Hamaney’den Küba'ya ABD’ye karşı ‘küresel koalisyon’ kurma çağrısı

İran Dini Lideri’nin internet sitesinde bugün, Ali Hamaney'in Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel'i Tahran'da kabul etmesine ilişkin fotoğraflar yayınlandı.
İran Dini Lideri’nin internet sitesinde bugün, Ali Hamaney'in Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel'i Tahran'da kabul etmesine ilişkin fotoğraflar yayınlandı.
TT

Hamaney’den Küba'ya ABD’ye karşı ‘küresel koalisyon’ kurma çağrısı

İran Dini Lideri’nin internet sitesinde bugün, Ali Hamaney'in Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel'i Tahran'da kabul etmesine ilişkin fotoğraflar yayınlandı.
İran Dini Lideri’nin internet sitesinde bugün, Ali Hamaney'in Küba Devlet Başkanı Miguel Díaz-Canel'i Tahran'da kabul etmesine ilişkin fotoğraflar yayınlandı.

İran ve Küba dün ilişkilerini güçlendirme ve iki ülkenin karşı karşıya olduğu ABD yaptırımlarına karşı birlikte durma sözü verdi. İran Dini Lideri Ali Hamaney ve Küba Devlet Başkanı Miguel Diaz-Canel, ABD ve Batılı zorbalık olarak adlandırdığı şeye karşı küresel bir koalisyon çağrısında bulundu.

Tahran'ı ilk kez ziyaret eden Diaz-Canel'i kabul eden Hamaney, iki ülkenin siyasi ve ekonomik kapasitelerinin ‘ABD ve Batı zorbalığına karşı aynı pozisyonu paylaşan ülkeler’ arasında bir koalisyon oluşturmak için kullanılması gerektiğini belirtti.

Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgilere göre İran Dini Lideri, ekonomik iş birliğine odaklanan bu koalisyonun, Filistin meselesi gibi önemli küresel konularda ortak ve etkili bir pozisyon alabileceğini ifade etti. Diaz-Canel de Filistin meselesi başta olmak üzere küresel konulardaki tutumu ile İran'ın tutumunun uyumlu olduğunu söyledi.

Hamaney, 22 yıl önce eski Küba Devlet Başkanı Fidel Castro ile yaptığı görüşmeye atıfta bulunarak, "Küba devrimi ve Castro'nun kişiliği, Castro'nun samimi devrimci pozisyonları nedeniyle İranlı devrimciler tarafından takdir edildi" dedi.

Hamaney, İslam Cumhuriyeti’nin 1979'da Şah rejimini deviren devrimin zaferine katkıda bulunan sol partilerin faaliyetlerini yasaklamasına rağmen ‘devrimci dürüstlük’, ‘devrimci kararlılık’ ve ‘devrimci ciddiyet’in Küba ve İran devrimleri arasındaki ortak özellikler olduğu görüşünde.

Bu, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin, İran ve Küba'nın ilişkilerini geliştirme konusunda ciddi bir iradesi olduğu açıklamasının ardından geldi.

Reisi, iki ülke arasındaki ortak paydanın hegemonik sisteme karşı durmaları olduğuna inanıyor.

Fotoğraf Altı: İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Kübalı mevkidaşı Miguel Díaz-Canel bugün Tahran'da mutabakat zaptı imzaladı (AFP)
 İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi ve Kübalı mevkidaşı Miguel Díaz-Canel bugün Tahran'da mutabakat zaptı imzaladı (AFP)

ABD, 1962'den bu yana Küba'ya yaptırım uyguluyor, İran da nükleer programın yanı sıra D evrim Muhafızları'nın balistik füze programını ve insansız hava araçlarını geliştirme konusundaki faaliyetlerinin yanı sıra İran'ın bölgesel rolü ve Ukrayna'yı vurmak için kullanılan insansız hava araçlarını Rusya'ya gönderme konusundaki faaliyeti nedeniyle ABD yaptırımlara tabi.

Reisi, İran Lideri Ali Hamaney'in Tahran'a yönelik Batı yaptırımlarını etkisiz hale getirmek için uygulanmasını talep ettiği politikaya atıfta bulunarak ilişkilerin güçlendirilmesinin yaptırımların etkisiz hale getirilmesine yol açacağını kaydetti.

Diaz-Canel, Dubai'deki COP28’De katıldıktan sonra, pazar günü Tahran'a geldi. Tahran'a, ABD'nin uyguladığı ‘sert ambargoya karşı mücadelesinde’ ülkesine destek verdiği için teşekkür etti.

İki ülke arasında başta bilim, teknoloji, sağlık, tarım, enerji, madencilik, iletişim ve tıp olmak üzere çeşitli sektörlerde yedi mutabakat zaptı ve iş birliği belgesi imzalandı.

Küba, 1990'larda Sovyet desteğinin sona ermesinden bu yana en kötü ekonomik krizi yaşıyor.

Reisi, Latin Amerika turunun son durağı olan Venezuela'nın da aralarında bulunduğu ‘dost ülkeleri’ ziyaret etmek üzere geçtiğimiz haziran ayında Havana'ya gitmişti. Reisi hükümeti, Latin Amerika ülkeleriyle ilişkilerini genişleterek eski muhafazakar Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinecad hükümetinin politikasını yeniden canlandırdı.



Britanyalı bilim insanı uyardı: "Kadın psikopatlar hafife alınıyor"

İkiyüzlülük, düzenbazlık, empati yoksunluğu ve duygusal derinliğe sahip olmamak psikopatlığın en çok bilinen belirtilerinden (Pixabay)
İkiyüzlülük, düzenbazlık, empati yoksunluğu ve duygusal derinliğe sahip olmamak psikopatlığın en çok bilinen belirtilerinden (Pixabay)
TT

Britanyalı bilim insanı uyardı: "Kadın psikopatlar hafife alınıyor"

İkiyüzlülük, düzenbazlık, empati yoksunluğu ve duygusal derinliğe sahip olmamak psikopatlığın en çok bilinen belirtilerinden (Pixabay)
İkiyüzlülük, düzenbazlık, empati yoksunluğu ve duygusal derinliğe sahip olmamak psikopatlığın en çok bilinen belirtilerinden (Pixabay)

Son dönemde yürütülen bilimsel çalışmalar psikopat erkeklerin sayısının kadınlardan 6 kat fazla olduğu tahminini yürütse de Anglia Ruskin Üniversitesi'nde psikopati üzerine çalışan Dr. Clive Boddy bu rakamın daha yüksek olduğunu öne sürdü.

Psikopat kadınların, erkeklere oranının 1'e 1,2 düzeyinde olduğunu söyleyen Boddy, bu kişilerin genelde cinsiyetleri nedeniyle fark edilmediğine dikkat çekti.

Boddy, "İnsanlar genellikle psikopati özelliklerini kadınlardan çok erkeklere atfediyor. Bu nedenle kadınlar psikopatiyle bağlantılı bazı kilit belirtileri gösterse bile bu şekilde yorumlanmıyor" dedi.

Britanyalı bilim insanı, "Eğer kadınlarda psikopati farklı şekilde oraya çıkıyorsa, erkek ve suçlu psikopatları tespit etmek için uygulanan yöntemler kadın ve suçlu olmayan psikopatları belirlemek için yetersiz olabilir" ifadelerini kullandı.

Kadın psikopatların sosyal ve finansal avantajlar sağlamak için baştan çıkarma ve düzenbazlığı erkeklerden daha fazla kullandığını belirten Boddy, "Kadın psikopatlar, amaçlarına ulaşmak için şiddettense kelimeleri kullanmaya daha meyillidir. Hareket etme şekilleri erkek psikopatlardan farklıdır" diye konuştu.

Boddy sözlerine şu şekilde devam etti:

Genellikle erkekler kadar ciddi durumda olmayan kadın psikopatlar hep hafife alındı. Bu nedenle iş hayatı ve toplum için daha önce düşünüldüğünden çok tehdit oluşturuyorlar. Kadın liderlerin otomatik olarak daha dürüst, düşünceli ve ilgili olduğu varsayılamaz.

2005'ten bu yana iş yerindeki psikopatların etkisi üzerine çalışan Boddy, kadın psikopatları tespit edememenin hem şirket yapılarına hem de adalet sistemine zarar verdiğini savundu.

Independent Türkçe, NY Post, Eurekalert


Uluslararası Adalet Divanı’ndaki “İsrail’in Filistin topraklarını işgali” davası yeterli ilgiyi görmedi

Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nın genel merkezi önünde Filistin bayrağı dalgalandıran göstericiler, 26 Ocak 2024 (Reuters)
Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nın genel merkezi önünde Filistin bayrağı dalgalandıran göstericiler, 26 Ocak 2024 (Reuters)
TT

Uluslararası Adalet Divanı’ndaki “İsrail’in Filistin topraklarını işgali” davası yeterli ilgiyi görmedi

Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nın genel merkezi önünde Filistin bayrağı dalgalandıran göstericiler, 26 Ocak 2024 (Reuters)
Lahey’deki Uluslararası Adalet Divanı’nın genel merkezi önünde Filistin bayrağı dalgalandıran göstericiler, 26 Ocak 2024 (Reuters)

Bryn Haworth

Ortadoğu’daki olaylar bu hafta da uluslararası haberlere yön vermeye devam ediyor. Öyle ki İngiltere'de manşetlerden düşmüyor. Söz konusu haberler arasında, Beytüllahimli Lutherci bir papaz olan Rahip Dr. Munzir İshak’ın Londra'yı ziyareti ve İngiltere Kilisesi Ruhani Lideri ve Canterbury Başpiskoposu Justin Welby'nin Rahip İshak’ı kabul etmeyi reddetmesiyle ilgili tartışmalar yer aldı. Rahip İshak, Canterbury Başpiskoposu Welby'nin bu tutumunu, ‘İngiliz din adamları arasında yaygınlaşan temkinli tutumların bir başka örneği’ olarak niteledi.

Öte yandan İngiltere Veliaht Prensi William, İngiliz Kraliyet ailesinin siyasi meselelere nadiren müdahale etme ilkesini açıkça ihlal ederek Gazze'deki şiddetin sona ermesini umduğunu söyledi. Bu açıklama, eleştirilerini genellikle küçük kardeşi Harry'ye yönelten Kraliyet ailesinin sadık destekçilerinin tepkisine neden oldu.

