Benny Gantz'ın istifası İsraillileri ve Filistinlileri nasıl etkileyecek?https://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5029514-benny-gantz%C4%B1n-istifas%C4%B1-i%CC%87sraillileri-ve-filistinlileri-nas%C4%B1l-etkileyecek
Benny Gantz'ın istifası İsraillileri ve Filistinlileri nasıl etkileyecek?
Benny Gantz (Reuters)
Benny Gantz dün (Pazar) İsrail Savaş Kabinesi’nden istifa ettiğini duyurdu. Gantz’ın bu hamlesi, Gazze savaşı şiddetlenirken Başbakan Binyamin Netanyahu üzerindeki iç baskıyı arttırdı.
Eski Genelkurmay Başkanı ve Savunma Bakanı Mayıs ayında Filistin topraklarında savaş sonrası strateji eksikliğini gerekçe göstererek hükümetten çekilme tehdidinde bulunmuştu.
Gantz'ın partisinden olan Gadi Eisenkot'un da istifa etmesiyle Savaş Kabinesi’nde sadece üç üye kaldı. Gazze savaşıyla ilgili tüm önemli kararlar bu kabinede alınıyor.
Gantz'ın istifası İsrail'i nasıl etkileyecek?
Gantz'ın istifasının, dindar ve aşırı milliyetçi partilerin koalisyonundan oluşan hükümeti düşürmesi beklenmiyor.
ABD Dışişleri Bakanlığı'nın eski Ortadoğu müzakerecilerinden Aaron David Miller, Gantz'ın istifasından saatler önce CNN'e yaptığı açıklamada, “Benny Gantz bir süredir istifa etmekle tehdit ediyordu ama şu anda hükümeti düşürecek güce sahip değil. Çünkü Netanyahu ve koalisyon ortakları halen Knesset’teki 120 sandalyeden 64'üne sahip” ifadelerini kullandı.
Ancak siyasi analist Merav Zonszin'e göre Netanyahu hükümeti çökme tehlikesi altında olmasa da Gantz'ın istifasıyla koalisyondaki tek ‘ılımlı unsur’ da kaybedilmiş olacak.
Zonszin AFP'ye verdiği demeçte, “Netanyahu'nun elinde sadece aşırı sağcı bakanlar kalacak ve bunların nasıl bir rol oynayacağı henüz belli değil” dedi.
Bu ayın başlarında iki aşırı sağcı bakan (Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir ve Maliye Bakanı Bezalel Smotrich) Netanyahu'yu, ABD Başkanı Joe Biden'ın Hamas'a teslimiyet olarak gördükleri ateşkes önerisini kabul etmesi halinde koalisyon hükümetinden ayrılmakla tehdit etti.
Ancak Şarku’l Avsat’ın CNN'den aktardığı habere göre, ateşkes önerisi sonuçlanmaz ve iki bakan hükümetten ayrılma tehditlerini yerine getirmezse, Netanyahu seçimler yapılana kadar görevde kalabilir.
Seçimlerin Ekim 2026'da yapılması planlanıyor. Kamuoyu yoklamaları erken seçim yapılması halinde Gantz'ın kazanacağını gösteriyor.
Ürdün Uygulamalı Bilimler Üniversitesi'nde siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler profesörü olan Dr. Abdulhakim el-Karale, İsrail'in Nuseyrat Mülteci Kampı’ndaki dört esiri kurtarmasına rağmen Gantz'ın istifasını aşırı sağcı hükümet içinde bir ‘siyasi deprem’ olarak nitelendirdi. Karale ayrıca, bunun İsrail içinde büyük bir karışıklığa neden olacağını, Netanyahu ve hükümeti üzerinde daha fazla izolasyon ve kısıtlamaya yol açacağını belirtti.
Karale Şarku’l Avsat'a verdiği demeçte, “Gantz'ın, Netanyahu'nun bu savaşı işgal devletinin çıkarları için istemediğine dair büyük bir kanaate ulaştığı açık. Ona göre Netanyahu, kişisel çıkarlarına ulaşmayı arzuluyor. Zira savaşın uzatılması, Netanyahu’nun siyasi yaşamının uzatılması, hukuki sorumluluktan ve hapis cezasından kaçınmak anlamına geliyor” ifadelerini kullandı. Karale’ye göre bu görüşler, Netanyahu’nun çeşitli yolsuzluk davalarında yargılanması ve geçen yıl 7 Ekim'de Hamas'ın İsrail'e yönelik saldırısını engelleyemediği yönündeki suçlamalar ışığında dile getiriliyor.
