Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Savaşı ve uluslararası krizlerin çağrışımları

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
TT

Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)

Elie el Kaşif

ABD Başkanı Joe Biden’ın Gazze için ateşkes teklifi, muhtemelen Ramazan ayı arifesinde ateşkes ve esir takası anlaşması amacıyla yapılan, ancak tökezleyip başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerle aynı kaderi paylaşacak gibi görünüyor. ABD yönetiminin ister doğrudan İsrail'e ister Arap ülkeleri aracılığıyla Hamas’a olmak üzere savaşan taraflara yönelik tüm baskılarına rağmen, kendisi de bunu öngörmeye ve işaret etmeye başladı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken savaşın başlamasından bu yana bölgeye gerçekleştirdiği sekizinci ziyarette bunu yapmaya çalışsa da şimdiye kadar pek başarılı olamadı.

Ne zaman savaşın müzakereler yoluyla durdurulabileceğine dair bir umut doğsa, bu müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanacağına dair kötümser bir rüzgâr esmeye başlıyor. Eğer müzakere girişimi bu kez de başarısız olursa, karamsarlık geçen seferkinden daha da yoğun olacak. Teklif, gerek müzakerelerin başarısız olması ve İsrail ile Hamas'ın Biden'ın teklifine yanıt vermemesi bakımından, gerek savaşın doğrudan tarafları olan Hamas ve İsrail'in, özellikle de Binyamin Netanyahu ve Yahya Sinvar'ın hesapları bakımından gerekse özellikle önümüzdeki kasım ayında yapılması planlanan ABD seçimlerinin arifesinde bölgesel ve uluslararası sahnedeki kaos bakımından İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşının en karmaşık hale geldiği zor bir zamanda ortaya atıldı. Bu da haftalardır hatta aylardır konuşulan Hamas ve İsrail arasındaki yıpratma savaşının aslında bölgesel ve uluslararası bir çatışmanın yansıması olup olmadığı, yani bölgesel ve uluslararası tarafların kendi hesapları için mi bu çatışmayı derinleştirmeye çalıştıkları ya da söz konusu uluslararası tarafların başında gelen ABD’yi bu savaşta boğmak, dikkatini dağıtmak ve çözümsüzlüğe itmeye mi çalışıldığı gibi önemli bir soruyu gündeme getiriyor.

Aslında, Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili sahada ve siyaset sahnesinde yaşanan gerilim, Doğu Avrupa'daki gelişmeleri Filistin topraklarındaki çatışmayla ilişkilendirmeye giderek daha fazla itiyor. Çünkü ABD ve Batı ülkelerinin her iki bölgede de var olması, rakiplerinin bu savaşlara katılmaları için net bir davet anlamına geliyor. Eğer Rusya Avrupa'daki savaşın tarafı ise Gazze’deki savaşta rolü ne olacak? Ya da Hizbullah ve İsrail arasındaki cephede nasıl bir rol üstlenecek? Aksa Tufanı Operasyonu'na ilişkin bazı geç okumalar, Moskova'nın bu operasyona yakından ya da uzaktan müdahil olmuş olma ihtimalini sorgulasa da elbette net cevaplara ulaşamadı. Şu sıralar sorular, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki hesapları ya da başta Çin olmak üzere diğer ülkeler arasında yeni bir uluslararası düzen inşa etme girişimleri bağlamında, savaşı uzatma ve ABD'yi bu savaşla meşgul etme konusundaki çıkarları üzerinde yoğunlaşıyor. Dolayısıyla, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Gazze’deki savaşın patlak vermesinin bir nedeni olarak gördüğü ABD’nin Ortadoğu'daki başarısızlığı, ABD liderliğindeki liberal uluslararası düzenin parçalanmasına yol açıyor.

Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Ancak Rusya ile ilgili soruların sorulması, kaçınılmaz olarak Çin ile ilgili sorular da sorulması anlamına geliyor. Pekin, Moskova’nın aksine çatışmaya doğrudan müdahil olmasına dair herhangi bir sinyal vermiyor. Putin geçtiğimiz hafta, Batılı ülkelerin Ukrayna’yı silahlandırmasına ve Rusya'ya saldırmasına izin vermesine karşılık, Moskova'nın dünyanın dört bir yanındaki ABD karşıtı grupları desteklemeye hazır olduğunu söylemişti. Bu da İran ile silah anlaşmaları yapmaya ya da bölgedeki İran yanlısı grupları doğrudan ya da Tahran üzerinden silahlandırmaya hazır olduğu şeklinde yorumlandı. Hizbullah'a yakın çevreler Moskova ile ilişkilerinin şu an her zamankinden daha güçlü olduğundan bahsediyor. Peki, bu Rusya'nın Hizbullah'a silah ya da teknoloji sağladığı anlamına mı geliyor? Her halükârda özellikle Ukrayna ve genel olarak Avrupa kıtasının güvenliği konusunda ABD ve Batı ülkeleri ile derinleşen çatışması çerçevesinde, Rusya'nın Gazze’deki savaşa müdahil olmuş olabileceğinden endişe duymak gerekiyor.

Son yıllarda İsrail, Körfez Arap ülkeleri ve İran'la birlikte bölgedeki varlığının kapsamını genişleten Çin ise Filistin'deki bölünmüşlüğün tarafları olan Fetih Hareketi (El Fetih) ve Hamas Hareketi arasında uzlaşı sağlayama çalışarak ve Filistinliler ile İsrail arasındaki çatışmayı çözmek için uluslararası konferans çağrısında bulunarak, savaşa diplomatik bir pencereden bakıyor.

svdfbgnh
Ürdün'ün ev sahipliğinde yapılan “Eylem Çağrısı: Gazze'ye Acil İnsani Müdahale” konulu Ölüdeniz Konferansı'na katılan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken (ortada) sağında Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt ile, 11 Haziran 2024 (AFP)

Gazze Şeridi’ndeki savaşın büyük resmi böyle, ancak uluslararası ve bölgesel ittifakların karmaşıklığı ve çakışmaları çerçevesinde, uluslararası ve bölgesel safların daha açık dizildiği Soğuk Savaş dönemindeki durumun aksine, bugün bölgedeki ve dünyadaki tüm ülkeler ilişkilerini ve ittifaklarını mümkün olduğunca genişletmeye çalışıyor. Bu ise bölgedeki uluslararası rekabetin, özellikle de günümüzün iki büyük kutbu olan ABD ve Çin arasındaki rekabetin ek bir nedeni haline geliyor. Hem ABD hem de Çin, İsrail'den Körfez ülkelerine ve İran'a kadar bölgedeki diğer ülkelerle ilişkilere sahip. Dolayısıyla Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken, Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Fakat savaşı çevreleyen bu uluslararası sahne tek başına savaşın gelişimini ve geleceğini açıklamaya yetmiyor. Zira yerel aktörlerin, Hamas ve İsrail'in, özellikle de Sinvar ve Netanyahu'nun hesapları, çatışmanın geleceği üzerinde çok etkili ve hatta belirleyici. İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney'in geçtiğimiz günlerde Hamas Hareketi’ne Biden'ın teklifini kabul etmemesi yönünde yaptığı dolaylı çağrıdan da anlaşılacağı üzere, İran'ın Hamas'ın önemli bir destekçisi olarak savaştaki varlığı, hatta onun tercihlerini yönlendirmesi göz ardı edilemez. Tüm bu aktörlerin, Gazze Şeridi'ndeki savaşta yaşanan gelişmelerin de kanıtladığı üzere, başta bölgedeki başlıca uluslararası aktör olan ABD olmak üzere, savaştaki başlıca ülkelerin çıkarlarını ve tedbirlerini dikkate aldıklarına hiç şüphe yok.

Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak, ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor.

