Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Savaşı ve uluslararası krizlerin çağrışımları

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
TT

Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)

Elie el Kaşif

ABD Başkanı Joe Biden’ın Gazze için ateşkes teklifi, muhtemelen Ramazan ayı arifesinde ateşkes ve esir takası anlaşması amacıyla yapılan, ancak tökezleyip başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerle aynı kaderi paylaşacak gibi görünüyor. ABD yönetiminin ister doğrudan İsrail'e ister Arap ülkeleri aracılığıyla Hamas’a olmak üzere savaşan taraflara yönelik tüm baskılarına rağmen, kendisi de bunu öngörmeye ve işaret etmeye başladı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken savaşın başlamasından bu yana bölgeye gerçekleştirdiği sekizinci ziyarette bunu yapmaya çalışsa da şimdiye kadar pek başarılı olamadı.

Ne zaman savaşın müzakereler yoluyla durdurulabileceğine dair bir umut doğsa, bu müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanacağına dair kötümser bir rüzgâr esmeye başlıyor. Eğer müzakere girişimi bu kez de başarısız olursa, karamsarlık geçen seferkinden daha da yoğun olacak. Teklif, gerek müzakerelerin başarısız olması ve İsrail ile Hamas'ın Biden'ın teklifine yanıt vermemesi bakımından, gerek savaşın doğrudan tarafları olan Hamas ve İsrail'in, özellikle de Binyamin Netanyahu ve Yahya Sinvar'ın hesapları bakımından gerekse özellikle önümüzdeki kasım ayında yapılması planlanan ABD seçimlerinin arifesinde bölgesel ve uluslararası sahnedeki kaos bakımından İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşının en karmaşık hale geldiği zor bir zamanda ortaya atıldı. Bu da haftalardır hatta aylardır konuşulan Hamas ve İsrail arasındaki yıpratma savaşının aslında bölgesel ve uluslararası bir çatışmanın yansıması olup olmadığı, yani bölgesel ve uluslararası tarafların kendi hesapları için mi bu çatışmayı derinleştirmeye çalıştıkları ya da söz konusu uluslararası tarafların başında gelen ABD’yi bu savaşta boğmak, dikkatini dağıtmak ve çözümsüzlüğe itmeye mi çalışıldığı gibi önemli bir soruyu gündeme getiriyor.

Aslında, Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili sahada ve siyaset sahnesinde yaşanan gerilim, Doğu Avrupa'daki gelişmeleri Filistin topraklarındaki çatışmayla ilişkilendirmeye giderek daha fazla itiyor. Çünkü ABD ve Batı ülkelerinin her iki bölgede de var olması, rakiplerinin bu savaşlara katılmaları için net bir davet anlamına geliyor. Eğer Rusya Avrupa'daki savaşın tarafı ise Gazze’deki savaşta rolü ne olacak? Ya da Hizbullah ve İsrail arasındaki cephede nasıl bir rol üstlenecek? Aksa Tufanı Operasyonu'na ilişkin bazı geç okumalar, Moskova'nın bu operasyona yakından ya da uzaktan müdahil olmuş olma ihtimalini sorgulasa da elbette net cevaplara ulaşamadı. Şu sıralar sorular, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki hesapları ya da başta Çin olmak üzere diğer ülkeler arasında yeni bir uluslararası düzen inşa etme girişimleri bağlamında, savaşı uzatma ve ABD'yi bu savaşla meşgul etme konusundaki çıkarları üzerinde yoğunlaşıyor. Dolayısıyla, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Gazze’deki savaşın patlak vermesinin bir nedeni olarak gördüğü ABD’nin Ortadoğu'daki başarısızlığı, ABD liderliğindeki liberal uluslararası düzenin parçalanmasına yol açıyor.

Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Ancak Rusya ile ilgili soruların sorulması, kaçınılmaz olarak Çin ile ilgili sorular da sorulması anlamına geliyor. Pekin, Moskova’nın aksine çatışmaya doğrudan müdahil olmasına dair herhangi bir sinyal vermiyor. Putin geçtiğimiz hafta, Batılı ülkelerin Ukrayna’yı silahlandırmasına ve Rusya'ya saldırmasına izin vermesine karşılık, Moskova'nın dünyanın dört bir yanındaki ABD karşıtı grupları desteklemeye hazır olduğunu söylemişti. Bu da İran ile silah anlaşmaları yapmaya ya da bölgedeki İran yanlısı grupları doğrudan ya da Tahran üzerinden silahlandırmaya hazır olduğu şeklinde yorumlandı. Hizbullah'a yakın çevreler Moskova ile ilişkilerinin şu an her zamankinden daha güçlü olduğundan bahsediyor. Peki, bu Rusya'nın Hizbullah'a silah ya da teknoloji sağladığı anlamına mı geliyor? Her halükârda özellikle Ukrayna ve genel olarak Avrupa kıtasının güvenliği konusunda ABD ve Batı ülkeleri ile derinleşen çatışması çerçevesinde, Rusya'nın Gazze’deki savaşa müdahil olmuş olabileceğinden endişe duymak gerekiyor.

Son yıllarda İsrail, Körfez Arap ülkeleri ve İran'la birlikte bölgedeki varlığının kapsamını genişleten Çin ise Filistin'deki bölünmüşlüğün tarafları olan Fetih Hareketi (El Fetih) ve Hamas Hareketi arasında uzlaşı sağlayama çalışarak ve Filistinliler ile İsrail arasındaki çatışmayı çözmek için uluslararası konferans çağrısında bulunarak, savaşa diplomatik bir pencereden bakıyor.

svdfbgnh
Ürdün'ün ev sahipliğinde yapılan “Eylem Çağrısı: Gazze'ye Acil İnsani Müdahale” konulu Ölüdeniz Konferansı'na katılan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken (ortada) sağında Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt ile, 11 Haziran 2024 (AFP)

Gazze Şeridi’ndeki savaşın büyük resmi böyle, ancak uluslararası ve bölgesel ittifakların karmaşıklığı ve çakışmaları çerçevesinde, uluslararası ve bölgesel safların daha açık dizildiği Soğuk Savaş dönemindeki durumun aksine, bugün bölgedeki ve dünyadaki tüm ülkeler ilişkilerini ve ittifaklarını mümkün olduğunca genişletmeye çalışıyor. Bu ise bölgedeki uluslararası rekabetin, özellikle de günümüzün iki büyük kutbu olan ABD ve Çin arasındaki rekabetin ek bir nedeni haline geliyor. Hem ABD hem de Çin, İsrail'den Körfez ülkelerine ve İran'a kadar bölgedeki diğer ülkelerle ilişkilere sahip. Dolayısıyla Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken, Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Fakat savaşı çevreleyen bu uluslararası sahne tek başına savaşın gelişimini ve geleceğini açıklamaya yetmiyor. Zira yerel aktörlerin, Hamas ve İsrail'in, özellikle de Sinvar ve Netanyahu'nun hesapları, çatışmanın geleceği üzerinde çok etkili ve hatta belirleyici. İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney'in geçtiğimiz günlerde Hamas Hareketi’ne Biden'ın teklifini kabul etmemesi yönünde yaptığı dolaylı çağrıdan da anlaşılacağı üzere, İran'ın Hamas'ın önemli bir destekçisi olarak savaştaki varlığı, hatta onun tercihlerini yönlendirmesi göz ardı edilemez. Tüm bu aktörlerin, Gazze Şeridi'ndeki savaşta yaşanan gelişmelerin de kanıtladığı üzere, başta bölgedeki başlıca uluslararası aktör olan ABD olmak üzere, savaştaki başlıca ülkelerin çıkarlarını ve tedbirlerini dikkate aldıklarına hiç şüphe yok.

Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak, ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor.

