Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Savaşı ve uluslararası krizlerin çağrışımları

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
TT

Gazze’deki savaş ve dünya savaşlarının yıl dönümü

Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta yıkılmış binaların yanındaki dar bir sokakta yürüyen Filistinliler, 11 Haziran 2024 (AFP)

Elie el Kaşif

ABD Başkanı Joe Biden’ın Gazze için ateşkes teklifi, muhtemelen Ramazan ayı arifesinde ateşkes ve esir takası anlaşması amacıyla yapılan, ancak tökezleyip başarısızlıkla sonuçlanan müzakerelerle aynı kaderi paylaşacak gibi görünüyor. ABD yönetiminin ister doğrudan İsrail'e ister Arap ülkeleri aracılığıyla Hamas’a olmak üzere savaşan taraflara yönelik tüm baskılarına rağmen, kendisi de bunu öngörmeye ve işaret etmeye başladı. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken savaşın başlamasından bu yana bölgeye gerçekleştirdiği sekizinci ziyarette bunu yapmaya çalışsa da şimdiye kadar pek başarılı olamadı.

Ne zaman savaşın müzakereler yoluyla durdurulabileceğine dair bir umut doğsa, bu müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanacağına dair kötümser bir rüzgâr esmeye başlıyor. Eğer müzakere girişimi bu kez de başarısız olursa, karamsarlık geçen seferkinden daha da yoğun olacak. Teklif, gerek müzakerelerin başarısız olması ve İsrail ile Hamas'ın Biden'ın teklifine yanıt vermemesi bakımından, gerek savaşın doğrudan tarafları olan Hamas ve İsrail'in, özellikle de Binyamin Netanyahu ve Yahya Sinvar'ın hesapları bakımından gerekse özellikle önümüzdeki kasım ayında yapılması planlanan ABD seçimlerinin arifesinde bölgesel ve uluslararası sahnedeki kaos bakımından İsrail'in Gazze Şeridi'ne yönelik savaşının en karmaşık hale geldiği zor bir zamanda ortaya atıldı. Bu da haftalardır hatta aylardır konuşulan Hamas ve İsrail arasındaki yıpratma savaşının aslında bölgesel ve uluslararası bir çatışmanın yansıması olup olmadığı, yani bölgesel ve uluslararası tarafların kendi hesapları için mi bu çatışmayı derinleştirmeye çalıştıkları ya da söz konusu uluslararası tarafların başında gelen ABD’yi bu savaşta boğmak, dikkatini dağıtmak ve çözümsüzlüğe itmeye mi çalışıldığı gibi önemli bir soruyu gündeme getiriyor.

Aslında, Rusya-Ukrayna savaşıyla ilgili sahada ve siyaset sahnesinde yaşanan gerilim, Doğu Avrupa'daki gelişmeleri Filistin topraklarındaki çatışmayla ilişkilendirmeye giderek daha fazla itiyor. Çünkü ABD ve Batı ülkelerinin her iki bölgede de var olması, rakiplerinin bu savaşlara katılmaları için net bir davet anlamına geliyor. Eğer Rusya Avrupa'daki savaşın tarafı ise Gazze’deki savaşta rolü ne olacak? Ya da Hizbullah ve İsrail arasındaki cephede nasıl bir rol üstlenecek? Aksa Tufanı Operasyonu'na ilişkin bazı geç okumalar, Moskova'nın bu operasyona yakından ya da uzaktan müdahil olmuş olma ihtimalini sorgulasa da elbette net cevaplara ulaşamadı. Şu sıralar sorular, Rusya'nın Ukrayna savaşındaki hesapları ya da başta Çin olmak üzere diğer ülkeler arasında yeni bir uluslararası düzen inşa etme girişimleri bağlamında, savaşı uzatma ve ABD'yi bu savaşla meşgul etme konusundaki çıkarları üzerinde yoğunlaşıyor. Dolayısıyla, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in Gazze’deki savaşın patlak vermesinin bir nedeni olarak gördüğü ABD’nin Ortadoğu'daki başarısızlığı, ABD liderliğindeki liberal uluslararası düzenin parçalanmasına yol açıyor.

Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Ancak Rusya ile ilgili soruların sorulması, kaçınılmaz olarak Çin ile ilgili sorular da sorulması anlamına geliyor. Pekin, Moskova’nın aksine çatışmaya doğrudan müdahil olmasına dair herhangi bir sinyal vermiyor. Putin geçtiğimiz hafta, Batılı ülkelerin Ukrayna’yı silahlandırmasına ve Rusya'ya saldırmasına izin vermesine karşılık, Moskova'nın dünyanın dört bir yanındaki ABD karşıtı grupları desteklemeye hazır olduğunu söylemişti. Bu da İran ile silah anlaşmaları yapmaya ya da bölgedeki İran yanlısı grupları doğrudan ya da Tahran üzerinden silahlandırmaya hazır olduğu şeklinde yorumlandı. Hizbullah'a yakın çevreler Moskova ile ilişkilerinin şu an her zamankinden daha güçlü olduğundan bahsediyor. Peki, bu Rusya'nın Hizbullah'a silah ya da teknoloji sağladığı anlamına mı geliyor? Her halükârda özellikle Ukrayna ve genel olarak Avrupa kıtasının güvenliği konusunda ABD ve Batı ülkeleri ile derinleşen çatışması çerçevesinde, Rusya'nın Gazze’deki savaşa müdahil olmuş olabileceğinden endişe duymak gerekiyor.

Son yıllarda İsrail, Körfez Arap ülkeleri ve İran'la birlikte bölgedeki varlığının kapsamını genişleten Çin ise Filistin'deki bölünmüşlüğün tarafları olan Fetih Hareketi (El Fetih) ve Hamas Hareketi arasında uzlaşı sağlayama çalışarak ve Filistinliler ile İsrail arasındaki çatışmayı çözmek için uluslararası konferans çağrısında bulunarak, savaşa diplomatik bir pencereden bakıyor.

svdfbgnh
Ürdün'ün ev sahipliğinde yapılan “Eylem Çağrısı: Gazze'ye Acil İnsani Müdahale” konulu Ölüdeniz Konferansı'na katılan ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken (ortada) sağında Arap Birliği Genel Sekreteri Ahmed Ebu Gayt ile, 11 Haziran 2024 (AFP)

Gazze Şeridi’ndeki savaşın büyük resmi böyle, ancak uluslararası ve bölgesel ittifakların karmaşıklığı ve çakışmaları çerçevesinde, uluslararası ve bölgesel safların daha açık dizildiği Soğuk Savaş dönemindeki durumun aksine, bugün bölgedeki ve dünyadaki tüm ülkeler ilişkilerini ve ittifaklarını mümkün olduğunca genişletmeye çalışıyor. Bu ise bölgedeki uluslararası rekabetin, özellikle de günümüzün iki büyük kutbu olan ABD ve Çin arasındaki rekabetin ek bir nedeni haline geliyor. Hem ABD hem de Çin, İsrail'den Körfez ülkelerine ve İran'a kadar bölgedeki diğer ülkelerle ilişkilere sahip. Dolayısıyla Gazze’deki savaştan nasıl çıkılacağı ve ‘ertesi günü’ belirsizliğini korurken, Ortadoğu’da bu savaşın ortaya çıkardığı yeni bir soğuk savaş biçimiyle karşı karşıya olabiliriz.

Fakat savaşı çevreleyen bu uluslararası sahne tek başına savaşın gelişimini ve geleceğini açıklamaya yetmiyor. Zira yerel aktörlerin, Hamas ve İsrail'in, özellikle de Sinvar ve Netanyahu'nun hesapları, çatışmanın geleceği üzerinde çok etkili ve hatta belirleyici. İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney'in geçtiğimiz günlerde Hamas Hareketi’ne Biden'ın teklifini kabul etmemesi yönünde yaptığı dolaylı çağrıdan da anlaşılacağı üzere, İran'ın Hamas'ın önemli bir destekçisi olarak savaştaki varlığı, hatta onun tercihlerini yönlendirmesi göz ardı edilemez. Tüm bu aktörlerin, Gazze Şeridi'ndeki savaşta yaşanan gelişmelerin de kanıtladığı üzere, başta bölgedeki başlıca uluslararası aktör olan ABD olmak üzere, savaştaki başlıca ülkelerin çıkarlarını ve tedbirlerini dikkate aldıklarına hiç şüphe yok.

Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak, ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor.

Nihayetinde ister müttefikleri ister muhalifleri tarafından olsun, tüm yerel, bölgesel ve uluslararası hesaplar ABD ve onun yakın ve uzak hedefleri etrafında dönüyor. Hamas, İran ve Hizbullah, İsrail ile ABD arasındaki anlaşmazlıkların ve bu anlaşmazlıkların merkezinde yer alan ABD’nin bölgedeki önceliklerinin üzerine bahis oynuyorlar. Biden yönetimi, ABD'nin Doğu Avrupa, Pasifik ya da Çin Denizi gibi önemli uluslararası çatışma bölgelerine yeniden odaklanmasıyla ilgili jeopolitik nedenlerinin yanı sıra Gazze’deki savaşta İsrail'i desteklediği ve gönderdiği çok sayıda silahla on binlerce Filistinli sivilin ölümüne neden olduğu için seçimlerde ABD’lilerin kendisine yönelik tepkisini hafifletmek gibi sebeplerden ötürü üç aşamalı ateşkes anlaşmasının imzalanması için acele ediyor.

