Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

Çok kutuplu dünyada İsrail ve Ukrayna Batı hegemonyasının vekilleridir

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls
TT

Alexander Dugin: İşte yeni dünya düzenine dair görüşüm ve Gazze savaşı

İllüstrasyon: Barry Falls
İllüstrasyon: Barry Falls

Aleksandr Dugin

Mevcut dünya düzeni bir geçiş sürecinde gibi görünüyor. Sovyetler Birliği’nin çöküşü ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) dağılmasından sonra şu an yaşananlar, tek kutuplu bir dünyadan çok kutuplu bir dünyaya geçiş sürecidir.

Aslında Rusya, Çin, İslam dünyası, Hindistan ve potansiyel olarak Afrika ve Latin Amerika ülkelerini kapsayan kilit öneme sahip oyuncularla birlikte bu çok kutuplu dünyanın temelleri giderek daha da belirginleşiyor. Bazıları, BRICS (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin ve Güney Afrika) grubu içinde yer alan tüm bu oyuncular, bir araya gelen farklı medeniyetleri temsil ediyorlar. BRICS, özellikle İslam dünyasının önemli ülkelerinden Suudi Arabistan, İran ve Mısır’ın yanı sıra grup içindeki Afrika faktörünü güçlendiren Etiyopya ve Güney Amerika ülkelerinin varlığını daha da sağlamlaştıran Arjantin'in katılma talebinde bulunduğu 2023 Johannesburg zirvesinden sonra daha da büyüdü. Buradan baktığımızda çok kutuplu dünyanın her geçen gün konumunu güçlendirdiğini ve Batı hegemonyasının zayıfladığını görüyoruz.

ABD ve Batı ülkelerinin tek taraflılığı koruma adına verdiği ölümüne savaş

ABD ve Batı dünyası tek taraflılık adına ölümüne bir savaş veriyorlar. Dünya liderliğinin ön saflarında yer alan ABD, özellikle askeri, siyasi, ekonomik, kültürel ve ideolojik alanlarda hakimiyetini sürdürmeye kararlı. Devam eden bu tek kutupluluk arayışı, tek kutupluluk ile çok kutupluluk arasında yoğun bir mücadelenin yaşandığı günümüzde ortaya çıkan temel çelişkinin de kaynağı.

sdefrg
Soldan sağa doğru Brezilya Devlet Başkanı, Çin Devlet Başkanı, Güney Afrika Devlet Başkanı, Hindistan Başbakanı ve Rusya Dışişleri Bakanı 22 Ağustos 2023 tarihinde Johannesburg'da yapılan BRICS zirvesine katıldılar (EPA)

Burada küresel politikadaki temel çatışmalara ve eylemlere, özellikle de egemenliğini ve bağımsız bir kutup olarak varlığını yeniden ortaya koyan Rusya'yı zayıflatma çabalarına değinilmeden geçilmemeli. Böylece Ukrayna'da devam eden çatışma da açıklanabilir. Batı dünyası, (Ukrayna Devlet Başkanı) Volodimir Zelenskiy rejimini sadece Rusya'nın bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönmesini engellemek amacıyla destekliyor. Rusya Devlet Başkan Vladimir Putin'in iktidara gelmesinden bu yana ülkesinin bağımsız bir oyuncu olarak küresel arenaya dönme politikasını sürdürüyor. Putin, bir yandan Rusya Federasyonu'nun siyasi egemenliğini güçlenmeye başlarken, diğer yandan Rusya'nın sadece Batı dünyasının hegemonyasına karşı değil, aynı zamanda onun değer sistemine de karşı çıkan bağımsız bir medeniyet olduğunu giderek daha fazla vurgulamıştır.

Rusya, geleneksel değerlere olan inancını ve bağlılığını açıkça ortaya koyarken Batı liberalizmini, Rusya'nın anormallik ve sapıklık olarak gördüğü LGBT gündemini ve Batı ideolojisinin diğer standartlarını kesin bir şekilde reddetti.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor.

Öte yandan Batı, 2014 Ukrayna devrimini (Onur Devrimi) destekledi ve Ukrayna'yı mümkün olduğunca silahlandırdı. Bunu yaparken de Ukrayna’da neo-Nazi ideolojisinin yayılmasına yardımcı oldu. Rusya'yı, eğer Putin başlatmasaydı Kiev tarafından başlatılacak olan özel askeri operasyonu başlatmaya itti. Böylece tek kutupluluğa karşı verilen şiddetli çok kutuplu savaşın ilk cephesi Ukrayna'da açıldı.

Putin yönetimindeki Rusya, Sovyetler Birliği döneminde olduğu gibi iki kutuptan biri olamayacağını da çok iyi biliyor. Çin, İslam dünyası, Hindistan, Afrika ve Latin Amerika gibi yeni medeniyetler yükselişte. Rusya da onları gerçek ve adil bir çok kutupluluk çerçevesinde potansiyel müttefikleri ve ortakları olarak görüyor. Dünyanın geri kalanı bunu henüz kabul etmemiş olsa da çok kutupluluk bilincinin giderek büyüyüp güçlendiğine tanık oluyoruz. Bu durum, bu kez Pasifik bölgesinde olmak üzere neredeyse tek kutupluluk ile çok kutupluluk mücadelesinin bir sonraki hattı haline gelen Tayvan meselesi için de geçerli. Çok kutupluluk kavramına ilişkin giderek güçlenen bir farkındalık söz konusu.

