Para ve politika “Rothschild ailesi” adlı efsanede bir araya gelince

Avrupa'nın altın çağına katkıda bulunan Rothschild ailesinin uzantıları başka ülkelere ve kıtalara yayılırken ailenin etrafı komplo teorileriyle dolu hikayelerle ve söylentilerle örüldü

Rothschild ailesinin ataları (AnaBritannica Ansiklopedisi)
Rothschild ailesinin ataları (AnaBritannica Ansiklopedisi)
TT

Para ve politika “Rothschild ailesi” adlı efsanede bir araya gelince

Rothschild ailesinin ataları (AnaBritannica Ansiklopedisi)
Rothschild ailesinin ataları (AnaBritannica Ansiklopedisi)

Rothschild ailesi, özellikle bu ismin 18’inci yüzyılın ortalarından itibaren Avrupa'daki mali piyasalar ve bankacılıkla köklü bağlantılara sahip olması nedeniyle son üç yüzyıldır Avrupa’nın​​ en önemli aileleri arasında yer alıyor.

Peki, bu ailenin geçmişini, tüm tarihi gerçekleriyle ve bazılarının kendilerine bir efsane olarak dayatıldığına inandığı propaganda iddialarıyla yeniden okunmasını gerektiren sebep neydi?

Elbette ünlü Rothschild bankacılık ailesinin bir üyesi olan İngiliz iş adamı Baron Jacob Rothschild'in 87 yaşında ölmesiydi. Bu ölüm, hikâyenin boyutlarını insanlara bir kez daha hatırlattı.

Başarılı bir kariyeri olan Baron Jacob, ilk kez 1963 yılında ailenin yatırım bankası NM Rothschild & Sons'da işe başladı. Ardından İngiltere merkezli The Guardian gazetesinin aktardığına göre 1980 yılında finansçı Sir Mark Weinberg ile birlikte (şu an St. James's Place adıyla bilinen) J Rothschild Assurance Group adlı kendi finans zincirini kurdu.

Fertleri dünyanın dört bir yanına dağılmış halde olan ve insanları meşgul eden bu ailenin adı anıldığında, özellikle gerçeklerin yalanlarla karıştırıldığı modern dönem bilgi bombardımanı nedeniyle bir tür entelektüel inceleme yapılması gerekiyor.

Öyleyse nereden başlamalı?

Rothschild hanedanının kurucusu Mayer Amschel Rothschild

Okuyucuların gözüne ilk çarpan ‘Rothschild’ ismidir. Rothschild kelimesi, ‘kırmızı kalkan’ (Roth-child) anlamına gelen iki kelimenin birleşiminden türemiştir. Kırmızı kalkan,18’inci yüzyılın ortalarında Frankfurt'taki bir Yahudi mahallesinde yaşayan ailenin evinin kapısında asılı bir tabela iken daha sonraları ailenin simgesi haline gelmiştir.

devdefv
Baron Jacob Rothschild (AP)

Ailenin kurucusu Mayer Amschel (Rothschild), Roth-child ifadesini ailesinin soyadı, kırmızı kalkanı da değerlerinin bir simgesi olarak benimsedi. Bronzdan yapılma kırmızı kalkan simgesinin ortasında beş oğlunu simgeleyen beş ok taşıyan bir kol bulunur. Alt kısımda ise ailenin son üç yüzyıldır temel değerleri olarak gördüğü ‘birlik, çalışkanlık ve dürüstlük’ sözcükleri yer alır.

Bankacı olan Mayer Amschel Rothschild, 18’inci yüzyılda başarı üstüne başarı elde ederek Rothschildleri küresel alanda faaliyet gösteren bir bankacı aile haline getirdi. Daha sonra servetini Londra, Paris, Frankfurt, Viyana ve Napoli gibi Avrupa'nın büyük metropollerinde ticari faaliyetlerde bulunan beş oğluna miras bıraktı. Bu da ailenin, hayatın can damarı olan para aracılığıyla her zaman varlığını koruyan ve aktif olan güçlü bir mali ağa sahip olduğunu gösteriyor.

Para, ailenin (başta Almanya olmak üzere) Kutsal Roma İmparatorluğu'nda ve ‘üzerinde güneş batmayan imparatorluk’ Birleşik Krallık'ta soylu aileler arasında yer almasının önün açtı.

Rothschild ailesi 19’uncu yüzyılda, hem dünyadaki hem de modern dünya tarihindeki en büyük özel servete sahipti.

Bu servet, 20’nci yüzyıla gelindiğinde özellikle nesilden nesle geçerek, çocuklar ve torunlar arasında paylaştırıldıktan sonra azalmaya başladı. Her ne kadar hepsi bir süre aynı alanlarda yani finans ve bankacılık alanlarında faaliyet göstermeye devam etseler de daha sonra emlak, madencilik, enerji, tarım ve şarapçılık alanlarına da yönelmeye başladılar.

Rothschildler, siyasi ve sivil rollerini yerine getirmekten de hiç kaçınmayıp ABD’de, Avrupa'da ve dünyanın diğer ülkelerinde hayatları boyunca belirgin izler bıraktılar.

Ancak burada sorulması gereken en önemli sorulardan biri şu:

“Rothschild ailesine yöneltilen ve yöneltilmeye devam eden suçlamaların başlıca ve doğrudan sebebi Mayer Rothschild'in (1744-1812) yaşadığı ve çalıştığı dönemde Avrupa'daki antisemitizm miydi?

Aile kurucusunun mali zekasıyla erken dönemde atılan temeller

Rothschild ailesinin tarihiyle Avrupa'daki Yahudi varlığı arasındaki bağ neredeyse hiç kopmamıştır. Aile, başta ‘Engizisyon mahkemeleri’ olmak üzere tarihteki bir olay nedeniyle büyük hayati zorluklarla karşı karşıya kalmıştır. Bu yüzden Avrupa’daki ​​Yahudi ailelerin çoğu, herhangi bir Avrupalı kralın istediği anda kendilerinden alabileceği topraklar ve gayrimenkuller edinmek yerine, para ve bankacılık sektörü gibi hızlı gelişen alanlara yöneldiler.

Ailenin kurucusu Mayer A. Rothschild, ölmeden önce aileyi çok zekice bir finansal yöntemle organize etti. İmkanları açısından bazı Avrupa ülkelerini geride bırakan, eşi ve benzeri görülmemiş bir mali ağın temellerini attığı söylenebilir.

