ABD başkanlığı için yarışan iki zayıf aday

9 Mart'ta Georgia eyaletinde düzenlenen seçim mitingi sırasında Başkan Joe Biden aleyhine pankart tutan bir Trump destekçisi. (Reuters)
9 Mart'ta Georgia eyaletinde düzenlenen seçim mitingi sırasında Başkan Joe Biden aleyhine pankart tutan bir Trump destekçisi. (Reuters)
TT

ABD başkanlığı için yarışan iki zayıf aday

9 Mart'ta Georgia eyaletinde düzenlenen seçim mitingi sırasında Başkan Joe Biden aleyhine pankart tutan bir Trump destekçisi. (Reuters)
9 Mart'ta Georgia eyaletinde düzenlenen seçim mitingi sırasında Başkan Joe Biden aleyhine pankart tutan bir Trump destekçisi. (Reuters)

Robert Ford

Demokrat Parti en mutlu günlerini yaşamıyor. ABD ekonomisinin büyümesine, Wall Street borsasının en iyi durumda olmasına ve işsizlik oranının en düşük seviyelerde seyretmesine rağmen Demokratları endişelendiren başka bir şey var. Bu da Başkan Biden'ın birçok ulusal kamuoyu yoklamasında popülaritesinin düşmesi. Geçtiğimiz Şubat ayında The New York Times ve Siena tarafından yapılan bir ankette kayıtlı seçmenlerin yüzde 59'unun Biden hakkında olumsuz görüş bildirmesi de kayda değer endişe kaynaklarından biri.

Tarih, başkan adaylarının seçmenlerin çoğunluğunun kendileri hakkında olumsuz görüşe sahip olduğu durumlarda seçim kazanmalarının çok zor olduğunu gösteriyor. Bahsi geçen ankette seçmenlerin yüzde 65'i ABD'nin yanlış yönde ilerlediğini söyledi. Bu da seçmenlerin yön değiştirme konusunda büyük bir istek duyduğunu gösteriyor ki bu Beyaz Saray'daki başkan için iyiye işaret değil. Son zamanlarda yapılan tüm anketlerde olduğu gibi, söz konusu ankette de seçmenlerin neredeyse dörtte üçü Joe Biden'ın etkili bir başkan olmak için çok yaşlı olduğunu belirtti.

O halde, son zamanlarda yapılan tüm ulusal anketlerin, aradaki fark çok büyük olmasa da, Donald Trump'ı Biden'ın biraz önünde göstermesi şaşırtıcı değil. Times/Siena anketinde Trump yüzde 48’le öndeyken Biden ise yüzde 44’te kaldı. Wall Street Journal'ın Şubat ayının son haftasında yaptığı bir anket de Trump'ın yüzde 47, Biden'ın ise yüzde 45 oy aldığını gösterdi. Mart ayı başında CBS News tarafından yapılan bir diğer anket ise seçmenlerin yüzde 52'sinin Trump'ı desteklediğini, buna karşılık Biden'ın yüzde 48'de kaldığını gösterdi. Anketler ayrıca Trump'ı Arizona, Nevada, Georgia, Kuzey Carolina, Michigan, Wisconsin ve Pensilvanya gibi kararsız eyaletlerde sürekli olarak Biden'ın önünde gösteriyor. Bir analist geçen hafta, Trump'ın Georgia ve Arizona'daki liderliğinin giderek arttığını ve Biden'ın Beyaz Saray'ı elinde tutmak için Kasım ayında Michigan, Wisconsin ve Pensilvanya'da başarılı olmasının kesinlikle gerekli olduğunu belirtti.

Ekonomik koşulların iyileştirilmesi Biden'ın seçmen nezdindeki konumunu güçlendirebilir.

Michigan eyaletinin Biden için yaklaşan seçimlerdeki kritik önemi, özellikle de Arap-Amerikan toplumunun Biden'ın adaylığına ilişkin çekinceleri göz önünde bulundurulduğunda, göz ardı edilemez. Biden'ın 2020'de Michigan'daki kıl payı zaferi (150 bin oy), özellikle de eyaletteki ön seçimlerde 100 bin Demokratın kendisini desteklememeyi tercih ettiği düşünüldüğünde, her bir oyun önemini gözler önüne seriyor. Gazze politikasını değiştirme konusundaki tereddüt, Kasım ayında bu 100 bin seçmeni etkilemeye yardımcı olmayabilir. Demokrat Parti, bazı siyahi ve Latin seçmenlerin giderek Trump'a kaymasından endişe duyuyor. Söz konusu grupların uzun bir süre boyunca partinin ana tabanını oluşturduğu göz önüne alındığında bu endişe verici bir eğilim. Donald Trump'a karşı oy kullanmak ve Biden'ı desteklemek için 2020'de büyük sayılarda ortaya çıkan genç seçmenlerden bahsetmiyorum bile. Michigan gibi eyaletlerde yapılan son anketler ve sahadaki kanıtlar, genç seçmenlerin artık Biden’a oy verme konusunda hevesli olmadığını gösteriyor.