Nihayetinde ister müttefikleri ister muhalifleri tarafından olsun, tüm yerel, bölgesel ve uluslararası hesaplar ABD ve onun yakın ve uzak hedefleri etrafında dönüyor. Hamas, İran ve Hizbullah, İsrail ile ABD arasındaki anlaşmazlıkların ve bu anlaşmazlıkların merkezinde yer alan ABD’nin bölgedeki önceliklerinin üzerine bahis oynuyorlar. Biden yönetimi, ABD'nin Doğu Avrupa, Pasifik ya da Çin Denizi gibi önemli uluslararası çatışma bölgelerine yeniden odaklanmasıyla ilgili jeopolitik nedenlerinin yanı sıra Gazze’deki savaşta İsrail'i desteklediği ve gönderdiği çok sayıda silahla on binlerce Filistinli sivilin ölümüne neden olduğu için seçimlerde ABD’lilerin kendisine yönelik tepkisini hafifletmek gibi sebeplerden ötürü üç aşamalı ateşkes anlaşmasının imzalanması için acele ediyor.

xscdvfbg
İsrailli rehinelerin aileleri, Blinken’ın Tel Aviv ziyaretine denk gelecek şekilde, rehinelerin derhal serbest bırakılması talebiyle protesto gösterisi düzenledi 11 Haziran 2024 (Reuters)

Öte yandan Gazze'deki ateşkes, Washington ile Riyad arasında bir savunma anlaşmasından oluşan ve Washington'ın İsrail'i Suudi Arabistan ile normalleşme anlaşması yoluyla bölgeye daha fazla entegre etme çabaları çerçevesinde Tel Aviv'in de katılabileceği, ancak Tel Aviv'in Riyad'ın talep ettiği gibi iki devletli bir çözüm ile ilgili somut adımlar atmasına bağlı olan, ABD himayesinde ‘bölgesel bir yapı’ inşa etmeye doğru ilerliyor. Dolayısıyla, Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor. Bu sebeple, İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in kısa süre önce Aksa Tufanı Operasyonu’nu, bölgedeki denklemleri değiştirmeye yönelik bir Amerikan projesini engellediğini söyleyerek övmesi kimseyi şaşırtmadı.

Hamas Hareketi’nin Gazze’deki lideri Yahya Sinvar'ın özellikle de esir kartını elinde tuttuğu sürece, elinde kalanlarla savaşmaya devam etme isteğine ilişkin kendi hesaplarıyla kesiştiğinde İran'dan gelen sinyalleri aldığına şüphe yok. İşte şimdi Washington ona ABD vatandaşı olan rehineler için arada İsrail olmadan müzakere etme teklifinde bulunuyor. Sinvar’ın sadece iki seçeneği var. Ya İsrail, uluslararası tarafların garantörlüğünde kalıcı bir ateşkesi kabul edecek ya da savaşmaya devam edecek. Şimdiye kadar bu iki seçenek dışında üçüncü bir seçeneği kabul etmeye istekli görünmedi. Sinvar'ın tutumunun, özellikle Hamas’ın Doha'daki lider kadrosuna uygulanan baskı çerçevesinde bir bütün olarak Hamas'ın tutumu olup olmadığı da tartışmalı bir konu. Ancak İran Hamas'ın ana şemsiyesi olmaya devam ediyor. Bu da Hamas'ın genel tutumunu anlamada önemli bir unsur.

Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington ile ilişkilerinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor.

İsrail'e ve özellikle Netanyahu'ya gelince; Netanyahu, iki devletli bir çözümü kabul etmeye hazır değil. Çünkü böyle bir durum onu hükümetinin düşmesi ve aşırı sağın yeri doldurulamaz desteğini kaybetmesi tehdidiyle karşı karşıya bırakacaktır. Yani ya hem Filistinlilerle savaşı hem de İsrail içindeki siyasi çatışmayı kazanarak ikisi de kazanacak ya da ikisini birden kaybedecek. Tecrübeli bir siyasetçi olan Netanyahu, İsrail'deki siyasi ve demografik geleceğin özellikle savaş sonrasında aşırı sağcı eğilimlerden yana olduğunu çok iyi biliyor. Bu nedenle önceliklerinin, görev süresi sona ermekte olan Biden yönetimiyle ilişkileri pahasına da olsa aşırı sağcı akımların kendisine olan desteğini sürdürmek olması gerektiğini bilen Bibi (Netanyahu), İsrail sağının değirmenine su taşıyan Donald Trump'ın seçimleri kazanması üzerine de bahis oynuyor olabilir. Nihayetinde Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington'la ilişkinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor. İsrail sağının anlatısı, Biden'ın İsrail'e yardım etmek yerine, onu bölgeye yönelik projesinin bir parçası olarak kullandığı yönünde ve bu da elbette Netanyahu ve danışmanları tarafından çok iyi biliniyor.