Mayer A. Rothschild, çocuklarını ve torunlarını Avrupa’nın beş ülkesine (İngiltere, Fransa, İtalya, Almanya ve Avusturya) gönderdi ve onlara, o dönem dünyanın en önemli ülkelerinde çalışmak üzere görevler verdi.

Söz konusu ülkelere yerleşen ailenin her kolu için bir finans kurumu kurmaya ve aralarında yakın bir bağ oluşturmaya çalışan Mayer A. Rothschild, bu kurumlar arasında yüksek hızda bilgi alışverişine ve uzmanlık aktarımına olanak tanıyan, maksimum düzeyde fayda ve kâr elde edilmesini sağlayan kurallar getirdi.

Mayer A. Rothschild’in ailesinin finans alanındaki nüfuzunun haritası, Almanya'yı oğlu Amschel’e, Avusturya'yı oğlu Salomon'a, Birleşik Krallığı oğlu Nathan'a ve Fransa'yı oğlu James'e teslim ettikten sonra ortaya çıktı.

Burada üzerinde durup derin düşünmeyi gerektiren ilginç nokta ise Mayer A. Rothschild’in o dönem henüz devlet olarak ilan edilmemiş olan Vatikan Şehri'ne olan yoğun ilgisidir. Son derece zeki bir adam olan Mayer A. Rothschild, ‘Katolik Kilisesi’nin başta Avrupa kıtasının tüm ülkeleri olmak üzere dünya genelinde de önemli ve etkili bir rol oynadığını kavramıştı. Bundan dolayı o dönemde Vatikan'da gelişmiş finans merkezleri olmamasına rağmen oğlu Karl'ı oraya yerleştirdi.

Mayer A. Rothschild’in zekası, ailesinin coğrafi ve demografik dağılımı ve kollarının dünya geneline yayılmalarıyla sınırlı değildi. Mayer A. Rothschild, ailenin bütünlüğünü ve devamlılığını sağlayan kırmızı çizgiler çizerek ‘ailenin soy saflığını’ da koruma altına almıştı. Bunun için beş oğlu arasındaki ilişkileri, evliliklerinden başlayarak çeşitli düzeyler belirledi. Zamanla ailenin genişleyeceğini ve torunların daha sonra aile dışından evlenmeyi tercih edeceğini tahmin ettiğinden seçecekleri eşlerin zengin ve statü sahibi Yahudi ailelerden olması gerektiğini şart koştu. Böylece ailenin Avrupa kıtasındaki nüfuzu güçlenecekti.

dscvdev
Ailenin şu anki baronu Nathaniel Rothschild'in arması (Sosyal medya siteleri)

Fakat Rothschild ailesinin sadece barış zamanlarında değil, savaş zamanlarında da oynadıkları önemli ve hayati rol, ailenin hikayesindeki en ilginç sorudur. Nasıl oldu da finans ve bankacılık ağlarını, başta Birleşik Krallık olmak üzere bazı ülkelerin komşularıyla, özellikle de Fransa ile olan savaşlarında yardım ve destek için kullanabildiler?

Nathan Rothschild ve Birleşik Krallığa savaşlarında verdiği destek

Metinde Rothschild ailesinin Fransa ile olan savaşları sırasında Birleşik Krallığı destekleyen rolünden bahsedilmesi gerekiyor. Zira 1803-1815 yılları arasındaki dönemde gücün nasıl elde edildiğine dair kapsamlı detaylar söz konusu.

Nathan Rothschild, Rothschild ailesinin Birleşik Krallık’taki planlarının ve işlerinin başındaki isimdi. Artık herkes ailenin başta külçe altın olmak üzere büyük bir servet biriktirdiğini biliyor.

Nathan Rothschild'in Birleşik Krallık ordularının, özellikle de ünlü İngiliz General Mareşal Arthur Wellesley komutasındaki orduların donatılmasında nasıl önemli bir rol oynadığı tarihi belgelerde yer alıyor. Nathan Rothschild, Birleşik Krallığın müttefiklerine mali destek sağlamanın yanı sıra, külçe altın sevkiyatlarını organize ederek savaş giderlerinin finansmanında da etkili ve önemli bir rol oynadı. Rakamlardan bahsetmişken, Nathan Rothschild, Birleşik Krallığın müttefiklerine bugün yaklaşık bir milyar ABD doları değerinde olan yaklaşık 9,8 milyon İngiliz Sterlini sağladı.

Avrupa, o dönem iç savaşlar ile uluslararası savaşlar arasında kalan ve 1648 yılında Vestfalya Barış Antlaşması imzalanana kadar durmayan Otuz Yıl Savaşları'nın neden olduğu acıları yaşıyordu.

Rothschild ailesi, Avrupa’ya hakim olan bu atmosferden nasıl yararlanacağını biliyordu ve savaşların yaşandığı kıtada altın sevkiyatı için casuslardan bir ağ oluşturdu.

Ailenin kurucusu Mayer A. Rothschild’in ustaca planı yavaş yavaş meyve vermeye başlamış gibi görünüyordu. Siyasi ve askeri açıdan Avrupa başkentlerinde ve gelişmiş merkezlerde görevlendirilen kardeşlerin dördü, Birleşik Krallık’taki kardeşleri Nathan'a önemli haberleri ve çok gizli bilgileri sağlıyorlardı. Nathan'a özellikle piyasalarda avantaj sağlayacak ve Rothschild'lerin evini İngiliz hükümeti için daha da değerli bir yer haline getirecek finansal haberleri ve gizli bilgileri aktarıyorlardı.

Nathan ve kardeşlerinin özellikle General Arthur Wellesley'in eliyle Fransa İmparatoru Napolyon'un mutlak yenilgisiyle sonuçlanan Waterloo Muharebesi sırasında Birleşik Krallığın savaşan ordularının tam kalbinde gözleri ve kulakları olduğuna şüphe yok.

Nathan askeri bilgileri önemli mali çıkarlara nasıl dönüştüreceğini iyi biliyordu. Waterloo Muharebesi zaferinden sonra hemen Birleşik Krallığın ihraç ettiği devlet tahvillerini satın aldı ve iki yıl bekledi. Bu bekleyişin ardından 1917 yılında tahvilleri yüzde 40 kârla sattı.

Nathan, olağanüstü bir mali zekaya sahipti. Devlet tahvilleriyle ilgili anlaşma, o dönem için çok yüksek bir fiyat olduğundan finans tarihindeki en cesur anlaşma olarak nitelendirildi. Rothschild ailesinin elindeki mali güç göz önüne alındığında elde edilen bu kâr, yine o dönem için çok büyük bir miktardı.

