adı geçen isimler arasında Kültürel Miras Bakanı Rıza Salihi Emiri de bulunuyor. Emiri, 1980’li ve 1990’lı yıllarda İstihbarat Bakanlığı’nda görev yapmış ve kurumun önde gelen sorgucularından biri olmuştu. Daha sonra hükümet görevlerine geçen Emiri, Hasan Ruhani hükümetinde Kültür Bakanlığı görevini de üstlenmişti.


Fransa, siber saldırılar nedeniyle İran’ın Paris büyükelçisini Dışişleri'ne çağırdı

12 Ekim 2026'da Paris'in banliyösündeki Issy-les-Moulineaux'da bulunan Intermarché marketine giren bir müşteri. Fransa'daki marketleri hedef alan ve soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasına yol açan siber saldırının ardından (AFP)
12 Ekim 2026'da Paris'in banliyösündeki Issy-les-Moulineaux'da bulunan Intermarché marketine giren bir müşteri. Fransa'daki marketleri hedef alan ve soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasına yol açan siber saldırının ardından (AFP)
TT

Fransa, siber saldırılar nedeniyle İran’ın Paris büyükelçisini Dışişleri'ne çağırdı

12 Ekim 2026'da Paris'in banliyösündeki Issy-les-Moulineaux'da bulunan Intermarché marketine giren bir müşteri. Fransa'daki marketleri hedef alan ve soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasına yol açan siber saldırının ardından (AFP)
12 Ekim 2026'da Paris'in banliyösündeki Issy-les-Moulineaux'da bulunan Intermarché marketine giren bir müşteri. Fransa'daki marketleri hedef alan ve soğutma sistemlerinin devre dışı kalmasına yol açan siber saldırının ardından (AFP)

Fransa, yüzlerce süpermarketin soğutma sistemlerini devre dışı bırakan siber saldırıdan Tahran'ı sorumlu tutmasının ardından bugün (Salı) İran'ın Paris Büyükelçisi'ni Dışişleri Bakanlığı'na çağırdı. Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, Paris'in saldırılara kendi siber önlemleriyle karşılık verebileceği uyarısında bulundu.

Fransız yetkililer, dün (Pazartesi) yaptıkları açıklamada, ekim ayında Fransa genelindeki çok sayıda marketin soğutma sistemlerinin çalışmasını aksatan saldırılardan İran Devrim Muhafızları Ordusu'nu sorumlu tutmuştu.

Fransa Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, "Bakanın dün duyurduğu İran Büyükelçisi'nin Dışişleri Bakanlığı'na çağrılması işlemi bu sabah gerçekleştirildi" denildi.

Barrot, Franceinfo televizyonuna yaptığı açıklamada, Paris'in saldırılara karşılık olarak Avrupa Birliği'nin (AB) yaptırım uygulamasını sağlamaya çalışacağını belirtti. Bakan, söz konusu saldırıyı "ülkemize yönelik, kapsamı ve saldırganlığı bakımından emsalsiz bir saldırı" olarak nitelendirdi. Şarku’l Avsat’ın Reuters'tan aktardığı habere göre Barrot, kamuoyuna açıklanmayacak başka adımların da gündeme gelebileceğini söyledi.

Barrot, "Yeni saldırılara karşı koymak ve bu kabul edilemez ihlalin sorumlularını cezalandırmak için orantılı ve gerekli olduğunu düşündüğümüz takdirde, kamuoyu önünde tartışmayacağımız önlemler de dahil olmak üzere gereken bütün tedbirleri alacağız" ifadelerini kullandı.

Fransız siber savunma doktrininin yetkililere çeşitli seçenekler sunduğunu belirten Barrot, Paris'in bu çerçevede farklı karşılıklar verebileceğini kaydetti.

Ekim ayının başında yüzlerce büyük marketi hedef alan siber saldırılar, şubat ayında İran savaşının başlamasından bu yana yaşanan en ciddi dijital saldırılar arasında yer aldı. Savaş sürecinde zaman zaman dijital sabotaj girişimi olduğundan şüphelenilen olaylar da yaşandı.