Karale, Gantz'ın ılımlı hareketi temsil ettiği için istifasının büyük önem taşıdığını da belirtti. Karale’ye göre söz konusu istifa, hükümetin düşmesine yol açmayacak olsa da, önümüzdeki günlerde muhalefet kampının gün geçtikçe büyümesi nedeniyle dramatik gelişmelere yol açabilir ve bu da hükümetin görevden alınmasına neden olabilir.
Peki ya Filistinliler?
Şarku’l Avsat’ın CNN’den aktardığı haberde, Gazze Şeridi'ndeki Filistinliler için Gantz'sız bir hükümetin ‘savaşı etkilemeyeceği ve işleri daha da kötüleştirmeyeceği’ belirtiliyor.
‘Ilımlı’ olarak tanımlanan Gantz savaşın şiddetini azaltamadı. Gantz’ın görevde olduğu süre boyunca en az 37 bin Filistinli öldürüldü.
Savaşın Gantz'ın ayrılmasından sonra da devam edeceği öngörülürken, yakın zamanda bir ateşkes önerisinin sonuçlandırılması ihtimali de uzak görünüyor.
Ancak Dr. Abdulhakim el-Karale, Gantz'ın istifasının Netanyahu'yu ateşkes önerisini kabul etmeye itebileceğine inanıyor.
Karale bunu şu ifadelerle açıkladı: “Gantz'ın derin bir askeri geçmişi var. Bu nedenle Gazze savaşındaki askeri başarısızlıkla ilgili nedenlerle istifa ettiğinde, bu İsrail toplumuna ve İsrail siyasi akımlarına İsrail savaş makinesinin Gazze savaşında sefil bir şekilde başarısız olduğu ve İsrail'in bu savaşın meyvelerini toplamayacağı ve dolayısıyla ateşkes anlaşmasının tamamlanması gerektiği konusunda güçlü ve kararlı bir kanıt sağlayacaktır.”
Karale, Netanyahu'nun, Gantz’ın istifanın ardından yaptığı “Savaştan çekilmek için doğru zaman değil” şeklindeki açıklamalarının sonuçtan duyduğu endişeyi vurguladığına dikkat çekti.
ABD'de seçim sonuçları hâlâ netleşmedi: 12'den fazla yarışta sonuçlar henüz kesinleşmedihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339947-abdde-se%C3%A7im-sonu%C3%A7lar%C4%B1-h%C3%A2l%C3%A2-netle%C5%9Fmedi-12den-fazla-yar%C4%B1%C5%9Fta-sonu%C3%A7lar-hen%C3%BCz-kesinle%C5%9Fmedi
ABD'de seçim sonuçları hâlâ netleşmedi: 12'den fazla yarışta sonuçlar henüz kesinleşmedi
Alaska'daki seçim yetkilileri, ara seçimlere ait oy pusulalarını işleme alıyor (Reuters)
ABD'de ara seçimlerin üzerinden bir hafta geçmesine rağmen Demokratların Temsilciler Meclisi ve Senato'da elde edeceği çoğunluğun büyüklüğü henüz netleşmedi. Dün itibarıyla 12'den fazla seçim yarışında sonuçların kesinleşmesi için henüz erken olduğu belirtiliyor.
Demokratların ocak ayından itibaren Senato'da 54 sandalyeye sahip olması bekleniyor. Ancak Alaska ve Mississippi'de oy sayımının devam etmesi nedeniyle Cumhuriyetçilerden bir veya iki sandalye daha kazanmaları ihtimali bulunuyor.
Temsilciler Meclisi'nde ise 255 sandalye kazanan Demokratlar, 2008'den beri seçimlerle elde ettikleri en büyük çoğunluğa ulaşacak. Sonuçları henüz açıklanmayan yarışlarda birkaç sandalye daha kazanmaları da mümkün.
Sonuçları henüz kesinleşmeyen bazı seçim yarışlarında son durum şöyle:
Mississippi'de Senato yarışı henüz sonuçlanmadı
Dün öğleden sonra geç saatler itibarıyla Demokrat aday Scott Colom, eyaletin Senato koltuğu için yarıştığı Cumhuriyetçi Senatör Cindy Hyde-Smith'in yaklaşık 2 bin 600 oy önünde bulunuyordu.