Birleşik Krallık Parlamentosu'nun üst kanadı Acam Kamarası’nın dünkü oturumda Gazze’de ateşkesi görüşmesi planlanmıştı, ancak bazı milletvekillerinin oturumun düzenlenme şeklini protesto etmek için salonu terk etmesiyle prosedürler tam bir maskaralığa dönüştü. Her zaman kavgaları yatıştırması gereken, fakat bu kez eski partisi İşçi Partisi'nin çıkarları doğrultusunda hareket etmiş görünen Avam Kamarası Başkanı Sir Lindsay Hoyle, bu fırtınanın muhtemelen en büyük kurbanı olacak gibi görünüyor. Hoyle ayrıca, böylesine ciddi bir meseleyle ilgili oturumun raydan çıkmasının ardından İngiliz siyasi sınıfının imajını düzeltecek hiçbir adım atmadı.

Diğer taraftan Lahey, Güney Afrika’nın ‘İsrail’in soykırım suçu işlediği’ iddiasıyla açtığı davayla ilgili son duruşmanın ardından Uluslararası Adalet Divanı'nı (AUD) yeniden gündeme taşıdı. İsrail'in Filistin topraklarının bir kısmı üzerindeki işgalinin yasa dışı sayılıp sayılmayacağına karar verilecek duruşmaya yaklaşık 52 ülkenin katılması bekleniyor. İlk bakışta, İsrail'in Batı Şeria'daki varlığının halihazırda yasa dışı olduğu söylendiğinden söz konusu kararla ilgili duruşmanın yapılması gereksiz görünebilir. Ancak burada sorun, İsrail güçlerinin geri çekilmesini öngören 1967 tarihli Birleşmiş Milletler (BM) kararında işgalin özellikle yasadışı olduğunun belirtilmemiş olmasından kaynaklanıyor. Bu yüzden AUD yargıçları, BM Genel Kurulu’nda 2022 yılında yapılan oylama sonrası meseleyi yeniden ele aldılar.

Ancak bu dava, soykırım suçu en büyük suç olduğundan muhtemelen Güney Afrika'nın İsrail’e karşı soykırım suçlamasıyla geçtiğimiz hafta açtığı dava kadar ilgi görmeyecek.

Nazi soykırımının ardından kurulan bir devlet olan İsrail'in aynı suçu başka bir halka karşı işlemekle suçlanması, karmaşık bir tarihsi ironi olarak karşımıza çıkıyor. Edward Said, geçmişte yaptığı bir değerlendirmede Filistinlilerin eski kurbanların kurbanları olduğu yönündeki trajik anlatıya dikkati çekmişti. İsrail’de iktidarda olan Likud Partisi'nin başından beri ‘Arapların’ ulaşmak istedikleri hedefleri küçümseyen bir tutuma sahip olduğu herkesçe biliniyor.

William Blake'in ‘korkutucu simetri’ (fearful symmetry) düşüncesi, Avrupa'daki Yahudilerin tarihte çektikleri acılarıyla Filistinlilerin şu an içinde bulundukları durum arasındaki benzerlikleri giderek daha açık hale getiriyor. Ancak her ne kadar tartışmalı da olsa artık bir gerçeklik olarak kabul edilen bu karşılaştırma, Güney Afrika'nın açtığı davada da gördüğümüz üzere ciddi tepkilere yol açabilir.

İsrail’in Filistin topraklarının bir kısmı üzerindeki işgalinin yasadışı kabul edilmesiyle ilgili davanın kapsamı daha sınırlı. Çünkü dava özellikle İsrail’in 1967 Arap-İsrail Savaşı sonrası işgal edilen Arap topraklarına odaklanıyor. Sonuç olarak dava ne dünyada ne de İsrail'de fazla ilgi görmedi, hatta neredeyse tamamen görmezden gelindi.

Haaretz gazetesi yazarı Gideon Levy, bir televizyon programında yaptığı değerlendirmede, İsrail medyasının davayı görmezden gelmeye çalıştığını söyledi. Levy, “İsrail hakkında olumsuz ya da hoş olmayan ne varsa bunları izleyicilerinden ve okuyucularından gizlenmesi konusunda İsrail medyasına her zaman güvenebilirsiniz. Hiçbir televizyon kanalı bu davayı yeterince önemli yahut ilginç bulmadı” yorumunda bulundu.

İsrailli siyasetçiler: Topraklar egemenliğe sahip bir Filistin devletinden değil, Mısır ve Ürdün'den alındığı için bu bilinen anlamda bir işgal değil.

Bu dava bir önceki kadar etkili olmasa da İsraillilerin bu konuda emsalsiz olduklarını umanlar olabilir. UAD’ın 15 yargıçtan oluşan heyetinin, İsrail'in Kutsal Kudüs Şehri'nin demografik yapısını, karakterini ve statüsünü değiştirme çabalarının yanı sıra ayrımcılar yasa ve prosedürlerle ‘işgal, yerleşim birimleri ve ilhak’ gibi uygulamalarının incelemesini istemek için yarım yüzyılı aşkın bir süre geciktiğine şüphe yok.

İsrailli siyasetçiler, söz konusu işgal altındaki toprakların savaş sırasında egemenliğe sahip bir Filistin devletinden değil, Mısır ve Ürdün'den alınması nedeniyle genel anlamda bunun bir işgal olmadığını savunuyorlar. En iyi yanıt bu iddiayla alay etmek olacaktır. Çünkü en nihayetinde asıl mesele Filistinlilerin egemenliklerinin ellerinden alınmış olması değil mi?

Lahey’deki duruşmalarda Güney Afrika adına konuşan Güney Afrika'nın Lahey Büyükelçisi Vusimuzi Madonsela, İsrail'in insan hakları ve uluslararası normların yaygın ihlalleri nedeniyle uzun süredir devam eden cezasızlık durumunun ele alınması gerektiği konusunda baskı yaparken İsrail’in bu tür eylemlerinin yoğunluğunun ve şiddetinin tırmanmasını eleştirdi.

Aynı duruşmalarda Guyana adına söz alan Avukat Edward Craven, işgalin doğası gereği geçici bir durum olduğunu, işgalcinin işgal ettiği bölge üzerinde hiçbir meşru iddiasının olmayacağını ve kalıcı değişiklikler yapmasının yasak olduğunu vurguladı. Craven, kalıcı işgali, uluslararası hukuk tarafından açıkça yasa dışı olarak tanımlanan bir tür askeri istila ya da ilhak olarak tanımladı.

sdvefrbt
Filistin Dışişleri Bakanı Riyad el-Maliki, Lahey'deki İsrail işgalinin hukuki sonuçlarıyla ilgili bir duruşmada, 19 Şubat 2024 (AFP)

Duruşmalarda Küba adına söz alan Dışişleri Bakan Yardımcısı Anayansi Rodriguez Camejo, duruşmalardan birinde yaptığı güçlü açıklamayla UAD’ın dikkatini Gazze'deki mevcut duruma çekti. Camejo, İsrail'in eylemlerini, ‘Filistin halkını kısmen ya da kendi kaderini tayin hakkından yoksun bir etnik ve dini grup olarak yok etmeye yönelik üstü kapalı niyetini maskeleyen apartheid rejimi eylemleri’ olarak tanımladı.

UAD’a geç kalmaması çağrısında bulunan Camejo, “Çünkü biz, UAD’ın, bütün bir halkın yok edilmesi ihtimali gerçeğe dönüşene kadar kararını ertelememesi gerektiğine inanıyoruz” ifadelerini kullandı.

Duruşmalarda Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) adına konuşan BAE’nin BM Daimi Temsilcisi Lana Nuseybe, çatışmanın dini boyutuna dikkat çekerek İsrail’in, Ürdün ve Vatikan ile yapılan anlaşmalar sayesinde tarihi statükoyu koruma ve Kudüs'teki kutsal mekanlara erişimi sağlama sözü verdiğini, ancak İsrail’in artık Kudüs’ün eşsiz kimliğini tehdit eden ve kültürel mirasını silen hamlelerinin derin bir rahatsızlığa yol açtığını vurguladı.

İngiliz ve Fransız vatandaşı olan avukat Philippe Sands: Kendi kaderini tayin hakkı, BM üyelerinin İsrail’in işgaline derhal son vermelerini gerektirir.

İsrail'i kutsal mekanlara erişimi engelleyerek söz konusu anlaşmalardaki yükümlülüklerini ihlal ettiği için eleştiren Nuseybe, Gazze'deki kötü koşullardan duyduğu üzüntüyü dile getirdi. ‘Gazze'de yaşanan acıların modern tarihte benzeri görülmemiş bir boyuta ulaştığını’ vurgulayan Nuseybe, İsrail’in stratejisinin, ‘Filistinlilere karşı toplu cezalandırma’ anlamına geldiği uyarısında bulundu.

Batılı ülkelerden isimler ve Fransa'nın Gazze’de yaşananlarla ilgili tutumunu eleştiriler de benzer bir açık sözlülüğe sahipti. İngiliz ve Fransız vatandaşı olan avukat Philippe Sands, “Kendi kaderini tayin hakkı, BM üyelerinin İsrail’in işgaline derhal son vermelerini gerektirir” dedi. Bununla birlikte İsrail'in hiç vakit kaybedilmeden cezalandırılması gerektiğini vurgulayan Sands, “Destek yok, yardım yok, katılım yok, zorlayıcı prosedürlere katkı yok, mali ya da askeri yardım yok, ticaret yok, hiç ama hiçbir şey yok” şeklinde konuştu.

Öte yandan duruşmada dile getirilen tüm görüşlerde İsrail eleştirilmiyordu. Macaristan temsilcisi Attila Hidegh, İsrail’i eleştiren eğilime aykırı bir çıkışla UAD’ın müdahalesinin kasıtsız olarak gerilimi artırabileceği konusunda uyardı. UAD yargıçlarının eylemlerinin ‘çatışmayı şiddetlendirebileceğini’ öne süren Hidegh, “Devam eden bilgi savaşında UAD’dan istifade etmek, mevcut anlaşmazlıkları derinleştirebilir ve modern tarihin en tehlikeli çatışmalarını şiddetlendirebilir” değerlendirmesinde bulundu.

ABD ve Fiji de UAD’ın İsrail’in Filistin topraklarının bir kısmı üzerindeki işgalini yasa dışı ilan etmesi önerisine karşı çıktı. ABD Dışişleri Bakanlığı Hukuk Danışmanı Richard Visek, mahkemeye sunulan gerekçenin taraflı olduğunu ve sadece İsrail'in işgaldeki rolüne odaklandığını söyledi. Visek, bunun yerine, son on yılda iki devletli çözüme desteğindeki kararlılığını teyit eden BMGK’nın kararlarına odaklanılması gerektiğini belirten Visek, “İsrail'in, yerleşimcileri işgal altındaki Filistin topraklarına göndererek Dördüncü Cenevre Sözleşmesi'ni ihlal ettiği yönündeki iddialar, UAD tarafından değil, BMGK tarafından ele alınmalı” diye konuştu.