Hamas saldırısı ve soykırım sonrası farklı bir cephe açıldı

İsrail ve Gazze Şeridi'nde yaşananlar da bu konuyla doğrudan alakalı, orada iki felaket yaşandı. Bunların ilki, Hamas'ın İsrail'e yönelik, çok sayıda sivilin ölümüyle ve rehin alınmasıyla sonuçlanan saldırısıydı. İkincisi de İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik misilleme saldırılarıydı. Bu saldırılar, zulüm ve başta kadınlar ve çocuklar olmak üzere sivil kayıpların sayısı açısından katlanarak arttı. Her ikisi de açıkça insan hakları ihlali ve insanlığa karşı işlenmiş suçtur. Hiçbir haklı gerekçeleri de yoktur.

asxdfer
İsrail'in Cibaliye Mülteci Kampı’na yönelik bombardımanında yıkılan binaların enkazı arasında hayatta kalanları arayan Filistinliler (AP)

Ancak diğer taraftan İsrail'in (Babil hukukunun başlangıcında geliştirilen ve verilen cezanın, göze göz dişe diş gibi, suçlunun zarar gören tarafça aynı ölçüde cezalandırılmasını öngören) ‘lex talionis’ ilkesini uygulaması, bir toplama kampında acımasız şartlar altında yaşamaya zorlanan Gazze Şeridi sakinlerine yönelik gerçek bir soykırıma neden oldu. Hamas bir terör eylemi gerçekleştirdi ve İsrail bu eyleme soykırım yaparak karşılık verdi. Böylece her iki taraf da siyasi anlaşmazlıkları çözmek için hukukun ve kabul edilebilir insani yöntemlerin dışına çıktı. Bundan sonra jeopolitik görünüm devreye giriyor. İsrail'in suçunun boyutu çok daha büyük olsa da Gazze Şeridi'nde olup bitenler sadece bu kriterle değerlendirilemez. Çünkü altta yatan bazı jeopolitik eğilimlerle de bağlantısı var.

Filistin meselesi bugün Sünnileri, Şiileri, Türkleri ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken, İslam dünyasının birliği inkar edilemez.

Ancak Hamas’ın İsrail’e saldırısı ve İsrail'in Filistinlilere misilleme olarak uyguladığı soykırım farklı bir cephe açtı. Batı, Gazze Şeridi'nde sivil halka karşı açıkça işlenen suçlara rağmen bu kez (tıpkı Ukrayna'da olduğu gibi) İsrail'e koşulsuz ve tek taraflı önyargıyla destek vererek, tüm İslam dünyasıyla karşı karşıya geldi.

Burada İslam dünyası, İsrail'in Gazze Şeridi'nde ve Filistin’in diğer bölgelerinde, Yahudi mahallelerinden sürülen, kendi topraklarındaki yoksul ve izole bölgelerde yaşayan Filistin halkına karşı haksız uygulamaları ve adaletsizlikleri karşısında bir başka kutup olarak ortaya çıkıyor.

Şarku’l Avsat’ın Majalla’dan aktardığı analize göre  Filistin meselesi Sünniler, Şiiler, Türkler ve İranlıları bir araya getiren birleştirici bir güç olarak hizmet ederken İslam dünyasının birliği artık inkar edilemez. Bu mesele aynı zamanda Yemen, Suriye, Irak ve Libya'daki iç çatışmaların taraflarının yanı sıra Pakistan'ı, Endonezya'yı, Malezya'yı ve Bangladeş'i de doğrudan ilgilendiriyor.

Aynı şekilde ABD’de, Avrupa’da, Rusya’da, Afrika'da yaşayan Müslümanlar da buna karşı kayıtsız kalamazlar. Elbette günümüzün Gazze, Batı Şeria ve Ürdün Nehri bölgesindeki Filistinlileri, siyasi anlaşmazlıklara rağmen onurlarını savunma mücadelesinde birleşiyorlar.

Filistin meselesi ve ABD

ABD son yıllarda Müslüman ülkeleri İsrail ile ilişkilerini normalleştirmeye teşvik etmek amacıyla Filistin meselesi etrafında toplanmalarını engellemeyi başardı. Fakat tüm bu çaba son haftalarda yaşananlarla boşa gitti. ABD’nin İsrail'i Gazze Şeridi'nde tüm dünyanın gözü önünde işlediği suçlardan ve ihlallerden sonra bile desteklemeyi sürdürmesi, İslam dünyasını içinde yaşadığı tüm ihtilafları bir kenara bırakıp Batı ile doğrudan çatışmaya girmeye itiyor.Alexander

sdfrg
Alexander Dugin 

İsrail, Ukrayna gibi, kibirli ve zalim Batı hegemonyasının vekilinden başka bir şey değildir. Suç işlemekten ya da ırkçı söylemlerde ve eylemlerde bulunmaktan çekinmez. Fakat sorun ne, İsrail değil. Çünkü o sadece tek kutuplu dünyada jeopolitik bir araç olarak rolünü oynuyor. Bu durum, Başkan Vladimir Putin'in kısa bir süre önce ‘böl ve yönet’ ilkesine dayalı sömürgeci stratejiler uygulayan küreselciler için kullandığı ‘düşmanlık ve çatışma ağı ören örümcekler’ metaforuyla atıfta bulunduğu şey de tam olarak buydu. Eğer tek kutuplu dünyayı ve Batı hegemonyasını korumak için çaresizce ve acı içinde çabalayanların stratejisinin özünü anlayabilirsek, işte o zaman buna karşı koyabilmek için bilinçli olarak alternatif model oluşturabilir ve çok kutuplu bir dünya inşa etme yolunda güvenle ve ortak hareket edebiliriz.

Gazze Şeridi’nde ve bir bütün olarak işgal altındaki Filistin topraklarında devam eden savaş, belirli bir halka ya da sadece tüm Araplara karşı değil, doğrudan tüm İslam dünyasına ve genel olarak İslam medeniyetinin kendisine yönelik doğrudan meydan okumadır. Aslında Batı, bizzat İslam'la savaşa girmiştir. Suudi Arabistan'dan Türkiye'ye, İran'dan Pakistan'a, Tunus'tan Bahreyn'e, Selefilerden Sünnilere ve Sufilere kadar herkes de bu gerçeğin farkına vardı. Filistin'deki, Suriye'deki, Libya'daki, Lübnan'daki, Şii ve Sünni siyasi muhalifler artık onurlarını savunmalı ve İslam medeniyetine karşı bu şekilde davranılmasına izin vermeyerek egemen ve bağımsız bir medeniyet olduğunu göstermeli. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Haçlı Seferlerini hatırlatarak Batı'yı cihatla tehdit etti. Ancak bu tamamen başarısız bir kıyaslama ve meselenin özünü tam anlamıyla yansıtmıyor. Modern Batı, Hıristiyanlıkla olan birçok bağını materyalizm, ateizm ve bireycilikten lehine kopararak ve Hıristiyan medeniyetinden önemli ölçüde uzaklaşarak küreselleşmiştir.