Demokrat aday Scott Colom (AFP)
Mississippi'deki oy sayım sürecinde bu hafta iki önemli son tarih bulunuyor. Posta yoluyla gönderilen oy pusulalarının salı gününe kadar ulaşması gerekiyor. Ayrıca ilçelerin, geçici oy pusulaları da dahil olmak üzere onaylanmış seçim sonuçlarını cuma gününe kadar eyalet yetkililerine sunması bekleniyor.
Henüz sayılmamış oy pusulalarının kesin sayısı ise bilinmiyor.
Alaska'da Senato yarışı için oy sayımı sürüyor
Alaska'daki Senato yarışında, oyların yaklaşık yüzde 76'sının sayılmasının ardından Demokrat Mary Peltola, Cumhuriyetçi Senatör Dan Sullivan'ın yaklaşık 2 bin 500 oy önünde bulunuyordu.
Demokrat aday Mary Peltola (AFP)
Adaylardan hiçbirinin oyların çoğunluğunu elde edememesi halinde, 18 Kasım'da sıralı tercihli oy sistemi uygulanacak. Sonuçların ise 25 Kasım'da resmen onaylanması bekleniyor.
Temsilciler Meclisi'nde 12'den fazla seçim yarışı sonuçlanmadı
Sonucu henüz kesinleşmeyen Temsilciler Meclisi yarışlarının çoğunda önde olan adaylarla rakipleri arasındaki oy farkı yüzde 1'in altında bulunuyor.
Kuzey Carolina, sonuçları henüz netleşmeyen dört seçim yarışıyla eyaletler arasında ilk sırada yer alıyor. Kaliforniya'da ise Temsilciler Meclisi'ndeki güç dengelerini etkileyen tek yarış, 23. seçim bölgesinde yaşanıyor.
Alaska'da ara seçimlere ait oy pusulaları işleme alınıyor (Reuters)
Güney Carolina'nın 2. seçim bölgesinde Cumhuriyetçi Joe Wilson ile Demokrat Zion Khaleel arasındaki yarışta yeniden oy sayımı devam ediyor. Oyların yüzde 99'u sayıldığında Wilson yaklaşık 3 bin oy farkla öndeydi.
Minnesota'nın 1. seçim bölgesinde de yarış henüz sonuçlanmadı. Oyların yüzde 99'unun sayılmasının ardından önde olan iki aday arasındaki fark yaklaşık 300 oy olarak kaydedildi.
Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Tennessee'nin 4. seçim bölgesinde ise Demokrat Victoria Broderick ile görevdeki Cumhuriyetçi Scott DesJarlais arasındaki oy farkı yaklaşık 300 seviyesinde bulunuyor.
İki eyalette valilik yarışı henüz sonuçlanmadı
Kansas'taki valilik yarışında Demokrat aday Cindy Holscher, Cumhuriyetçi Ty Masterson'ın yüzde 1'den az farkla önünde bulunuyor.
Kansas Valiliği için yarışan Demokrat aday Cindy Holscher (AP)
Alaska'daki valilik yarışında ise Demokrat Jonathan S. Kreiss-Tomkins, Bernadette M. Wilson karşısında yaklaşık 45 bin oy farkla önde bulunuyor. Oyların yaklaşık yüzde 76'sının sayıldığı yarışta Kreiss-Tomkins yüzde 49,6, Wilson ise yüzde 28,9 oy almış durumda.
Adaylardan hiçbirinin yüzde 50'nin üzerinde oy alamaması halinde sıralı tercihli oy sistemi uygulanacak.
İran'ın tehditlerinin ardından ABD Hazine Bakanı'nın askerî üsse taşındığı iddia edildihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339945-i%CC%87ran%C4%B1n-tehditlerinin-ard%C4%B1ndan-abd-hazine-bakan%C4%B1n%C4%B1n-asker%C3%AE-%C3%BCsse-ta%C5%9F%C4%B1nd%C4%B1%C4%9F%C4%B1-iddia
İran'ın tehditlerinin ardından ABD Hazine Bakanı'nın askerî üsse taşındığı iddia edildi
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent (AFP)
New York Times (NYT) gazetesinin konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, hayatına yönelik İran kaynaklı tehditlerin ardından kısa süre önce evinden ayrılarak bir askerî üsse yerleşti.