Demokrat Parti'nin alternatifi yok

Biden'ın seçim kampanyasını yönetenler uyandı ve mitinglerde Gazze ile ilgili protestoları dikkate alıp taktiklerini değiştirmeye başladı. NBC News, Biden'ın Gazze protestolarını önlemek için seçmenlerle küçük toplantılarda konuşacağını bildirdi. Ayrıca Başkan'ın Gazze protestolarının sıkça yaşandığı üniversitelere yapacağı ziyaretler de azaltılacak. Bu da Biden'ın genel olarak daha az seçmenle ve örneğin 2016'da Hillary Clinton'a kıyasla daha az genç seçmenle karşılaşacağı anlamına geliyor.

dfvdfev
Donald Trump, 16 Mart'ta Ohio eyaletindeki Vandalia şehrinde düzenlenen Cumhuriyetçi Parti mitinginde konuşuyor. (AFP)

Biden'ın seçim kampanyasının liderliği iyimserliğini koruyor ve seçime daha sekiz ay olduğunu ve iyileşen ekonomik koşulların Biden'ın seçmenler nezdindeki itibarını artırabileceğini ifade ediyor. Buna ek olarak, Demokrat Parti şu anda Biden'a uygun bir alternatif görmüyor. Kongre üyesi Dean Phillips ön seçimlerde bir rakipti, ancak Biden ön seçimlerde kesin zaferler kazanarak partinin muhtemel adayı olarak konumunu sağlamlaştırdı. Zamanlama göz önüne alındığında, yeni bir adayın ortaya çıkması ve yaklaşan ön seçimler için rekabetçi bir kampanya oluşturması için çok geç. Dolayısıyla Biden, 2024'te yeniden seçilme niyetiyle, kampanyasının karşı karşıya olduğu zorluklara ve endişelere rağmen Demokrat Parti'nin adayı olmaya hazırlanıyor.

Kimin çantasında yarım milyar dolar nakit var?

Biden'ın seçim kampanyası, Cumhuriyetçi Parti'nin karşı karşıya olduğu iç zorluklara işaret ederek, özellikle Arizona, Georgia ve Michigan gibi kritik eyaletlerde karşı karşıya olduğu mali kısıtlamaları ve bölünmeleri vurguluyor. Çoğunlukla Trump yanlıları ile ılımlı Cumhuriyetçiler arasında yaşanan bu iç mücadeleler giderek Trump'ın lehine dönüyor. Ancak eyalet düzeyindeki bu bölünmeler, Cumhuriyetçi Parti'nin kongre ve eyalet çapındaki adayları için kampanya fonu toplama çabalarını engelleyebilir. Eyalet düzeyindeki bu bölünmelerin Trump'ın ulusal başkanlık kampanyası üzerinde daha az etkisi olacak. Çünkü kaynak yaratma konusundaki basit yaklaşımı, büyük ölçüde sadık destekçilerden oluşan sağlam bir tabanın çevrimiçi bağışlarına dayanıyor.

Mali baskılar, devam eden hukuk mücadelelerinin ortasında Trump'ın seçim kampanyası için büyük bir zorluk teşkil ediyor.

Bununla beraber Biden tarafı, Trump'ın New York'taki iki davada da mahkûm edilerek büyük mali cezalara çarptırılmasının nakit akışı sorunlarını daha da kötüleştirdiğini ve eski iş adamı Trump'ın nakit sıkıntısı çektiğini iddia ettiğinde haklıydı. Bu cezaların en önemlisi, 355 milyon dolar ve 98 milyon dolar da faizi olmak üzere toplamda yaklaşık 454 milyon dolar ticari dolandırıcılık mahkumiyetine bağlı son ödeme tarihi 25 Mart olan para cezasıdır. Bu ceza vade tarihine kadar da her gün 112 bin dolar artıyor. Buna ek olarak, bir başka mahkeme Trump'ı yazar Jean Carroll'a hakaret ettiği gerekçesiyle 83 milyon dolar tazminata mahkûm etti ve son ödeme tarihini 10 Mart olarak belirlendi. Bu nedenle Trump'ın önümüzdeki haftalarda bu cezaları ödemek için yarım milyar dolardan fazla para bulması gerekiyor. Trump her iki davayı da temyize götürürken, New York yasalarına göre, Carroll'ın davası için ek yüzde 10 da dahil olmak üzere, toplam taahhüdünü 545 milyon dolara çıkaran depozitonun tamamını peşin ödemesi gerekiyor. Bu mali baskılar, Trump'ın devam eden yasal mücadeleleri arasında seçim kampanyası ve kişisel mali durumu için büyük bir zorluk teşkil ediyor.