Nihayetinde ister müttefikleri ister muhalifleri tarafından olsun, tüm yerel, bölgesel ve uluslararası hesaplar ABD ve onun yakın ve uzak hedefleri etrafında dönüyor. Hamas, İran ve Hizbullah, İsrail ile ABD arasındaki anlaşmazlıkların ve bu anlaşmazlıkların merkezinde yer alan ABD’nin bölgedeki önceliklerinin üzerine bahis oynuyorlar. Biden yönetimi, ABD'nin Doğu Avrupa, Pasifik ya da Çin Denizi gibi önemli uluslararası çatışma bölgelerine yeniden odaklanmasıyla ilgili jeopolitik nedenlerinin yanı sıra Gazze’deki savaşta İsrail'i desteklediği ve gönderdiği çok sayıda silahla on binlerce Filistinli sivilin ölümüne neden olduğu için seçimlerde ABD’lilerin kendisine yönelik tepkisini hafifletmek gibi sebeplerden ötürü üç aşamalı ateşkes anlaşmasının imzalanması için acele ediyor.

xscdvfbg
İsrailli rehinelerin aileleri, Blinken’ın Tel Aviv ziyaretine denk gelecek şekilde, rehinelerin derhal serbest bırakılması talebiyle protesto gösterisi düzenledi 11 Haziran 2024 (Reuters)

Öte yandan Gazze'deki ateşkes, Washington ile Riyad arasında bir savunma anlaşmasından oluşan ve Washington'ın İsrail'i Suudi Arabistan ile normalleşme anlaşması yoluyla bölgeye daha fazla entegre etme çabaları çerçevesinde Tel Aviv'in de katılabileceği, ancak Tel Aviv'in Riyad'ın talep ettiği gibi iki devletli bir çözüm ile ilgili somut adımlar atmasına bağlı olan, ABD himayesinde ‘bölgesel bir yapı’ inşa etmeye doğru ilerliyor. Dolayısıyla, Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor. Bu sebeple, İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in kısa süre önce Aksa Tufanı Operasyonu’nu, bölgedeki denklemleri değiştirmeye yönelik bir Amerikan projesini engellediğini söyleyerek övmesi kimseyi şaşırtmadı.

Hamas Hareketi’nin Gazze’deki lideri Yahya Sinvar'ın özellikle de esir kartını elinde tuttuğu sürece, elinde kalanlarla savaşmaya devam etme isteğine ilişkin kendi hesaplarıyla kesiştiğinde İran'dan gelen sinyalleri aldığına şüphe yok. İşte şimdi Washington ona ABD vatandaşı olan rehineler için arada İsrail olmadan müzakere etme teklifinde bulunuyor. Sinvar’ın sadece iki seçeneği var. Ya İsrail, uluslararası tarafların garantörlüğünde kalıcı bir ateşkesi kabul edecek ya da savaşmaya devam edecek. Şimdiye kadar bu iki seçenek dışında üçüncü bir seçeneği kabul etmeye istekli görünmedi. Sinvar'ın tutumunun, özellikle Hamas’ın Doha'daki lider kadrosuna uygulanan baskı çerçevesinde bir bütün olarak Hamas'ın tutumu olup olmadığı da tartışmalı bir konu. Ancak İran Hamas'ın ana şemsiyesi olmaya devam ediyor. Bu da Hamas'ın genel tutumunu anlamada önemli bir unsur.

Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington ile ilişkilerinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor.

İsrail'e ve özellikle Netanyahu'ya gelince; Netanyahu, iki devletli bir çözümü kabul etmeye hazır değil. Çünkü böyle bir durum onu hükümetinin düşmesi ve aşırı sağın yeri doldurulamaz desteğini kaybetmesi tehdidiyle karşı karşıya bırakacaktır. Yani ya hem Filistinlilerle savaşı hem de İsrail içindeki siyasi çatışmayı kazanarak ikisi de kazanacak ya da ikisini birden kaybedecek. Tecrübeli bir siyasetçi olan Netanyahu, İsrail'deki siyasi ve demografik geleceğin özellikle savaş sonrasında aşırı sağcı eğilimlerden yana olduğunu çok iyi biliyor. Bu nedenle önceliklerinin, görev süresi sona ermekte olan Biden yönetimiyle ilişkileri pahasına da olsa aşırı sağcı akımların kendisine olan desteğini sürdürmek olması gerektiğini bilen Bibi (Netanyahu), İsrail sağının değirmenine su taşıyan Donald Trump'ın seçimleri kazanması üzerine de bahis oynuyor olabilir. Nihayetinde Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington'la ilişkinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor. İsrail sağının anlatısı, Biden'ın İsrail'e yardım etmek yerine, onu bölgeye yönelik projesinin bir parçası olarak kullandığı yönünde ve bu da elbette Netanyahu ve danışmanları tarafından çok iyi biliniyor.