ABD Başkanı Donald Trump yönetiminde görevli üst düzey bir istihbarat yetkilisi, geçen ayın sonlarında yaptığı uyarıda, İran'ın Amerikalı yetkilileri hedef alma çabalarını artırdığını ve ABD vatandaşlarına yönelik ölümcül saldırı planlarının "ileri aşamaya" ulaştığını belirtmişti.
NYT, Bessent'e yönelik tehditlerin ne ölçüde ciddi olduğunun henüz netlik kazanmadığını aktardı.
İran ise daha önce ABD topraklarında görev yapan yetkilileri veya sivilleri hedef almayı planladığı yönündeki iddiaları reddetmişti.
Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre ABD'li yetkililer, İran'ın ABD'de ve diğer ülkelerde geniş çaplı saldırılar düzenleme kapasitesinin sınırlı olduğuna dikkat çekti.
Bessent, 28 Şubat'ta başlayan ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşı sırasında Washington'un Tahran'a karşı yürüttüğü ekonomik baskı politikasının öne çıkan isimlerinden biri olarak biliniyor.
Savaş boyunca ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ile İsrail'in Lübnan'a düzenlediği operasyonlarda binlerce kişi hayatını kaybetti, milyonlarca kişi yerinden edildi.
ABD ve İsrail'in saldırılarında, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in de aralarında bulunduğu çok sayıda üst düzey İranlı yetkili öldürüldü.
Saldırılar ve Trump'ın kaybetmesinden sonra Putin’in bahisleri arasında Ukrayna müzakerelerihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5339899-sald%C4%B1r%C4%B1lar-ve-trump%C4%B1n-kaybetmesinden-sonra-putin%E2%80%99-bahisleri-aras%C4%B1nda-ukrayna
Saldırılar ve Trump'ın kaybetmesinden sonra Putin’in bahisleri arasında Ukrayna müzakereleri
Ukrayna'nın Zaporijya bölgesindeki Komışuvaha'da 2 Kasım'da Rus saldırısıyla yıkılan Aziz Elizabeth Manastırı (AFP)
Samir İlyas
Rusya, Ukrayna ve ABD temsilcileri arasında yeni bir üçlü müzakere turunun salı günü Abu Dabi'de başlaması bekleniyor. Bu tur, şubat ayında Cenevre'de yapılan son turdan bu yana ilk tur. Müzakereler, ABD-İsrail'in İran'a karşı savaşı sonrasında askıya alınmıştı. Pekin, 18-19 Kasım tarihlerinde Çin'in Shenzhen kentinde düzenlenecek Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi çerçevesinde Başkan Donald Trump, Vladimir Putin ve Şi Jinping arasında üçlü bir görüşme konusunda temaslar yürüttüğünü açıkladı.
Trump da pazar günü yaptığı açıklamada, zirve çerçevesinde Rusya ve Çin başkanlarıyla görüşmesinin muhtemel olduğunu söyledi. Trump, pazar günü yayınlanan CBS'nin “60 Minutes” programına katılarak, Ukrayna'daki savaşın yakında sona ereceğinin altını yeniden çizdi ve “Bence bunu başaracağız ve bence bu gerçekleşecek ve Ukrayna biraz farklı bir şekilde sonuçlanacak” dedi.
Buna karşılık, ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Trump'ın dillendirdiği iyimserliği biraz törpüledi. Pazar günü gazetecilere verdiği demeçte, Trump'ın bir anlaşmaya doğru ilerlendiği ile ilgili açıklamalarının muhtemelen Ukrayna ve Avrupa için güvenlik garantileri konusundaki görüşmelerdeki ilerlemeyi kastettiğini söyledi. Rubio pazartesi günü de güvenlik garantilerinin hâlâ önemli bir konu olduğunu vurguladı ve henüz hiçbir şeyin kesinleşmediğine işaret etti.
Ukrayna müzakerelerinin mevcut turunun duyurulması, Başkan Donald Trump'ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve damadı Jared Kushner'in Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile son iki aydır yaptığı görüşmelerin ardından geldi.