Trump'ın milyarder olduğu doğru, ancak Amerikalı bir finans analistinin belirttiği gibi Jeff Bezos, Elon Musk ve Donald Trump gibi büyük finansörlerin hiçbiri banka hesabında yarım milyar dolar nakit bulundurmuyor. Trump, Nisan 2023'te yaklaşık 400 milyon dolar nakit paraya sahip olduğunu iddia etti, ancak buna dair kanıt sunmadı. Şubat ayının sonlarında, avukatları dolandırıcılık davasındaki hâkimden ilk ödeme olarak 104 milyon doları kabul etmesini istedi, ancak yargıç 28 Şubat'ta bu talebi reddetti ve Trump'ın 454 milyon doların tamamını ödemesi gerektiğinde ısrar etti. Bu arada, eğer Trump, Carroll davasında 9 Mart'a kadar 91 milyon dolar yatırmazsa, tutarın ödenmesi için Trump'ın mali veya gayrimenkul varlıklarına el koyma süreci başlatılacak. Trump'ın büyük ölçüde gayrimenkule odaklanan iş imparatorluğu büyük bir nakit sorunuyla karşı karşıya ve Mart ayında derhal çözülmesi gerekiyor.

Trump hukuki sorunlarını, ABD yargısı ve Demokrat yönetimin siyasi zulmünün kurbanı olduğunu iddia etmek için kullanıyor.

Bu krizi çözmek için Trump, New York'taki binalar gibi bazı gayrimenkul varlıklarını satmaya çalışabilir. Ancak hızlı bir şekilde satması gerekecek ve alıcıların öncelikle binaların değerine ilişkin doğru değerlendirmelere ihtiyacı olacak. Buna ek olarak, Trump'ın hızlı bir şekilde satma ihtiyacı alıcılara pazarlıklarda avantaj sağlayacak. Trump'ın avukatları, eski başkanın cezaları nakit olarak ödeyemeyeceğini ve bunun yerine bir bono göndermeye çalışacağını kabul ettiler. Bu senet, Trump'ın yasal itirazlarının başarısız olması halinde mahkeme kararının ödeneceğine dair bir finans şirketinden alınan garantidir. Ancak finans şirketleri, sonuçta finans şirketinin mahkemeye ödeme yapması gerekirse, Trump'ın hisse senetleri, devlet tahvilleri, şirket tahvilleri ve nakit gibi hızlı bir şekilde satılabilecek varlıklarına erişim talep edecektir. Finans şirketi mülklerin şartlı tapusunu alabilir. Bu noktada söz konusu mülklerin finansal değerlemesi konunun özünü oluşturacak. Zira finans şirketi yüklü bir ücret talep edecektir. New York Times'ta 1 Mart'ta yayınlanan bir makalede bu ücretin en az yüzde üç olacağı tahmin ediliyor. Bu adli teminatın boyutu normalden çok daha yüksek olduğu için ücretlerin daha da yüksek olması muhtemel. Trump'ın avukatları bu kadar ağır para cezalarının Trump'ın işlerine kalıcı zarar vereceğini düşünüyor.

Trump'ın iş imparatorluğuna zarar veren likidite krizi bununla da kalmayacak ve Trump'ın başkanlık kampanyasına da zarar verecek. ABD seçim yasası uyarınca Trump, kampanyasını çoğunlukla internet üzerinden bağış toplayarak finanse etmek üzere ‘Amerika'yı Kurtar’ ve ‘Amerika'yı Yeniden Büyük Yap’ (MAGA) adlı iki siyasi eylem komitesi kurdu. Bu komiteler 2023 yılının son altı ayında 36 milyon dolardan fazla bağış topladı. Kampanya bağışlarının büyük bir kısmının (24 milyon dolar) yasal masrafları karşılamak üzere yönlendirilmesi, Trump'ın doğrudan kampanya faaliyetlerine kaynak ayırma kabiliyetini kısıtladı. Bu siyasi eylem komiteleri aracılığıyla önemli miktarda fon toplanmasına rağmen, artan yasal zorluklar arasında önemli bir kısmın yasal harcamalara ayrılması, kampanya kaynakları üzerindeki mali baskıyı vurguluyor.

dsfvdfe
ABD Başkanı Joe Biden, 18 Mart'ta Beyaz Saray'da kadın sağlığına ilişkin araştırmaların genişletilmesine yönelik bir kararname imzaladı. (Reuters)

