Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Savaşı ve uluslararası krizlerin çağrışımları

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
TT

Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)

Elie el Kaşif

ABD Başkanı Joe Biden’ın Gazze için ateşkes teklifi, muhtemelen Ramazan ayı arifesinde ateşkes ve esir takası anlaşması amacıyla yapılan, ancak tökezleyip başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerle aynı kaderi paylaşacak gibi görünüyor. ABD yönetiminin ister doğrudan İsrail'e ister Arap ülkeleri aracılığıyla Hamas’a olmak üzere savaşan taraflara yönelik tüm baskılarına rağmen, kendisi de bunu öngörmeye ve işaret etmeye başladı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken savaşın başlamasından bu yana bölgeye gerçekleştirdiği sekizinci ziyarette bunu yapmaya çalışsa da şimdiye kadar pek başarılı olamadı.

Ne zaman savaşın müzakereler yoluyla durdurulabileceğine dair bir umut doğsa, bu müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanacağına dair kötümser bir rüzgâr esmeye başlıyor. Eğer müzakere girişimi bu kez de başarısız olursa, karamsarlık geçen seferkinden daha da yoğun olacak. Teklif, gerek müzakerelerin başarısız olması ve İsrail ile Hamas'ın Biden'ın teklifine yanıt vermemesi bakımından, gerek savaşın doğrudan tarafları olan Hamas ve İsrail'in, özellikle de Binyamin Netanyahu ve Yahya Sinvar'ın hesapları bakımından gerekse özellikle önümüzdeki kasım ayında yapılması planlanan ABD seçimlerinin arifesinde bölgesel ve uluslararası sahnedeki kaos bakımından İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşının en karmaşık hale geldiği zor bir zamanda ortaya atıldı. Bu da haftalardır hatta aylardır konuşulan Hamas ve İsrail arasındaki yıpratma savaşının aslında bölgesel ve uluslararası bir çatışmanın yansıması olup olmadığı, yani bölgesel ve uluslararası tarafların kendi hesapları için mi bu çatışmayı derinleştirmeye çalıştıkları ya da söz konusu uluslararası tarafların başında gelen ABD’yi bu savaşta boğmak, dikkatini dağıtmak ve çözümsüzlüğe itmeye mi çalışıldığı gibi önemli bir soruyu gündeme getiriyor.

Aslında, Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili sahada ve siyaset sahnesinde yaşanan gerilim, Doğu Avrupa'daki gelişmeleri Filistin topraklarındaki çatışmayla ilişkilendirmeye giderek daha fazla itiyor. Çünkü ABD ve Batı ülkelerinin her iki bölgede de var olması, rakiplerinin bu savaşlara katılmaları için net bir davet anlamına geliyor. Eğer Rusya Avrupa'daki savaşın tarafı ise Gazze’deki savaşta rolü ne olacak? Ya da Hizbullah ve İsrail arasındaki cephede nasıl bir rol üstlenecek? Aksa Tufanı Operasyonu'na ilişkin bazı geç okumalar, Moskova'nın bu operasyona yakından ya da uzaktan müdahil olmuş olma ihtimalini sorgulasa da elbette net cevaplara ulaşamadı. Şu sıralar sorular, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki hesapları ya da başta Çin olmak üzere diğer ülkeler arasında yeni bir uluslararası düzen inşa etme girişimleri bağlamında, savaşı uzatma ve ABD'yi bu savaşla meşgul etme konusundaki çıkarları üzerinde yoğunlaşıyor. Dolayısıyla, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Gazze’deki savaşın patlak vermesinin bir nedeni olarak gördüğü ABD’nin Ortadoğu'daki başarısızlığı, ABD liderliğindeki liberal uluslararası düzenin parçalanmasına yol açıyor.

Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Ancak Rusya ile ilgili soruların sorulması, kaçınılmaz olarak Çin ile ilgili sorular da sorulması anlamına geliyor. Pekin, Moskova’nın aksine çatışmaya doğrudan müdahil olmasına dair herhangi bir sinyal vermiyor. Putin geçtiğimiz hafta, Batılı ülkelerin Ukrayna’yı silahlandırmasına ve Rusya'ya saldırmasına izin vermesine karşılık, Moskova'nın dünyanın dört bir yanındaki ABD karşıtı grupları desteklemeye hazır olduğunu söylemişti. Bu da İran ile silah anlaşmaları yapmaya ya da bölgedeki İran yanlısı grupları doğrudan ya da Tahran üzerinden silahlandırmaya hazır olduğu şeklinde yorumlandı. Hizbullah'a yakın çevreler Moskova ile ilişkilerinin şu an her zamankinden daha güçlü olduğundan bahsediyor. Peki, bu Rusya'nın Hizbullah'a silah ya da teknoloji sağladığı anlamına mı geliyor? Her halükârda özellikle Ukrayna ve genel olarak Avrupa kıtasının güvenliği konusunda ABD ve Batı ülkeleri ile derinleşen çatışması çerçevesinde, Rusya'nın Gazze’deki savaşa müdahil olmuş olabileceğinden endişe duymak gerekiyor.

Son yıllarda İsrail, Körfez Arap ülkeleri ve İran'la birlikte bölgedeki varlığının kapsamını genişleten Çin ise Filistin'deki bölünmüşlüğün tarafları olan Fetih Hareketi (El Fetih) ve Hamas Hareketi arasında uzlaşı sağlayama çalışarak ve Filistinliler ile İsrail arasındaki çatışmayı çözmek için uluslararası konferans çağrısında bulunarak, savaşa diplomatik bir pencereden bakıyor.

svdfbgnh
Ürdün'ün ev sahipliğinde yapılan “Eylem Çağrısı: Gazze'ye Acil İnsani Müdahale” konulu Ölüdeniz Konferansı'na katılan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken (ortada) sağında Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt ile, 11 Haziran 2024 (AFP)

Gazze Şeridi’ndeki savaşın büyük resmi böyle, ancak uluslararası ve bölgesel ittifakların karmaşıklığı ve çakışmaları çerçevesinde, uluslararası ve bölgesel safların daha açık dizildiği Soğuk Savaş dönemindeki durumun aksine, bugün bölgedeki ve dünyadaki tüm ülkeler ilişkilerini ve ittifaklarını mümkün olduğunca genişletmeye çalışıyor. Bu ise bölgedeki uluslararası rekabetin, özellikle de günümüzün iki büyük kutbu olan ABD ve Çin arasındaki rekabetin ek bir nedeni haline geliyor. Hem ABD hem de Çin, İsrail'den Körfez ülkelerine ve İran'a kadar bölgedeki diğer ülkelerle ilişkilere sahip. Dolayısıyla Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken, Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Fakat savaşı çevreleyen bu uluslararası sahne tek başına savaşın gelişimini ve geleceğini açıklamaya yetmiyor. Zira yerel aktörlerin, Hamas ve İsrail'in, özellikle de Sinvar ve Netanyahu'nun hesapları, çatışmanın geleceği üzerinde çok etkili ve hatta belirleyici. İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney'in geçtiğimiz günlerde Hamas Hareketi’ne Biden'ın teklifini kabul etmemesi yönünde yaptığı dolaylı çağrıdan da anlaşılacağı üzere, İran'ın Hamas'ın önemli bir destekçisi olarak savaştaki varlığı, hatta onun tercihlerini yönlendirmesi göz ardı edilemez. Tüm bu aktörlerin, Gazze Şeridi'ndeki savaşta yaşanan gelişmelerin de kanıtladığı üzere, başta bölgedeki başlıca uluslararası aktör olan ABD olmak üzere, savaştaki başlıca ülkelerin çıkarlarını ve tedbirlerini dikkate aldıklarına hiç şüphe yok.

Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak, ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor.