Mevcut görüşmelerin savaşı sona erdirmede somut bir atılım gerçekleştirmesi olasılığı düşük, ama büyük olasılıkla savaş sonrası güvenlik garantilerine odaklanacak. Özellikle de Rusya'nın itirazları nedeniyle AB temsilcilerinin yokluğu ve Rusya ile Ukrayna'nın, savaştan sonra her iki tarafın alması gereken güvenlik garantilerinin biçimi konusundaki pozisyonları arasındaki geniş uçurum göz önüne alındığında.
Cuma günü Rusya, Avrupalı ve Ukraynalı yetkililer tarafından “tarih hakkında ders vermeyi seven” biri olarak tanımlanan Rusya Devlet Başkanı Yardımcısı Vladimir Medinski başkanlığındaki müzakere ekibini açıkladı. Ukraynalılar, Medinski'yi 2022 baharında ve geçen yaz İstanbul'da başkanlık ettiği müzakere turlarında boşa zaman kaybettirmekle suçluyorlar. Rusya Dışişleri Bakan Yardımcısı ve NATO ile silah kontrolü ve ilişkilerinden sorumlu Sergey Ryabkov'un heyete katılımı, Rusya'nın güvenlik garantilerine verdiği önemi ortaya koyuyor. Aralık 2021 ortalarında Ryabkov'un, Ukrayna'daki savaştan haftalar önce Rusya'nın ABD ve NATO'ya önerdiği, Avrupalılar ve Amerikalılarla müzakere ettiği iki güvenlik anlaşmasının şartlarını sunduğunu belirtmekte fayda var.
İki anlaşma, Rusya'nın NATO güçlerinin 1997 öncesi sınırlarına geri dönmesi talebini ve ittifakın eski Sovyet cumhuriyetlerinden hiçbirinin üyeliğini kabul etmeme ve bu cumhuriyetlerin topraklarında Rusya'nın güvenliğini tehdit edebilecek herhangi bir güç veya silah konuşlandırmama taahhüdünü içeriyordu. Bu konunun karmaşıklığı göz önüne alındığında, uzun müzakere turları gerektirebilir.
Müzakereler, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki ezici yenilgisinden sonra gerçekleşiyor; bu da Rusya'nın gelecek yılın başlarından itibaren ABD’li yasamacıların artan baskısıyla karşı karşıya kalabileceği anlamına geliyor
Gerilimi tırmandırma
Önceki müzakere turlarında olduğu gibi, Rusya son günlerde Ukrayna enerji altyapısına yönelik saldırılarını yoğunlaştırdı ve Karadeniz'deki Ukrayna limanlarına uyguladığı ablukayı sürdürdü. Buna karşılık Ukrayna, Rus petrol rafinerilerine yönelik saldırılarına yeniden başladı; bu da Trump'ın rafinerilerin hedef alınmaması yönündeki tekrarlanan taleplerine karşı çıkıyor. Rusya, bu müzakere turuna girerken çelişkili sinyaller veriyor, ama savaşın devam edip etmeyeceği ve Avrupa Birliği ve Ukrayna ile gelecekteki ilişkilerinin niteliği konusunda kesin bir seçim yapması gerekiyor.
Müzakereler, Cumhuriyetçilerin ara seçimlerdeki ezici yenilgisinden sonra gerçekleşiyor; bu da Rusya'nın gelecek yılın başlarından itibaren ABD’li yasamacıların artan baskısıyla karşılaşabileceği anlamına geliyor. Bu nedenle, Rusya bu dönemi Ukrayna'yı taleplerine boyun eğmeye zorlamak veya Trump'a Rusya'ya yönelik yaklaşımının doğruluğunu kanıtlamak için bazı tavizler vererek manevi bir zafer kazandırmak için kullanabilir.
Fotoğraf: Ukrayna'da, Rus insansız hava aracı tarafından vurulan bir bölgede çıkan yangını söndüren bir Ukraynalı itfaiyeci, 28 Ekim 2026 (AFP)
Rus ordusu, Ukrayna tarafının önleyici füze cephanesinin önemli ölçüde azalmasından yararlanarak balistik füze ve insansız hava aracı saldırılarını artırırken, ABD merkezli Savaş Araştırmaları Enstitüsü'ne göre, Rus kuvvetleri yıl başından bu yana cephe hatlarında bir önceki yıla kıyasla çok sınırlı ilerleme kaydetti. Ukrayna kuvvetleri, ağustos ayından bu yana Lyman yakınlarında sürdürülen Vivaldi Operasyonu kapsamında 200 kilometrekareden fazla alanı kurtarmayı başarırken, Rus kuvvetleri Ukrayna'nın doğusundaki Slovyansk, Kramatorsk ve Druzhkivka kentlerini savunan Ukrayna kuvvetlerine yönelik kuşatmasını tamamlamakta başarısız oldu.