Tüm bu üst üste binen uluslararası, bölgesel ve yerel sahneler açısından Gazze’deki savaştan çıkış yolunu hayal etmek daha da zorlaşıyor. O halde bölge uzun bir ‘yıpratma savaşına’ mı hazırlanmalı? Nihayetinde böyle bir savaşın bedelini öncelikle Filistinli siviller, ikinci olarak da Lübnan'da, Suriye'de, hatta biraz daha uzaktaki Irak'ta olsun, uzun savaşlara alışkın olan ‘Bereketli Hilalin’ halkları ödeyecek.



Dünya... Tek kutuplu düzenin sonu mu, yoksa daha çalkantılı bir uluslararası sistemin başlangıcı mı?

Çok kutupluluk ve güç merkezlerinin dağılması (Temsili– Reuters)
Çok kutupluluk ve güç merkezlerinin dağılması (Temsili– Reuters)
TT

Dünya... Tek kutuplu düzenin sonu mu, yoksa daha çalkantılı bir uluslararası sistemin başlangıcı mı?

Çok kutupluluk ve güç merkezlerinin dağılması (Temsili– Reuters)
Çok kutupluluk ve güç merkezlerinin dağılması (Temsili– Reuters)

Antoine el Hac

Bugün içinde yaşadığımız dünya, 1991 yılında Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından şekillenen dünyaya artık benzemiyor. Otuz yıl boyunca ABD'nin üstünlüğü ve siyasi, ekonomik ve güvenlik alanındaki kararları etkileme kapasitesiyle karakterize edilen uluslararası sistem, güç dengelerini yeniden şekillendiren köklü dönüşümlerle karşı karşıya. Bu değişimlerin başında Çin'in yükselişi, Rusya'nın etkili bir stratejik aktör olarak yeniden sahneye çıkması ve Hindistan'ın uluslararası alandaki varlığının güçlenmesi geliyor. Bunlara Avrupa Birliği'nin ve diğer bölgesel güçlerin ekonomik ve siyasi ağırlığı da ekleniyor.

Peki, dünya gerçekten çok kutuplu bir döneme mi girdi, yoksa ABD hegemonyası, Çin rekabeti ve birbiriyle çatışan uluslararası hedeflerin şekillendirdiği bir geçiş sürecinde mi bulunuyor? Gücün daha fazla ülke arasında dağılması, daha dengeli bir dünya düzenine mi yol açacak, yoksa rekabeti ve istikrarsızlığı mı artıracak?

Büyük dönüşümün yaşandığı Kasım 1989'da Berlin Duvarı'nın yıkılışı (Arşiv – Reuters)
Büyük dönüşümün yaşandığı Kasım 1989'da Berlin Duvarı'nın yıkılışı (Arşiv – Reuters)

Tek kutupluluktan çok sayıda nüfuz merkezine

Çok kutuplu dünya kavramı, uluslararası ilişkileri etkileyebilecek askerî, ekonomik ve diplomatik kapasiteye sahip üç veya daha fazla büyük gücün varlığına dayanıyor. Bu sistem, tek bir devletin hâkim olduğu tek kutuplu düzenden ve Soğuk Savaş döneminde ABD ile Sovyetler Birliği arasındaki rekabetle şekillenen iki kutuplu sistemden ayrılıyor.

Soğuk Savaş'ın sona ermesinin ardından Washington, geniş askerî, teknolojik ve ekonomik üstünlüğe sahip oldu. Bu üstünlük, küresel ekonominin düzenlenmesinde önemli rol oynayan ittifaklar ağı ve finansal-ticari kurumlarla desteklendi. Ancak Çin zamanla büyük bir ekonomik ve teknolojik güce dönüştü, askerî kapasitesini genişletti. Rusya ise nükleer cephaneliğine, coğrafi konumuna ve doğal kaynaklarına dayanarak stratejik konumunu yeniden kazanmak için çaba gösterdi.