Nihayetinde ister müttefikleri ister muhalifleri tarafından olsun, tüm yerel, bölgesel ve uluslararası hesaplar ABD ve onun yakın ve uzak hedefleri etrafında dönüyor. Hamas, İran ve Hizbullah, İsrail ile ABD arasındaki anlaşmazlıkların ve bu anlaşmazlıkların merkezinde yer alan ABD’nin bölgedeki önceliklerinin üzerine bahis oynuyorlar. Biden yönetimi, ABD'nin Doğu Avrupa, Pasifik ya da Çin Denizi gibi önemli uluslararası çatışma bölgelerine yeniden odaklanmasıyla ilgili jeopolitik nedenlerinin yanı sıra Gazze’deki savaşta İsrail'i desteklediği ve gönderdiği çok sayıda silahla on binlerce Filistinli sivilin ölümüne neden olduğu için seçimlerde ABD’lilerin kendisine yönelik tepkisini hafifletmek gibi sebeplerden ötürü üç aşamalı ateşkes anlaşmasının imzalanması için acele ediyor.

xscdvfbg
İsrailli rehinelerin aileleri, Blinken’ın Tel Aviv ziyaretine denk gelecek şekilde, rehinelerin derhal serbest bırakılması talebiyle protesto gösterisi düzenledi 11 Haziran 2024 (Reuters)

Öte yandan Gazze'deki ateşkes, Washington ile Riyad arasında bir savunma anlaşmasından oluşan ve Washington'ın İsrail'i Suudi Arabistan ile normalleşme anlaşması yoluyla bölgeye daha fazla entegre etme çabaları çerçevesinde Tel Aviv'in de katılabileceği, ancak Tel Aviv'in Riyad'ın talep ettiği gibi iki devletli bir çözüm ile ilgili somut adımlar atmasına bağlı olan, ABD himayesinde ‘bölgesel bir yapı’ inşa etmeye doğru ilerliyor. Dolayısıyla, Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor. Bu sebeple, İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in kısa süre önce Aksa Tufanı Operasyonu’nu, bölgedeki denklemleri değiştirmeye yönelik bir Amerikan projesini engellediğini söyleyerek övmesi kimseyi şaşırtmadı.

Hamas Hareketi’nin Gazze’deki lideri Yahya Sinvar'ın özellikle de esir kartını elinde tuttuğu sürece, elinde kalanlarla savaşmaya devam etme isteğine ilişkin kendi hesaplarıyla kesiştiğinde İran'dan gelen sinyalleri aldığına şüphe yok. İşte şimdi Washington ona ABD vatandaşı olan rehineler için arada İsrail olmadan müzakere etme teklifinde bulunuyor. Sinvar’ın sadece iki seçeneği var. Ya İsrail, uluslararası tarafların garantörlüğünde kalıcı bir ateşkesi kabul edecek ya da savaşmaya devam edecek. Şimdiye kadar bu iki seçenek dışında üçüncü bir seçeneği kabul etmeye istekli görünmedi. Sinvar'ın tutumunun, özellikle Hamas’ın Doha'daki lider kadrosuna uygulanan baskı çerçevesinde bir bütün olarak Hamas'ın tutumu olup olmadığı da tartışmalı bir konu. Ancak İran Hamas'ın ana şemsiyesi olmaya devam ediyor. Bu da Hamas'ın genel tutumunu anlamada önemli bir unsur.

Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington ile ilişkilerinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor.

İsrail'e ve özellikle Netanyahu'ya gelince; Netanyahu, iki devletli bir çözümü kabul etmeye hazır değil. Çünkü böyle bir durum onu hükümetinin düşmesi ve aşırı sağın yeri doldurulamaz desteğini kaybetmesi tehdidiyle karşı karşıya bırakacaktır. Yani ya hem Filistinlilerle savaşı hem de İsrail içindeki siyasi çatışmayı kazanarak ikisi de kazanacak ya da ikisini birden kaybedecek. Tecrübeli bir siyasetçi olan Netanyahu, İsrail'deki siyasi ve demografik geleceğin özellikle savaş sonrasında aşırı sağcı eğilimlerden yana olduğunu çok iyi biliyor. Bu nedenle önceliklerinin, görev süresi sona ermekte olan Biden yönetimiyle ilişkileri pahasına da olsa aşırı sağcı akımların kendisine olan desteğini sürdürmek olması gerektiğini bilen Bibi (Netanyahu), İsrail sağının değirmenine su taşıyan Donald Trump'ın seçimleri kazanması üzerine de bahis oynuyor olabilir. Nihayetinde Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington'la ilişkinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor. İsrail sağının anlatısı, Biden'ın İsrail'e yardım etmek yerine, onu bölgeye yönelik projesinin bir parçası olarak kullandığı yönünde ve bu da elbette Netanyahu ve danışmanları tarafından çok iyi biliniyor.