Ülkelerin tutumları arasında farklılıklar olacağını duruşmaların başlamasından çok önce tahmin etmek hiç zor değildi. Bu da bu prosedürün formaliteden ibaret olacağını teyit ediyor.

Bir yandan siyasi manevralar diğer yandan karmaşık hukuki tartışmalar devam ederken, Filistin’in BM Daimi Temsilcisi Riyad Mansur'dan son derece dokunaklı bir çağrı geldi. Mansur, duruşma sırasında yaptığı konuşmada, Filistin topraklarının 1920 yılında Milletler Cemiyeti’nin manda sistemi yönetimi formülüyle İngiliz manda yönetimi dönemindeki sınırlarına göre önemli ölçüde küçüldüğünü çarpıcı bir şekilde göstermek için beş harita kullandı.

Filistin’in BM Daimi Temsilcisi Mansur: Netanyahu'nun haritasında Filistin yok, yalnızca İsrail var.

Mansur’un kullandığı haritalar, BM’nin 1947 yılında önerdiği, ancak başarısız olan Filistin Paylaşım Planı’ndan ve İsrail'in kurulduğu 1948’deki çatışmadan sonra Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nin bölgesel sınırlarında gerçekleşen değişiklikleri önüne seriyordu. Bu değişikliklerin, Filistin topraklarının bahsi geçen tarihlerden 2020 yılı itibarıyla Filistin Yönetimi’nin kontrolü altındaki çeşitli bölgelere ve İsrail'in onlarca yıl inşa etmeye devam ettiği yerleşim birimlerinin genişlemesinden ciddi şekilde etkilenen bölgelere dağılması şeklinde gerçekleştiği görüldü.

dev
UAD yargıçları, 26 Ocak 2024 (AFP)

Mansur’un konuşmasında son olarak geçtiğimiz eylül ayında BM Genel Kurulu'nda İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun tüm Filistin topraklarının silindiği ve ‘yeni’ Ortadoğu olarak adlandırdığı bölgenin haritasını tuttuğu fotoğrafına yer verdi.

Filistin’in BM Daimi Temsilcisi, sözlerini şöyle sürdürdü:

Bu haritada Filistin diye bir yer yok. Sadece Ürdün Nehri'nden Akdeniz'e kadar tüm toprakları kapsayan bir İsrail var. Bu harita, İsrail'in Filistin'deki uzun ve devam eden işgalinin izlediği gerçek hedefi gösteriyor. Hedef; Filistin'in haritadan tamamen silinmesi ve Filistin halkının yok edilmesidir. Filistinliler, hem sömürgeciliğin hem de apartheid rejiminin acılarını çektiler. Acısını çektiğimiz sömürgeciliğe ve apartheid rejimine kızmak yerine Filistin'in haritadan tamamen silinmesinin ve Filistin halkının yok edilmesinin hedeflendiğini söylememize kızanlar var.

İsrail'in nereye varmak istediğini anlamak için büyük Netanyahu'nun Savaş Kabinesi’nin üyelerinin yaptığı açıklamalara bakmak yeterli olacaktır. Zira, sadece bir tampon bölge oluşturmanın çok ötesine geçen tutkuları ve Filistinlilerin tamamen yerlerinden edilmesi yönünde üstü kapalı hedefleri olduğu anlaşılıyor.

The Guardian gazetesi, Refah'ta Mısır sınırına yakın bir kapalı bölgenin inşa edildiğine dair detayların olduğu uydu görüntüleriyle desteklediği haberinde, Refah'ta kamp kuran ve büyük sıkıntılar çeken bir milyondan fazla insanın, Gazze Şeridi’nde gidecek başka yeri olmadığından, uydu görüntülerinin sahte olduğunu öne sürmenin ‘kasıtlı bir saflık’ olacağını vurguladı.

Gazze'nin çektiği acılar her geçen dakika daha da derinleşiyor. Canterbury Başpiskoposu tarafından kabul edilmeyen Beytüllahimli rahip bile umutsuzluğunun üstesinden gelmek için çabaladığını ve dua ettiğini itiraf ederken derme çatma çadırlarda yaşayan, soğuğa, açlığa, yerinden edilmeye ve sürekli bombardımana maruz kalan insanların gösterişli destek sözleri karşısındaki sabırsızlıkları mazur görülebilir. Zira bir noktadan sonra çektikleri acıların tarif edilemez büyüklüğünü anlatmakta kelimeler kifayetsiz kaldı.

Filistin’in BM Daimi Temsilcisi’nin de konuşmasında bu konuda zorlandığı çok açıktı. Özellikle Gazzeli çocuklara baktığında bir gelecek hayali kurmaya çalışırken sesi titreyen Mansur, birkaç saniyelik sancılı bir duraksamanın ardından, “İnsanlar rakamlar ibaret değildir” ifadelerini kullandı. Ardından kullandığı kelimeleri anlamak ise oldukça zorlaşmıştı.

Mansur’un bu derin bir üzüntüsüne tanık olmanın yarattığı duygusal etki, içinde küçük de olsa insanlık kırıntısı olan biri için dahi sempati uyandıracak kadar büyüktü. Mansur'un kesik kesik ifadeleri, Gazze halkının içinde bulunduğu kötü durumu, haklı öfkeyi haykırmak için çok iyi hazırlanmış ifadelerinden daha etkiliydi. Rahip İshak'ın modern çağda İsa'nın yıkıntılar arasında doğacağı vaazından bu yana duyulan ne varsa hepsinden daha fazla şok ediciydi.

Filistin’in yaşlı BM Daimi Temsilcisi, hıçkırıklarıyla kesilen konuşmasında dünyaya basit, ancak derin olan şu soruyu sordu:

“Artık bu acıların sona ermesinin zamanı gelmedi mi?”

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.


Yapay zekanın ABD başkanlık seçimlerine etkisi olur mu?

Yapay zeka yaklaşan ABD seçimleri için bir tehdit oluşturabilir (Reuters)
Yapay zeka yaklaşan ABD seçimleri için bir tehdit oluşturabilir (Reuters)
TT

Yapay zekanın ABD başkanlık seçimlerine etkisi olur mu?

Yapay zeka yaklaşan ABD seçimleri için bir tehdit oluşturabilir (Reuters)
Yapay zeka yaklaşan ABD seçimleri için bir tehdit oluşturabilir (Reuters)

Yapay zekanın hızlı gelişimi, özellikle önümüzdeki Kasım ayında yapılması planlanan ABD başkanlık seçimleri yaklaşırken, bu teknolojinin politikaları etkilemek ve seçimlere hile karıştırmak için kullanılma olasılığı konusunda endişelere yol açtı.

ABD yakın zamanda bu konuyla ilgili pek çok olaya tanıklık etti. Onlardan bazıları şöyle: Başkan Joe Biden'ın sesinin kullanıldığı hileli telefon görüşmeleri, yapay zeka tarafından üretilen ve Donald Trump'ın rahmetli babasını kendisini eleştiriyormuş ve seçimlere katılmamasını tavsiye ediyormuş gibi gösteren bir video ve Georgia’da seçim hileleriyle mücadele etmek için geliştirilen bir araç.

Geçtiğimiz ay New Hampshire Başsavcısı, Biden'ın sesini taklit eden ve görünüşe göre insanları eyaletin ön seçimlerinde oy kullanmamaya teşvik eden bir robocall aracılığıyla seçmenleri bastırma girişimine yönelik bir soruşturma açıldığını duyurdu.

Telefon görüşmesinde, Demokrat Başkan’ın sesi taklit edilerek seçmenlere "Oylarınızı Kasım seçimleri için saklamanız çok önemli" dediği duyuluyor.

Bu olay sonucunda, ABD telekomünikasyon düzenleyicisi, yapay zeka programları tarafından üretilen seslerin kullanıldığı robocall'ları yasaklama kararı aldı.

sferb
Yapay zekanın seçimler üzerindeki etkisinden kaçınmak, yalnızca seçmenlerin gerçek ve sahte içeriği ayırt etme becerisine bağlı olabilir (Reuters)

Yaklaşık 10 gün önce, Trump'ın yeniden seçilmesini engellemek amacıyla 2019'un sonlarında ABD'nin önde gelen mevcut ve eski Cumhuriyetçi Parti liderleri tarafından kurulan siyasi bir organizasyon olan Lincoln Projesi, eski başkanın babası Fred Trump'ı gösteren yapay zeka tarafından üretilen bir video hazırladı ve yayınladı. Videoda Baba Trump 1999 yılında ölmüştü ve oğlunu eleştiriyor ve aşağılıyor gibiydi.

Videoda Fred’in Trump'a şöyle dediği görülüyor: "Donnie, bu işi batıracağını hep biliyordum. Ben her zaman bir aptal oldum."

Videoda eski başkanın iş anlaşmaları küçük düşürülmek istenirken ‘çocuklarının ondan nefret ettiği, özellikle de Ivanka'nın’ adını söyleyerek ailesiyle olan ilişkisi eleştiriliyor.

Konuyla ilgili olarak The Guardian gazetesinde bugün yayınlanan bir haberde Eagle AI adlı teknoloji şirketinin ‘Georgia eyaletindeki seçmen kayıtlarında, bir kişinin ölmüş birinin yerine oy kullanması ya da oy kullanma hakkına sahip olmayan bir kişinin oy kullanması gibi yaygın hataları doğrulamayı amaçlayan’ bir yapay zeka aracı geliştirdiği belirtildi.

Bu araç kamu ve özel verilerin bir kombinasyonunu kullanıyor ve bireylerin seçmen kayıtlarına itiraz etmelerini sağlıyor. Ancak eyalet yetkilileri bu aracın hatalı ve rahatsız edici olduğunu ve eyalet yasalarını ihlal edebileceğini söylüyor.

Yetkililer bu aracı ‘demokratik sürece karşı bir silah’ olarak görüyor ve oy kullanma ile ilgili artan zorlukların ve karmaşık süreçlerin uygun seçmenlerin oy kullanmasını engelleyebileceğini belirtiyor. Seçimlerin basit bir süreç olmak yerine, hantal bir yasal labirent haline geleceğini söylüyorlar.

Seçim uzmanları yukarıda bahsi geçen sorunların nadir olduğunu ve mevcut sistemler kullanılarak periyodik olarak incelenip ele alındığını söylüyor. Ancak Eagle AI CEO'su John W. Richards Jr. bu hataların çok ciddi olduğuna ve yaygın bir seçim sahtekarlığa yol açabileceğine inanıyor.

Trump defalarca 2020'de Georgia’da yapılan seçimlere hile karıştırıldığını iddia etmişti.