Çok kutupluluk, yükselen güçler arasında mutlaka uyumlu ittifakların kurulacağı anlamına gelmiyor. Siyasi sistemler, ekonomik çıkarlar ve tarihsel deneyimler arasındaki farklılıklar varlığını koruyor. Bu ülkeler arasındaki temel ortak nokta ise ABD'nin tek taraflı üstünlüğünü sınırlandırma ve uluslararası nüfuzun yeniden dağıtılması isteği olabilir.

Çok kutuplu dünyanın öne çıkan aktörleri: Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)
Çok kutuplu dünyanın öne çıkan aktörleri: Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin (AFP)

Bu noktada Çin-Rusya ilişkilerinin gelişerek enerji, ticaret, askerî ve diplomatik iş birliğini kapsayan stratejik bir ortaklığa dönüşmesi dikkat çekiyor. Ancak bu ilişkiyi bütünleşmiş bir ittifak olarak tanımlamak abartılı olabilir. Çünkü iki ülkenin de kendine özgü hesapları ve bağımsız çıkarları bulunuyor.

Çin; sanayi ve ticaret gücü, teknolojik ilerlemesi, yurt dışı yatırımları ve Kuşak ve Yol Girişimi sayesinde merkezi bir konumda bulunuyor. Antoine el Hac'ın Şarku’l Avsat için kaleme aldığı analize göre Pekin yalnızca ekonomik alanda ABD ile rekabet etmekle kalmıyor, uluslararası kurumlardaki varlığını genişletmeye ve alternatif ya da paralel finansal ve ticari mekanizmalar geliştirmeye de çalışıyor.

Rusya ise gücünün önemli bir bölümünü askerî ve nükleer kapasitesinden, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ndeki konumundan ve enerji piyasalarındaki rolünden alıyor. Ukrayna savaşı, Rusya'yı Batı ile yaşanan jeopolitik mücadelenin merkezine yeniden taşıdı. Ancak Moskova aynı zamanda ekonomik ve teknolojik kısıtlamalarla ve giderek artan askerî maliyetlerle karşı karşıya.

Hindistan ise farklı bir model ortaya koyuyor. Yeni Delhi, herhangi bir siyasi veya askerî eksene bütünüyle bağlanmadan nüfuzunu genişletmeye çalışıyor. Bu politikanın temelini, Hindistan'ın BRICS grubuna katılmasına imkân tanırken ABD, Japonya ve Avustralya ile QUAD çerçevesindeki iş birliğini de güçlendirmesine imkân sağlayan “stratejik özerklik” anlayışı oluşturuyor.

Avrupa Birliği, etkili güç merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor (Reuters)
Avrupa Birliği, etkili güç merkezlerinden biri olmayı sürdürüyor (Reuters)

Avrupa ve orta ölçekli güçler

Dönüşüm yalnızca büyük güçlerle sınırlı değil. Avrupa Birliği önemli bir ekonomik ve düzenleyici ağırlığa sahip. Tek pazarı, ticaret politikaları ve hukuki standartları sayesinde sınırlarının ötesindeki hükümetler ve şirketler üzerinde de etkili olabiliyor.

Ancak ortak askerî kapasitenin ve tam stratejik özerkliğin bulunmaması, bazı üyelerin NATO'ya bağımlılığı ve dış politika konusundaki görüş ayrılıkları, AB'nin bütünleşmiş bir siyasi ve askerî kutup olarak hareket etme kapasitesini sınırlandırıyor.

Buna karşılık Brezilya, Türkiye ve Endonezya gibi orta ölçekli güçlerin önemi giderek artıyor. Bu ülkelerin kaynakları, coğrafi konumları ve diplomatik ilişkileri onlara müzakere gücü kazandırıyor. Büyük güçlerin bu ülkelerle iş birliği yapmak için rekabet etmesi de ekonomik ve güvenlik ilişkilerini çeşitlendirmeleri açısından daha geniş bir hareket alanı sağlıyor.