Rusya bir kutup olarak Ukrayna topraklarında Batı’ya karşı etkili bir mücadele verirken, Batı propagandasının etkisi altındaki birçok İslam ülkesi bu savaşın nedenlerini, hedeflerini ve hatta mahiyetini tam olarak anlayamadı.

Hıristiyanlığın maddi bilimlerle ya da temelde kâr amacı güden sosyo-ekonomik sistemle herhangi bir bağlantısı yoktur. Sapkınlığın yasallaştırılması ve patolojinin norm olarak benimsenmesini ya da İsrailli post-hümanist filozof ve yazar Yuval Harari'nin heyecanla kaleme aldığı insanlık sonrası varoluşa geçişe hazırlanma eğilimini kesinlikle onaylamaz. Bugün Batı modern haliyle, Hıristiyanlığın değerleriyle ya da Hıristiyan haçının kucaklanmasıyla hiçbir bağlantısı olmayan, Hıristiyanlık karşıtı bir tezahürdür. İsrail de Yahudi, laik, Batılı bir devlettir. Batılı bir ülke olması bir yana, Hıristiyanlıkla da ortak hiçbir yanı yoktur. Dolayısıyla İslam dünyası ile Batı dünyası karşı karşıya geldiğinde İslam dünyasının İsa’ya inanan bir medeniyetle değil, İsa karşıtı bir medeniyetle, deccal medeniyetiyle çatışma halinde olduğunu anlıyoruz.

Burada son zamanlarda Suudi Arabistan'da, Mısır'da, Türkiye'de, Pakistan'da, Endonezya'da ve diğer İslam ülkelerinde jeopolitik farkındalığın hızlı bir büyümeye tanık olduğu belirtilmeli. Suudi Arabistan ile İran yakınlaşması ve Türkiye'nin egemenlik politikası da buradan kaynaklanıyor. İslam dünyası kendisinin bir kutup ve birleşik bir medeniyet olarak ne kadar çok farkına varırsa, Rusya'nın davranışı da o kadar net ve anlaşılır hale geliyor. Putin’in halihazırda dünyada, özellikle Batılı olmayan ülkelerde büyük popülariteye sahip, ünlü bir lider olması stratejisinin kesin bir anlam ve net bir gerekçe kazanmasını sağlıyor. Gerçekten de tüm gücüyle tek kutupluluğa, yani küreselleşmeye ve Batı’ya karşı mücadele ediyor. Bugün Batı'nın vekili İsrail ile birlikte İslam dünyasına saldırdığını, Filistinli Araplara soykırım uyguladığını görüyoruz.

Savaş artık bir topyekun savaş gibi geniş çaplı görünüyor. Her şeyden önce İslam dünyasının Rusya ve Tayvan sorununu yakında çözecek olan Çin gibi konu odaklı müttefikleri var ve büyük ihtimalle diğer cepheler de yavaş yavaş açılacak.

Batılı güçler hegemonyalarından kendi istekleriyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, yükselen bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.

Burada şu soru beliriyor: Bu durum Üçüncü Dünya Savaşı'nın patlak vermesine neden olabilir mi? Cevap: Büyük olasılıkla evet. Bir başka deyişle Üçüncü Dünya Savaşı zaten başlamak üzere.

Bir savaşın dünya savaşına dönüşmesi için öncelikle askeri seçenekten başka hiçbir şekilde çözülemeyecek kritik miktarlarda birikmiş anlaşmazlıkların ortaya çıkması gerekir. Bu şart şu an yerine getirilmiş durumda. Batılı güçler hegemonyalarından kendi isteğiyle vazgeçmeye niyetli olmadıkları gibi, yeni kutuplar, ortaya çıkan bağımsız medeniyetler ve geniş bölgeler de artık bu hegemonyayı kabul etmek ve buna tahammül etmek istemiyorlar.  Dahası, ABD’nin ve daha geniş anlamda Batı'nın, yeni ve tekrar eden savaşları ve çatışmaları kışkırtan ve körükleyen politikalardan vazgeçmeden insanlığın lideri olamayacağı ispatlanmıştır ve kaçınılmaz olan savaş kazanılmalıdır.

zsacdfr
Trump’ın İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan çatışmalardaki rolü ne? (AFP)

Peki, (eski ABD Başkanı) Donald Trump İslam dünyası ile Batı dünyası arasında artan bu çatışmalarda nasıl bir rol oynuyor? Başkan Joe Biden katıksız bir küreselci ve Rus karşıtı. Tek kutupluluğu sonuna kadar destekliyor. Kiev'deki neo-Nazi rejimine büyük ve aralıksız bir destek vermesinin ve doğrudan soykırım suçu da dahil olmak üzere İsrail'in eylemlerini tamamen aklamasının nedeni de tam olarak bu. Ancak Trump, farklı ve net bir tutuma sahip. Klasik milliyetçi bakış açısına sahip olan Trump, ABD'nin bir ulus olarak çıkarlarını, küresel hakimiyet konusunda alelacele ortaya konulan planların önünde tutuyor. Trump, Rusya-ABD ilişkileri konusuna karşı ise kayıtsız. Çünkü onun asıl endişesi Çin ile olan ticaret ve ekonomik rekabet. Ancak Trump’ın ABD'deki Siyonist lobinin etkisi altında olduğuna da şüphe yok.

Bu yüzden Batı dünyası ile İslam dünyası arasında yaklaşan savaş karşısında yalnızca Batı değil, aynı zamanda genel olarak Cumhuriyetçiler de kayıtsız kalmamalı.

Eğer Trump yeniden başkanlık koltuğuna oturursa, Rusya için çok önemli bir endişe kaynağı olan Ukrayna'ya yönelik desteğin azalması söz konusu olabilir. Bunun yanında Müslümanlara ve özellikle de Filistinlilere karşı daha da katı bir politika izleyebilir ve Biden'ın politikalarındaki şiddetin dozunu artırabilir. Bundan dolayı gerçekçi olmalı ve zor, ciddi ve uzun vadeli bir savaşa hazırlanmalıyız.