Bu sadece hukuk davalarını ilgilendiren bir konu, ancak ceza davaları başka bir hikâye. Çünkü Trump bu yıl Washington, New York ve Georgia'da dört farklı ceza davasında duruşmalarla karşı karşıya kalacak. Trump hukuki sorunlarını kullanarak Amerikan yargı sistemi ve Demokrat yönetimin siyasi zulmünün kurbanı olduğunu iddia ediyor ve destekçileri de bu iddiaya inanıyor ve ona yardım etmek için milyonlarca dolar bağışlamaya devam ediyor. Ancak hukuki sorunlar Trump'ın kampanya kaynakları üzerinde ciddi bir yük oluşturuyor. Bu noktada Trump'ın Cumhuriyetçi Ulusal Komite'nin başına kendisine sadık birini atadığını belirtmekte fayda var. Cumhuriyetçi Parti ön seçimlerdeki eski rakibi, eski Birleşmiş Milletler (BM) Büyükelçisi Nikki Haley, Trump'ın partinin parasını yalnızca seçim kampanyasına harcamak yerine avukatlarına ödeme yapmak için kullanacağı konusunda uyarmıştı.

Biden'ın geniş çaplı seçim kampanyasını başlatmak için hâlâ bolca vakti var.

ABD seçim kampanyasında sekiz ayın uzun bir süre olduğu doğrudur. Aynı zamanda ABD kamuoyu yoklamalarının seçimlerin kesin sonucunu tahmin etmede güvenilir bir kaynak olmadığı da doğrudur. Çünkü bunlar yalnızca geniş eğilimlerin genel bir göstergesidir. Dolayısıyla Biden'ın, muhtemelen maliyetli reklam çabalarını gerektirecek büyük ölçekli bir kampanya başlatmak için hâlâ bolca vakti var. Ancak yaşıyla ilgili endişeler, Gazze'ye yönelik tutumu ve güney sınırındaki yasadışı göçle ilgili zorluklar, kampanyasının ivme kazanmasında engel teşkil edebilir. Buna karşılık Trump, 6 Ocak 2021'de Kongre Binası'ndaki ayaklanmalarla ilgili tartışmalara rağmen 4 Mart'ta Yüksek Mahkeme'nin tüm eyaletlerde seçime girmesine izin veren kararından iyimserlik duyabilir. Ancak artan mali baskılar, devam eden dört ceza davasındaki mahkûmiyet tehdidiyle birlikte kampanyasını etkileyebilir. Tüm bunların ortasında, ikna edici bir üçüncü taraf adayının yokluğu, birçok ABD’linin yaklaşan seçimlerde Trump ve Biden arasında seçim yapmak zorunda kalmasına neden oluyor.

* Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisi tarafından çevrilmiştir. 



İran, Hürmüz Boğazı'nda askeri tatbikat başlattı

 Devrim Muhafızları Komutanı, bugün Hürmüz Boğazı’ndaki deniz tatbikatları sırasında bir helikopterde (Tesnim Haber Ajansı)
 Devrim Muhafızları Komutanı, bugün Hürmüz Boğazı’ndaki deniz tatbikatları sırasında bir helikopterde (Tesnim Haber Ajansı)
TT

İran, Hürmüz Boğazı'nda askeri tatbikat başlattı

 Devrim Muhafızları Komutanı, bugün Hürmüz Boğazı’ndaki deniz tatbikatları sırasında bir helikopterde (Tesnim Haber Ajansı)
 Devrim Muhafızları Komutanı, bugün Hürmüz Boğazı’ndaki deniz tatbikatları sırasında bir helikopterde (Tesnim Haber Ajansı)

İran Devrim Muhafızları, stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı bölgesinde “Hürmüz Boğazı'nın Akıllı Kontrolü” adlı bir deniz tatbikatı gerçekleştirdiğini duyurdu. Tatbikatın, Devrim Muhafızları Genel Komutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur’un saha gözetimi ve takibi altında icra edildiği bildirildi.

Resmî IRNA ile Devrim Muhafızları’na yakın Tesnim Haber Ajansı, tatbikatın Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri ekseninde, “bileşik, canlı ve hedef odaklı” eğitimler kapsamında düzenlendiğini aktardı. Açıklamada, dünyanın en önemli enerji nakil güzergâhlarından biri olan bölgede muhtemel güvenlik ve askerî tehditlere karşı operasyonel hazırlık seviyesinin test edilmesinin amaçlandığı kaydedildi.

Şarku’l Avsat’ın IRNA’dan aktardığı habere göre tatbikat; deniz birliklerinin hazırlık düzeyinin değerlendirilmesi, güvenlik planlarının gözden geçirilmesi ve boğaz bölgesinde muhtemel askerî karşılık senaryolarının uygulanmasını kapsadı. Ayrıca İran’ın Basra Körfezi ve Umman Denizi’ndeki jeopolitik konumunun da tatbikat çerçevesinde değerlendirildiği belirtildi. Ajans, eğitimlerin hızlı reaksiyon ve “kararlı ve kapsamlı” tedbir alma kapasitesine odaklandığını; katılımcı birlikler için bilgi ve operasyonel tatbikatların icra edildiğini bildirdi.