Uluslararası kurumlar sınavdan geçiyor

Nüfuz merkezlerinin çoğalmasına yönelik dönüşümün en önemli sonuçlarından biri, uluslararası kurumların meşruiyeti ve etkinliği konusunda soruların giderek artması. Birleşmiş Milletler, Uluslararası Para Fonu, Dünya Ticaret Örgütü ve diğer kurumlar, bugünkünden farklı güç dengelerinin hâkim olduğu bir dönemde kuruldu.

ABD'nin New York kentinden bir görünüm (Arşiv – Reuters)
ABD'nin New York kentinden bir görünüm (Arşiv – Reuters)

Güvenlik Konseyi bu çelişkinin en belirgin örneklerinden biri. ABD, Rusya, Çin, Fransa ve İngiltere'den oluşan beş daimî üye, dünya ekonomisinde ve siyasetinde yaşanan değişimlere rağmen veto hakkını elinde tutuyor. Bu durum, konseyin reforme edilmesi ve daimî üyeliklerde mevcut ağırlıkları yeterince temsil edilmeyen ülke ve bölgelerin daha fazla yer alması yönündeki talepleri güçlendiriyor.

BRICS grubunun yükselişi ve Yeni Kalkınma Bankası'nın kurulması da gelişmekte olan ekonomilerin uluslararası politikaların şekillendirilmesinde daha fazla söz sahibi olmalarını sağlayacak finansal ve kurumsal araçlara sahip olma isteğini yansıtıyor. Bu gelişmeler mevcut kurumların tamamen devre dışı bırakılması anlamına gelmiyor. Daha ziyade, Batı'nın hâkimiyeti döneminde şekillenen düzene yönelik münhasır kabulün zayıfladığını gösteriyor.

Çok kutupluluk: Denge mi, yeni çatışmalar mı?

Araştırmacılar, çok kutuplu sistemin tek kutuplu veya iki kutuplu sistemden daha istikrarlı olup olmadığı konusunda farklı görüşlere sahip.

Bazı araştırmacılar, çok sayıda gücün varlığının hegemonya ihtimalini azalttığını savunuyor. Çünkü genişlemek isteyen herhangi bir devlet karşısında ona karşı oluşturulabilecek ittifaklar bulunuyor. Ayrıca bu sistem, ülkelere diplomatik manevra açısından daha fazla seçenek sunuyor.

Buna karşılık diğer araştırmacılar, güç merkezlerinin çoğalmasının yanlış değerlendirme ve hesaplama hataları ihtimalini artırdığına dikkat çekiyor. İttifakların karmaşıklaşması, çıkarların iç içe geçmesi ve kriz dönemlerinde verilecek tepkilerin öngörülmesinin zorlaşması bu riskleri artırıyor.

Birinci Dünya Savaşı öncesindeki Avrupa, bu tehlikelerin tarihsel örneklerinden birini oluşturuyor. İttifakların iç içe geçmesi, sömürge rekabeti ve silahlanma yarışı, Avusturya Arşidükü Franz Ferdinand'ın 1914 yılında öldürülmesinin dünya savaşını başlatan kıvılcıma dönüşmesinde etkili oldu. Ancak çok kutupluluk kaçınılmaz olarak savaşa yol açmıyor. Nitekim 1815 Viyana Kongresi sonrasında Avrupa güçleri arasında sağlanan uzlaşmalar, göreceli bir güç dengesinin korunabileceğini gösterdi.

Nükleer silahlar da bu denkleme önemli bir unsur ekliyor. Nükleer caydırıcılık, büyük güçler arasında doğrudan çatışma ihtimalini azaltırken geleneksel savaşları, vekâlet çatışmalarını ve ekonomik ya da teknolojik baskıları engelleyemiyor.

Çin'in ekonomik yükselişinin simgesi Şanghay (EPA)
Çin'in ekonomik yükselişinin simgesi Şanghay (EPA)

Bizi nasıl bir dünya bekliyor?