Bunun dinler arası değil, ateizm, materyalizm ve deccalın tüm geleneksel dinlere karşı başlattığı bir savaş olduğunu anlamak önemli. Belki de son savaşın başlamasının zamanı gelmiştir.

Peki, bu çatışma bir nükleer savaşı körükler mi? Özellikle taktik nükleer silahların kullanılma eğiliminden dolayı bu mesele göz ardı edilemez. Stratejik nükleer silahlara sahip olan ülkelerin (Rusya ve NATO ülkeleri) bunları kullanmaları pek olası görünmüyor. Kelimenin tam anlamıyla nükleer silahların kullanılması tüm insanlığın yok olması demektir. Ancak İsrail, Pakistan ve muhtemelen İran'ın nükleer silahlara sahip olması nedeniyle bunların yurt içinde kullanılması ihtimali yok gibi.

Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse tam bir İslam kutbu ortaya çıkar.

Peki, yaklaşan bu savaş sırasında nasıl bir dünya düzeni olacak? Bu soruya verilebilecek hazır bir cevap yok. Sadece uyumlu, güçlü, istikrarlı ve tek kutuplu bir dünya düzeninin yaratılması ihtimal dışı. Küreselcilerin bu kadar güçlü bir şekilde tutunduğu dünya düzeni de bu. Dünya hiçbir koşulda ya da durumda tek kutuplu olmayacak. Ya çok kutuplu olacak ya da hiçbir kutup olmayacak. Batılı güçler hakimiyetlerini sürdürmekte ne kadar ısrar ederlerse, savaş da o kadar şiddetli olur ve Üçüncü Dünya Savaşı'nın önü açılır.

Sadece Çok kutuplu bir dünya düzeni olmayacak. Şu an İslam dünyasında da önemli bir yeniden gruplaşma yaşanıyor. Müslümanlar ortak ve hırslı bir düşman karşısında birleşebilirlerse İslami bir güç kutbunun yükselişi mümkün olabilir. İslam medeniyetinin tüm ana hatlarının (Araplar, Sünniler, Şiiler, Sufiler, Selefiler, Hint-Avrupalı ​​Kürtler ve Türkler) yolları Irak'ta kesiştiği için tarihte bilimlerin, dini eğitimin, felsefenin ve ruhani hareketlerin geliştiği bir merkez olan Bağdat'ın eski haline dönmesi ve Irak'ın merkezi rolünü yeniden üstlenmesi, ideal bir çözüm sunabilir. Ancak bunun için elbette öncelikle Irak'ın ABD’nin ülkedeki varlığından kurtarılması gerekiyor.

zaxsdwe
Alexander Dugin'in ofisinden bir kare

Her güç kutbunun mücadele ederek beka hakkını kanıtlaması gerekiyor gibi görünüyor. Rusya, Ukrayna'daki zaferinden sonra tam egemen bir güç haline gelecek. Aynı şekilde Çin de Tayvan sorununu çözdükten sonra önemli bir kutup olarak kendini kabul ettirmiş olacak. İslam dünyası da Filistin meselesine adil bir çözüm bulunmasında ısrar ediyor.

Gelişmeler sadece bunlarla sınırlı olmayacak. Sıra, yeni sömürgeci güçlerle gün geçtikçe daha fazla karşı karşıya kalan Hindistan, Afrika ve Latin Amerika'ya da gelecek. En nihayetinde ise çok kutuplu dünyadaki tüm güç kutupları kendilerine özgü zorlukları ve sınavları aşmak zorunda kalacak.

Tüm bunlardan sonra kısmen Batı Avrupa, Çin, Hint, Rus, Osmanlı, Pers imparatorluklarının yanı sıra, Avrupalıların daha sonra barbarlık ve vahşilikle eş tuttuğu kendine özgü siyasi ve sosyal sistemlere sahip olan Güney Asya, Afrika ve Latin Amerika'daki ve Okyanusya'daki güçlü bağımsız devletlerin bir arada var olduğu Kristof Kolomb öncesi dünya düzenine döneceğiz. Dolayısıyla çok kutupluluk mümkün. Modern çağda Batılı güçlerin küresel emperyalist politikalarının başlamasından önce çok kutupluluk vardı. Her ne kadar bu, dünyada barışın hemen tesis edileceği anlamına gelmese de böylesine çok kutuplu bir dünya düzeninin, doğası gereği daha adil ve dengeli olacağı şüphesiz.

Tüm çatışmaların, insanlığın güvende olacağı ve gerek Hitler Almanyası’nda gerek günümüz İsrail'inde gerekse küreselleşmiş Batı'nın saldırgan hegemonyasında olduğu gibi ırkçı adaletsizliklerden korunacağı, adil ve ortak bir tutum temelinde çözüleceği kesin.

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.



Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin daha deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu

Önceki gün İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sisin arasından görünen konteyner gemileri (AP)
Önceki gün İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sisin arasından görünen konteyner gemileri (AP)
TT

Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin daha deniz mayınlarına çarparak alev aldığını duyurdu

Önceki gün İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sisin arasından görünen konteyner gemileri (AP)
Önceki gün İran'ın Bender Abbas kenti açıklarında, Hürmüz Boğazı'nda sisin arasından görünen konteyner gemileri (AP)

Devrim Muhafızları Ordusu, Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarpması sonucu infilak ettiğini duyurdu. Açıklamada, tankerlerin ABD'li askeri yetkililerin gözetiminde ve savaş uçaklarının desteğiyle, izinsiz olarak belirlenen güney rotasından geçmeye çalıştıkları sırada mayınlara çarptıkları belirtildi.

Açıklamada, iki tankerin daha önce patlayan iki tankerin yakınında infilak ettiği kaydedildi. Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri, pazar gününden bu yana toplam altı tankerin alev aldığını ve battığını bildirdi.

Öte yandan, İngiltere merkezli iki denizcilik kuruluşu, pazartesi günü Hürmüz Boğazı'ndan çıkmaya çalışan bir petrol tankerinin kimliği belirsiz bir cisimle hedef alındığını duyurdu. Saldırı sonucu geminin makine dairesinde yangın çıkarken, olayda can kaybı yaşanmadı.

İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları Kurumu (UKMTO), bir petrol tankerinin güvenlik yetkilisinin, geminin Hürmüz Boğazı'ndan çıkış yaptığı sırada kimliği belirsiz bir cisimle hedef alındığını ve bunun sonucunda makine dairesinde yangın çıktığını bildirdiğini açıkladı.

Kurum, olayda yaralanan olmadığını ve tüm mürettebatın güvende olduğunun teyit edildiğini belirtti.

İngiliz deniz güvenliği şirketi Vanguard da Panama bayraklı ON PHOENIX adlı petrol tankerinin Umman kıyılarından yaklaşık 3 deniz mili (5,6 kilometre) açıkta hedef alındığını bildirdi.

Şirket, cismin geminin makine dairesine isabet etmesi sonucu yangın çıktığını, mürettebatın ise güvende olduğunu kaydetti.

Şubat 2026'nın sonlarında Orta Doğu'da ABD-İsrail ile İran arasında savaşın başlamasından bu yana Tahran yönetimi, küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) sevkiyatı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı'ndaki deniz trafiğine sıkı kısıtlamalar getirdi. İran, kendi izni olmadan boğazdan geçmeye çalışan gemileri düzenli olarak hedef alıyor.

Buna karşılık ABD, İran limanlarına deniz ablukası uygulamaya başladı ve petrol tankerlerinin boğazdan geçişine destek verdi. Savaş öncesinde dünya genelindeki petrol sevkiyatının yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleştiriliyordu.


Trump’ın Asya ziyareti… Ekonomik krizlerle dolu bir gündem

ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
TT

Trump’ın Asya ziyareti… Ekonomik krizlerle dolu bir gündem

ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve Çinli mevkidaşı Şi Cinping, Beyaz Saray’da daha önce gerçekleştirilen bir görüşmede (Reuters)

ABD Başkanı Donald Trump’ın gerçekleştirmesi beklenen Asya turu, geleneksel bir diplomatik ziyaretin sınırlarını aşarak ABD ile dünyanın en büyük üretim ve teknoloji merkezleri arasındaki ticari ilişkilerin geleceğine yönelik ekonomik bir sınava dönüşüyor. Trump’ın Filipinler’de gerçekleştireceği görüşmeler ve Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi arasında piyasalar, Washington’ın ticari gerilimleri yatıştırmak için bir fırsat penceresi açıp açmayacağını ya da küresel tedarik zincirlerini yeniden şekillendirmek amacıyla gümrük tarifeleri ve teknoloji kısıtlamalarını kullanmayı sürdürüp sürdürmeyeceğini anlamaya çalışıyor.

17-19 Kasım tarihleri arasında gerçekleştirilmesi planlanan ziyaret, son derece hassas bir döneme denk geliyor. Bölge ekonomileri, Çin’de tüketimin zayıflamasından yapay zekâ hisselerindeki dalgalanmalara ve finansman maliyetlerindeki artışa kadar farklı baskılarla karşı karşıya bulunuyor. Açıklanan programda Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında yapılacak görüşmenin yanı sıra Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in de katılması beklenen üçlü bir toplantı yer alıyor. Ancak bu görüşmelerin ekonomik sonuçları konusunda henüz farklı ihtimaller gündemde.

Zirvenin önemi, toplam 21 ekonomiden oluşan üyelerinin küresel ticaretin yarısından fazlasını temsil etmesinden kaynaklanıyor. Ancak ortak çıkarların geniş kapsamlı olması, gümrük tarifeleri, yarı iletkenler, enerji ve sanayi sübvansiyonları konusundaki anlaşmazlıkların aşılması için artık yeterli olmuyor.

Anlaşma yokluğu

Singapur’daki Hinrich Vakfı’nın ticaret politikaları biriminin başkanı Dr. Deborah Elms, ABD, Çin ve Rusya arasındaki rekabetin, daha az hassas ekonomik konularda bile APEC bünyesinde uzlaşmayı zorlaştırdığı görüşünde. Bu değerlendirme, diyaloğun sürdürülmesinin bile somut bir başarı sayılabileceğine işaret ederken kapsamlı ticaret anlaşmalarının yapılmasının daha karmaşık hale geldiğini ortaya koyuyor.

67k8o
Çin Devlet Başkanı’nın ziyareti sırasında Washington’da dalgalanan ABD ve Çin bayrakları (AFP)

Gümrük tarifeleri, şirketlerin hesaplamalarını en fazla etkileyen unsur olmayı sürdürüyor. ABD Yüksek Mahkemesi’nin şubat ayında Trump’ın bir dizi gümrük vergisini iptal etmesinin ardından Washington, zorla çalıştırmayla mücadele gerekçesiyle 60 ekonomiye yüzde 12,5’e varan yeni gümrük vergileri uygulamak için başka hukuki araçlara yöneldi. Çelik, otomobil ve kereste sektörlerine yönelik vergiler de yürürlükte kalmaya devam etti.

Bu durum, Asyalı şirketlerin yalnızca ABD pazarına giriş maliyetlerindeki doğrudan artışla değil, gelecekte uygulanacak ticaret kurallarına ilişkin sürekli belirsizlikle de karşı karşıya olduğu anlamına geliyor. Söz konusu belirsizlik, üreticileri daha yüksek üretim maliyetlerine yol açsa bile genişleme planlarını ertelemeye veya yatırımlarını birden fazla ülkeye dağıtmaya yöneltebilir.

ABD Dış İlişkiler Konseyi’nin kıdemli araştırmacısı Joshua Kurlantzick, ABD’deki ara seçimlerin sonuçlarına rağmen Trump’ın gümrük vergisi politikasından geri adım atmaya hazır olduğuna dair bir işaret vermediğini belirtiyor. Bu değerlendirme, müzakerelerde belirli sektörlere yönelik sınırlı tavizler verilse bile korumacı yaklaşımın sürmesi ihtimalini güçlendiriyor.