Rothschild ailesinin Mayer A. Rothschild’in torunları aracılığıyla nesiller boyu devam eden faaliyetleri, ‘yaşlı kıtayla’ (Avrupa kıtası) sınırlı kapmayıp ötesine uzandı.

Bu kadar da değil. Nathan'ın ölümünden sonra ailenin baronluğu en büyük oğlu Lionel Nathan Rothschild’e geçti. Lionel, ailenin İngiliz başkentindeki hisselerinin yönetimini devraldı.

İngiliz Avam Kamarası’nın ilk Yahudi üyesi olan Lionel, Kırım Savaşı'nın giderlerinin finansmanı için 16 milyon sterlin değerinde bir kredinin ayarlanması da dahil olmak üzere önemli mali işlerde yer aldı.

Lionel ayrıca Birleşik Krallık Başbakanı Benjamin Disraeli'ye (1804-1881) 1875 yılında Mısır'ın Süveyş Kanalı hisselerinden pay satın alması için gerekli mali desteği sağladı. Bu işlem, Birleşik Krallık Hazinesi'nden uzakta, tam bir gizlilik içinde yürütüldü ve tamamlanana kadar İngiliz Avam Kamarası’na bu konuda bilgi verilmedi.

Lionel N. Rothschild, aynı zamanda Mısır Valisi (Hidivi) İsmail Paşa’ya ve o dönemde devasa borçları olan Mısır’ın ileri gelenlerine bol miktarda kredi sağladı.

Lionel N. Rothschild ailenin bu iki ülkedeki kollarıyla iş birliği yaparak, Mısır'dan Fransa ve Avusturya'ya,uzanan demiryolları döşenmesi için başlatılan çalışmalara katıldı.

Bu projeleri, ailenin demiryolları projeleri başlatan ilk ülke olan Birleşik Krallık’taki kollarının uzmanlık ve deneyim alışverişini yansıtan öneminin ve başarısının boyutunu anladıktan sonra başlatan Lionel N. Rothschild, kendi adını taşıyan vakıf aracılığıyla İngiliz asıllı Güney Afrikalı politikacı ve kaşif Cecil John Rhodes'un Güney Afrika'da büyük bir elmas üretim ve ticaret imparatorluğu kurma çabalarını da finanse etti.

fervbfr
James Mayer de Rothschild tarafından yaptırılan ressam Eugène Lamy'ye yaptırılan ‘Le Grand Hall du château de Ferrières’ (Ferrières Kalesi'nin Büyük Salonu) adlı malikanesinin suluboya tablosu (Christie's)

Rothschild ailesi ve İsrail Devleti'nin kuruluşuna verdiği destek

Peki, Rothschild ailesinin İsrail Devleti'nin kuruluşunda herhangi bir rolü var mı?

Bu soruya cevap verebilmek için derinlemesine bir araştırma yapmanın yanında çok fazla nesnellik ve güvenilirliğe ihtiyaç var. Çünkü bunu yapmaya kalktığımızda adeta tersten okumaya benzeyen ilginç gerçeklerle karşı karşıya kalıyoruz.

Rothschild ailesi, 19’uncu yüzyılın sonlarında hepsi olmasa da genel olarak Avrupa ülkelerinin çoğuna ve özelde Birleşik Krallığı benimseyen diğer zengin Yahudi aileler gibi Siyonizm'in politik kurucusu Theodor Herzl’in Filistin topraklarında Yahudiler için bir ulus devlet kurma önerisini reddediyor gibi görünüyordu, ama neden?

Söz konusu aileler, bu fikrin sadakat açısından yol açabileceklerine dair bir endişe taşıyorlardı. Bu fikir, o dönem için toplumsal duruşlarını ve elbette mali durumlarını tehdit ediyordu. Mesele, Rothschild ailesinin, Herzl'in fikrine ve çağrısına karşı çıkan ve o dönemde ‘İngiliz-Yahudi Birliği’ adlı bir örgüt kurulmasına katkıda bulunduğu noktaya kadar geldi.

Rothschild ailesi bu tutumunu uzun süre devam ettirdi mi?

Tarih, bir tutumun daha sonra değiştiğini ortaya koymuştur. Bu tutum değişikliğinin arkasında, Filistin topraklarında bir Yahudi devleti kurulmasının Birleşik Krallık İmparatorluğu'nun çıkarlarına hizmet ettiği şeklinde daha geniş ve kapsamlı bir anlayış yatıyordu. Beklenen bu durumu destekleyen de Doğu Avrupa’da yaşayan ​​Yahudilerin Filistin'e göçünü İngiltere ve Batı Avrupa'dan uzaklaştıracak pratik bir çözüm olarak sunulması oldu.

Tarihi veriler, ailenin Birleşik Krallık’taki kolunun baronu ve oradaki Yahudi cemaatinin lideri Lionel Rothschild’in (1868-1937) kendisini İsrail'in ilk Cumhurbaşkanı Chaim Weizmann'a ve Polonyalı Yahudi gazeteci ve yazar Nahum Sokolow'a yakın hissettiğini ve bu iki ismin, Lionel Rothschild’i Yahudilerin Filistin topraklarında bir Yahudi devleti kurmaları için Birleşik Krallık hükümetinden yardım istemeye ikna edebildiklerini ortaya koyuyor.

Bu konuda hiç tereddüt etmeyen Lionel Rothschild, Balfour Deklarasyonu’nun yayımlanması ve Birinci Dünya Savaşı sırasında İngiliz Ordusu içinde ‘Yahudi Lejyonu’ adlı bir birlik kurulması için çaba sarf etti.

Ardından ailenin Fransa'daki kolunun lideri olan Edmond Rothschild (1845-1934), Yahudilerin Filistin'e göçünün finanse edilmesinde ve göç sırasında güvenliklerinin sağlanmasında rol oynadı. Daha sonra kendi adını taşıyan ve 1967 yılında İsrail ile Dayanışma Komitesi'nin başkanlığını üstlenen torunu, 1950'li ve 1960'lı yıllarda İsrail'e büyük yatırımlarda bulundu.

Komplo teorisiyle hedef alınan Rothschild ailesi

Rothschild ailesi geçmişte komplo teorileriyle hiç kandırıldı mı?

Komplo teorileri, meseleleri ve gerçekleri güç ve nüfuz sahiplerinin ‘entrikalarına’ indirgeyen ve bu karmaşık gerçeklerin basit ve yüzeysel bir anlatısını aktaran sahte hikayelerdir. Bu hikayelerle nüfuz sahiplerinin olayların gidişatını etkiledikleri, dünyadaki önemli gerçeklerin bir kısmının ya da tamamının onların isteklerine göre değiştirdikleri, modern dünyamızda olup biteni kontrol ettikleri iddia edilir.