Tüm bu üst üste binen uluslararası, bölgesel ve yerel sahneler açısından Gazze’deki savaştan çıkış yolunu hayal etmek daha da zorlaşıyor. O halde bölge uzun bir ‘yıpratma savaşına’ mı hazırlanmalı? Nihayetinde böyle bir savaşın bedelini öncelikle Filistinli siviller, ikinci olarak da Lübnan'da, Suriye'de, hatta biraz daha uzaktaki Irak'ta olsun, uzun savaşlara alışkın olan ‘Bereketli Hilalin’ halkları ödeyecek.



ABD'de yaşanan geniş çaplı teknik arızalar zincirinin ardından Siber Güvenlik Direktörü görevden alındı

Beyaz Saray Ulusal Siber Güvenlik Direktörü Sean Cairncross (AFP)
Beyaz Saray Ulusal Siber Güvenlik Direktörü Sean Cairncross (AFP)
TT

ABD'de yaşanan geniş çaplı teknik arızalar zincirinin ardından Siber Güvenlik Direktörü görevden alındı

Beyaz Saray Ulusal Siber Güvenlik Direktörü Sean Cairncross (AFP)
Beyaz Saray Ulusal Siber Güvenlik Direktörü Sean Cairncross (AFP)

Beyaz Saray'a yakın bir kaynak, ABD'nin siber güvenlikten sorumlu yetkilisi Sean Cairncross'un görevden alındığını açıkladı. Dün yapılan açıklamada, kararın ülkede yaşanan geniş çaplı teknik arızalar ve yapay zekâya ilişkin artan endişelerin ardından alındığı belirtildi.

Kaynak, ABD Başkanı Donald Trump'ın görevden alma kararını tamamen desteklediğini belirterek, Cairncross'un gerekli niteliklere sahip olmadığının düşünüldüğünü ifade etti.

Kaynak ayrıca, halen Savunma Bakanlığı Bilgi İşlem Dairesi Başkanlığı görevini yürüten Kirsten Davies'in geçici olarak Cairncross'un görevini üstleneceğini bildirdi. Davies'in söz konusu görev için daha uygun niteliklere sahip olduğu ve Senato'nun onayını aldığı kaydedildi.

ABD'de son günler ve haftalarda meydana gelen büyük çaplı teknik arızalar, ulaşım, iletişim ve elektronik ticaret hizmetlerinde aksamalara yol açtı. Arızaların, Ulusal Güvenlik Ajansı'na (NSA) ait son derece gizli bir kurum içi iletişim ağını da etkilediği belirtildi.

Ulusal Siber Güvenlik Direktörlüğü görevine getirilmeden önce Cairncross, Trump'ın ilk başkanlık döneminde Beyaz Saray bünyesinde çeşitli görevlerde bulundu.

Cairncross ayrıca 2016 seçimleri sırasında Cumhuriyetçi Ulusal Komite'de Operasyonlardan Sorumlu Başkan olarak görev yaptı.


BM'den Myanmar hakkında tarihi “soykırım” kararı

Uluslararası Adalet Divanı hâkimleri, dün Lahey'de düzenlenen karar duruşması sırasında (Reuters)
Uluslararası Adalet Divanı hâkimleri, dün Lahey'de düzenlenen karar duruşması sırasında (Reuters)
TT

BM'den Myanmar hakkında tarihi “soykırım” kararı

Uluslararası Adalet Divanı hâkimleri, dün Lahey'de düzenlenen karar duruşması sırasında (Reuters)
Uluslararası Adalet Divanı hâkimleri, dün Lahey'de düzenlenen karar duruşması sırasında (Reuters)

Uluslararası Adalet Divanı, tarihi nitelikteki bir kararla dün Myanmar'ı, 2017 yılında Myanmar ordusunun yürüttüğü askerî operasyon sırasında Müslüman Rohingya azınlığa karşı soykırım işlemekten suçlu buldu. Mahkeme, Myanmar'a mültecilerin geri dönüşünü güvence altına alma ve mağdurları tazmin etme yükümlülüğü getirdi.