Çin ise görüşmelere, iç talepteki zayıflığı telafi etmek amacıyla teknoloji ve otomobil ihracatına giderek daha fazla bel bağladığı bir dönemde katılıyor. Ekim ayına ait veriler, sanayi üretimindeki büyümenin yüzde 4,8’e gerilediğini, perakende satışların ise yalnızca yüzde 0,4 arttığını gösterdi. Bu durum, dış pazarların korunmasını Pekin açısından yalnızca ticari bir hedef değil, ekonomik bir zorunluluk haline getiriyor.

Pekin güçlü bir konumda

ING Bank’ın Büyük Çin Bölgesi Baş Ekonomisti Lynn Song, Çin ekonomisinin daha fazla iç desteğe ihtiyaç duyduğuna dikkat çekiyor. Ancak ihracatın güçlü seyrini sürdürmesi, hükümetin teşvik politikalarına duyulan aciliyeti azaltabilir ve büyümeyi ABD'nin uygulayabileceği yeni kısıtlamalara karşı daha hassas hale getirebilir.

Buna karşılık Çin, teknoloji tedarik zincirleri ve sanayi hammaddelerindeki konumu sayesinde, özellikle yapay zekâ altyapısına yönelik küresel talebin artmasıyla birlikte müzakerelerde önemli bir pazarlık gücüne sahip. Bu nedenle, zirvede doğrudan çözüme kavuşturulmasalar bile gelişmiş çipler ve ihracat kontrollerinin ziyaretin ekonomik sonuçlarını etkileyen başlıca gündem maddeleri arasında yer alması bekleniyor.

Filipinler ve Güneydoğu Asya ülkeleri de ekonomik rekabetin bir başka sahası olarak öne çıkıyor. Trump’ın programında bölgesel görüşmelerin yanı sıra ABD ile Tayland arasında bir ticaret anlaşmasının imza töreni de bulunuyor. Bu adım, Washington’ın Çin ile karmaşık ilişkilerini sürdürürken ikili bağlarını güçlendirme arayışına işaret ediyor.

Aynı zamanda diğer ülkeler de ABD pazarına bağımlılıklarını azaltmak için adımlar atıyor. Kanada Başbakanı Mark Carney, Filipinler ile serbest ticaret anlaşmasına yönelik müzakerelerin tamamlandığını ve ASEAN ülkeleriyle daha kapsamlı bir anlaşma üzerinde çalışıldığını açıklayarak ticaret ortaklarını çeşitlendirme stratejisi doğrultusunda hareket ettiklerini duyurdu.

Bu gelişmeler, ABD’nin korumacı politikalarının çifte bir sonuca yol açabileceğini gösteriyor: Bazı yatırımların ABD’ye geri dönmesi ve aynı zamanda Washington’ın tek merkez olmadığı bölgesel ticaret ağlarının kurulmasının hızlanması.

The Economist dergisinden Nick Marro, Kapsamlı Bölgesel Ekonomik Ortaklık (RCEP) anlaşmasının Asya ekonomileri arasındaki ticaretin derinleştirilmesi için fırsatlar sunduğunu, ancak uygulama ve anlaşmazlıkların çözümüne yönelik mekanizmalarının sınırlı olması nedeniyle jeopolitik gerilimlere karşı tam koruma sağlamadığını belirtiyor.

Durum yönetimi senaryoları

Olası senaryolar açısından ilk ihtimal, bazı gümrük vergileri veya ticari alımlar konusunda uzlaşmaya varılması ya da müzakere kanallarının açık tutulması yoluyla sınırlı bir yumuşama yaşanması. Ancak bu durumda temel kısıtlamaların kaldırılması beklenmiyor. Böyle bir gelişme, Asya borsaları üzerindeki baskıyı hafifletebilir ve şirketleri ertelenen yatırımlarını yeniden başlatmaya teşvik edebilir. Ancak ticari riskleri tamamen ortadan kaldırmaz.

İkinci senaryo olan mevcut durumun devam etmesi ise geniş çaplı bir tırmanıştan kaçınılırken gümrük vergileri ve teknoloji kısıtlamalarının yürürlükte kalması anlamına geliyor. Bu durumda şirketler üretim merkezlerini çeşitlendirmeyi sürdürecek. Güneydoğu Asya’daki bazı ekonomiler yatırımların bölgeye kaymasından yararlanabilecek olsa da kendileri de ABD politikalarındaki değişikliklere karşı kırılgan olmaya devam edecek.

DFRGTHY
ABD ve Çin bayrakları (Reuters)

Üçüncü senaryo ise özellikle çiplere yönelik kısıtlamaların genişletilmesi veya ticaret müzakerelerinin başarısızlıkla sonuçlanması halinde yeni bir tırmanış yaşanması. Bu durum teknoloji maliyetlerinin artmasına, tedarik zincirlerinin aksamasına ve yatırımcıların risk alma iştahının azalmasına yol açabilir. Ayrıca ihracata dayalı para birimleri ve hisse senetleri üzerinde ilave baskı oluşturabilir.

Daha kapsamlı bir uzlaşma ihtimali de göz ardı edilemez. Ancak bunun gerçekleşmesi, anlaşmazlık konusu olan birden fazla başlıkta uygulanabilir anlaşmalara varılmasını gerektiriyor. Analistlerin şu ana kadar ortaya koyduğu temkinli beklentiler ise böyle bir gelişmeyi desteklemiyor.

Sonuç olarak Trump’ın ziyaretinin ekonomik başarısı, açıklanan anlaşmaların veya diplomatik fotoğrafların sayısıyla değil, şirketlerin ve yatırımcıların karşı karşıya olduğu belirsizliği azaltma kapasitesiyle ölçülecek. Ziyaretin politikalarda köklü bir değişiklik olmadan sona ermesi halinde en önemli mesaj, Asya ekonomilerinin ticari kısıtlamaların küresel ekonomik tablonun kalıcı bir parçası haline gelebileceği yeni bir döneme hazırlık amacıyla ticaret ortaklarını giderek çeşitlendirmeye yönelmesi olacak.


Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
TT

Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)

Kasım ayı, Wall Street için sıradan bir ay olmadı. Birkaç hafta içinde ABD seçimlerinin ardından yaşanan siyasi şok, teknoloji hisselerindeki sert dalgalanmalar ve yapay zekâ projelerinin finansmanına ilişkin giderek artan endişeler iç içe geçti. Bu süreçte, aralarında Çin adına casusluk yaptığı şüphesiyle gündeme gelen Alice Huang ile ilişkilerinin ortaya çıkmasının ardından istifa eden Nvidia CEO’su Jensen Huang hakkındaki gelişmeler de gündeme damgasını vurdu.