Bu olaylar arasında mart ayında Los Angeles'taki ulaşım sistemine yönelik siber saldırı ile temmuz ayında ABD'deki su arıtma tesislerini hedef alan saldırılar da bulunuyor.

İran'ın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilciliği, dün (Pazartesi) konuya ilişkin yorum talebine yanıt vermedi. Tahran yönetimi, genellikle zararlı siber operasyonlar yürüttüğüne ilişkin suçlamaları reddediyor.

Fransa ile İran arasındaki ilişkiler, Tahran'ın nükleer ve füze programları, bölgedeki faaliyetleri ve çok sayıda Fransız vatandaşını gözaltında tutması nedeniyle yıllardır gergin seyrediyor.

İran'da tutulan Fransız vatandaşlarının serbest bırakılması ve Fransa'nın ABD'nin İran'a karşı yürüttüğü savaştan uzak durmasıyla ilişkilerde bir iyileşme yaşanmıştı. Ancak yaz aylarında İran'ın iki Fransız diplomatı gözaltına almasının ve daha sonra sınır dışı etmesinin ardından ilişkiler yeniden kötüleşti. Paris yönetimi de buna karşılık iki İranlı diplomatı sınır dışı etti.

Fransız yetkililer, Tahran'ın özellikle Paris'in İran sivil toplumuna verdiği destek nedeniyle Fransa'ya karşı giderek daha düşmanca bir tutum benimsediğini belirtiyor.


Trump: FBI, Nvidia CEO’sunun Çin casusu olduğu iddia edilen kişiyle bağlantısını araştırıyor

Reuters tarafından Alice Huang olarak tanıtılan bir kadının, 22 Mayıs 2025 tarihinde Taipei’deki bir restoranda Jensen Huang (siyah giysili) ile akşam yemeği yediği anı gösteren bir fotoğraf (Reuters)
Reuters tarafından Alice Huang olarak tanıtılan bir kadının, 22 Mayıs 2025 tarihinde Taipei’deki bir restoranda Jensen Huang (siyah giysili) ile akşam yemeği yediği anı gösteren bir fotoğraf (Reuters)
TT

Trump: FBI, Nvidia CEO’sunun Çin casusu olduğu iddia edilen kişiyle bağlantısını araştırıyor

Reuters tarafından Alice Huang olarak tanıtılan bir kadının, 22 Mayıs 2025 tarihinde Taipei’deki bir restoranda Jensen Huang (siyah giysili) ile akşam yemeği yediği anı gösteren bir fotoğraf (Reuters)
Reuters tarafından Alice Huang olarak tanıtılan bir kadının, 22 Mayıs 2025 tarihinde Taipei’deki bir restoranda Jensen Huang (siyah giysili) ile akşam yemeği yediği anı gösteren bir fotoğraf (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump dün yaptığı açıklamada, Federal Soruşturma Bürosu’nun (FBI), Nvidia CEO’su Jensen Huang’ın Çin adına casusluk yaptığı iddia edilen bir kadınla bağlantısını araştırdığını söyledi. Bununla birlikte Trump, Huang’ın endişelenmesini gerektirecek bir durum olduğunu düşünmediğini belirtti.

Şarku’l Avsat’ın AP’den aktardığına göre Trump, Beyaz Saray’da düzenlenen basın toplantısında, “FBI’ın konuyu farklı bir çerçevede incelediğini biliyorum. Ancak durumunun iyi olacağını düşünüyorum” dedi.

Huang’ın söz konusu kadınla yaşadığı duygusal ilişkinin aniden ortaya çıkması, ABD siyaset ve teknoloji çevrelerinde şok etkisi yarattı. Bu gelişme, Çin’in Nvidia tarafından tasarlanan ve yapay zekâ teknolojilerinin geliştirilmesinde temel rol oynayan gelişmiş çiplere erişme ihtimaline ilişkin yeni endişeleri beraberinde getirdi.

Trump ile Huang arasında dostane bir ilişki bulunuyor.