Bu yeni aracı eleştirenler, bunun Cumhuriyetçiler ya da aşırı sağcılar tarafından ABD genelinde oy kullanma yeterliliğinin sorgulanmasına yönelik çabaların çok küçük bir parçası olduğunu söylüyor.

dsvfd
Yapay zeka kullanımının seçimlerden önce gerçekten düzenlenip düzenlenmeyeceği belli değil (Reuters)

Tüm bu gerçekler, yapay zekanın yaklaşan ABD seçimleri için bir tehdit oluşturabileceği ve sonuçları etkileyebileceği yönündeki korkuları artırdı.

Geçtiğimiz hafta ABD Temsilciler Meclisi, yapay zekanın nasıl düzenlenebileceğini araştırmak üzere iki partili bir görev gücü oluşturdu. Ancak Kongre'deki partizan tıkanıklık ve ABD düzenlemelerinin yapay zekanın ilerleme hızının gerisinde kalması nedeniyle, bu teknolojinin kullanımının seçimlerden önce gerçekten düzenlenip düzenlenmeyeceği belirsiz.

Açık güvenceler olmadan, yapay zekanın seçimler üzerindeki etkisinden kaçınmak, yalnızca seçmenlerin gerçek ve sahte içeriği ayırt etme becerisine bağlı olabilir.

Facebook ve Instagram'ın sahibi olan Meta şirketi dün, Birleşik Krallık ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yaklaşan seçimlerle ilgili aldatıcı ve yanıltıcı yapay zeka içeriklerini ele almak üzere bir ekip oluşturacağını açıkladı.

Şirket, yapay zekanın seçmenleri kandırmak için nasıl kullanılabileceği konusunda endişeli olduğunu belirtti.

Bu duyuru, Meta'nın diğer büyük teknoloji şirketleriyle bu tür içeriklerle mücadele edilmesi gerektiğini tavsiye eden bir anlaşma imzalamasından iki hafta sonra geldi.

ChatGPT uygulamasının geliştiricisi OpenAI'nin CEO'su Sam Altman, ABD Kongresi'nin bir oturum komitesi önünde yaptığı açıklamada “Yeni nesil yapay zeka teknolojisinin ortaya çıktığı modeller kullanıcıları manipüle edebilir. Bu modellerin manipüle etme, ikna etme ve etkileşimli yanlış bilgi sağlama konusundaki genel yeteneği çok rahatsız edici" demişti.

ABD merkezli elektronik güvenlik şirketi Record Future'da bilgi analisti olan Alexander Leslie “Farkındalık ve eğitim yaygınlaştırılmazsa, bu teknolojiler ABD başkanlık seçimlerine yaklaşırken yakın bir tehlike haline gelecektir” dedi.

Singapur'daki Nanyang Teknoloji Üniversitesi İletişim ve Enformasyon Fakültesi'nde yardımcı doçent olan Saifuddin Ahmed ise şunları söyledi:

“Yapay zekanın, özellikle de deepfake’in siyasi kampanyalara entegrasyonu geçici bir eğilim değil, aksine zaman içinde gelişmeye devam edecek bir eğilimdir.”

Bu teknoloji daha önce birçok ülkede siyasi partiler tarafından kullanıldı.

Güney Kore'deki 2022 seçimlerinde Halkın Gücü Partisi, o zamanki başkan adayı Yoon Suk Yeol için yapay zeka sistemi kullanarak dijital bir avatar yarattı ve seçmenlerle sanal olarak etkileşime girdi, gençlerle onların konuşma dilinde konuştu ve onlarla şakalaştı. Seçimlerde Yeol başarılı oldu.

Bu ay, diğer suçlamaların yanı sıra devlet sırlarını sızdırma suçlamasıyla geçen yıldan beri hapiste olan eski Pakistan Başbakanı İmran Han, yapay zeka tarafından üretilen bir video aracılığıyla destekçilerine seslenebildi ve seçim zaferini ilan etti.


Avrupa’ya ‘ölüm yolculuğuna’ çıkan Afrikalılar, Moritanya’da para biriktirmek için mola veriyor

Afrikalı göçmenler, Moritanya’dan Avrupa’ya yasadışı göç yolculuğunu karşılayabilmek için basit işlerde çalışıyorlar (AFP)
Afrikalı göçmenler, Moritanya’dan Avrupa’ya yasadışı göç yolculuğunu karşılayabilmek için basit işlerde çalışıyorlar (AFP)
TT

Avrupa’ya ‘ölüm yolculuğuna’ çıkan Afrikalılar, Moritanya’da para biriktirmek için mola veriyor

Afrikalı göçmenler, Moritanya’dan Avrupa’ya yasadışı göç yolculuğunu karşılayabilmek için basit işlerde çalışıyorlar (AFP)
Afrikalı göçmenler, Moritanya’dan Avrupa’ya yasadışı göç yolculuğunu karşılayabilmek için basit işlerde çalışıyorlar (AFP)

Gambiyalı İbrahim Sar, yaklaşık bir yıl önce geçici bir iş istasyonu olarak Moritanya’nın başkenti Nuakşot’a geldi ve Avrupa’ya göç etmek için yeterli parayı biriktirmek için çalışıyor.

İbrahim, Nuakşot’un merkezindeki büyük bir meydanda araba yıkama ve cilalama işinde çalışıyor. İşteki bir günü, sabahın erken saatlerinde başlayıp gün batımına kadar devam ediyor. İbrahim bu şekilde çalışarak Avrupa’ya yapılacak yasadışı bir göç gezisini karşılayacak meblağa ulaşmayı hedefliyor.

bdfeb
Araba temizliği, Nuakşot sokaklarında Afrikalı göçmenler için popüler mesleklerden biri (AFP)

Büyükelçilikler bölgesinde bulunan bu meydan, büyük bir araba yıkama ve tamir atölyesine dönüştürülmüş ve burada çalışan insanların çoğunu Afrika'nın farklı ülkelerinden gelen göçmenler oluşturuyor. Binlerce Afrikalı da Moritanya’da para toplamak ve bu göç gezilerini finanse etmek için el işçiliğiyle çalışıyor. İbrahim, Gambiya’daki zorlu ekonomik koşullar, yüksek yoksulluk oranları ve ‘orada her gün maruz kaldıkları sosyal adaletsizlik’ nedeniyle Gambiya’dan göç ettiğinden bu yana biraz para kazanmak için sıcak güneşin altında uzun saatler geçirdiğini söylüyor.

Geçici istasyon

Ülkede güvenlik durumunun kötüleşmesi üzerine 2022 sonlarında Mali’den göç eden Mamadou Saw, Moritanyalı kadınların geleneksel kıyafetlerin satışında çalışıyor.

rgth5yj6
Başkent Nuakşot’ta pazarda mallarını satan Afrikalı bir göçmen (AOP)

Güvenlik ve daha iyi bir yaşam için ailesiyle birlikte Moritanya’ya kaçan adam “Satın alabileceğiniz parlak renkli battaniyeler. Fiyat değişmiyor” diye bağırıyor. Avrupa’ya göç etmeye yetecek kadar para biriktirmek için geçici bir durak olarak burada yaşayan Mamadou, Arap Dünyası Haber Ajansı’na verdiği röportajda “Hayatımı burada geçirmek istemiyorum. Avrupa’da kendim ve ailem için daha iyi bir gelecek inşa etmek istiyorum. Daha iyi bir işte çalışmayı, kendimi daha iyi gerçekleştirebileceğim bir ülkede yaşamayı hayal ediyorum” dedi. Ticarette çalışması hakkında “Çok para kazandırıyor, Avrupa’ya göç etme hayalini imkansız olmaktan çıkararak mümkün hale getiriyor. Moritanya’da ticaret yapmak, Avrupa’da daha iyi bir gelecek inşa etmek için gerekli parayı güvence altına almasına olanak tanıyor” dedi. Sıhhi tesisat alanında çalışan Liberya vatandaşı Sanghana ise, Moritanya’nın kendisi için ‘sadece bir geçiş yeri’ olduğunu ve burada en büyük hayali olan ‘Avrupa’ya göç etmek ve orada onurlu bir şekilde yaşamak’ için hazırlandığını söylüyor.

Daha az kaynakla kâr

İbrahim Sar, günde yaklaşık 16 bin Moritanya Ugiyası (yaklaşık 45 ABD doları) civarında makul bir kâr elde ediyor ve bunun yarısından fazlasını Avrupa’ya doğru göç yolculuğu için biriktiriyor. Sanghana ise sıhhi tesisat alanında çalışmayı seçti zira büyük mali kaynaklara ihtiyaç duymuyor ve aynı zamanda Moritanya’da kalmasına ve Avrupa’ya gelecekteki seyahatini planlamasına yardımcı olacak iyi miktarda para sağlıyor. Sanghana, “Daha iyi bir yaşam ve yeni fırsatlar hayali beni burada daha çok çalışmaya itiyor. Yaptığım sıkı çalışma ve tasarrufların bu hayalimi yakın zamanda gerçeğe dönüştüreceğine inanıyorum” dedi.

Moritanya’da yaşayan Afrikalılar, Avrupa’ya açılan kapı olan İspanya’daki Kanarya Adaları’na ulaşmak için en düşük güvenlik standartlarına bile sahip olmayan, harap olmuş tekneleri kullanıyor. Avrupa Birliği sınır kurumu Frontex’e göre, Batı Afrika’dan yasadışı göç Ocak ayında yıllık orana bakıldığında on kattan fazla arttı. Geçtiğimiz ay İspanya’ya teknelerle 7 binden fazla göçmen geldi ve bunların yüzde 83’ü Moritanya kıyılarındandı.

Göçmenlerin korkuları

Moritanya kıyılarından İspanya’ya gelen göçmenlerin sayısındaki istikrarlı artışla birlikte, İspanya Başbakanı Pedro Sanchez ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen 8 Şubat’ta Nuakşot’u ziyaret etti. Sanchez ve Leyen yaptıkları açıklamada, “Yasadışı göçle mücadele alanında Moritanya ile ortaklık kurduğumuzu duyuruyoruz” dedi.