Yaşananların sonucunda, bu teknolojiyi üç yıldır geniş çaplı kazançların kaynağı olarak gören yatırımcılar açısından yapay zekâ yatırımlarının haritasını yeniden şekillendiren bir dalgalanma ortaya çıktı. Bu kazançlardan çip üreticilerinden bulut bilişim hizmeti sağlayıcılarına, veri merkezleri, enerji ve uzmanlaşmış ekipman şirketlerine kadar yapay zekâyla bağlantılı çok sayıda şirket yararlanmıştı. Ancak yatırımcılar artık sektörü, tüm şirketlerin yükselişini garanti eden tek bir yatırım alanı olarak değerlendiremiyor.

Dalgalanmalar, kasım ayındaki işlem günlerinden birinde zirveye ulaştı. Yatırımcılar, Nasdaq endeksinde işlem gören hisselerin toplam piyasa değerinden yaklaşık 2,5 trilyon doları sildi. Bu, endeksin yaklaşık iki yıldır yaşadığı en kötü işlem günü oldu. Nvidia da yalnızca bir hafta içinde piyasa değerinin 573 milyar dolarını kaybetti. Bu, tek bir şirketin bir haftada yaşadığı en büyük değer kaybı olarak kayıtlara geçti.

Wall Street Journal (WSJ) kapsamlı haberinde, Nasdaq endeksinin 6 Ekim’de rekor seviyede kapanış yapmasından bu yana piyasaları sarsan olaylar zincirini ele aldı. Gazete ayrıca, yatırımcıların, yapay zekâyla bağlantılı hisselerin büyük bölümünü satın alma eğiliminden, sektörün öncülük ettiği devasa harcamaları haklı çıkaracak getirileri şirketlerin elde edip edemeyeceğini sorgulama aşamasına nasıl geçtiğini ortaya koydu.

Toplu bahis ters tepti

Piyasadaki kırılganlığın ilk işaretlerinden biri, hedge fonlarının yatırımlarının sınırlı sayıdaki yapay zekâ hissesinde yoğunlaşması oldu. Morgan Stanley’in 5 Kasım’da Miami’de düzenlediği üst düzey yatırımcı konferansında yatırımcı Anthony Botza, fonların artık aynı şirketlerin peşinden gittiği ve büyük ölçüde birbirine benzeyen pozisyonlar oluşturduğu uyarısında bulundu.

Botza, bankanın sunduğu ve hedge fonu müşterilerinin yapay zekâyla bağlantılı donanım hisselerine yönelik net risk pozisyonlarının yaz aylarında portföylerinin yaklaşık yüzde 40’ına ulaştığını gösteren verilere dikkat çekti. Bu oran daha sonra gerilemiş olsa da Botza, yatırımların bu ölçüde aynı yönde yoğunlaşmasının, fonların tercihlerinin ve performanslarının birbirinden farklı olması gereken stratejileriyle çeliştiğini belirtti.

ergthy
New York Borsası işlem salonunda Dow Jones endeksini gösteren ekran (Reuters)

Botza’nın uyarısı dikkat çekiciydi. Zira çok sayıda yatırımcının aynı anda satış kararı alması, özellikle portföylerin aynı hisselere yoğunlaştığı durumlarda, olumsuz herhangi bir gelişmeyi geniş çaplı bir satış dalgasına dönüştürebilir.

Goldman Sachs verilerine göre, yılın ilk yarısında hisse senedi seçimine dayalı stratejiler izleyen hedge fonlarının elde ettiği ilave getirilerin yaklaşık yüzde 85’i yapay zekâyla bağlantılı pozisyonlardan kaynaklandı. Bankanın mayıs ayında hazırladığı fonların en çok tercih ettiği hisseler listesine eklenen 12 şirketten yedisi de yapay zekâ altyapısı alanında faaliyet gösteriyordu.

Ancak yükseliş döneminde kazançları artıran bu yatırım tercihi, piyasanın yön değiştirmesiyle birlikte bir risk kaynağına dönüştü. Yatırımcıların risk pozisyonlarını azaltmaya başlamasıyla çip, bilişim ve veri merkezlerine yönelik harcamalarla en yakından bağlantılı hisseler giderek daha fazla baskı altında kaldı.

Borçlar zayıf noktaları ortaya çıkarıyor

Endişeler yalnızca hisse senetlerinin değerlemeleriyle sınırlı kalmadı, borç piyasalarına da yayıldı. Borçlanma maliyetlerinin yükselmesi ve yatırımların ne zaman getiri sağlayacağının belirsizliğini koruması, şirketlerin devasa projelerini finanse etmeyi sürdürme kapasitesine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Yapay zekâyla bağlantılı şirketler, eylül ayında toplam 13 milyar dolar değerinde yüksek getirili tahvil ihraç ettikten sonra bu piyasadaki faaliyetler keskin biçimde geriledi. Yatırımcılar kredi risklerini üstlenmek karşılığında daha yüksek getiri talep etmeye başlarken, Solv şirketinin verilerine göre veri merkezlerini işleten büyük teknoloji şirketleriyle bağlantılı temerrüde karşı sigorta maliyetleri ekim ayında rekor seviyelere ulaştı.

Yapay zekâ alanında bulut bilişim hizmetleri sunan ve Nvidia’nın önde gelen müşterileri arasında yer alan CoreWeave, bu baskının açık örneklerinden biri oldu. Şirketin 15 Ekim’de 2031 vadeli tahvillerinden birinin getirisi, benzer vadeli ABD Hazine tahvillerinin getirisini 10 puandan fazla aştı. Bu seviye, piyasa aktörlerinin bir tahvili temerrüde düşmüş gibi değerlendirmeye başladığı sembolik eşik olarak kabul ediliyor.

xsdcfvghy
Japonya’nın Akihabara bölgesindeki Dospara Akihabara mağazasında sergilenen Nvidia’ya ait GeForce RTX serisi ekran kartları (Reuters)

Sorunun temelinde, uzmanlaşmış altyapı şirketlerinin kapasitelerini genişletmek için sürekli finansmana ihtiyaç duyması, buna karşılık veri merkezlerine yapılan devasa yatırımların beklenen getirilerinin henüz tam olarak netleşmemesi yatıyor. Bu yatırımların getiri sağlaması, yatırımcıların öngördüğünden daha uzun sürebilir.