Bu teoriler iki yönlü olarak birbirini destekliyor. Bunlardan birincisi yukarıdan aşağı yönlü olarak Rothschild ailesinin kurucusu Mayer A. Rothschild’in eleştiri oklarının hedefi olduğunu ve Avrupa kıtasının imkanlarını mali olarak manipüle ettiğine dair hikayeler anlatıldığını görüyoruz. İkincisi ise aşağıdan yukarı yönlü olarak Mayer A. Rothschild’in modern çağda yaşayan torunları aracılığıyla ailenin ve çeşitli kollarının şikayet ettiği konunun da bu olduğunu görüyoruz.

Belki de Rothschild ailesini inceleyen biri, 300 yıl öncesinden bugüne aileyle ilgili anlatılan çeşitli hikayeler arasında radikal bir ilişki olduğunu görecektir.

Avrupalılar, 19’uncu yüzyılda birçok sanatsal çizimi biliyordu. Bu da Mayer A. Rothschild ve ailesinin imajını çarpıtmaya katkıda bulundu. Belki de o dönem Avrupa'da hüküm süren ve İkinci Dünya Savaşı'nın sonuna, Nazilerin Yahudi soykırımı nedeniyle tüm kıta vicdan azabı çekene kadar da sürmeye devam eden antisemitizm (Yahudi karşıtlığı) buna yardımcı olmuştu.

Ailenin halen kötü şöhretle anılmaya devam etmesinin belki de en ilginç kavşaklarından biri, Kovid-19 salgınının ortaya çıktığı dönemde ailenin virüsle ilişkilendirilmesi, virüsün yayılmadan yıllar önce ortaya çıkacağını bildiği ve aşı üreten şirketlerden maddi kazanç elde etmek için sessiz kaldığı şeklindeki haberlerin yayılması olabilir.

Aileyle ilgili yalan gibi görünen haberler arasında, gerçek dışı görünen bir rakam olan yaklaşık 500 trilyon dolara sahip olduğu ve ABD Federal Bankası'nın (FED) yarı ortağı olduğuna dair iddialar da yer alıyor.

Buradan bakıldığında Rothschild ailesinin fertleri, ‘dünyanın bütün günahlarından’ ve son otuz yılda insanlığın başına gelen ‘tüm hastalıklardan’ sorumlu gibi görünüyorlar.

Belki de bir finans imparatorluğunu yöneten böylesine efsanevi bir ailenin kendi çıkarlarını gözetmesi, ülkelerle ve hükümetlerle anlaşmalar yapması ve başka kurumlarla ve başta ABD’deki Rockefeller ailesi olmak üzere çeşitli ailelerle köken ve yol bakımından neredeyse benzer olan ilişki ağları örmesi gerekiyordur. Ancak her halükarda gerçek iki uç noktanın arasında bir yerde kalıyor ve birçok gerçeği yanılsamalarla iç içe geçiren komplocu hafıza harekete geçiyor.

Papa Francis aile fertlerinin elini öptü mü?

Rothschild ailesiyle ilgili son yıllarda dünyanın dört bir yanında çıkan haberlerden biri de 2020 yılının haziran ayı başlarında yayınlanan ve Papa Francis’in Vatikan’da Rothschild ailesinin zengin üyelerinin elini öperken görüldüğü bir görseldi.

O dönemde İtalyan göstergebilimci ve filozof Umberto Eco, Papa’yı ‘ahmaklar lejyonu’ olarak tanımladığı bu ünlü ve zengin aileye dalkavukluk yapmakla suçlayarak, Papa’ya karşı yoğun bir eleştiri kampanyası başlattı. Eco, olayın arkasında Vatikan Şehri ile Rothschild ailesi arasındaki derin mali ilişkilerin olduğunu, özellikle Avrupa'da, Papa Francis'i eski çağlardan beri Avrupa'da faaliyet gösteren gizli gruplarla, özellikle de Masonlarla ilişkileri olmakla suçlayan sesler yükseldiğinden belki de durumun mali ilişkilerden daha karmaşık olabileceğini öne sürdü.

Görsel, çeşitli yorumlarla dünyaya servis edildi. Hatta bir yorumda, “Hıristiyan dininde Papa dışında herkes Papa’nın elini öperken o da bu ailenin elini öpüyor” ifadeleri yer aldı. Tüm bunlar Papalık Makamı’nın statüsüne gölge düşürdü.

Peki görsel gerçek miydi yoksa Vatikan ile Rothschild ailesi arasındaki komplolar için kullanılan bir araç mıydı?

Ancak gerçek tamamen farklıydı. Papa Francis, 25 Mayıs 2014 tarihinde, yani görselin ortaya çıkmasından birkaç gün önce Kudüs ve Beytüllahim'i kapsayan Kutsal Topraklar’a yönelik bir ziyaret turuna başladı.

Bu ziyaret turu çerçevesinde Papa Francis, İkinci Dünya Savaşı sırasındaki Yahudi soykırımında hayatını kaybeden Yahudilerin anısına Kudüs'te inşa edilen Yad Vashem anıtını ziyaret etti ve burada anıt meşalesini yakarak çelenk koydu.

Papa ayrıca dönemin İsrail Cumhurbaşkanı Şimon Peres, Başbakanı Binyamin Netanyahu ve hahamların katılımıyla soykırımdan sağ kurtulanlar için saygı duruşunda bulundu.

Burada Nazilerin yaptıklarından duyduğu üzüntüyü dile getiren Papa Francis, “Sen kimsin, insan mı? Artık seni tanımıyorum. Sen kimsin, insan mı? Kim oldun? Hangi vahşeti gerçekleştirmeyi başardın? Kendini iyinin ve kötünün efendisi ilan edebileceğini sana kim söyledi? Kim seni Tanrı olduğuna inandırdı? Kardeşlerinize işkence edip öldürmekle kalmadınız, kendinizi Tanrı olarak gördüğünüz için onları kendinize kurban ettiniz” ifadelerini kullandı.

Papa, o gün törene katılan ve Nazilerin soykırımından sağ kurtulan altı kişinin elini öptü. Sosyal medyada bu kişilerin Rothschild ailesinin üyeleri olduklarına dair söylentiler ortaya atıldı.