Avrupa Birliği, İspanyol Kanarya Adaları’na göçmen akışını azaltma çabalarını desteklemek amacıyla Moritanya’ya 210 milyon avro tutarında yardım sağlama sözü verdi. Bu nedenle Gambiyalı İbrahim Sar, Moritanya’nın kıyılarındaki gözetimini iki katına çıkaracağından ve yasa dışı göç uçuşları gerçekleştiren kaçakçılık ağlarını ortadan kaldıracağından endişelendiğini belirtti. İbrahim bu bağlamda “Avrupalıların, kendilerine yönelik yasadışı göçle mücadele çabalarını iki katına çıkarması için Moritanya hükümetine baskı yapmaya başladığını duydum ve bu, göçle ilgili oluşturduğum programı baltalayabilir” ifadelerini kullandı.

sdvdfvdf
Göçmenlerin çoğu, gizlice Avrupa’ya göç etmek için Nuakşot’u geçici bir durak yeri olarak kullanıyor (AOP)

Gineli Jakana Bob ise Avrupa’ya göç etme planlarını iptal etti ve bunun yerine ABD’ye yönelik bir göçmenlik yolculuğuna hazırlamaya başladı. Avrupa seyahatinin ‘garanti edilmediğini ve risklerinin yüksek olduğunu ve Moritanya’nın bununla mücadele etmek için Avrupa Birliği ile ortaklık yapması nedeniyle ABD seçeneğinin onun için en güvenli seçenek olduğunu’ söyledi. Geçtiğimiz hafta göç alanında imzalanan iş birliği gündeminin görüşülmesi için Moritanya hükümeti ile Avrupa Birliği arasındaki ön müzakereler başkent Nuakşot’ta başladı.

İçişleri Bakanlığı Genel Sekreteri Muhammed Mahfuz İbrahim Ahmed, Avrupa tarafının taahhütlerinin arasında “Moritanya vatandaşları Avrupa’ya yasal göç alanında en iyi ayrıcalıklardan yararlanması, iki taraf arasındaki stratejik ortaklık güvenlik, gençlerin rehabilitasyonu, gelişimi ve dayanıklılık konularını içerdiğini’ belirtti.

Yerel basına yaptığı açıklamalarda, iki tarafın bu ortaklığın ‘ortak yük ve sorumlulukların adil ve eşitlikçi bir şekilde, her bir tarafın maruz kaldığı riskler ve karşılaştığı zorluklarla orantılı olarak’ paylaşılmasına katkıda bulunacağını umduğunu da sözlerine ekledi. Moritanya’nın, Avrupa’da olduğu gibi aslında bir varış ülkesi ve yasadışı göçmenler için bir kaynak ülke olmasa da, coğrafi konumu nedeniyle öncelikli olarak bir geçiş ülkesi olmasına rağmen yüksek faturayı ödediğini belirtti.

dfvbrth
Afrikalı bir göçmen, gizlice Avrupa’ya göç etmeye yetecek parayı toplamak için araba yıkamacı olarak çalışıyor (AOP)

Moritanya, yasadışı göç sorunuyla mücadele etmeyi, mültecilerin kararlılığını güçlendirmeyi ve onları topluma entegre etmeyi amaçlayan bir acil durum planı hazırlamıştı. Ülke, insani yardım ve kalkınma müdahalesi alanında devlete büyük zorluk oluşturan Mali’den gelen 150 bin mülteciye ev sahipliği yapıyor. Hükümetin hazırladığı çok boyutlu plan, yeni gelenlerin korumadan yararlanmasını sağlamayı, en savunmasız grupların yardıma erişimini sağlamayı ve ev sahibi toplulukların ihtiyaçlarını da dikkate almayı içeriyor.


Eski İran Cumhurbaşkanı Ruhani'den seçimlerde mevcut şartlara itiraz edenlere oy verilmesi çağrısı

AA
AA
TT

Eski İran Cumhurbaşkanı Ruhani'den seçimlerde mevcut şartlara itiraz edenlere oy verilmesi çağrısı

AA
AA

İran'da seçimlere katılacak adayların yeterliliğini denetleyen Anayasayı Koruyucular Konseyi tarafından Uzmanlar Meclisi seçimlerine katılma talebi reddedilen eski Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, seçimlerde ülkedeki mevcut şartlara açıkça itiraz eden kişilere oy verilmesi çağrısında bulundu.

Ruhani kendisine ait internet sitesinde yer alan görüntülü açıklamasında, 1 Mart'ta eş zamanlı yapılacak Meclis ve Uzmanlar Meclisi seçimlerini ve kendisi dahil bazı adaylara adaylık izni verilmemesini değerlendirdi.

Buna karşın seçimlere katılımın önemli olduğunu belirten Ruhani, "Seçilmeye layık gördükleri küçük bir azınlık var. Seçimler ve sandıklar bizim için her zaman önemlidir. İnsanların çoğunluğunun bu seçim koşullarından memnun olmadığını biliyorum." ifadelerini kullandı.

Ülkede birçok sorun bulunduğunu ve sorunların çözümünün parlamento ve hükümetin değişmesiyle mümkün olacağını dile getiren Ruhani, "Bu şartlarda halk, mevcut durumdan memnun olmayan, mevcut şartlara itiraz eden ve bugün toplumda değişim ve dönüşüm aradığına inanılan kişilere oy vermelidir. Lütfen mevcut şartlarda itirazı olduğundan emin olduğumuz ve bu itirazı dile getiren herkese oy verin. Bu, ülke işlerinde reform yapılmasına yönelik bir adımdır." değerlendirmesinde bulundu.

Halkın arzu ettiği reformlara ulaşmasının daha uzun bir yolu olduğunu söyleyen Ruhani, Anayasayı Koruyucular Konseyinin (AKK) bazı adayları veto etmesine işaret ederek, halkın seçimlere yüksek katılımı ve seçim rekabeti için gerekli adımların atılmadığını belirtti.

İran'da Meclis ve Uzmanlar Meclisi seçimleri

İran'da 1 Mart'ta milletvekili seçimleri ile ülke liderini (Ayetullah Ali Hamaney) seçme ve azletme yetkisini elinde bulunduran Uzmanlar Meclisi'nin seçimleri eş zamanlı olarak yapılacak.

Seçimlere katılmak isteyen adayları devletin değerlerine bağlılıkları yönünden değerlendiren AKK birçok adayı veto etmişti. Ülkedeki bazı reformistler, aday gösterdikleri kişilerin Konsey tarafından adaylıklarının reddedilmesine tepki göstermiş ve 1 Mart'ta düzenlenecek genel seçimlere katılmayacaklarını açıklamıştı.

Uzmanlar Meclisi seçimleri için aday adaylığını açıklayan eski Cumhurbaşkanı Ruhani'nin başvurusu da Konsey tarafından reddedilmişti.


Vietnam, rehabilitasyondan kaçan yüzlerce bağımlı için operasyon başlattı

2016'da polisler, güneydeki Dong Nai eyaletindeki zorunlu rehabilitasyon merkezinden kaçmaya çalışan uyuşturucu bağımlılarını engellemeye çalışıyor (AFP)
2016'da polisler, güneydeki Dong Nai eyaletindeki zorunlu rehabilitasyon merkezinden kaçmaya çalışan uyuşturucu bağımlılarını engellemeye çalışıyor (AFP)
TT

Vietnam, rehabilitasyondan kaçan yüzlerce bağımlı için operasyon başlattı

2016'da polisler, güneydeki Dong Nai eyaletindeki zorunlu rehabilitasyon merkezinden kaçmaya çalışan uyuşturucu bağımlılarını engellemeye çalışıyor (AFP)
2016'da polisler, güneydeki Dong Nai eyaletindeki zorunlu rehabilitasyon merkezinden kaçmaya çalışan uyuşturucu bağımlılarını engellemeye çalışıyor (AFP)

Vietnam, yaklaşık 200 uyuşturucu bağımlısının devlete ait aşırı kalabalık bir rehabilitasyon merkezinden kaçmasının ardından büyük bir polis operasyonu başlattı.

Hafta sonu kaçan kişiler, güneybatıdaki Mekong Deltası bölgesinde uyuşturucu bağımlılığı nedeniyle mahkeme kararıyla tedavi görüyorlardı.

Devlet tarafından işletilen Vietnam Haber Ajansı'nın bildirdiğine göre, 100'den biraz fazla kişi pazartesi sabahı yakalanıp Sóc Trăng Uyuşturucu Bağımlılığı Tedavi Merkezi'ne geri gönderildi ancak kayıplara karışan 97 kişi için arama çalışmaları devam ediyor.

Cumartesi gecesi tesiste yaşanan "iç çekişme" sonrasında çıkan bir kavga gardiyanların dikkatini dağıtırken, hastalar da toplu olarak kaçtı.

Firar edenlerin çoğu yatakhanelerinin kapılarını kırarak ana girişten kaçtı ve çok sayıda demir parmaklığı aştı. Bazıları da tesisin duvarlarından birinde açtıkları delikten dışarı çıktı. 

Merkezin müdür yardımcısı Nguyen Van Phuoc, Vietnam Haber Ajansı'na yaptığı açıklamada, bağımlılardan birinin, tesiste tedaviye devam etmesi için ailesi tarafından ikna edildikten sonra geri döndüğünü söyledi.

9 Kasım 2016'da çekilen bu fotoğrafta güneydeki Ba Ria-Vung Tau eyaletindeki, uyuşturucu bağımlıları için hizmet veren rehabilitasyon merkezinden kaçan mahkumlar, toplu firarın ardından polis eşliğinde merkezlerine geri götürülürken görülüyor (AFP)
9 Kasım 2016'da çekilen bu fotoğrafta güneydeki Ba Ria-Vung Tau eyaletindeki, uyuşturucu bağımlıları için hizmet veren rehabilitasyon merkezinden kaçan mahkumlar, toplu firarın ardından polis eşliğinde merkezlerine geri götürülürken görülüyor (AFP)

Vietnam, uyuşturucuyla ilgili dünyadaki en katı yasalarından bazılarına sahip olmasına rağmen önemli bir uyuşturucu kaçakçılığı merkezi.

Ülkede 30 binden fazla uyuşturucu bağımlısı devlete ait rehabilitasyon tesislerinde zorunlu tedavi görüyor. Hastalar, ülkede yaygın olan uyuşturucu bağımlılığıyla mücadeleye yönelik yasa ve politikaları kapsamında iki yıla kadar merkezde kalmak zorunda. 

Tutuklananların çoğunun, şiddetli yoksunluk semptomları riskine rağmen soğuk hindi diye bilinen uyuşturucu almayı derhal bırakma uygulamasına tabi tutulması gerekiyor. Hastalar kuralları ihlal ettikleri takdirde hücre hapsine alınma riskiyle karşı karşıya kalıyor.

16 Kasım 2017'de çekilen fotoğrafta, kuzeydeki Hai Phong kentinde bulunan, uyuşturucu bağımlıları için hizmet veren rehabilitasyon merkezinin yemekhanesinde öğle yemeği yiyen mahkumlar görülüyor  (AFP)
16 Kasım 2017'de çekilen fotoğrafta, kuzeydeki Hai Phong kentinde bulunan, uyuşturucu bağımlıları için hizmet veren rehabilitasyon merkezinin yemekhanesinde öğle yemeği yiyen mahkumlar görülüyor  (AFP)

Rehabilitasyon merkezlerinin çoğunun aşırı kalabalık olmasının yanı sıra bakım, destek ve gözetim sağlayacak personel sayısının yetersiz kaldığı da bildiriliyor.