Tüm bu üst üste binen uluslararası, bölgesel ve yerel sahneler açısından Gazze’deki savaştan çıkış yolunu hayal etmek daha da zorlaşıyor. O halde bölge uzun bir ‘yıpratma savaşına’ mı hazırlanmalı? Nihayetinde böyle bir savaşın bedelini öncelikle Filistinli siviller, ikinci olarak da Lübnan'da, Suriye'de, hatta biraz daha uzaktaki Irak'ta olsun, uzun savaşlara alışkın olan ‘Bereketli Hilalin’ halkları ödeyecek.



Putin: Şi ve Trump'la yapılacak üçlü zirve "son derece faydalı" olacak

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'nde konuşmasını yapmadan önce (AP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'nde konuşmasını yapmadan önce (AP)
TT

Putin: Şi ve Trump'la yapılacak üçlü zirve "son derece faydalı" olacak

Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'nde konuşmasını yapmadan önce (AP)
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi'nde konuşmasını yapmadan önce (AP)

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin devlet medyasının aktardığına göre bugün Çin'de görüşmelere başladı. Görüşmeler, iki liderin ABD Başkanı Donald Trump ile birlikte katılacağı ve Shenzhen kentinde düzenlenecek tarihi üçlü zirveden bir gün önce gerçekleştirildi.

Görüşmeler, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Shenzhen’de yapılıyor. Şi ve Putin, yıl başından bu yana beşinci kez bir araya geliyor.

Rusya Devlet Başkanı Putin, görüşme öncesinde ABD ve Çin liderleriyle gerçekleştirilmesi planlanan üçlü zirvenin "son derece faydalı" olmasını beklediğini söyledi.

Putin, Çin'in güneyindeki Shenzhen kentinde düzenlenen APEC Zirvesi marjında yapılması planlanan toplantı öncesinde, "Rusya, Çin ve ABD liderleri arasında zirve kapsamında gerçekleştirilmesi planlanan üçlü görüşmenin son derece faydalı olmasını bekliyorum" dedi.

Putin sözlerini şöyle sürdürdü:

"Çalkantılarla dolu günümüz dünyasında, küresel ekonominin parçalandığı ve askerî ve siyasi risklerin arttığı bir dönemde bölünme yerine birlik, hâkimiyet yerine eşitlik, yalnızlaşma yerine ortaklık, ültimatomlar yerine diyalog her zamankinden daha fazla önem taşıyor."

Rusya Devlet Başkanı ayrıca, Moskova'ya Ukrayna'yı işgal etmesinin ardından 2022'den bu yana uygulanan Batı yaptırımlarının "başarısız olduğunu" savundu ve Rusya'nın bu süreci "onuruyla" geride bıraktığını ileri sürdü.


Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
TT

Netanyahu, ordunun bilgisi dışında İran'da gizli operasyon düzenlenmesini istedi

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Knesset üyesi Gadi Eizenkot, geçen salı günü Kudüs'teki İsrail Parlamentosunda milletvekillerinin yemin töreninin ardından toplu fotoğraf çektirirken (AP)

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ordunun İran'a yönelik saldırıların yeniden başlatılmasına karşı çıkmasının ardından, hükümet üyelerine ve Genelkurmay Başkanı'na bilgi vermeden, Mossad Başkanı'ndan İran içinde gizli bir operasyon hazırlamasını istedi. Washington Post gazetesinde dün yer alan habere göre Netanyahu, ordunun seçimlerden önce yeniden çatışmaya girilmesinin seçim sürecini aksatabileceği yönündeki itirazı üzerine bu adımı attı.

Gazetenin konu hakkında bilgi sahibi dört kişiye dayandırdığı haberine göre Netanyahu, 27 Ekim'deki seçimlerden önce haftalar boyunca İran'a saldırı düzenlenmesi için baskı yaptı. Ancak Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, çatışmaların yeniden başlamasının seçimleri sekteye uğratabileceği endişesiyle bu plana karşı çıktı.