Ukrayna, ordusunun büyüklüğüne ve teçhizatına getirilecek her türlü kısıtlamayı reddediyor ve güçlü bir orduyu bağımsızlığının ve güvenliğinin birincil garantörü olarak görüyor
Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb ile Norveç Başbakanı Jonas Gahr Støre arasındaki telefon görüşmesi, bazı Avrupa ülkelerinin Rusya ile müzakere etme isteğini ortaya koyarken, Rus tarafının tutumları ve savaş öncesi taleplerindeki ısrarı -yani NATO'nun 1997 sınırlarına geri dönmesi ve Rusya'nın Ukrayna da dahil olmak üzere eski Sovyet devletlerinde etki alanlarını korumasına olanak sağlayacak yeni bir Avrupa güvenlik mimarisinin kurulması, bu ülkelerin askeri ittifaklara katılmaları konusunda Rusya'ya veto yetkisi verilmesi talepleri- fiilen her türlü müzakereyi imkansız kılıyor.
Güvenlik garantileri ikilemi
Rus yetkililerinin son haftalardaki açıklamaları, savaşın hedeflerini gerçekleştirme ve “temel nedenlerini” ele alma konusunda ısrarcı olduklarını gösterdi. Bunlar arasında, Ukrayna'nın 2022 sonbaharında Rusya tarafından ilhak edilen dört bölgeden çekilmesi de yer alıyor; bu bölgeler, Ukrayna'nın 1991'de Sovyetler Birliği'nden bağımsızlığını kazandığı zamanki idari sınırları içinde yer alıyorlar. Son iki ayda Rusya, kendi topraklarındaki Kursk ve Belgorod bölgeleriyle sınır boyunca Ukrayna sınırları içindeki Sumi ve Harkov’da bir tampon bölge oluşturma çabalarını yoğunlaştırdı.
Ukrayna ise Rus güçlerinin ele geçiremediği herhangi bir bölgeden çekilmeyi reddediyor, buna karşılık mevcut cephe hatları boyunca ateşkes teklif ediyor. Kiev, Rusya'nın talep ettiği güvenlik garantilerini görüşmeye açık, ama siyasi, ekonomik ve askeri ittifaklarını seçme konusundaki egemen haklarından vazgeçmek istemiyor. Müttefiklerinin, Rusya'nın 2014 ve 2022 savaşlarını tekrarlamasını önleyecek güvenlik garantileri sunmayı taahhüt etmesini de istiyor.
Kiev, bu garantilerin güvenilir ve 1994 Budapeşte Antlaşması'nın kendisine sunduğu garantilerden temelde farklı olması gerektiğinde ısrar ediyor. O antlaşmada Kiev, toprak bütünlüğü ve egemenliği konusunda Rusya, ABD ve İngiltere'den aldığı garantiler karşılığında nükleer silahlarından vazgeçmişti.
Kiev, NATO'nun kolektif savunma antlaşmasının 5. maddesinde belirtilenlere eşdeğer garantiler elde etmeye çalışıyor. ABD'nin Avrupa'daki müttefik güçlerle birlikte bu garantilerde ve olası bir Rus saldırganlığını caydırmada rol oynaması gerektiğinde ısrar ediyor.
Ukrayna, ordusunun büyüklüğüne ve teçhizatına getirilecek her türlü kısıtlamayı reddediyor ve güçlü bir orduyu bağımsızlığının ve güvenliğinin birincil garantörü olarak görüyor. Putin, 2024 yılının ortalarında, Rus ve Ukraynalı müzakerecilerin 2022 baharında İstanbul'da vardığı bir anlaşmaya ait olduğunu söylediği belgeler yayınlamıştı. Anlaşmanın yayınladığı maddeleri arasında Ukrayna'nın ordusunun büyüklüğünü ve silahlanmasını sınırlamayı kabul etmesi ve NATO'ya katılmama sözü yer alıyordu. Anlaşma ayrıca, Doğu Ukrayna'daki Rus azınlığının hakları ve Moskova Patrikhanesi’ne bağlı bir Ukrayna Ortodoks Kilisesi ile ilgili diğer konuları da ele alıyordu.