Phuoc, Soc Trang merkezinde 460'dan fazla uyuşturucu bağımlısının olduğunu ancak sadece 60 personelin çalıştığını söyledi ve güvenliğin sağlanması için daha fazla personel ve ekipmana acil ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.

Geçen yıl Vietnam'ın Ho Chi Minh şehrinde polis, bazıları diş macunu tüplerine gizlenmiş 50 kilogram uyuşturucuyu ülkeye soktukları iddiasıyla 65 kişiyi tutuklamıştı. Yetkililer geçen ay uçuş görevlilerinin taşıdığı 327 diş macunu tüpünün yaklaşık yarısının uyuşturucu içerdiğini belirtmişti.

Independent Türkçe


Succession gerçek oluyor: Rothschild ailesinde miras kavgası

Jacob Rothschild İsrail'le yakın bağlarıyla da biliniyordu (Reuters)
Jacob Rothschild İsrail'le yakın bağlarıyla da biliniyordu (Reuters)
TT

Succession gerçek oluyor: Rothschild ailesinde miras kavgası

Jacob Rothschild İsrail'le yakın bağlarıyla da biliniyordu (Reuters)
Jacob Rothschild İsrail'le yakın bağlarıyla da biliniyordu (Reuters)

Britanyalı bankacılık devi Jacob Rothschild'in ölümü aile içinde miras kavgası başlatabilir.

87 yaşında hayatını kaybeden Jacob Rothschild, 1961'de Londra'da RIT Capital Management isimli şirketi kurmuş ve geçmişi 18. yüzyıla kadar uzanan bankacılık devinin Britanya kolunun liderliğini üstlenmişti.

Kraliçe Elizabeth'e finansal konularda tavsiyeler verdiği söyleyen Rothschild'in 50 yıldan uzun süre evli kaldığı ve 2019'da ölen Serena Mary Dunn'dan 4 çocuğu bulunuyor.

ABD merkezli New York Post gazetesine göre, 1 milyar dolara varan servetin ve şirketlerin yönetiminin kime kalacağı konusu ünlü HBO dizisi Succession'a benzer bir miras kavgasının yolunu açma potansiyeli taşıyor.

Birleşik Krallık merkezli This is Monday'de yer alan habere göre, en küçük ve tek erkek çocuk olan 52 yaşındaki Nathaniel Rothschild "şirket tahtına" oturmak için en önemli aday konumunda.

Nathaniel, daha önce yatırım danışmanlık şirketi JNR Limited, kömür devi Bumi Plc ve yatırım fonu Atticus Capital gibi şirketleri yönetmişti.

Ancak hayatını kaybeden Jacob Rothschild'in oğlunun "playboy" tarzı yaşam tarzından rahatsız olduğu daha önce medyaya yansımıştı. 1994'te sosyetik Annabelle Neilson'la yaptığı evlilik nedeniyle ailesiyle gerilim yaşayan Nathaniel, üç yıl sonra boşanma kararı almıştı.

Hayatını İsviçre'de sürdüren Nathaniel, 2016'da model Loretta Basey'le yaptığı ikinci evliliğin düğününe babasını davet etmemişti.

2015'ten bu yana Tesla için parça üreten Volex isimli bir şirketin CEO'luğunu üstlenen Nathaniel'ın RIT Capital Management'ta doğrudan bir hissesi bulunmasa da ailenin sahip olduğu özel sermaye şirketi üzerinden dolaylı hisselere sahip.

Rothschild tahtı için Nathaniel'ın en büyük rakibiyse 61 yaşındaki ablası Hannah Rothschild. RIT Capital'in doğrudan yüzde 10 hissesine sahip olan Hannah aynı zamanda şirkette direktörlük görevi yürütüyordu. Bu da onu, "taht kavgasında" kardeşine göre avantajlı bir duruma getiriyor.

Şimdiye kadar birkaç kitap yazan Hannah ayrıca Rothschild ailesinin İsrail'deki hayır kurumu Yad Hanadiv'e de başkanlık ediyor.

Diğer kardeşler 60 yaşındaki Beth ve 56 yaşındaki Emily ise bugüne kadar Rothschild kurumlarında büyük görevler almadı ve kamuoyu ilgisinden uzak bir hayat sürdü.

Rothschild hanedanlığı 1700'lerin sonunda Frankfurt'ta Mayer Amschel Rothschild tarafından başlatılmıştı. Oğlu Nathan Mayer Rothschild, 1815'te Napolyon'un Waterloo Savaşı'nı kaybedeceğini tahmin ederek Britanya hükümetinin tahvillerinden satın almış ve büyük bir servet sahibi olmuştu.

 

Independent Türkçe, NY Post, This is Money


Amy Winehouse'un Gazze'yle ne alakası var?

Amy Winehouse'un ünlü bir Yahudi olması hedef haline gelmesi için yeterliydi (AP)
Amy Winehouse'un ünlü bir Yahudi olması hedef haline gelmesi için yeterliydi (AP)
TT

Amy Winehouse'un Gazze'yle ne alakası var?

Amy Winehouse'un ünlü bir Yahudi olması hedef haline gelmesi için yeterliydi (AP)
Amy Winehouse'un ünlü bir Yahudi olması hedef haline gelmesi için yeterliydi (AP)

Teddy Leifer

Hayatını kaybettikten sonra Camden Market'ta gerçek boyutlarında bir bronz heykelle ölümsüzleştirilen Amy Winehouse'un boynunda bilindiği gibi bir Davut Yıldızı vardı. geçen hafta o kolyenin üzeri Filistin bayrağı çıkartmasıyla kapatıldı.

Bunu her kim yaptıysa, heykelinin herhangi bir yerine yerleştirebilirdi ancak çok bilinçli bir şekilde onun Yahudiliğe dair tek emaresini kapatmayı seçti. Yahudi olan Winehouse'un İsrail'le kayda değer bir bağlantısı yoktu ve Gazze'deki çatışmanın şu anki aşamasının başlamasından 12 yıl önce öldü. Ünlü bir Yahudi olması hedef haline gelmesi için yeterliydi.

Bazen Yahudi arkadaşlarıma bu ülkedeki Yahudi düşmanlığı hakkında biraz histerik davrandıklarını söylerim. Jeremy Corbyn'in İşçi Partisi lideri olduğu yıllarda da bunu söyledim. Hatta bunu ebeveynlerime bile söyledim. Yanılmışım. Belki de çoğu zaman yüzeyin altında tutuşmayı bekleyen bir şeyler sezmişlerdi.

Birleşik Krallık'ta 7 Ekim'den bu yana Yahudi düşmanı ırkçılığın katlanarak arttığı artık çok iyi belgelenmiş durumda. Community Security Trust'ın geçen hafta yayımladığı istatistikler, ilk kez Birleşik Krallık'taki tüm polis makamlarının Yahudi düşmanı olaylarla ilgili raporlara sahip olduğunu kaydetti. Toplamda, Yahudilere yönelik ırkçı olaylar 2023'te bir önceki yıla kıyasla yüzde 589 gibi şaşırtıcı bir oranda arttı.

Binyamin Netanyahu hakkında söyleyecek iyi bir şeyim yok ve şahsen söyleyebilecek bir Yahudi de tanımıyorum. Bir Britanya Yahudisi olarak bu siyasi pozisyonu belirtmek zorunda olmamalıyım ancak artık savaşla uzaktan yakından ilgili herhangi bir konuşmada gerekli bir niteleyici gibi geliyor. Ben ve tanıdığım herkes, Gazze ve İsrail'deki tüm masum insanların ölümünden büyük üzüntü duyuyoruz.

Yılda birkaç kez Facebook'a girmek dışında sosyal medyadan tamamen uzak dururdum. Bir süre önce bunun bana göre olmadığına karar verdim; 7 Ekim bunu değiştirdi. Birdenbire arkadaşlarımdan ve meslektaşlarımdan sosyal medyanın Yahudi düşmanlığında gözle görülür bir fırlayışa ev sahipliği yaptığını duymaya başladım. Sadece çevrimiçi olmasa da artık interneti Yahudi nefretiyle dolduran ve faillerin çoğunlukla cezasız kaldığı olaylar.

X/Twitter ve Instagram'ın lağım çukuruna baktığımda beni en çok rahatsız eden şeylerden biri, Holokost'a sık sık atıfta bulunulması ve Yahudi halkının neredeyse yok edilmesiyle Gazze'den gelen korkunç görüntüler arasında rahatça paralellik kurulması. Auschwitz'den görüntülerin Gazze'yle eşleştirilmesi, Davut Yıldızı'nın Gamalı Haç'a dönüştürülmesi ve Schindler'in Listesi (Schindler’s List) ya da İlgi Alanı'ndan (The Zone of Interest) kesitlerin günümüz görüntülerinin yanına yerleştirilmesi tipik örnekler.

Ama neden Holokost? İnsanların çektiği acılar hakkında bir noktaya değinmek istiyorsanız, ne yazık ki, eşdeğerlik kurabileceğiniz pek çok güçlü ve daha yeni imgeler var. Ancak asıl yaptığınız şey Yahudi yemlemekse bunlar o kadar da kullanışlı değil.

Nispeten yakın Yahudi tarihinde tek başına dehşet verici bir olay olan Holokost'u tersine çevirmek zalimce ve Yahudileri hedef alıyor, İsrail hükümetini değil. Uluslararası Holokost Anma İttifakı tarafından açık bir şekilde Yahudi düşmanı olarak tanımlanıyor ve Yahudilere saldırmak için Yahudi travmasını kullanıyor. Öldürülen Yahudilerin anısını aşağılıyor ve akademisyen Lesley Klaff'ın açıkladığı gibi Holokost'u "Yahudilere" yönelik ahlaki bir ders ve hatta ahlaki bir suçlama olarak sunuyor.

Holokost'u tersine çevirme, katı Yahudi düşmanlığını maskelemenin tehlikeli ve alaycı bir biçimi ve şu anda sosyal medyada insanların en iyi şu şekilde özetlenebilecek materyaller paylaştığı, uyum göstermesi kolay bir versiyonu var: 

Gördünüz mü? Kurbanlar faillere dönüştü.

Bu konuda öncülük edenler ne yaptıklarını çok iyi biliyor. Ancak bu materyalleri yeniden paylaşan pek çok kişi bunların yarattığı etkinin farkında bile olmayabilir ve bunu Filistinlilerle empati kurmak ya da İsrail hükümetinin politikalarını protesto etmek için yaptıklarını düşünebilir. Ancak bu Filistinlilere yardım etmez ve İsrail politikasını etkilemez, sadece Yahudilere zarar verir.