Kaynaklara göre Netanyahu bunun üzerine başka bir seçeneğe yönelerek Mossad Başkanı Roman Gofman'dan, hükümet üyelerine veya Zamir'e bilgi vermeden İran içinde cesur ve gizli bir operasyon hazırlamasını istedi.

Kaynaklar, aralarında Zamir'in de bulunduğu diğer güvenlik yetkililerinin planı uygulanmadan önce öğrendiğini belirtti. Operasyonun ayrıntıları netlik kazanmazken Mossad'ın sabotaj ve suikast operasyonları gerçekleştirmesiyle tanındığına dikkat çekildi.

İsrailli bir güvenlik yetkilisi ise Netanyahu ile Gofman'ın ordunun katılımı olmadan gizli bir operasyon planladığı iddiasını reddederek, haberin "asılsız bir suçlama" olduğunu belirtti.

Netanyahu ile Gofman arasında söz konusu operasyonla ilgili koordinasyon bulunduğu haberini ilk olarak İsrail'in Kanal 12 televizyonu yayımlamıştı.

Yerleşik teamüllerin dışına çıkılması

Washington Post, Mossad'ın ordunun bilgisi dışında kışkırtıcı bir operasyon gerçekleştirmesinin İsrail'de son derece nadir görülen bir durum olduğunu yazdı. İsrail'de güvenlik kurumlarının başkanları, ülkeye yansımaları olabilecek gizli operasyonlar hakkında genellikle bilgilendiriliyor.

İsrailli bir askerî yetkili, Mossad'ın olası operasyonları hakkında yorum yapmaktan kaçındı ancak ordunun siyasi değil, tamamen askerî değerlendirmeler doğrultusunda hareket ettiğini söyledi.

Yetkili, Genelkurmay Başkanı'nın siyasi yönetimin herhangi bir kararın sonuçlarını, "saldırı düzenlenmesi veya düzenlenmemesi" fark etmeksizin anlamasını sağlamakla yükümlü olduğunu ve başbakanın ordunun görüşlerini dikkate aldığını belirtti.

Görüş ayrılığı, İran'ın nükleer silaha ulaşmak için zamana karşı yarıştığının kanıtlanmadığı veya İsrail'in gerçekleştirilebilir stratejik bir hedefinin bulunmadığı sürece yeni bir saldırı turuna karşı güvenlik kurumları içindeki muhalefetin arttığı bir dönemde yaşandı.

Şubat ayında ABD ve İsrail tarafından düzenlenen saldırıda İran'ın eski dini lideri Ali Hamaney öldürülmüş, ancak İran yönetimi devrilmemişti. Saldırılar, Hürmüz Boğazı'nda bir çıkmazla sonuçlanmıştı.

İsrail'de savaşa karşı çıkan kesimler, yeni saldırıların Tahran'ın nükleer programı konusunda uzlaşmaya varma tutumunu daha da sertleştireceğini değerlendiriyor.

Mossad'ın başında Netanyahu'ya yakın bir isim

Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)
Netanyahu, geçen salı günü Kudüs'te yeni Knesset'in açılış oturumunda (DPA)

Netanyahu, geçen ay Zamir ve üst düzey subayların katıldığı bir askerî mezuniyet töreninde yaptığı konuşmada, savaşın amacının bir anlaşmaya varmak değil, İran rejimini tamamen devirmek olduğunu yineledi. Bu açıklamanın askerî komutanlar arasında endişeye yol açtığı belirtildi.

Netanyahu'nun eski askerî sekreteri olan ve kendisi tarafından Mossad Başkanlığına atanan Roman Gofman, İran rejiminin yeterli zaman ve baskıyla devrilebileceği görüşüne daha yakın bir siyasi müttefik olarak tanımlanıyor.

Habere göre Zamir ve askerî istihbarat analistleri ise bu konuda daha fazla şüphe taşıyor.

Muhalefetin endişeleri

Netanyahu'nun yeni saldırılar düzenlenmesi konusundaki ısrarı, muhalefet ve güvenlik kurumlarının bazı çevrelerinde endişe yaratmaya devam ediyor. Bu kesimler, geçici hükümetin başındaki Netanyahu'nun savaş krizini siyasi konumunu güçlendirmek için kullanmasından kaygı duyuyor.