Risk analiz şirketi EOS Risk Group ise bölgedeki denizcilere telsiz aracılığıyla, salı günü Hürmüz Boğazı’nın İran kara suları içindeki kuzey hattında gerçek mühimmatla bir eğitim icra edilebileceğine dair uyarı yapıldığını duyurdu. Buna karşılık İran devlet televizyonu, tatbikatta gerçek mühimmat kullanıldığına dair bir bilgi paylaşmadı.

Bu son haftalarda denizcilerin İran’ın gerçek mühimmatlı eğitimlerine ilişkin ikinci kez uyarıldı. Ocak ayı sonunda duyurulan bir tatbikat sırasında ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), İran’a ve Devrim Muhafızları’na sert bir uyarıda bulunmuş; “uluslararası hava ve sularda profesyonel şekilde hareket etme hakkını” teyit etmekle birlikte, Amerikan savaş gemileri ile bölgeden geçen ticari gemilere yönelik herhangi bir müdahale ya da tehdide karşı uyarı yapmıştı.

4 Şubat’ta gerilim tırmanmış; ABD Donanması’na ait bir savaş uçağı, Umman Denizi’nde uçak gemisi USS Abraham Lincoln’e yaklaşan bir İran insansız hava aracını düşürmüştü. Washington ayrıca, Hürmüz Boğazı’ndan geçişi sırasında Amerikan bayrağı taşıyan ve mürettebatı Amerikalılardan oluşan bir ticari geminin İran tarafından taciz edildiğini açıklamıştı.

sdvds
Uçak gemisi grubu USS Abraham Lincoln, ABD Beşinci Filosu’nun operasyonlarına ve Orta Doğu’da deniz güvenliğine destek amacıyla Umman Denizi’nde seyrediyor (Pentagon)

Tatbikat duyurusu, İran ile ABD arasında nükleer görüşmelerin yeniden başlaması arifesinde, bölgesel gerilim ve uluslararası deniz varlığının arttığı bir dönemde geldi. Son günlerde askerî ve diplomatik mesajların karşılıklı olarak iletildiği bir süreçte, deniz faaliyetleri müzakere hattıyla paralel ilerliyor.

ABD Ulaştırma Bakanlığı’na bağlı Denizcilik İdaresi, Hürmüz Boğazı ve Umman Denizi’nden geçen gemilerin karşı karşıya kalabileceği risklere ilişkin uyarılarını yeniledi. İdare, İran unsurlarının ticari gemilere çıkması dâhil bazı vakalara işaret ederek, 3 Şubat’ta meydana gelen bir olaya dikkat çekti. Amerikan bayrağı taşıyan gemilere, boğazdan doğuya doğru geçişlerinde Umman kıyılarına yakın seyretmeleri tavsiyesinde bulunuldu.

Hürmüz Boğazı, küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birinin geçtiği hayati bir su yolu niteliği taşıyor; bu durum onu muhtemel herhangi bir çatışmada kilit bir nokta hâline getiriyor.

Tahran, saldırıya uğraması hâlinde boğazı kapatma ihtimalini defalarca gündeme getirdi. İranlı yetkililer ise yeni bir savaşın “sınırlı kalmayacağı” ve küresel enerji güvenliğini tehdit edeceği uyarısında bulundu.

Rehber Ali Hamaney’in ofisine bağlı Dış İlişkiler Komitesi Genel Sekreteri Celal Dehkani Firuzabadi, yeni bir askerî çatışmanın “sınırlı kalmayacağını” ve Hürmüz Boğazı’nın kapanmasına yol açabileceğini söyledi.

Firuzabadi, geçen perşembe ISNA’ya verdiği demeçte, “İlk zarar görecek ülke Çin olacaktır” ifadelerini kullanarak Pekin’in bölge petrolüne bağımlılığına işaret etti. Rusya’nın “savaşa karşı çıktığını ve bunu engellemeye çalıştığını” belirten Firuzabadi, Moskova ve Pekin’den “gerçekçi beklentiler” içinde olunması gerektiğini de sözlerine ekledi.

Buna karşılık ABD, geçen ay uçak gemisi USS Abraham Lincoln görev grubunu bölgeye göndermesinin ardından, ikinci bir uçak gemisi olan USS Gerald R. Ford’un Beşinci Filo’nun operasyon sahasına katılmaya hazırlandığını duyurarak deniz varlığını güçlendirdi.