En nihayetinde bir ailenin ne melek ne de şeytan olduğu iddia edilebilir. Gerçekse her zaman bir yanda göreceli, diğer yanda iki uç ya da aşırı uçlar arasında bir yerde kalmaya devam eder.

*Bu makale Şarku’l Avsat tarafından Independent Arabai’dan çevrilmiştir.



Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
TT

Yükseliş coşkusundan kayıpların kâbusuna... Yapay zekâ devlerini sarsan haftalar

Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)
Tayvan’ın Taipei kentinde, hisse senedi endekslerini gösteren bir ekran (EPA)

Kasım ayı, Wall Street için sıradan bir ay olmadı. Birkaç hafta içinde ABD seçimlerinin ardından yaşanan siyasi şok, teknoloji hisselerindeki sert dalgalanmalar ve yapay zekâ projelerinin finansmanına ilişkin giderek artan endişeler iç içe geçti. Bu süreçte, aralarında Çin adına casusluk yaptığı şüphesiyle gündeme gelen Alice Huang ile ilişkilerinin ortaya çıkmasının ardından istifa eden Nvidia CEO’su Jensen Huang hakkındaki gelişmeler de gündeme damgasını vurdu.

Yaşananların sonucunda, bu teknolojiyi üç yıldır geniş çaplı kazançların kaynağı olarak gören yatırımcılar açısından yapay zekâ yatırımlarının haritasını yeniden şekillendiren bir dalgalanma ortaya çıktı. Bu kazançlardan çip üreticilerinden bulut bilişim hizmeti sağlayıcılarına, veri merkezleri, enerji ve uzmanlaşmış ekipman şirketlerine kadar yapay zekâyla bağlantılı çok sayıda şirket yararlanmıştı. Ancak yatırımcılar artık sektörü, tüm şirketlerin yükselişini garanti eden tek bir yatırım alanı olarak değerlendiremiyor.

Dalgalanmalar, kasım ayındaki işlem günlerinden birinde zirveye ulaştı. Yatırımcılar, Nasdaq endeksinde işlem gören hisselerin toplam piyasa değerinden yaklaşık 2,5 trilyon doları sildi. Bu, endeksin yaklaşık iki yıldır yaşadığı en kötü işlem günü oldu. Nvidia da yalnızca bir hafta içinde piyasa değerinin 573 milyar dolarını kaybetti. Bu, tek bir şirketin bir haftada yaşadığı en büyük değer kaybı olarak kayıtlara geçti.

Wall Street Journal (WSJ) kapsamlı haberinde, Nasdaq endeksinin 6 Ekim’de rekor seviyede kapanış yapmasından bu yana piyasaları sarsan olaylar zincirini ele aldı. Gazete ayrıca, yatırımcıların, yapay zekâyla bağlantılı hisselerin büyük bölümünü satın alma eğiliminden, sektörün öncülük ettiği devasa harcamaları haklı çıkaracak getirileri şirketlerin elde edip edemeyeceğini sorgulama aşamasına nasıl geçtiğini ortaya koydu.

Toplu bahis ters tepti

Piyasadaki kırılganlığın ilk işaretlerinden biri, hedge fonlarının yatırımlarının sınırlı sayıdaki yapay zekâ hissesinde yoğunlaşması oldu. Morgan Stanley’in 5 Kasım’da Miami’de düzenlediği üst düzey yatırımcı konferansında yatırımcı Anthony Botza, fonların artık aynı şirketlerin peşinden gittiği ve büyük ölçüde birbirine benzeyen pozisyonlar oluşturduğu uyarısında bulundu.

Botza, bankanın sunduğu ve hedge fonu müşterilerinin yapay zekâyla bağlantılı donanım hisselerine yönelik net risk pozisyonlarının yaz aylarında portföylerinin yaklaşık yüzde 40’ına ulaştığını gösteren verilere dikkat çekti. Bu oran daha sonra gerilemiş olsa da Botza, yatırımların bu ölçüde aynı yönde yoğunlaşmasının, fonların tercihlerinin ve performanslarının birbirinden farklı olması gereken stratejileriyle çeliştiğini belirtti.

ergthy
New York Borsası işlem salonunda Dow Jones endeksini gösteren ekran (Reuters)

Botza’nın uyarısı dikkat çekiciydi. Zira çok sayıda yatırımcının aynı anda satış kararı alması, özellikle portföylerin aynı hisselere yoğunlaştığı durumlarda, olumsuz herhangi bir gelişmeyi geniş çaplı bir satış dalgasına dönüştürebilir.

Goldman Sachs verilerine göre, yılın ilk yarısında hisse senedi seçimine dayalı stratejiler izleyen hedge fonlarının elde ettiği ilave getirilerin yaklaşık yüzde 85’i yapay zekâyla bağlantılı pozisyonlardan kaynaklandı. Bankanın mayıs ayında hazırladığı fonların en çok tercih ettiği hisseler listesine eklenen 12 şirketten yedisi de yapay zekâ altyapısı alanında faaliyet gösteriyordu.

Ancak yükseliş döneminde kazançları artıran bu yatırım tercihi, piyasanın yön değiştirmesiyle birlikte bir risk kaynağına dönüştü. Yatırımcıların risk pozisyonlarını azaltmaya başlamasıyla çip, bilişim ve veri merkezlerine yönelik harcamalarla en yakından bağlantılı hisseler giderek daha fazla baskı altında kaldı.

Borçlar zayıf noktaları ortaya çıkarıyor

Endişeler yalnızca hisse senetlerinin değerlemeleriyle sınırlı kalmadı, borç piyasalarına da yayıldı. Borçlanma maliyetlerinin yükselmesi ve yatırımların ne zaman getiri sağlayacağının belirsizliğini koruması, şirketlerin devasa projelerini finanse etmeyi sürdürme kapasitesine ilişkin soru işaretlerini artırdı.

Yapay zekâyla bağlantılı şirketler, eylül ayında toplam 13 milyar dolar değerinde yüksek getirili tahvil ihraç ettikten sonra bu piyasadaki faaliyetler keskin biçimde geriledi. Yatırımcılar kredi risklerini üstlenmek karşılığında daha yüksek getiri talep etmeye başlarken, Solv şirketinin verilerine göre veri merkezlerini işleten büyük teknoloji şirketleriyle bağlantılı temerrüde karşı sigorta maliyetleri ekim ayında rekor seviyelere ulaştı.