Trump, dün düzenlenen basın toplantısında, “Bugün Huang ile görüşerek nasıl olduğunu ve durumunu öğrenmek istedim. İlgili kadının casus olduğuna dair en ufak bir fikri bile olmadığını bana doğruladı” dedi.

Teknoloji dünyasının önde gelen isimlerinden ve dünyanın en zengin kişilerinden biri olan Huang, söz konusu ilişkiyi kabul ederek Nvidia’nın internet sitesinde yayımlanan açık mektupla eşinden ve şirketten özür diledi.

Huang mektubunda, “Soruşturmayı destekliyorum, tam iş birliği yapacağım. Ülkemizi ve şirketimizi seviyorum. Nvidia’yı korumaya ve ABD’nin ulusal güvenliğini desteklemeye kararlıyım” ifadelerini kullandı.

Nvidia, pazar günü yaptığı açıklamada, Huang’ın ‘yabancı bir istihbarat operasyonunun hedefi olduğu’ yönündeki haberlerle ilgili bağımsız bir soruşturma yürüttüğünü duyurmuştu.

New York Times gazetesi, ABD istihbaratının söz konusu kadının Pekin adına bilgi topladığı sonucuna vardığını yazdı. Gazeteye göre Alice Huang adlı kadın, geçen yıl Nvidia tarafından üretilen gelişmiş bilgisayar çiplerini yasa dışı yollarla Çin’e sevk etmekle suçlanan bir şirketi yönetiyordu.

dvf
ABD Başkanı Donald Trump, Nvidia CEO’su Jensen Huang ile birlikte (Reuters)

Olayın yansımaları ABD Kongresi’ne de ulaştı. Demokrat Partinin önde gelen iki ismi Senatör Mark Warner ve Temsilciler Meclisi Üyesi Hakeem Jeffries, dün yaptıkları açıklamada, konuyla ilgili daha kapsamlı bir soruşturma başlatmayı planladıklarını bildirdi.

Jeffries, meselenin, esas olarak İran konusunun ele alınması amacıyla düzenlenen ve Merkezi İstihbarat Teşkilatı (CIA) Direktörü ile Ulusal İstihbarat Direktörü’nün katıldığı kapalı oturumda gündeme geldiğini belirtti.

Çin ise şirketin yöneticisini hedef almaya yönelik girişimle herhangi bir ilgisi bulunduğu iddialarını reddetti. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, suçlamaları “hiçbir dayanağı bulunmayan iftiralardan ibaret” sözleriyle nitelendirdi.

Trump’ın, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında gelecek hafta Çin’in Shenzhen kentinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile bir araya gelmesi planlanıyor. Ancak Trump, görüşmede bu konuyu gündeme getirip getirmeyeceğine ilişkin net bir taahhütte bulunmadı.

Trump, “Sanmıyorum. Ancak Başkan Şi’nin bana bu konuyu soracağından eminim. Jensen Huang’ı çok iyi tanıyorum ve onun son derece dürüst bir insan olduğunu düşünüyorum” dedi.

Huang, mevcut düzenlemelerin bu teknolojiden kaynaklanabilecek güvenlik endişelerini gidermek için yeterli olduğu ve şirketlerin geliştirdikleri ve piyasaya sundukları ürünler konusunda sorumlu davranmaları gerektiği gerekçesiyle Trump’ı yapay zekâ düzenlemelerine daha esnek yaklaşmaya ikna etmede etkili olmuştu.

Huang ayrıca bu yıl Trump’tan H200 model çiplerin Çin pazarına satışına yönelik onay almayı başarmıştı. Bununla birlikte Pekin’in Çinli şirketlerin bu çipleri yüksek miktarlarda satın almasına izin verip vermeyeceği henüz netlik kazanmadı.

Nvidia, ağustos ayında sunduğu düzenleyici bildirimde, satışların Çin hükümetinin getirdiği kısıtlamalara tabi olması nedeniyle ülkeye yalnızca sınırlı miktarda çip sattığını belirtmişti.