Hem çevrimiçi hem de fiziksel olarak meşru bir şekilde protesto etmenin sayısız yolu var. Ünlü bir Yahudi olduğu için Amy Winehouse'un heykelini hedef almak ve en ünlü Yahudi trajedisi olduğu için Holokost'a işaret etmek bu yollara dahil değil.

Teddy Leifer 5 kez Emmy ödülü kazanmış ve Akademi Ödülü'ne aday gösterilmiş bir belgesel yapımcısıdır 

Independent Türkçe


Guantanamo hapishanesinin kapatılması mümkün mü?

El Kaide ve Taliban mahkumlarının tutulduğu Guantanamo (New York Times)
El Kaide ve Taliban mahkumlarının tutulduğu Guantanamo (New York Times)
TT

Guantanamo hapishanesinin kapatılması mümkün mü?

El Kaide ve Taliban mahkumlarının tutulduğu Guantanamo (New York Times)
El Kaide ve Taliban mahkumlarının tutulduğu Guantanamo (New York Times)

ABD, yaklaşık 22 yıl önce, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından terörist olarak gördüğü kişileri tutmak için Küba'nın Guantanamo Körfezi'nde askeri bir hapishane kurdu. Guantanamo Körfezi'ndeki hapishane ve askeri komisyonların, başlangıçta terör şüphelilerinin herhangi bir kısıtlama olmadan tutuklanıp ve sorgulanabileceği ‘kanunsuz bir ada’ olması amaçlanmıştı. Bu durum, hapishaneyi adaletsizliğin, istismarın ve hukukun üstünlüğüne saygısızlığın sembolü olarak gören ABD dahilinde ve haricinde pek çok eleştiriye yol açtı.

sdcsdv
Guantanamo’daki son iki Afgan mahkumdan biri olan Molla Abduzzahir Sabir (soldan ikinci), 12 Şubat'ta Afganistan'ın Kabil Havaalanına vardı (EPA)

800'den 30'a

2002'de açıldığından bu yana Guantanamo hücrelerinden yaklaşık 800 erkek geçti. Birçoğu hukuka aykırı olarak gözaltına alınmanın yanı sıra işkenceye de maruz kaldı. Aralık 2013'te bu sayı yaklaşık 160'a düştü. 17 Ocak 2017'de ABD hükümeti, Guantanamo'da hala 41 tutuklunun bulunduğunu açıkladı. Mayıs 2018'de tutuklu Hazza ed-Derbi, Suudi Arabistan'a iade edildi. Mart 2022'de Muhammed Mani el-Kahtani Suudi Arabistan'a iade edildi. 2 Nisan 2022'de ABD, Sufyan Berhumi’yi Cezayir'e iade etti.

fergt
Guantanamo'daki Camp Delta çitleri (New York Times)

Tutukluların en yaşlısı olan Seyfullah Baraşa 29 Ekim 2022'de serbest bırakılarak yaklaşık 20 yıllık tutukluluğunun ardından ülkesi Pakistan'a gönderildi.

Şubat 2023'te Pakistanlı iki kardeş Abdurrahim Rabbani ve Muhammed Rabbani serbest bırakıldı. 8 Mart 2023'te ABD'li yetkililer, Suudi mühendis Gassan eş-Şarbi’nin 11 Eylül saldırılarına karıştığı şüphesiyle Guantanamo'da 21 yıl geçirdikten sonra serbest bırakıldığını ve Riyad'a sınır dışı edildiğini duyurdu.

ABD yetkilileri, şu anki tutuklu sayısının 31 olduğunu, bunlardan yalnızca ikisinin hüküm giydiğini açıkladı.

Resmi hükümet kayıtlarına göre, Guantanamo'daki tutuklu sayısının yüzde 29’unu Afganların, yüzde 19’unu Suudilerin, yüzde 15’ini Yemenlilerin, yüzde 9’unu Pakistanlıların, yüzde 3'ünü ise Cezayirlilerin ve diğer 50 milletin teşkil ettiği biliniyor.

drbfr
Seyfullah Baraşa (AP)

Art arda gelen hiçbir ABD başkanı, yönetimlerinin vaatlerine rağmen hapishaneyi kapatma konusunda adım atamadı. Buradaki tutuklulardan onlarcası ABD askeri ve ulusal güvenlik teşkilatları tarafından serbest bırakıldı. ABD eski Başkanı Barack Obama'nın buradaki şahıslardan bazılarını nakletme çabalarını artırmasına rağmen, geriye kalanların meseleleri çözülemedi. Zira hak ihlallerine son verecek, gözaltı merkezini kapatacak bir devlet birimi yok.

Demokratlar ile Cumhuriyetçiler arasındaki anlaşmazlıklar

Ocak ayında 100'e yakın insan hakları örgütünden oluşan bir grup, Başkan Joe Biden'a, gözaltı merkezinin kalıcı olarak kapatılması çağrısında bulunan bir mektup gönderdi. Gözaltı merkezinin kapatılmasının gerekliliği konusunda Demokratlar ve Cumhuriyetçiler arasındaki görüş farklılığına değinildi.

Guantanamo'nun kapatılmasına karşı direnişe genellikle Cumhuriyetçiler öncülük ediyordu. Ancak 11 Eylül duruşmalarının ertelenmesi, iki tarafın görüşleri arasındaki anlaşmazlığı ortadan kaldırsa da Biden yönetimi bu davanın kapatılmasına öncelik vermedi.

Bazıları bu durumun büyük ölçüde cesaret eksikliğinden, tüm yönetimler arasındaki öncelik eksikliğinden kaynaklandığını söylüyor. Geçtiğimiz yıl Biden yönetimi, ABD hükümetinin güvenlik kurumlarının oybirliğiyle bu kişilerin serbest bırakılmasına karar vermesi ve tutukluluk sürelerinin devamına gerek kalmaması üzerine toplam 11 tutukluyu transfer etti. Çoğu hakkında nakil kararı yıllar önce verilmiş, ancak transferler durdurulmuştu.

Müebbet hükümlüler

ABD hükümetinin iddia ettiğine göre, geri kalanların nakledilmesinde yaşanan aksaklıklar, serbest bırakılmasına onay verilen bu şahısların bir kısmını kabul etmeye hazır tek bir ülke bulunamamasından kaynaklanıyor. Bu mazeretin yetersiz olduğu yönündeki eleştiride bulunanlar, üst düzey yetkilileri bunu bilinçli olarak yapmakla suçluyor. Nitekim Guantanamo'da mahkumların hala acı çektiği anlaşılıyor.

Birleşmiş Milletler (BM) müfettişlerine göre tutuklular, insanlık dışı muameleyle karşı karşıya kalmaya devam ediyor. Çoğu zaman bu mahkumlar, serbest bırakılmalarına izin verilene dek süresiz olarak alıkonulan kişiler anlamına gelen ‘müebbet hükümlüler’ olarak tanımlanıyor. Ancak yönetim onların nakledileceği ülkeleri bulmaya çalıştığı için tutuklu kalıyorlar.

Bu mahkumların dosyalarının kapatılmasına neden olan 11 Eylül davalarındaki gecikme ışığında, sanıkları müebbet hapis cezasına karşılık suçu kabul etmeye ikna etmek amacıyla uzlaşmaya varılması yönünde görüşmeler yapıldı. Bu, onların sıradan mahkumlara dönüşmelerinin ve Amerikan yasalarının güvence altına aldığı meşru haklarını elde etmelerinin önünü açabilirdi. Ancak Biden yönetimi geçtiğimiz yaz anlaşmanın önerilen şartlarından bazılarını reddederek bu süreci engelledi. Bu ceza davası ABD tarihindeki en önemli dava olarak görülse de ülke için olumsuz izlenim yaratmaya devam ediyor. Art arda gelen üç başkanın hapishaneyi kapatmaya karar vermediği göz önüne alındığında, bu duruşmaların yapılması ihtimali hala çok uzak.


Mısır, İsrail'le yaşanan gerilimin ortasında Ekim Savaşı belgelerini yayınladı

13 Ekim 1973'te Süveyş Kanalı'nın doğusundaki Bar Lev Hattı üzerine Mısır bayrağı diken Mısırlı subay ve askerler. (AP)
13 Ekim 1973'te Süveyş Kanalı'nın doğusundaki Bar Lev Hattı üzerine Mısır bayrağı diken Mısırlı subay ve askerler. (AP)
TT

Mısır, İsrail'le yaşanan gerilimin ortasında Ekim Savaşı belgelerini yayınladı

13 Ekim 1973'te Süveyş Kanalı'nın doğusundaki Bar Lev Hattı üzerine Mısır bayrağı diken Mısırlı subay ve askerler. (AP)
13 Ekim 1973'te Süveyş Kanalı'nın doğusundaki Bar Lev Hattı üzerine Mısır bayrağı diken Mısırlı subay ve askerler. (AP)

Amr İmam

Mısır Savunma Bakanlığı, içinde bulunduğumuz Şubat ayının başında 1973'ten bu yana ilk kez Ekim Savaşı'nın dosya ve belgelerini yayınlayarak Mısır ordusunun Mısır topraklarını savunma yeteneğini yakından incelemeye aldı.

Söz konusu dosyaların gizliliğinin kaldırılması, Gazze'deki mevcut savaşın arka planında İsrail ile ilişkilerin aşırı gergin olduğu ve İsrail ordusunun şu anda kuzey ve orta Gazze Şeridi'nden yerinden edilmiş yaklaşık 1,4 milyon Filistinlinin de bulunduğu güney Gazze Şeridi'ndeki Refah şehrini işgal etmeyi planladığı bir döneme denk geldi.

Belgeler, Mısır ordusunun savaştaki çeşitli muharebe planlarına ve Mısır kuvvetlerinin bazı operasyonel risklerle başa çıkmadaki başarısına ilişkin nadir bilgiler içeriyor. İsrail'in 16 Ekim 1973'te Süveyş Kanalı'ndaki İsmailiye'de Mısır ordusunun 2’nci ve 3’üncü Saha Kolordusu arasındaki boşluğu kullanarak başlattığı el-Ğazel Harekâtı olarak bilinen operasyon da buna dahildir.

Belgelerde ayrıca, Mısır ordusunun 1967'de İsrail'in işgal ettiği Sina'yı geri almak için mücadele ettiği, bölgesel siyasi koşullarda sismik değişimlere ve bölgesel düzende büyük değişikliklere neden olan savaş sırasında Arap ülkelerinin Mısır'a sağladığı destek de vurgulanıyor.

Söz konusu belgeler benzersizliğini, çoğunun Sina'yı özgürleştirme yolunda İsrail işgal ordusuna karşı çeşitli savaşlarda Mısır kuvvetlerine liderlik eden subaylar tarafından el yazısıyla yazılmış olmasından alıyor.