ABD Başkanı Donald Trump, Alaska'daki Elmendorf-Richardson Ortak Üssü'nde Ukrayna'daki savaşa son vermek için Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı görüşme sırasında konuşuyor, 15 Ağustos 2025 (Reuters)
Uygulamada, Rusya, güvenlik garantileri konusuna odaklanarak mevcut müzakereler turuna kendi gündemini dayatmayı başardı. Ayrıca, Rus talepleri Avrupa güvenlik yapısını doğrudan etkilemesine rağmen, Avrupa'nın müzakerelere katılmasını da engelledi. Buna ilaveten, savaşı sona erdirme, yeni bir savaş başlatmaktan kaçınma ve Avrupa'ya karşı hibrit savaşı durdurma taahhütleri olmadan Rusya'ya taviz vermek, 1938'de Müttefiklerin savaşı önleme umuduyla Çekoslovakya'daki Sudetenland'an vazgeçmesi ve Hitler'in yaklaşık bir yıl sonra İkinci Dünya Savaşı'nı başlatması senaryosunu tekrarlayabilir.
Avrupa'nın rolü
Önemli bir gelişme olarak, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot geçen pazar günü ülkesinin Abu Dabi toplantılarına katılacağını doğruladı, ancak temsilcisinin adını henüz açıklamadı. Fransa merkezli radyo istasyonu RTL'ye verdiği röportajda, “Avrupalılar güçlü bir şekilde temsil edilecek ve Fransa Abu Dabi'de yer alacak” dedi.
Şarku’l Avsat’ın Financial Times'tan aktardığı habere göre Fransa, Almanya, İngiltere, Avrupa Komisyonu ve NATO'dan üst düzey Avrupalı yetkililer salı ve çarşamba günleri toplantıların bazı bölümlerine katılacak. Rusya, mevcut turda herhangi bir Avrupa katılımını reddetmişti. Kremlin Sözcüsü Dmitri Peskov geçen hafta, müzakerelerin üçlü formatı Avrupa temsilcilerinin katılımını şart koşmadığı için Avrupa temsilcilerinin görüşmelere katılmayacağını söylemişti.
Peskov, “Bir noktada, er ya da geç, görüşmeler Avrupa'daki güvenlik mimarisi ve gelecekteki güvenlik çerçevesini ele alacağından ve bu da kaçınılmaz olarak herhangi bir anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olacağından, Avrupalılarla görüşmeler yapılması gerekecektir.” dedi. Ancak, Avrupa ülkelerinin müzakerelerde kendilerini kimin temsil edeceğine karar verebileceklerinden şüphe duyduğunu da ifade etti.
Avrupalıların müzakerelere katılmamasını telafi etmek ve Washington'un Rusya ile kendi aleyhlerine bir anlaşma yapmaya çalıştığı yönündeki korkularını gidermek için Kushner, geçen hafta perşembe günü Brüksel'de Avrupa heyetleriyle bir araya geldi. Görüşmelerin ardından X hesabından yaptığı paylaşımda Kushner, “Amacımız, tüm tarafların güvenlik endişelerini ele alan, gelecekteki çatışma riskini azaltan ve daha istikrarlı ve öngörülebilir bir güvenlik ortamı yaratan pratik düzenlemeler geliştirmektir” diye açıkladı.
Rusya ve Ukrayna'nın toprak tavizleri ve güvenlik garantileri konularındaki pozisyonları arasındaki geniş uçurum göz önüne alındığında, mevcut görüşmelerin önemli atılımlar sağlaması olası görünmüyor
Kushner, “kalıcı güvenlik istişareleri, krizler sırasında güvenilir iletişim kanalları, artırılmış askeri şeffaflık, gerilimi tırmandırma riskini azaltmak için karşılıklı önlemler ve Avrupa'da güvenlik ve istikrar için kalıcı bir çerçeve oluşturulması” dahil olmak üzere beş Avrupa hedefi belirledi. “Avrupa ve Rusya'nın otuz yılı aşkın süredir sürdürülebilir güvenlik düzenlemelerine ulaşmak konusunda zorluklarla karşılaştığını ve Rusya'nın Ukrayna'ya karşı savaşının bu zorluğu daha da karmaşık hale getirdiğini” belirten Kushner, önerilerin “düzenli iletişim mekanizmaları oluşturmayı, öngörülebilirliği artırmayı ve gelecekteki askeri çatışma riskini azaltmayı” amaçladığını ifade etti.