Yapay zekâ alanında bulut bilişim hizmetleri sunan ve Nvidia’nın önde gelen müşterileri arasında yer alan CoreWeave, bu baskının açık örneklerinden biri oldu. Şirketin 15 Ekim’de 2031 vadeli tahvillerinden birinin getirisi, benzer vadeli ABD Hazine tahvillerinin getirisini 10 puandan fazla aştı. Bu seviye, piyasa aktörlerinin bir tahvili temerrüde düşmüş gibi değerlendirmeye başladığı sembolik eşik olarak kabul ediliyor.

xsdcfvghy
Japonya’nın Akihabara bölgesindeki Dospara Akihabara mağazasında sergilenen Nvidia’ya ait GeForce RTX serisi ekran kartları (Reuters)

Sorunun temelinde, uzmanlaşmış altyapı şirketlerinin kapasitelerini genişletmek için sürekli finansmana ihtiyaç duyması, buna karşılık veri merkezlerine yapılan devasa yatırımların beklenen getirilerinin henüz tam olarak netleşmemesi yatıyor. Bu yatırımların getiri sağlaması, yatırımcıların öngördüğünden daha uzun sürebilir.

Harcamaların yavaşlaması veya finansman maliyetlerinin yükselmesi durumunda, borçlanmaya ve yatırımların kesintisiz sürmesine bağımlı şirketler daha fazla zarar görecek. Yapay zekâ alanındaki büyümenin önemli bir bölümünü finanse eden büyük teknoloji şirketleri ise faaliyet alanlarının çeşitliliği ve mevcut gelir kaynakları sayesinde daha fazla hareket alanına sahip.

Bu farklılık hisse senetlerinin performansına da yansıdı. Nvidia’nın hisseleri ay boyunca yaklaşık yüzde 20, Micron’un hisseleri yüzde 12, Dell Technologies’in hisseleri ise yüzde 19 değer kaybetti. Bulut bilişim şirketi Nebius yılbaşından bu yana piyasa değerinin yaklaşık dörtte birini yitirirken, CoreWeave hisseleri ay boyunca yüzde 3,2 geriledi.

Seçimler durumu daha da karmaşık hale getiriyor

3 Kasım’da yapılan ABD seçimleri, endişelere yeni bir unsur ekledi. Çok sayıda hedge fonu, Demokrat adayların veri merkezlerinin hızlı genişlemesine karşı mücadele etme vaatleri nedeniyle seçim öncesinde piyasanın gerileyeceği yönünde pozisyon almıştı. Demokratların geniş kapsamlı bir üstünlük elde etmesiyle sonuçlanan seçimler, yapay zekâ sektörünün dayandığı devasa projelerin geleceğine ilişkin soru işaretlerini beraberinde getirdi.

Olası riskler arasında düzenleyici kısıtlamaların artırılması, elektrik temininde yaşanabilecek sorunlar, tedarik zincirlerindeki darboğazlar ve veri merkezlerinin inşası ile işletilmesi için gerekli borçlanma maliyetlerinin yükselmesi bulunuyor. Şirketlerin yeni bilişim kapasitesi oluşturmak için yarıştığı bir dönemde bu faktörler, projelerin hayata geçirilmesini geciktirebilir veya maliyetlerini artırabilir.

Altimeter Capital’in kurucusu Brad Gerstner de yapay zekâ hisselerindeki risk pozisyonunu azaltmış ve CoreWeave’deki yatırımından çıkmıştı. Gerstner, bu kararında düzenlemeler, enerji, tedarik zincirleri ve finansman maliyetleriyle ilgili risklere dikkat çekmişti.

Çin’in rekabeti de ABD’li şirketler açısından ilave bir meydan okuma olarak öne çıkıyor. Düşük maliyetli yapay zekâ ürünlerinin ortaya çıkması, Amerikan şirketleri üzerinde baskı oluşturabilir ve kâr marjlarını koruma kapasitelerini azaltabilir. Bu durum, teknolojik yarışın sürdürülebilmesi için ne ölçüde harcama yapılması gerektiğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Hedge fonları dalgalanmaların bedelini ödüyor

Ekim ayı sonuçları, sektöre yoğun yatırım yapan yatırımcılar açısından tablonun ne kadar hızlı tersine dönebileceğini ortaya koydu. Goldman Sachs verilerine göre teknoloji alanında uzmanlaşmış hedge fonları, ay boyunca yüzde 12,6 değer kaybetti.

Dikkat çeken örneklerden biri, yatırımcılarına bir önceki aya kadar yaklaşık yüzde 68 kazanç elde ettiğini bildiren Farra fonu oldu. Fon, ekim ayında yaklaşık yüzde 33 kaybederek yıl başından bu yana elde ettiği kazancı yüzde 13 civarına düşürdü.

erf5gty6
New York Borsası’nda çalışan uzman bir yatırımcı (Reuters)

Buna karşılık, daha öngörülebilir nakit akışlarına sahip şirketlere odaklanan ve genellikle popüler yatırım eğilimlerinden uzak duran Lakewood Capital fonu, müşterilerine bildirdiği üzere ekim ayında yüzde 4 kazanç sağladı. Bu farklılık, yalnızca yapay zekâ sektörüne yatırım yapmanın değil, yatırım stratejisinin ve şirket seçiminin de giderek daha fazla önem kazandığını gösteriyor.

Bununla birlikte, piyasadaki dalgalanma yatırımcıların bu teknolojiye yönelik beklentilerinden vazgeçtiği anlamına gelmiyor. Yatırımcıların önemli bir bölümü yapay zekâyı hâlâ uzun vadeli bir dönüşüm olarak görüyor. Ancak harcamalarını gelire ve kâra dönüştürebilecek şirketleri belirleme konusunda artık daha seçici davranıyor. Hatta bazı yatırımcılar, satış dalgasını sektörden çekilmek yerine fiyatları gerileyen hisseleri satın almak için bir fırsat olarak değerlendirdi.

Bu çerçevede yatırımcılar, Claude modelinin geliştiricisi Anthropic’in beklenen halka arzını, piyasanın yapay zekâ şirketlerine yönelik iştahını ölçmek açısından yeni bir sınav olarak görüyor. Bu süreçte şirketlerin değerlemeleri, finansman olanakları ve sürdürülebilir getiri elde etme kapasitelerine ilişkin soru işaretleri de artıyor.

Böylece yapay zekâ alanındaki yatırım denklemi birkaç hafta öncesine kıyasla önemli ölçüde değişti. Sektörle bağlantılı hisselerin büyük bölümünün birlikte yükseldiği dönemin ardından yatırımcılar artık daha farklılaşmış bir piyasayla karşı karşıya. Bu piyasada kazançlar, her şirketin yatırımlarının karşılığını kanıtlama, finansmanını güvence altına alma ve teknolojinin sunduğu vaatleri somut finansal sonuçlara dönüştürme kapasitesine göre şekilleniyor.


Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
TT

Zelenskiy: İstekliler Koalisyonu toplantısı tarihi bir öneme sahip olabilir

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy (AFP)

Rusya Savunma Bakanlığı, hava savunma sistemlerinin pazar gecesi ile pazartesi sabahı arasında Rusya’nın çeşitli bölgeleri ile Azak Denizi ve Karadeniz üzerindeki hava sahasında bin 336 Ukrayna insansız hava aracını (İHA) düşürdüğünü açıkladı.

Rusya’nın Rostov Bölgesi Valisi Yuriy Slyusar, bölgedeki Azov kasabasına düzenlenen İHA saldırısı sonucunda üç kişinin yaralandığını ve dört sanayi tesisinde yangın çıktığını bildirdi. Slyusar, İHA parçalarının düşmesi nedeniyle Rojalik köyünde üç müstakil evin ve bir doğal gaz boru hattının da hasar gördüğünü belirtti.

Moskova Belediye Başkanı’nın bugün yaptığı açıklamaya göre Rusya, gece boyunca başkenti hedef alan 100’den fazla İHA’yı engelledi. Yeni saldırı dalgası, Rusya Devlet Başkanı’nın Çin’de ABD’li ve Çinli mevkidaşlarıyla gerçekleştirmesi beklenen görüşmeden günler önce yaşandı.

Savaş üzerine tartışma

Çin’in Shenzhen kentinde düzenlenecek zirve, Vladimir Putin, Donald Trump ve Şi Cinping’i ilk kez bir araya getirecek. Ancak ABD’li yetkililer, beşinci yılına yaklaşan savaşın görüşmede ele alınmasının beklenmediğini söyledi.

Moskova Belediye Başkanı Sergey Sobyanin, gece boyunca ve pazartesi sabahına kadar Telegram üzerinden yaptığı bir dizi paylaşımda, Rus hava savunma sistemlerinin yaklaşık 139 İHA’yı engellediğini bildirdi. Sobyanin, son paylaşımında, “Acil durum ekipleri, enkazın düştüğü bölgede çalışmalarını sürdürüyor” ifadesini kullandı.

Söz konusu önleme operasyonları, Ukrayna güçlerinin Rusya’nın büyük bir petrokimya tesisini, bir petrol rafinerisini ve askeri üretim yapılan bir tesisi hedef almasının ardından gerçekleşti. Saldırılar, Kiev yönetiminin Rusya topraklarının derinliklerine yönelik yürüttüğü operasyonlar kapsamında düzenlendi.

İstekliler Koalisyonu

Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Kiev yönetiminin müttefiklerinden oluşan İstekliler Koalisyonu’nun bir toplantısının hazırlık aşamasında olduğunu ve bu toplantının ‘tarihi’ nitelik taşıyabileceğini duyurdu.

Zelenskiy’ye göre toplantının amacı, Rusya ile savaşı sona erdirmeyi hedefleyen müzakerelerde Avrupa’nın tutumunu belirlemek. Ukrayna Devlet Başkanı, günlük açıklamasında, “İstekliler Koalisyonu’nun önemli ve tarihi nitelik taşıyabilecek bir toplantısı için hazırlık yapıyoruz. Zafer için Avrupa’nın yüzde 100 güçlü bir tutum sergilemesini sağlayabiliriz” ifadelerini kullandı.

Zelenskiy ayrıca, Ukrayna Savunma Temas Grubu’nun gelecek hafta yapılması beklenen toplantısını duyurdu. Toplantının ‘verimli geçmesi ve Rusya’ya, Ukrayna’nın desteksiz bırakılmayacağı yönünde anlayacağı güçlü bir mesaj vermesi gerektiğini’ belirtti.

Avrupa, bu hafta Ukrayna konusundaki gelecek müzakerelerde Fransa, Birleşik Krallık, Polonya, Almanya ve İtalya’nın yanı sıra Avrupa Birliği (AB) kurumlarının temsilcileri aracılığıyla yer alacağını açıklamıştı.

İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana Avrupa’nın en kanlı çatışmasını sona erdirmeyi amaçlayan müzakereler ise bugüne kadar Avrupalıların görüşme masasının dışında bırakıldığı bir süreçte, ABD’nin arabuluculuğunda Rusya ile Ukrayna arasında yürütülüyordu.

Rusya, Starshield’e getirilen kısıtlamalardan faydalandı

Zelenskiy dün yaptığı açıklamada, Rusya’nın gece boyunca Ukrayna’nın sekiz bölgesindeki enerji ve demir yolu altyapısına saldırılar düzenlediğini belirterek, bu saldırıların kısmen Ukrayna’nın SpaceX tarafından sağlanan Starshield hizmetini kullanmasına getirilen kısıtlamalar nedeniyle mümkün olduğunu söyledi.

Zelenskiy, X hesabından yaptığı paylaşımda, “Ruslar, Şahed tipi İHA’larla trafo merkezlerini hedef alıyor” ifadesini kullandı. Rusya’nın Ukrayna genelindeki hedeflere yönelik saldırılarında sıklıkla kullandığı İHA’lara atıfta bulundu.

Sözlerini sürdüren Zelenskiy, “Cephe hattında ve geçici olarak işgal altındaki topraklarda Starshield terminallerinin çalışma hızına getirilen kısıtlamalar hâlâ yürürlükte olduğu için bu saldırıların önemli bir bölümü hedeflerine ulaşabiliyor” dedi.

Zelenskiy, daha sonra yayımladığı görüntülü akşam konuşmasında ise Rus güçlerinin son dönemde belirli bölgeleri hedef aldığını ve ardından birkaç gün boyunca bu bölgelere tekrarlanan saldırılar düzenlediğini söyledi.

Ülkenin güneydoğusundaki Dnipropetrovsk ve Zaporijya bölgelerinin ağır saldırılara maruz kaldığını belirten Zelenskiy, elektrik şebekesi ve trafo merkezlerinde onarım çalışmalarının sürdüğünü kaydetti. Zelenskiy, “Çok sayıda elektrik kesintisi yaşandı ve onarım çalışmaları devam ediyor. Elektriği kısmen yeniden sağladık, ancak önümüzde hâlâ yapılması gereken çok iş var” ifadelerini kullandı.

Kış mevsiminin yaklaşmasıyla birlikte Rusya, Ukrayna’ya yönelik bombardımanlarını sürdürüyor. Rus saldırıları, Abu Dabi’de son dönemde gerçekleştirilen iki günlük müzakereler sırasında da devam etti.