Yayınlanan belgelerin yaklaşık yüzde 40'ı savaş sırasında Mısır ordusu komutanları tarafından el yazısıyla yazılmış.

50 yıl sonra

Ekim 1973'te İsrail'e karşı yürütülen savaşa kadar uzanan binlerce orijinal dosyanın gizliliğinin kaldırılmasının, geçtiğimiz yılın Ekim ayında savaşın 50’nci yıldönümüne denk getirilmesi planlanıyordu.

Mısır Savunma Bakanlığı, belgelerin yayına hazırlanması amacıyla incelenmeleri üzere geçtiğimiz Ağustos ayında gazilerden oluşan bir komite kurdu.

Gazilerin dosyalar üzerindeki incelemelerini Ekim ayına kadar bitirmeleri gerekiyordu. Komite üyelerinden birine göre, söz konusu komitenin misyonu, incelenmek üzere masadaki binlerce belgenin, Mısır Savunma Bakanlığı'nın internet sitesinde yayınlanmadan önce Mısır ordusu hakkında herhangi bir gizli veya hassas bilgi içermediğinden emin olmaktı.

Ekim Savaşı gazisi ve komite üyesi Tümgeneral Nasır Salim, Al Majalla'ya şunları söyledi: “Dosyaları inceleme görevi hiç de kolay olmadı. Çünkü orduyla ilgili herhangi bir hassas bilgiyi yayınlamadığımızdan emin olmak için her belgeyi ayrı ayrı incelemek zorunda kaldık. Önümüzdeki dosyaların miktarı her anlamda bir zorluk teşkil ediyordu.”

Mısır Savunma Bakanlığı belgeleri internet sitesinde ‘Ekim Savaşı Belgeleri: Savaşın Sırları - Stratejik ve Askeri Planlama’ başlığı altında yayınladı.

fdvdvf
Fotoğraf: Majalla

Yayınlanan belgelerin yaklaşık yüzde 40'ı savaş sırasında Mısır ordusu komutanları tarafından el yazısıyla yazılmıştı.

Belgeler, Mısır ordusunun, Mısırlıların Süveyş Kanalı’nı geçip Sina'ya girmesini engellemek için İsrail tarafından Süveyş Kanalı'nın doğu yakası boyunca inşa edilen Bar Lev Hattı’nı yok etmesi de dahil olmak üzere, savaştaki önemli dönüm noktalarını kapsıyor.

Belgelerden biri 22 Nisan 1973 tarihli ve Deniz Harekât Şefi’ne hitaben yazılmış. Söz konusu belge, Süveyş Körfezi'nin doğu yakasında Granit 2 Operasyonu olarak bilinen operasyonda savaşan birliklere gerekli korumanın sağlanması yönündeki önceki talebe atıfta bulunuyor.

Başka bir belgede, ordu güçlerinin el-Ğazel Harekâtı’na yanıt olarak 26 Ekim 1973'te başlattığı saldırı olan Çin Çiftliği Savaşı'ndan bahsediliyor. Belgelerde ayrıca onlarca harita, yüzlerce mektup ve Mısır ordusunun çeşitli liderleri ve subayları arasındaki iletişimlerin kopyaları da yer alıyor. Belgeler, Ekim Savaşı öncesi ve sırasında Mısır ve Suriye orduları arasındaki koordinasyon da dahil olmak üzere, savaş sırasında geniş bir yelpazedeki gelişmeleri tüm ayrıntılarıyla kapsıyor.

Mısır, İsrail'le barış anlaşması imzalayan ilk Arap ülkesi oldu. Bu, Arap-İsrail çatışmasının odak noktası olmaya devam ettiği bir bölgede açık bir gelişmedir.

Geniş kapsamlı saldırı

Sina'yı İsrail işgalinden kurtarmaya yönelik 1973 saldırısının Mısır, bölge ve Arap-İsrail çatışması üzerinde büyük etkisi oldu. Mısırlıların saldırıyı başlatmadan önce kullandıkları aldatmacanın büyüklüğü göz önüne alındığında, saldırı İsrailliler için bir sürprizdi.

Mısır ordu liderliği, Yahudilikte yılın en kutsal günü olan Yom Kippur'da İsrail ordusunun işgal altındaki Sina'daki mevzilerine bir dizi sürpriz hava saldırısı gerçekleştirdi.

Bu aynı zamanda Mısırlıların oruç tuttuğu ve savaşma ihtimalinin en düşük olduğu Ramazan Ayı’ydı. Mısırlılar ayrıca güpegündüz saldırıyı tercih etti ve bu da İsrail kuvvetlerinin kafasını tamamen karıştırdı. Mısır ordusunun saldırının ilk saatlerinde elde ettiği zaferler, İsraillileri ABD'nin yardımına koşmaya yöneltti.

dsvedf
Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat (solda), İsrail Başbakanı Menahem Begin (sağda) ve ABD Başkanı Jimmy Carter (ortada), 17 Eylül 1978'de Beyaz Saray'ın Doğu Salonu’nda düzenlenen basın toplantısının ardından el sıkışırken. (AP)

Birkaç gün süren çatışmalar, İsrail kuvvetlerinin Sina'nın çoğundan çekilmesine ve sonraki yıllarda ABD'nin aracılık ettiği barış çabalarına yol açtı. Bu çabalar 1978'de Camp David Anlaşmaları’nın ve 1979'da Mısır-İsrail Barış Antlaşması'nın imzalanmasını sağladı.

Mısır, İsrail'le barış anlaşması imzalayan ilk Arap ülkesi oldu. Bu, Arap-İsrail çatışmasının odak noktası olmaya devam ettiği bir bölgede açık bir gelişmedir.

Bazı Araplar, Mısır ile İsrail arasındaki barış anlaşmasının, özellikle de anlaşmanın Mısır'ı tarafsız hale getirmesi ve topraklarını kurtarmak için mücadele eden Filistinlileri, Suriyelileri ve Lübnanlıları kritik bir durumda bırakması nedeniyle, Arapların daha sonraki tüm yenilgilerinin nedeni olduğuna inanıyordu. Aynı zamanda Mısır'ın savaştaki zaferi uluslararası toplumu şaşırttı ve dünyanın her yerindeki Arapları cesaretlendirdi.

İsrail'in askeri üstünlüğüne ilişkin iddialar yalanlandı. Mısır'ın zaferine eşlik eden şokun kökeni, Mısırlıların sahip olduğu teçhizat ile İsraillilerin sahip olduğu teçhizat arasındaki büyük uçurumdan kaynaklanıyordu. Mısır Cumhurbaşkanı Abdulfettah Sisi, Ekim 2018'de bu farkı eski bir SEAT ile son model bir Mercedes arasındaki yarış olarak tanımladı.

Eski Mısır Dışişleri Bakan Yardımcısı Cemal Beyumi: Belgeler, Mısır'ın kendi topraklarını savunma yeteneğini vurguluyor.

Dezenformasyon planları

Mısır Savunma Bakanlığı tarafından yayınlanan dosyalar, Mısır'ın modern tarihinin en önemli olaylarından birini belgelemesi açısından önem taşıyor.

Gaziler, söz konusu belgelerin, Mısır'ın zaferini küçümsemeyi ve İsrail ordusunun savaş sırasındaki performansını abartmayı amaçlayan İsrail propagandasını da çürüttüğünü söylüyor.

Salim şunları söyledi: “Bu belgeler, İsrail'in savaşla ilgili ortaya attığı ve savaşan kişilerin yazdığı birçok iddiayı çürütüyor. Bu, savaşa ilişkin olayları yalan söylemeden ve abartmadan perspektife oturtmak açısından çok önemli.”

İsrail'in savaşla ilgili açıklamalarının çoğu, Mısır'ın bu savaştaki başarılarını küçümsemekte, bazen Mısırlıların 6 Ekim'deki ilk saldırıları dışında önemli bir zafer elde edemediklerini iddia etmektedir. İsrail propagandası, Mısır ordusu için her zaman aşağılayıcı bir yenilgi olarak tanımladığı el-Ğazal Harekâtı’na da odaklanıyor.

vvvdffdv
Kahire'deki 6 Ekim Savaş Panoraması Müzesi'ni ziyaret eden bir çocuk, 1 Ekim 2023. (AFP)

Ancak yakın zamanda gizliliği kaldırılan bu belgeler, aynı harekâtın tamamen farklı bir anlatımını sunuyor. Belgeler aynı zamanda Mısır ordusunun, İsrail operasyonunu sabote etmek için yaptığı çeşitli savaşlara da ışık tutuyor.

Kritik zamanlama

Belgelerin yayınlanması, İsrail'in Mısır sınırından sadece birkaç kilometre uzaktaki güney Gazze'yi işgal etmeyi planladığı ve bu sebeple Mısır ile İsrail arasında yoğun gerilim olduğu bir dönemde gerçekleşti.

İsrail'in işgal planları, Kahire’nin Filistinli mültecilerin Mısır'a doğru beklenen göçüne ilişkin korkuları ışığında büyük endişeyle karşılanıyor. Kahire, İsrail'in Refah'ı işgalinin Mısır'ın güvenliğine tehdit oluşturacağı konusunda Tel Aviv’i uyardı.

vdvbdf
Mısır'ın Gazze sınırı yakınında büyük bir beton duvar inşa ediliyor. (Reuters)

Mısır, Filistin kıyı yerleşim bölgesinde yaşayanların Sina'ya akın etmesini önlemek için Gazze ile olan sınırını güçlendiriyor. Ancak, İsrail'in Gazze'nin güneyindeki saldırılarından canlarını kurtaran yüzbinlerce Filistinlinin sınıra hücum etmesi halinde, şu anda sınırda alarma geçen Mısır güçlerinin ellerinin kollarının bağlanacağı yönünde korkular var.

Mısır, Gazzeli Filistinlilerin Sina'ya girdikten sonra kalıcı bir varlık oluşturabileceklerinden korkuyor. Kahire'deki gözlemcilerin söylediklerine göre bu durum, akılları Mısır Savunma Bakanlığı'nın yakın zamanda sunduğu belgelerin önemine yöneltiyor. Gözlemciler ayrıca, söz konusu belgelerin herkese Mısır'ın kendi topraklarına yönelik tehditleri uzak tutma konusunda fazlasıyla yetenekli olduğunu hatırlattığını ifade ediyor.

Al Majalla'ye konuşan eski Mısır Dışişleri Bakan Yardımcısı Cemal Beyumi şu ifadeleri kullandı: “Belgeler, Mısır'ın kendi topraklarını savunma yeteneğini vurguluyor. Bu, şu anda son teknoloji silahlara sahip olan Mısır ordusunun, Mısır sınırlarını savunmaya hazır olduğunun güvencesini veriyor.”

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.