Belki de asıl soru, dünyanın çok kutuplu hâle gelip gelmediğinden ziyade nasıl bir çok kutuplu düzenin oluşmakta olduğu. ABD hâlâ askerî üstünlüğünü, küresel ölçekteki varlığını ve geniş ittifak ağını koruyor. Çin ise ABD'nin nüfuzuna karşı en ciddi rakip konumunda. Rusya, Hindistan, Avrupa Birliği ve diğer bölgesel güçler de kapasiteleri ve rolleri aynı düzeyde olmasa da güç dengelerini farklı ölçülerde etkiliyor.

Çin-ABD-Rusya üçlü zirvesinin Şanghay'da ortaya çıkaracağı sonuçların netleşmesi beklenirken dünya, henüz şekillenmemiş bir geçiş döneminden geçiyor. ABD'nin tek kutuplu hâkimiyeti artık eskisi kadar sağlam değil. Ancak çok kutupluluk da henüz açık kurallara ve rekabeti yönetebilecek güçlü kurumlara sahip istikrarlı bir sisteme dönüşmüş değil.

Temel mesele, kutupların sayısından ziyade aralarında kurulacak ilişkilerin niteliği. Güç merkezlerinin çoğalması uluslararası kurumların reformuyla, iş birliğinin güçlendirilmesiyle ve uluslararası hukuka saygıyla birlikte ilerlerse daha temsili ve dengeli bir dünya düzeninin önünü açabilir.

Ancak bu süreç nüfuz, silahlanma ve kaynaklar üzerinde açık uçlu bir yarışa dönüşürse dünya, sonunda büyük bir savaşın yaşanabileceği uzun istikrarsızlık dönemine girebilir.


ABD İç Güvenlik Bakanlığı çalışanlarına uyarı: Bayram sofrasında iş konuşmak hassas bir konu

ABD İç Güvenlik Bakanlığı logosu (Reuters)
ABD İç Güvenlik Bakanlığı logosu (Reuters)
TT

ABD İç Güvenlik Bakanlığı çalışanlarına uyarı: Bayram sofrasında iş konuşmak hassas bir konu

ABD İç Güvenlik Bakanlığı logosu (Reuters)
ABD İç Güvenlik Bakanlığı logosu (Reuters)

Bayram döneminde aile buluşmalarında iş hakkında uzun uzun konuşmaktan kaçınılması genellikle tavsiye edilir. Görünüşe göre bu tavsiye, ABD İç Güvenlik Bakanlığı çalışanları için özellikle büyük önem taşıyor.

Bakanlığın bazı çalışanlarına bu hafta e-posta yoluyla gönderilen talimatlarda, tatil döneminde arkadaşları ve aile üyeleriyle bir araya geldiklerinde yaptıkları işin niteliği hakkında yalnızca genel ifadeler kullanmaları istendi. CNN'in incelediği kurum içi yazışmalara göre, e-postada çalışanların işleriyle ilgili sorulara cevap verirken kullanabilecekleri “uygun cevaplar” listesine de yer verildi.

Bakanlığın Karşı İstihbarat Programı birimi adına gönderilen e-posta, “İç Güvenlik Bakanlığındaki İşiniz Hakkında Aileniz ve Arkadaşlarınızla Konuşmak” başlığını taşıyordu. Mesajda, “Bayram dönemindeki sohbetleri yönetmek için yararlı yöntemler” sıralanırken çalışanlar, kendilerine yöneltilebilecek “takip sorularına karşı dikkatli olmaları” konusunda uyarıldı.

Örneğin, bir çalışana “Nerede çalışıyorsun?” diye sorulması halinde, “Washington DC bölgesinde federal hükümet için çalışıyorum” cevabını verebileceği belirtildi.

Şarku’l Avsat'ın CNN’den aktardığına göre e-postada ayrıca, “Aile üyeleri ve arkadaşlarınızın iyi niyetli olsalar bile bu bilgileri başkalarına aktarabilecekleri veya başkalarıyla paylaşabilecekleri” hatırlatıldı.