Prens Harry, Ukrayna’ya yaptığı habersiz ziyareti tamamladı

Prens Harry, Ukrayna’ya gerçekleştirdiği ve önceden duyurulmayan iki günlük ziyaretini dün tamamladı. Ziyareti sırasında yaralı askerler ve sahada görev yapan sağlık personeliyle bir araya gelen Harry, kendilerine “Bu savaşı kazanacaksınız” dedi.

Afganistan’da görev yapmış eski bir asker olan ve yaralı askerlere yardım etmeyi başlıca çalışma alanlarından biri haline getiren 42 yaşındaki Sussex Dükü, cumartesi ve pazar günlerini ülkenin batısındaki Lviv kentinde geçirdi.

Harry, gazetecilerle birlikte kente varmasının ardından yaptığı açıklamada, “Ukrayna’ya her dönüşümde kendimi burada hoş karşılanmış hissediyorum ve büyük bir sıcaklıkla karşılanıyorum” ifadesini kullandı.

2022 yılında Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırılarının başlamasından bu yana ülkeye dördüncü ziyaretini gerçekleştiren Harry, temasları kapsamında ayrıca, 2014 yılında kurduğu ve engelli bireylere yönelik spor müsabakalarını içeren Invictus Oyunları’nın gelecek yılki organizasyonuna katılacak sporcuların belirlenmesine yönelik elemeleri de izledi. Söz konusu oyunların Temmuz 2027’de Birleşik Krallık’ta düzenlenmesi planlanıyor.

Estonya, Rusya ile olan sınırlarını kapatıyor

Öte yandan Estonya Dışişleri Bakanı Margus Tsahkna dün yaptığı açıklamada, Estonya savunma sanayisi şirketlerinden birini hedef aldığı şüphesi bulunan sabotaj girişiminin ardından, ülkesinin 1 Aralık’tan itibaren Rusya ile tüm sınır geçiş noktalarını kapatacağını duyurdu. Tallinn yönetimi, söz konusu girişimden Moskova’yı sorumlu tuttu.

Estonya makamları, İHA üreticisi Threod Systems şirketini kundaklamaya teşebbüs ettikleri şüphesiyle gece boyunca sekiz kişiyi gözaltına aldı. Yetkililer, saldırı girişiminin Rus askeri istihbarat servisinin talimatıyla gerçekleştirildiğini bildirdi.

Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova ise Moskova’da TASS haber ajansına yaptığı açıklamada, Estonya’nın sınırlarını kapatmasının Rusya’ya yönelik düşmanlığın bir başka göstergesi olacağını söyledi. Şarku’l Avsat’ın TASS’tan aktardığına göre Zaharova, “Gerçek planları buysa bu, Rusya’ya yönelik saldırgan ve kontrolsüz düşmanlığın bir başka tezahürüdür” dedi.

Moskova, Avrupa ülkelerinin kendisine yönelttiği sabotaj faaliyetlerine karışma suçlamalarını sürekli olarak reddediyor. Tsahkna ise X platformundan yaptığı paylaşımda, “Rusya, Estonya’ya yönelik düşmanca eylemlerin sonuçları olacağını anlamalı” ifadelerini kullandı. Bakan, sınır kapatma kararının ne kadar süreyle uygulanacağına ilişkin ise bilgi vermedi.


İran'dan hasar gören nükleer tesislerinin denetim şartı: Şavaş bitmeden denetim yok

ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
TT

İran'dan hasar gören nükleer tesislerinin denetim şartı: Şavaş bitmeden denetim yok

ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)
ABD'nin İran'ın Kum kenti yakınlarındaki yer altı nükleer tesisine yönelik saldırılarının ardından Fordo Kompleksi'nin son durumunu gösteren Maxar uydusundan alınan görüntü (Arşiv – Reuters)

İranlı üst düzey bir yetkili, Tahran yönetiminin Ortadoğu'daki savaş sona ermeden ve ABD İran'ın şartlarını yerine getirmeden, Birleşmiş Milletler (BM) müfettişlerinin hasar gören nükleer tesislerini ziyaret etmesine izin vermeyeceğini söyledi.

Açıklama, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA), İsrail ile yaşanan 12 Gün Savaşı'ndan bu yana askıda bulunan denetim faaliyetlerinin yeniden başlatılabilmesi için İran'a gerekli adımları atma çağrısında bulunmasından günler sonra yapıldı. Söz konusu savaş sırasında ABD, İran'ın nükleer tesislerini hedef almıştı.

Şarku’l Avsat'ın AFP’den aktardığına göre İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi, dün yayımlanan bir televizyon röportajında, "İran'ın şartları karşılanmadan ve savaş kalıcı olarak sona ermeden Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın tesislere erişimine izin vermeyeceğiz" ifadelerini kullandı. Aç

İran'ın nükleer tesisleri, 28 Şubat'ta başlayan Ortadoğu Savaşı sırasında yeniden hedef alındı. ABD ve İsrail'in düzenlediği saldırılarda İran'ın dini lideri Ali Hamaney de hayatını kaybetti.

UAEA müfettişleri, geçen eylül ayında Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali'ni ziyaret etti. Ancak aralarında Fordo, Natanz ve İsfahan'ın da bulunduğu, bombardımana maruz kalan diğer tesislere erişimlerine izin verilmedi.

Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali, 21 Ağustos 2010 (Arşiv – Reuters)
Tahran'ın güneyindeki Buşehr Nükleer Santrali, 21 Ağustos 2010 (Arşiv – Reuters)

Garibabadi, UAEA'nın hasar gören tesisleri denetleme talebinin, "muhtemelen ABD silahlarının ne ölçüde etkili olduğunu değerlendirmeyi amaçladığını" belirtti.

Ortadoğu'daki savaşı sona erdirmeye yönelik girişimlerde ise kayda değer bir ilerleme sağlanamadı. Tahran'ın ABD'den talepleri arasında, İran'ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması ve yaptırımların kaldırılması bulunuyor. İran yönetimi, bu adımlar karşılığında Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılacağını belirtiyor.

İranlı yetkililer, Tahran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerin daha sonraki bir aşamada ele alınacağını ifade etti.

ABD ordusu, bu ayın başlarında İran'ın nükleer programına ilişkin bilgi sağlayacak kişiler için 20 milyon dolar ödül verileceğini duyurmuştu. Tahran yönetimi ise bu adımı "iğrenç" olarak nitelendirdi.