Reuters’ın Amerikalı yetkililere dayandırdığı haberine göre, nükleer görüşmelerin başarısız olması hâlinde ordunun süreklilik arz eden bir askerî kampanya ihtimaline hazırlandığı bildirildi.

Söz konusu konuşlanma, Washington’un “baskı altında diplomasi” olarak tanımladığı strateji çerçevesinde, Umman arabuluculuğunda yürütülen dolaylı müzakerelerle eş zamanlı ilerliyor. Tahran ise ABD’nin askerî varlığının nükleer dosyada taviz koparmayı amaçladığını savunuyor.


Washington ile İran arasındaki gerginliklerde bir yumuşama mı yaşanıyor?

İlk tur dolaylı ve doğrudan müzakereler, İran ve ABD taraflarının tavizlerinin ardından Umman'ın bilgece himayesinde gerçekleştirildi (AFP)
İlk tur dolaylı ve doğrudan müzakereler, İran ve ABD taraflarının tavizlerinin ardından Umman'ın bilgece himayesinde gerçekleştirildi (AFP)
TT

Washington ile İran arasındaki gerginliklerde bir yumuşama mı yaşanıyor?

İlk tur dolaylı ve doğrudan müzakereler, İran ve ABD taraflarının tavizlerinin ardından Umman'ın bilgece himayesinde gerçekleştirildi (AFP)
İlk tur dolaylı ve doğrudan müzakereler, İran ve ABD taraflarının tavizlerinin ardından Umman'ın bilgece himayesinde gerçekleştirildi (AFP)

Nebil Fehmi

Burada daha önce yer alan makalemde, hızlı bir çözümün mümkün olmadığını belirtmiştim, ancak şubat ayının ilk haftasının, ya askeri operasyonların başlaması ya da gerilimin azaltılmasına yönelik adımların atılmasıyla, ABD ile İran arasındaki gerilimin gidişatını belirlemede kritik öneme sahip olacağını öngörmüştüm. Bunun sebebi hem ABD'de hem de İran'da durumun yüksek ve uzun süreli bir gerilime izin verilmemesiydi.

Özellikle büyük bir güç konuşlandırdıktan ve İran'a felaketle sonuçlanacak uyarılar yaptıktan sonra, Amerikan sağ kanadı ve İsrail destekçilerinin askeri operasyon için baskı yapması nedeniyle, ABD’nin somut ve belirgin sonuçlar elde etmeden askeri harekattan tamamen çekilmesinin zor olacağını savundu. Trump'ın çekirdek tabanı "Make America Great Again (Amerikayı Yeniden Harika Yap!/MAGA) destekçilerinin, ABD'nin ulusal güvenliğine doğrudan bir tehdit oluşturmayan askeri operasyonlara katılmayı istemediği ve bunun da ABD'nin nihai kararını geciktirdiği unutulmamalı.

Önceki argümanımda İran rejiminin güvenilirliğinin ABD ve İsrail’in önceki operasyonları ve ülkenin dört bir yanındaki protesto gösterileriyle ciddi şekilde sarsıldığına dair inancımdan kaynaklanıyordu. Rejim, ABD tarafından öne sürülen, felsefesi ve temelleriyle çelişen zorlu ve temel taleplerle karşı karşıya kalmış ve bu durum bazı iç yorumcuların rejimin hayatta kalma kabiliyetini sorgulamasına neden olmuştu. Daha önce hiç duyulmamış bir şekilde, İran'ın Dini Lideri olmadan hayatta kalması için çeşitli senaryolar üzerinde tartışmalar başladı.

Askeri gerginliğin ardından bekleme süresini uzatmak, özellikle Trump yönetimi sırasında ABD’nin karakteristik bir özelliği değil ve çatışma İran'ın çıkarlarına aykırı düşüyor. Bu yüzden geçtiğimiz hafta taraflar arasında müzakereler gerçekleşti. Belki de bu, her iki tarafın da askeri çatışma olmadan bu krizden çıkma olasılığını değerlendirmesi için önemli bir ara olabilir.

İlk tur dolaylı ve doğrudan müzakereler hem İran hem de ABD’nin bazı tavizler vermesinin ardından Umman'ın bilgece himayesinde gerçekleşti. Tahran, aylar önce olduğu gibi saldırıya uğramayacağına dair ABD’den net garantiler almadan müzakereleri yeniden başlatmayı reddetme konusundaki ısrarından vazgeçti.

ABD, İran'ın bölgesel, iç, askeri ve nükleer politikalarında tam bir değişiklik yapılmasında ısrar etti, ancak bölgedeki bazı diğer ülkelerin katılımıyla İstanbul'da müzakerelerin yapılacağını duyurulmasından sonra Maskat'ta çok daha az şartlarla müzakerelere başlanmasını kabul etti.