İstihbarat kurumlarında çalışanların ve hassas bilgilerle ilgilenen diğer kamu görevlilerinin işleriyle ilgili ayrıntıları paylaşmaktan kaçınması alışılmış bir uygulama. Ancak İç Güvenlik Bakanlığından (DHS) bazı yetkililer, önceki yıllardaki tatil dönemlerinde benzer bir mesaj aldıklarını hatırlamadıklarını belirtti.

Söz konusu e-posta, Şükran Günü'nden bir haftadan kısa süre önce ve bakanlığın ABD Başkanı Donald Trump'ın ikinci başkanlık döneminde aldığı tartışmalı kararlar nedeniyle giderek artan incelemelerle karşı karşıya olduğu bir dönemde gönderildi.

Bu kararlar arasında, ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Dairesi (ICE) görevlilerinin karıştığı ve Amerikan vatandaşlarını, göçmenleri ve diğer kişileri hedef alan silahlı saldırı olayları ile sert kolluk uygulamaları da bulunuyor.

Mesaj ayrıca bakanlığın olası tehditleri ele alış biçimine ve Amerikalılar arasında endişeye yol açan teknik aksaklıklara yönelik eleştirilerin gölgesinde geldi.

E-postada şu ifadelere yer verildi:

“İç Güvenlik Bakanlığı, kamuya yönelik görevler üstlenen federal bir kurumdur. Kamu hizmetindeki çalışmalarınızın niteliği hakkında genel bilgiler paylaşmanıza izin verilse de açıklamalarınız konusunda sağduyulu davranmanız, gizli bilgilerin yanı sıra paylaşımı kısıtlamalara tabi olan gizli olmayan bilgileri de her zaman korumanız gerekmektedir.”

Yazışmada çalışanlara çeşitli tavsiyelerde de bulunuldu. Bunlar arasında görevleri hakkında yalnızca “genel ve ayrıntı içermeyen bilgiler” paylaşmaları, medyada yer almış olabilecek işle ilgili bilgileri “doğrulamamaları, yalanlamamaları veya bunlara ilişkin ilave ayrıntı vermemeleri” ve sohbeti nazikçe kişisel konulara yönlendirmeleri yer aldı.

E-posta, şu ifadelerle sona erdi:

“İster federal çalışan ister yüklenici olarak İç Güvenlik Bakanlığında (DHS) görev yapıyor olun, aile toplantılarında belirli görev ve sorumluluklarınız hakkında konuşmamanız en doğrusu olacaktır.”


FBI’ın suç bilgileri veri tabanına siber saldırı düzenlendi

FBI logosu (Reuters)
FBI logosu (Reuters)
TT

FBI’ın suç bilgileri veri tabanına siber saldırı düzenlendi

FBI logosu (Reuters)
FBI logosu (Reuters)

CNN’in dün iki bilgi kaynağına dayandırdığı haberine göre, ABD Federal Soruşturma Bürosu (FBI), federal, eyalet ve yerel kolluk kuvvetlerinin suç bilgilerini paylaşmak amacıyla kullandığı ulusal bir veri tabanının siber saldırıya uğramış olabileceği şüphesiyle soruşturma yürütüyor.

Ulusal Suç Bilgi Merkezi (NCIC) veri tabanına yönelik olası siber saldırı, FBI’ın son birkaç ay içinde sistemlerine yönelik yaşadığı ikinci sızma vakası oldu. Olay, geçen hafta ABD’li yetkililerde endişeye yol açan bir dizi siber güvenlik ihlalinin son halkasını oluşturuyor.

Şarku’l Avsat'ın Reuters'ten aktardığına göre ABD genelindeki kolluk kuvvetleri, FBI’ın söz konusu veri tabanını yakalama kararları, sabıka kayıtları ve güvenlik soruşturmalarına ilişkin bilgileri depolamak ve paylaşmak için kullanıyor.

Geçen hafta yaşanan diğer önemli siber aksaklıklar arasında, Microsoft’un dünya genelinde yüz milyonlarca kullanıcısını etkileyen hizmet kesintisi ile ABD genelinde hava trafiğinin durma noktasına gelmesine ve 18 binden fazla uçuşun aksamasına yol açan kesinti de yer aldı.