Karar, Birleşmiş Milletler'in (BM) en yüksek yargı organının ilk kez bir devleti soykırım işlemekten sorumlu tutması bakımından emsal niteliği taşıyor. Mahkeme hâkimleri, 9'a karşı 6 oyla, Myanmar güçlerinin yaklaşık 10 bin Rohingyalının öldürülmesi, cinsel saldırılar ve çocuklara yönelik şiddet de dahil olmak üzere geniş çaplı vahşet eylemlerinde bulunduğuna ve bu eylemlerin Müslüman azınlığın bir bölümünü ortadan kaldırmayı amaçladığına hükmetti.

Mahkeme, Myanmar güvenlik güçlerinin gerçekleştirdiği geniş çaplı vahşetin boyutuna ilişkin kanıtlardan çıkarılabilecek “tek mantıklı sonucun”, Rohingya azınlığının “önemli bir bölümünü” yok etme niyeti olduğu değerlendirmesinde bulundu.

Kararda ayrıca mültecilerin güvenli ve gönüllü biçimde geri dönüşüne izin verilmesi, suçlardan sorumlu kişilerin yargılanması ve mağdurların tazmin edilmesi yönünde hüküm verildi.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres kararı memnuniyetle karşılarken, İngiltere Myanmar'ın askerî ataşesini sınır dışı edeceğini açıkladı ve BM Güvenlik Konseyi'ni acil toplantıya çağırdı.

Söz konusu mahkûmiyet kararı, Uluslararası Adalet Divanı'nın önündeki diğer davalar açısından da önemli bir emsal oluşturabilir. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre bunların başında Güney Afrika'nın Gazze savaşı nedeniyle İsrail'e karşı açtığı soykırım davası geliyor.

Ancak kararın uygulanıp uygulanamayacağı soru işaretlerini beraberinde getiriyor. Zira karar hukuken nihai ve bağlayıcı olmasına rağmen, mahkemenin hükümleri doğrudan uygulatabilecek mekanizmalara sahip olmadığına dikkat çekiliyor.


Washington, Tahran ve manevraların sınırları

Trump ve Hamaney, “kişisel inatçılığı” özünde hayatta kalma, prestij ve karşılıklı caydırıcılık hususlarıyla yönetilen hesaplı bir müzakere stratejisi olarak görüyor (AP)
Trump ve Hamaney, “kişisel inatçılığı” özünde hayatta kalma, prestij ve karşılıklı caydırıcılık hususlarıyla yönetilen hesaplı bir müzakere stratejisi olarak görüyor (AP)
TT

Washington, Tahran ve manevraların sınırları

Trump ve Hamaney, “kişisel inatçılığı” özünde hayatta kalma, prestij ve karşılıklı caydırıcılık hususlarıyla yönetilen hesaplı bir müzakere stratejisi olarak görüyor (AP)
Trump ve Hamaney, “kişisel inatçılığı” özünde hayatta kalma, prestij ve karşılıklı caydırıcılık hususlarıyla yönetilen hesaplı bir müzakere stratejisi olarak görüyor (AP)

Hasan Fahs

Substack platformu Persuasion'da yayınlanan ve ABD ara seçimlerinin sonuçlarını ele alan bir makalede, siyasi analist Francis Fukuyama, ABD Başkanı Donald Trump'ın başkanlığının kalan iki yılında seçmenlerin isteklerine yanıt verip siyasi olarak kendisine pahalıya mal olan pozisyonlarını değiştirme olasılığını “dışladı”. İlk göstergelerin, yaklaşımını değiştirmek ve revize etmek yerine daha da sertleştirmeyi amaçladığını gösterdiğini ifade etti.

Başkan Yardımcısı J.D. Vance'i müzakere sürecinden dışlamasının ardından Başkan Trump ve yönetimi için geçerli olan, İran Dini Lideri Mücteba Hamaney ile onun seçtiği ve müzakerelerle görevlendirdiği ekip için de geçerli. Bunun anlamı, Washington ve Tahran arasındaki durum ve koşulların, gerilimin azaltılması konusunda pek de umut vaat etmediğidir. Özellikle de ABD'deki çoğu uzmanın, Cumhuriyetçi Parti ve Trump'ın ara seçimlerde yaşadığı yenilginin, başkanı Demokratlarla iç çekişmenin ayrıntılarından uzaklaşarak dış politikaya daha fazla odaklanmaya iteceğine ve bunun da ona daha fazla manevra alanı sağlayacağına neredeyse kesin olarak inandığı göz önüne alındığında.