Harcamaların yavaşlaması veya finansman maliyetlerinin yükselmesi durumunda, borçlanmaya ve yatırımların kesintisiz sürmesine bağımlı şirketler daha fazla zarar görecek. Yapay zekâ alanındaki büyümenin önemli bir bölümünü finanse eden büyük teknoloji şirketleri ise faaliyet alanlarının çeşitliliği ve mevcut gelir kaynakları sayesinde daha fazla hareket alanına sahip.

Bu farklılık hisse senetlerinin performansına da yansıdı. Nvidia’nın hisseleri ay boyunca yaklaşık yüzde 20, Micron’un hisseleri yüzde 12, Dell Technologies’in hisseleri ise yüzde 19 değer kaybetti. Bulut bilişim şirketi Nebius yılbaşından bu yana piyasa değerinin yaklaşık dörtte birini yitirirken, CoreWeave hisseleri ay boyunca yüzde 3,2 geriledi.

Seçimler durumu daha da karmaşık hale getiriyor

3 Kasım’da yapılan ABD seçimleri, endişelere yeni bir unsur ekledi. Çok sayıda hedge fonu, Demokrat adayların veri merkezlerinin hızlı genişlemesine karşı mücadele etme vaatleri nedeniyle seçim öncesinde piyasanın gerileyeceği yönünde pozisyon almıştı. Demokratların geniş kapsamlı bir üstünlük elde etmesiyle sonuçlanan seçimler, yapay zekâ sektörünün dayandığı devasa projelerin geleceğine ilişkin soru işaretlerini beraberinde getirdi.

Olası riskler arasında düzenleyici kısıtlamaların artırılması, elektrik temininde yaşanabilecek sorunlar, tedarik zincirlerindeki darboğazlar ve veri merkezlerinin inşası ile işletilmesi için gerekli borçlanma maliyetlerinin yükselmesi bulunuyor. Şirketlerin yeni bilişim kapasitesi oluşturmak için yarıştığı bir dönemde bu faktörler, projelerin hayata geçirilmesini geciktirebilir veya maliyetlerini artırabilir.

Altimeter Capital’in kurucusu Brad Gerstner de yapay zekâ hisselerindeki risk pozisyonunu azaltmış ve CoreWeave’deki yatırımından çıkmıştı. Gerstner, bu kararında düzenlemeler, enerji, tedarik zincirleri ve finansman maliyetleriyle ilgili risklere dikkat çekmişti.

Çin’in rekabeti de ABD’li şirketler açısından ilave bir meydan okuma olarak öne çıkıyor. Düşük maliyetli yapay zekâ ürünlerinin ortaya çıkması, Amerikan şirketleri üzerinde baskı oluşturabilir ve kâr marjlarını koruma kapasitelerini azaltabilir. Bu durum, teknolojik yarışın sürdürülebilmesi için ne ölçüde harcama yapılması gerektiğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Hedge fonları dalgalanmaların bedelini ödüyor

Ekim ayı sonuçları, sektöre yoğun yatırım yapan yatırımcılar açısından tablonun ne kadar hızlı tersine dönebileceğini ortaya koydu. Goldman Sachs verilerine göre teknoloji alanında uzmanlaşmış hedge fonları, ay boyunca yüzde 12,6 değer kaybetti.

Dikkat çeken örneklerden biri, yatırımcılarına bir önceki aya kadar yaklaşık yüzde 68 kazanç elde ettiğini bildiren Farra fonu oldu. Fon, ekim ayında yaklaşık yüzde 33 kaybederek yıl başından bu yana elde ettiği kazancı yüzde 13 civarına düşürdü.

erf5gty6
New York Borsası’nda çalışan uzman bir yatırımcı (Reuters)

Buna karşılık, daha öngörülebilir nakit akışlarına sahip şirketlere odaklanan ve genellikle popüler yatırım eğilimlerinden uzak duran Lakewood Capital fonu, müşterilerine bildirdiği üzere ekim ayında yüzde 4 kazanç sağladı. Bu farklılık, yalnızca yapay zekâ sektörüne yatırım yapmanın değil, yatırım stratejisinin ve şirket seçiminin de giderek daha fazla önem kazandığını gösteriyor.

Bununla birlikte, piyasadaki dalgalanma yatırımcıların bu teknolojiye yönelik beklentilerinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor. Yatırımcıların önemli bir bölümü yapay zekâyı hâlâ uzun vadeli bir dönüşüm olarak görüyor. Ancak harcamalarını gelire ve kâra dönüştürebilecek şirketleri belirleme konusunda artık daha seçici davranıyor. Hatta bazı yatırımcılar, satış dalgasını sektörden çekilmek yerine fiyatları gerileyen hisseleri satın almak için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Bu çerçevede yatırımcılar, Claude modelinin geliştiricisi Anthropic’in beklenen halka arzını, piyasanın yapay zekâ şirketlerine yönelik iştahını ölçmek açısından yeni bir sınav olarak görüyor. Bu süreçte şirketlerin değerlemeleri, finansman olanakları ve sürdürülebilir getiri elde etme kapasitelerine ilişkin soru işaretleri de artıyor.

Böylece yapay zekâ alanındaki yatırım denklemi birkaç hafta öncesine kıyasla önemli ölçüde değişti. Sektörle bağlantılı hisselerin büyük bölümünün birlikte yükseldiği dönemin ardından yatırımcılar artık daha farklılaşmış bir piyasayla karşı karşıya. Bu piyasada kazançlar, her şirketin yatırımlarının karşılığını kanıtlama, finansmanını güvence altına alma ve teknolojinin sunduğu vaatleri somut finansal sonuçlara dönüştürme kapasitesine göre şekilleniyor.