“Her ülke kendi güvenliği ve ittifakları ile ilgili kendi kararlarını alma yetkisini koruyacak ve hiçbir ülke diğerinin egemen tercihlerine veto uygulayamayacak” diye de vurguladı. NATO'nun Avrupa'da kolektif savunmanın temel taşı olmaya devam edeceğini ve önerilen çerçevenin mevcut kurumların yerini almak yerine onları geliştireceğini teyit etti.
Ukrayna'nın Harkov kentinde hasar görmüş Harkov Şehir ve Bölge İdaresi binasının önünden çocuğuyla birlikte geçen bir kadın, 20 Ekim 2026 (AFP)
Avrupa, Trump yönetiminin Rusya'yı kayıracağından ve Ukrayna'ya savaş sonrası güvenlik düzenlemelerini kabul etmesi için baskı yapacağından endişe ediyor. Daha geniş anlamda, Avrupa, endişelerini ve taleplerini ele almadan Avrupa'daki güvenlik mimarisini belirlemek için Putin ve Trump arasında bir “anlaşma”ya varılmasından endişe duyuyor. Bu korkular, ABD'nin Avrupa'dan bazı güçlerini çekmesiyle, Trump'ın 19. yüzyılda ABD Başkanı James Monroe'nun açıkladığı Monroe Doktrini'ne benzer şekilde Batı Yarımküre'ye odaklanılacağını açıkladığı Donroe Doktrini’nin bir parçası olarak önümüzdeki ay daha fazla asker çekme olasılığıyla daha da güçleniyor.
Avrupa'nın şekillendirilmesine katılmadığı önerileri reddettiğinin bir işareti olarak, AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas, Varşova ziyaretinde gazetecilere “Zaten yerleşik bir Avrupa güvenlik mimarimiz var” dedi. “Sorun şu ki, Rusya bu mimarinin dayandığı anlaşmaları ihlal etmeye devam ediyor. NATO 2021'de Rusya için bir tehdit oluşturmuyordu ve şimdi de oluşturmuyor. Putin'in Avrupa’nın güvenliği konusunda veto yetkisi yok” diye de ekledi. “Ukrayna ve Rusya'nın nasıl ve ne zaman bir barış anlaşmasına varacağını belirleyemeyiz, ancak herhangi bir anlaşmanın uygulanabilmesi için AB'nin de taraf olması gerekecektir” diye sözlerini tamamladı.
Kushner'in önerilerine yönelik Avrupa eleştirilerinin ötesinde, önerilen çerçevenin Rusya'nın taleplerini karşılarken aynı zamanda Ukrayna'nın egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve kendi ittifaklarını seçme hakkını nasıl koruyabileceği belirsizliğini koruyor. Mevcut müzakereler turunun arifesinde, İngiltere, Fransa ve diğer Avrupa ülkelerinden yaklaşık 2.800 askerin katılımıyla Polonya'da tatbikatlar başladı ve bu tatbikatların ayın 22'sine kadar devam etmesi planlanıyor. Bu tatbikatlar, Avrupa komutasındaki çok uluslu bir gücün muharebe hazırlığını test etmeyi içeriyor; bu güç, savaşın sona ermesinden sonra Ukrayna'yı destekleyebilir.
Rusya ve Ukrayna'nın toprak tavizleri ve güvenlik garantileri konularındaki pozisyonları arasındaki geniş uçurum göz önüne alındığında, mevcut görüşmelerin önemli atılımlar sağlaması olası görünmüyor. Savaş sonrası Avrupa güvenlik mimarisi konularına ek olarak, yeniden inşa ile ilgili herhangi bir çözüm, süreci kimin üstleneceğinin ve finansman kaynaklarının belirlenmesinde, Amerikan şirketlerinin bu süreci tekeline almasının önlenmesinde Avrupa'nın katılımını gerektiriyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