Buna karşılık, İran liderliği, Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai aracılığıyla, savaşın şokunu ve kayıplarını absorbe etme gücü ve direnci sayesinde büyük bir zafer kazandığına, ABD'ye stratejik bir yenilgi yaşattığına, savaşın hedeflerini gerçekleştirmedeki askeri gücünün zayıflığını ortaya çıkardığına inanıyor. Buna inanarak, savaşın Batı Asya bölgesinde yeni güç dinamiklerinin ortaya çıkmasıyla sona ermesi gerektiğini ve bir sonraki aşamanın ABD'nin bölgeden çekilme olasılığını güçlendireceğini düşünüyor. Dolayısıyla İran, ABD’nin rolünü ve nüfuzunu kimin devralacağı sorusuna cevap arıyor: Çin, Rusya yoksa bölge ülkeleri mi? Ve İsrail, Washington'a alternatif bir vekil olarak hareket edebilir mi?

Bu nedenle, Çin Devlet Başkanı Şi Jinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve ABD Başkanı Donald Trump arasında Çin'in Shenzhen şehrinde düzenlenecek üçlü zirvenin sonuçları konusunda aşırı iyimser olmak ve Washington ile Tahran arasındaki devam eden savaş, çatışma ve yüksek tansiyona pratik bir çözüm bulmasını beklemek mantıklı olmayabilir. Zira ABD başkanı bu zirveye İran dosyasını beraberinde götürse de nükleer program ile zenginleştirilmiş uranyum konusunda herhangi bir somut veya taktiksel taviz veremeyeceği göz önüne alınmalı. Bu arada, hem Rusya hem de Çin ile derin ve stratejik ittifaklarına rağmen, Tahran da pozisyonuna bağlı kalmanın sonuçlarını ve maliyetlerini üstlendikten sonra bu tür tavizler veremez. Bu sonuçlar liderliğini, ekonomiyi, orduyu ve finans sektörünü etkiledi ve benzeri görülmemiş bir kara, deniz ve ekonomik ablukayı içerdi.

İki taraf arasındaki oyun artık koşulları ve talepler yumuşatmak veya bir maddeyi diğerinin önüne almak veya geciktirmekle sınırlı değil. Daha çok bir yumruklaşmaya, taraflardan biri anlaşmanın şartlarını kabul etmeye istekli olduğunu deklare edene kadar devam edebilecek bir yıpratma savaşına dönüştü.

 Bu çatışma, devamı ve iki taraf arasındaki siyasi çıkmaz veya askeri olarak yerinde sayma durumu, bir tarafında Amerikan başkanı, diğer tarafında Dini Liderin olduğu bir “inatçılık psikolojisinin” ifadeleridir. Her iki taraf da bu “kişisel inatçılığı” özünde hayatta kalma, prestij ve karşılıklı caydırma hususlarıyla yönetilen hesaplı bir müzakere stratejisi olarak görüyor.

Washington ve Tahran arasındaki savaşın sonucu, Trump'ın, ekibinin ve Cumhuriyetçi Parti'nin seçimleri kaybetmesine ve ilk olarak ekonomik sonuçlar, ikinci olarak müttefikleri arasında Amerikan güvenilirliğinin aşınması nedeniyle halk desteğinin azalmasına katkıda bulundu. Bu arada, bu sonuç, Dini Lider ve İran yönetimine, İran'ın sadece bölgesel denklemlerde değil, uluslararası sahnede de kilit bir oyuncu haline gelmesinin yolunu açan bir zafer duygusu kazandırdı. Her iki duygu da taraflardan birinin geri adım atmasına veya uzlaşmaya yanaşmasına izin vermiyor; aksine, psikolojik ve stratejik değerlendirmelerin yönlendirdiği daha fazla inatçılığa itiyor.

Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre azami baskı ve sürekli askeri tehditlere maruz kalan İran rejimi, psikolojik bir direniş göstermekten ve ABD'nin her türlü dış diktesini reddetmekten başka seçenek görmüyor. Bu, hem iç politikada hem de müttefikleri arasında, ayrıca uluslararası toplum ve jeopolitik çevrede bağımsızlığını ve irade özgürlüğünü gösterme ve sağlamlaştırma konusunda stratejik bir çıkar olarak görülüyor. Aynı zamanda, İran rejimi bu seçeneği gelecekteki denklemlerde kilit bir rol oynama, hatta onları tamamen kontrol etme hırslarını destekleyen bir kaldıraç olarak kullanabileceğini de düşünüyor.

Washington için durum Tahran'ınkinden farklı değil. On yıllardır Tahran'a uyguladığı ve Tahran’ın gölgesinde yaşadığı yaptırımlardan sonra Washington’un önemli tavizler vermesi son derece zor. Yaptırımlara ek olarak Washington, İran’ın Washington'un bunu savaşa veya askeri saldırganlığa dönüştürmeye karar vereceği anı bekleyen bir askeri kuşatma olarak gördüğü bir askeri yığınak ve bölgesel güç de inşa etti. İran’ın beklediği şey Haziran 2025 ve Şubat 2026'da gerçeğe dönüştü; bu da atılacak herhangi bir geri adımı, on yıllar boyunca yaşanan insani, ekonomik, askeri ve manevi kayıpların anlamsızlığını kabul etmekle eşdeğer kılıyor.

 Washington'u herhangi bir tavizi “küresel hegemonya ve caydırıcılık” görüşünü zayıflatan bir seçim olarak görmeye iten de işte budur. Tahran açısından ise bu, rejimin “direniş ve boyun eğmeme” görüşüne dayanan ve tarihsel sloganı olan “ne Doğu ne de Batı” ile uyumlu olan temellerinin sarsılması demektir. Sonuç olarak, hem düşmanlarına hem de müttefiklerine yansıtmaya çalıştığı bağımsızlık görüşü darbe alacaktır.

İran rejimi, kalıcı bir anlaşmaya varılmadan önce ABD yönetiminin yerine getirmesini talep ettiği yedi şarttan oluşan bir ağaç dikti. Bu şartların en öne çıkanı, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması için Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde savaşın durması, deniz ablukasının kaldırılması ve dondurulmuş varlıkların serbest bırakılmasıdır. En fazla şunu sundu; bu şartlar ile nükleer mesele hakkındaki görüşmeler arasındaki zaman çizelgesinin değiştirilmesi. Sonuç olarak, İran, psikolojik bir inatçılığın stratejiye dönüştüğü bir yaklaşımla, şimdiye kadar geri adım atmayı reddetti.

Bu arada, ABD yönetimi de kendi ağacını dikti; dalları arasında nükleer programın, füze ve insansız hava aracı programlarının bitirilmesi veya kısıtlanması, İran'ın bölgesel nüfuzunun sona erdirilmesi yer alıyor. İran'ın tutumunu yöneten aynı psikolojik ve siyasi nedenlerle bu taleplerden geri adım atmayı reddediyor. ABD’ye göre, söz konusu koşullara bağlı kalmak, nihai kazanımlar için çıtayı yükseltmenin yanı sıra, durumu yıpratma savaşına dönüştürerek Tahran'ın dayanıklılığını test ediyor ve onu zorla bir çözüme doğru itiyor.

 Bu nedenle, Çin'deki Shenzhen üçlü zirvesinden bir çözümün çıkacağına dair oynanacak bir bahis yakın olmayabilir, ama Tahran ile geçici veya kısmi bir anlaşmaya varılması olasılığı da göz ardı edilemez. Böyle bir anlaşma, gelecekte savaşa geri dönme olasılığını ortadan kaldırmadığı gibi, Tahran'ın bu savaşı ve Washington ile olan düşmanlığı bitirme arzusunu da gerçekleştirmeyecektir. Bu ise Washington'un güç dengesini değiştirmek için savaşa geri dönme seçeneğine başvurmaması durumunda uzun vadeli bir strateji benimsemesi için kapının açık bırakıldığı anlamına gelmektedir.