Böylece her iki taraf da askeri operasyonların ciddi sonuçlarından ve bölgedeki çıkarlarına kısa ve uzun vadede yansıyacak etkilerinden sorumlu tutulmaktan korktukları için kısmen geri adım attılar ve bu tur ‘yapıcı ve olumlu’ bir başlangıç olarak nitelendirildi.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre İsrail Başbakanı Bİnyamin Netanyahu’nun geçtiğimiz çarşamba günü Washington'a yaptığı ziyaret, Netanyahu'ya, İsrail'in özellikle son iki yıldır bölgede bağlı kaldığı önemli bir ilkeyi yeniden teyit etme fırsatı verdi. Bu ilke, İsrail'in tüm bölgesel düzenlemelerde varlık gösterdiği ve etkili olduğu, pozisyonunun İran rejiminin güvenilmez olduğu ve temel ve kararlı çözümlerin benimsenmesi gerektiği inancına dayanıyor. İsrail, Trump'a İran'ın nükleer programının tamamen ortadan kaldırılması, İran'da uranyum zenginleştirilmesinin reddedilmesi, zenginleştirilmiş uranyum stoklarının imha edilmesi, balistik füzelerin menzilinin 300 kilometre ile sınırlandırılması ve İran'ın Ortadoğu'daki ilişki ağının ortadan kaldırılması konusundaki ısrarını iletti.

Öte yandan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkesinin uranyum zenginleştirme hakkını savunacağını ve bunun askeri müdahaleyle sonuçlanacak olsa bile bu haktan vazgeçmeyeceğini vurguladığında, İran ve ABD’nin söylemleri sertleştirdiler. ABD’li temsilciler, görüşmelerin hemen ardından Körfez'deki USS Abraham Lincoln uçak gemisini ziyaret ederek askeri seçeneğin hala masada olduğu mesajını verdiler.

Gerginliğin azaltılması yönünde bir adım attık, ancak bir dönüm noktasına, gerginliğin azaltılmasına ve mevcut krizden çıkmaya çok yakın olduğumuzu düşünerek aceleci bir iyimserliğe kapılmak için henüz erken. Bunun nedeni, ABD'nin belirtilen tutumlarını tatmin edecek çözümlerin, İran'ın balistik füzelerden vazgeçmesi ve bölgesel olarak Ortadoğu'dan çekilmesi gibi siyasi ve güvenlik açısından son derece zor ve hassas tutumlar ve tavizler gerektirmesi. Bu da İran'ın nüfuz alanını genişletme ilkesiyle çelişiyor. İran, bunu kendisini dizginlemek ve tehdit etmek amacıyla İsrail'in hazırladığı bir plan olarak görüyor ve bu taleplerin bazılarına yanıt vermenin, rejim tamamen yıkılana kadar sayısız ve çeşitli taleplerin önünü açacağından korkuyor.

İran'ın, ABD'nin bombardımanından kaçınmak umuduyla medyadaki söylemini sertleştirdiği ve gerilimi tırmandırdığı, daha önce Katar'daki ABD üssüne sınırlı bir saldırı düzenlenmesi de dahil olmak üzere bazı operasyonlarını önceden ABD'ye bildirip itidal gösterdiği zamankinden farklı olarak, yanıtının yaygın ve çeşitli olacağı tehdidinde bulunduğunu belirtmekte fayda var.

ABD yönetimi bir anlaşmaya varmaya istekli olsa da İran'ın kaçamak tavırlarından kaçınmak için, ABD'nin askeri tırmanışının ölçeğine uygun olarak İran'dan geniş, önemli ve hızlı tavizler almak zorunda. Böylece Başkan Trump, eski ABD Başkanı Barack Obama'nın görev süresi sırasında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) beş daimi üyesi ile İran (P5+1) arasında yapılan nükleer anlaşmada öngörülenlerden daha fazlasını başardığını övünebilmesi için, İran'ın kaçamak tavrını önlemek amacıyla, ABD'nin askeri tırmanışının ölçeğine uygun olarak, İran'dan geniş, önemli ve hızlı tavizler almak zorunda olduğunu fark etmektedir. İran'ın taviz vermeden veya önceden kararlaştırılanlardan daha azıyla geri adım atmasının, kendisinin ve genel olarak ABD'nin kişisel itibarını zedeleyeceğini ve Rusya ve Çin gibi ülkeleri diğer konularda ABD ile tırmanışa geçmeye itebileceğini çok iyi biliniyor.