Netanyahu'nun başlıca rakibi, eski Genelkurmay Başkanı Gadi Eizenkot'a, Netanyahu'yu iktidardan uzaklaştıracak bir koalisyon kurması için 20 Aralık'a kadar süre verildi.

Netanyahu'nun bazı destekçileri, savaşın yeniden başlamasının Eizenkot'u Netanyahu liderliğinde bir ulusal birlik hükümetine katılmaya zorlayabileceğini savunuyor.

Netanyahu, seçimlerin ardından verdiği televizyon röportajlarında, İran'dan kaynaklanan acil bir nükleer tehdidi ortaya koyan gizli istihbarat bilgilerine sahip olduğunu ima ederek, Eizenkot'u yeni hükümette bu tehdide karşı birlikte hareket etmeye çağırdı.

Eizenkot ise geçen hafta kamuoyuna açık bir mektup yayımlayarak Netanyahu'ya, yeni hükümetin yemin etmesine kadar bekleyebilecek "tehlikeli adımlara karşı itidalli ve dikkatli davranması" çağrısında bulundu.

Eizenkot, geçen hafta Netanyahu ile gerçekleştirdiği güvenlik brifinginde hassas güvenlik gelişmeleri hakkında bilgilendirilmesini talep etti. Seçimlerden önce de Zamir'in saldırılara karşı temkinli yaklaşımını savunarak ordunun Netanyahu'nun iktidarda kalma mücadelesinde bir "araca" dönüştürülmemesi gerektiği uyarısında bulunmuştu.

Muhalefet partilerinden iki yetkili, Netanyahu'nun cuma günü Gofman'ı Eizenkot'a bilgi vermeden ABD'ye göndermesinin ardından endişelerinin arttığını söyledi.

Eizenkot'un liderliğindeki blok seçimlerde 48 sandalye kazandı. Ancak hükümet kurmak için gereken 61 sandalyelik çoğunluğa ulaşamadı. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre Eizenkot, Hamas'ın Ekim 2023'teki saldırısının ardından Netanyahu ile ulusal birlik hükümetinde görev almış olmasına rağmen, Netanyahu'nun başbakanlığındaki herhangi bir hükümete katılmayı reddediyor.

Trump'ı savaşa dahil etme ihtimali

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters).

Netanyahu'nun bazı destekçileri, ABD Başkanı Donald Trump'ın Eizenkot üzerinde baskı kurmasını sağlayacak bir destek vermesini umuyor. Ancak Washington Post'a göre Cumhuriyetçilerin seçimlerde yaşadığı kaybın ardından Trump'ın yeni bir saldırı turuna onay verme ihtimali giderek azalıyor.

Dört kaynaktan biri olan eski bir üst düzey İsrailli yetkili, provokatif bir gizli operasyonun İran'la savaşı tetikleyebileceğini ve Trump'ı istemediği bir gerilimin içine çekebileceğini söyledi.

Yetkili, operasyonun başarılı olması durumunda Trump'ın Netanyahu'ya katılmak zorunda kalacağını belirterek, Netanyahu'nun İran'ı kışkırtma girişimlerini pervasız ve "hukukun üstünlüğüne aykırı" olarak nitelendirdi.

Yedioth Ahronoth gazetesi geçen hafta, Netanyahu'nun Trump'ı İran'a saldırmaya ikna etmek amacıyla kendisiyle her gün görüştüğünü yazmıştı. Haberde Trump'ın ayın başlarında yapılan bir telefon görüşmesinde savaşa karşı olduğunu "neredeyse histerik bir düzeyde" dile getirdiği aktarılmıştı.

İsrail Eski Başbakanı Ehud Barak da bu ayın başlarında Netanyahu'yu eleştirdiği bir makalesinde, İran'da gerçekleştirilecek gizli bir operasyonun savaşın fitilini ateşleyebileceğini ve bu girişimin seçimlerden iki gün önce engellendiğini açıklamıştı.

Barak ayrıca, bundan yaklaşık iki buçuk hafta önce İsrail'e ait "provokatif" bir uçağın, Tahran'ın yanlış hesaplama yaparak savaşa sürüklenmesine yol açmak amacıyla İran sınırına gittiğini ileri sürmüştü.


Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
TT

Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabeti İspanya'ya taşındı

Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)
Lula, Sanchez'e desteğiyle İspanya'da radikal sağın iktidara gelmesini engellemeye çalışıyor (Reuters)

Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva'yla Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei arasındaki siyasi tartışma İspanya'daki genel seçim mücadelesine de yansıdı.

Solcu Lula, pazartesi günü İspanya Başbakanı Pedro Sanchez'le Madrid'de bir araya gelerek sosyalist lidere desteğini gösterdi.

Brezilya'daki İşçi Partisi (PT), ziyareti "radikal sağın küresel yükselişine karşı demokrasiyi savunma" diye niteledi.

Milei ise iki haftadan kısa süre önce İspanya'yı ziyaret ederek radikal sağcı Vox partisinin lideri Santiago Abascal'a destek vermişti. Milei, sol karşıtı mücadeleyi "iyilik ve kötülük arasındaki daha geniş bir savaşın parçası" şeklinde tanımlamıştı.

Lula ve Milei arasındaki gerilim, Arjantin liderinin 2023'te göreve gelmesinden bu yana sürüyor. Radikal sağcı Milei, Lula'yı "öfkeli bir komünist" diye nitelemiş, Brezilya lideri ise Milei'nin "saçma sapan konuştuğunu" söylemişti.

Wall Street Journal'ın analizine göre iki lider arasındaki rekabet, Lula'nın geçen ayki seçim zaferinin ardından daha da tırmandı. Milei, Lula'nın sağcı rakibi Senatör Flavio Bolsonaro'yu açıkça desteklemiş ve solcu liderin zaferini tanımamıştı.  

Eski Brezilya lideri Jair Bolsonaro'nun oğlu, seçimdeki mağlubiyetin ardından yolsuzluk iddiaları nedeniyle hakkında yurtdışına çıkış yasağı getirilmesine rağmen ABD'ye kaçmıştı. Milei'nin danışmanlarından Santiago Caputo'nun, Flavio'nun ABD'deki kardeşi Eduardo'yla senatörün kaçışını koordine ettiği öne sürülmüştü.

Washington merkezli düşünce kuruluşu Carnegie Uluslararası Barış Vakfı'ndan Oliver Stuenkel, uluslararası siyasette diplomasinin giderek siyasallaştığına dikkat çekiyor. Stuenkel'e göre Sanchez liderliğindeki sosyalistlerin seçimi kaybetmesi halinde Lula, İspanya'nın yeni hükümetiyle yapıcı ilişkiler kurmakta zorlanabilir.

İngilizce yayın yapan Arjantin gazetesi Buenos Aires Times'ın analizinde, "Latin Amerika'nın en şiddetli siyasi rekabetinin İspanya'ya taşındığı" yazılıyor.

Lula'nın, Flavio karşısında ilk turu kaybetmesine rağmen büyük başarı yakalayarak ikinci turda seçimleri kazandığı hatırlatılırken, Sanchez'in benzer bir geri dönüş yapıp yapamayacağının merak edildiği aktarılıyor. Sanchez, Lula'nın zaferini kutlarken "Küresel solun geri dönüşü daha yeni başladı" demişti.

Brazilya ve Buenos Aires arasındaki anlaşmazlık, Arjantin ekonomisinin resesyona girdiği ve Milei'nin gelecek yıl yeniden seçilmek için yarışacağı hassas bir döneme denk geliyor. Arjantin'in en büyük ticaret ortağı olan Brezilya, komşusuna kamyonetten buğdaya kadar birçok ürün satıyor. Arjantin de Brezilya'da üretilen otomobiller ve yedek parçaları için önemli bir pazar konumunda.

Sanchez yönetimi, ekimde 69 kişinin yaşamını yitirdiği tren kazası ve yıllardır süren konut krizinin etkileriyle boğuşuyor. Ayrıca sosyalist başbakan, son dönemde ailesi ve yakın siyasi çevresini kapsayan bir yolsuzluk soruşturması nedeniyle de baskı altında.

Independent Türkçe, Wall Street Journal, Buenos Aires