Her iki tarafın da açıklanmamış müzakere sınırları var, ancak İran ya da ABD'nin şu anda önümüzdeki günlerde olayların nasıl gelişeceğini tahmin edebilecek durumda olduğunu düşünmüyorum. Bununla birlikte her iki tarafın da hızlı bir şekilde bir ilerleme sağlanmazsa mevcut gerginliğin askeri eyleme dönüşeceğini kabul etmesi kendi çıkarlarına olur. Bu durum umut vericidir ve müzakerelerin devam etme olasılığını artırıyor. Burada Netanyahu ve Trump arasındaki görüşmenin ortak bir basın toplantısı yapılmadan sona erdiğini hatırlatmakta fayda var. Bu durum, iki taraf arasındaki anlaşmazlıkların ve bunları kamuoyuna açıklamak istememelerinin bir işareti. Bunun hemen akabinde ABD'nin bu aşamada İran ile müzakereleri yeniden başlatmak istediği haberi sızdırıldı.

Trump'ın özellikle 18 veya 19 Şubat'ta Gazze Barış Kurulu’na ev sahipliği yapacağı ve bu konunun Ortadoğu'yu Amerikan siyasi gündeminin en üst sırasına taşıyacak olması nedeniyle, bunun mevcut eğilim olduğunu düşünüyorum. O tarihten önce bir saldırı gerçekleşirse, toplantı öncesinde yeniden sakinliğin hakim olduğunu görmek oldukça güç. Toplantının hemen sonrasına ertelenirse, bu durum tarafların gelecekte ne olacağı konusunda bir anlaşmaya vardıklarını veya Trump'ı geri adım atmaya ikna edemediklerini gösterir. Askeri harekatın ertelenmesi ise ABD'nin ara seçimlerle ilgili hesaplamalarında etkili olur.

Bunlar dikkatle yapılan hesaplamalar ve henüz kesinleşmemiş birtakım kararlar için bazı olumlu işaretler var.


Britanya ve Almanya, yeniden silahlanma için "ahlaki" gerekçe sunuyor

Alman Genelkurmay Başkanı General Carsten Breuer (solda) ve Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius arasında sözlü tartışma yaşandı (AFP)
Alman Genelkurmay Başkanı General Carsten Breuer (solda) ve Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius arasında sözlü tartışma yaşandı (AFP)
TT

Britanya ve Almanya, yeniden silahlanma için "ahlaki" gerekçe sunuyor

Alman Genelkurmay Başkanı General Carsten Breuer (solda) ve Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius arasında sözlü tartışma yaşandı (AFP)
Alman Genelkurmay Başkanı General Carsten Breuer (solda) ve Alman Savunma Bakanı Boris Pistorius arasında sözlü tartışma yaşandı (AFP)

İngiliz ve Alman genelkurmay başkanları bugün, Rus tehdidi karşısında yeniden silahlanmanın "ahlaki" bir gerekçesi olduğunu açıkladılar.

İngiliz haber ajansı PA Media'ya göre, İngiliz Genelkurmay Başkanı Richard Knighton, Alman Genelkurmay Başkanı General Carsten Breuer ile birlikte savunma yatırımlarının artırılması gerektiği yönündeki argümanı sundu.

İngiliz gazetesi The Guardian ve Alman gazetesi Die Welt'te yayımlanan ortak mektupta, iki üst düzey askeri komutan, "sadece Avrupa'nın en büyük askeri harcama yapan iki ülkesinin askeri liderleri olarak değil, aynı zamanda güvenliğiyle ilgili rahatsız edici gerçeklerle yüzleşmek zorunda olan Avrupa'nın sesi olarak" konuştuklarını belirtti.

Rusya'nın Ukrayna'yı işgaliyle birlikte "kesin olarak batıya yöneldiğini" belirten komutanlar, Avrupa genelinde "savunma ve güvenliğimizde temel bir değişime" ihtiyaç duyulduğunu vurguladı.

Askeri liderlerin uyarısı, Avrupa'da savunmanın geleceği ve Ukrayna'daki savaş konularını görüşmek üzere birçok dünya liderinin bir araya geldiği yıllık Münih Güvenlik Konferansı'nın sona ermesinin ardından geldi.

Mektuplarında şu ifadelere yer verdiler: “Bu girişimin ahlaki bir boyutu da var. Yeniden silahlanma savaş kışkırtmakla ilgili değil; halklarını korumaya ve barışı sağlamaya kararlı uluslar için sorumlu bir eylem biçimidir. Güç saldırganlığı caydırır, zayıflık ise davet eder.”

Mesajda şu ifadeler de yer aldı: “Son olarak, tehditlerin karmaşıklığı, savunmanın yalnızca askeri personelin alanı olamayacağı konusunda tüm toplumu kapsayan yaklaşım ve vatandaşlarla kıta çapında açık bir diyalog gerektirmektedir. Bu, hepimizin sorumluluğunda olan bir görevdir.”