xscdvfbg
İsrailli rehinelerin aileleri, Blinken’ın Tel Aviv ziyaretine denk gelecek şekilde, rehinelerin derhal serbest bırakılması talebiyle protesto gösterisi düzenledi 11 Haziran 2024 (Reuters)

Öte yandan Gazze'deki ateşkes, Washington ile Riyad arasında bir savunma anlaşmasından oluşan ve Washington'ın İsrail'i Suudi Arabistan ile normalleşme anlaşması yoluyla bölgeye daha fazla entegre etme çabaları çerçevesinde Tel Aviv'in de katılabileceği, ancak Tel Aviv'in Riyad'ın talep ettiği gibi iki devletli bir çözüm ile ilgili somut adımlar atmasına bağlı olan, ABD himayesinde ‘bölgesel bir yapı’ inşa etmeye doğru ilerliyor. Dolayısıyla, Gazze’deki savaş da dahil olmak üzere bölgedeki olayların çoğu, ABD’nin bölgedeki yeni mühendisliğinin bir parçası olarak ABD-Suudi Arabistan anlaşması etrafında dönüyor. Bu sebeple, İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney’in kısa süre önce Aksa Tufanı Operasyonu’nu, bölgedeki denklemleri değiştirmeye yönelik bir Amerikan projesini engellediğini söyleyerek övmesi kimseyi şaşırtmadı.

Hamas Hareketi’nin Gazze’deki lideri Yahya Sinvar'ın özellikle de esir kartını elinde tuttuğu sürece, elinde kalanlarla savaşmaya devam etme isteğine ilişkin kendi hesaplarıyla kesiştiğinde İran'dan gelen sinyalleri aldığına şüphe yok. İşte şimdi Washington ona ABD vatandaşı olan rehineler için arada İsrail olmadan müzakere etme teklifinde bulunuyor. Sinvar’ın sadece iki seçeneği var. Ya İsrail, uluslararası tarafların garantörlüğünde kalıcı bir ateşkesi kabul edecek ya da savaşmaya devam edecek. Şimdiye kadar bu iki seçenek dışında üçüncü bir seçeneği kabul etmeye istekli görünmedi. Sinvar'ın tutumunun, özellikle Hamas’ın Doha'daki lider kadrosuna uygulanan baskı çerçevesinde bir bütün olarak Hamas'ın tutumu olup olmadığı da tartışmalı bir konu. Ancak İran Hamas'ın ana şemsiyesi olmaya devam ediyor. Bu da Hamas'ın genel tutumunu anlamada önemli bir unsur.

Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington ile ilişkilerinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor.

İsrail'e ve özellikle Netanyahu'ya gelince; Netanyahu, iki devletli bir çözümü kabul etmeye hazır değil. Çünkü böyle bir durum onu hükümetinin düşmesi ve aşırı sağın yeri doldurulamaz desteğini kaybetmesi tehdidiyle karşı karşıya bırakacaktır. Yani ya hem Filistinlilerle savaşı hem de İsrail içindeki siyasi çatışmayı kazanarak ikisi de kazanacak ya da ikisini birden kaybedecek. Tecrübeli bir siyasetçi olan Netanyahu, İsrail'deki siyasi ve demografik geleceğin özellikle savaş sonrasında aşırı sağcı eğilimlerden yana olduğunu çok iyi biliyor. Bu nedenle önceliklerinin, görev süresi sona ermekte olan Biden yönetimiyle ilişkileri pahasına da olsa aşırı sağcı akımların kendisine olan desteğini sürdürmek olması gerektiğini bilen Bibi (Netanyahu), İsrail sağının değirmenine su taşıyan Donald Trump'ın seçimleri kazanması üzerine de bahis oynuyor olabilir. Nihayetinde Netanyahu'nun siyasi ve şahsi hesapları, Washington'la ilişkinin sınırları ve koşulları da dahil olmak üzere savaştaki seçeneklerini belirlemede önemli rol oynuyor. İsrail sağının anlatısı, Biden'ın İsrail'e yardım etmek yerine, onu bölgeye yönelik projesinin bir parçası olarak kullandığı yönünde ve bu da elbette Netanyahu ve danışmanları tarafından çok iyi biliniyor.

Tüm bu üst üste binen uluslararası, bölgesel ve yerel sahneler açısından Gazze’deki savaştan çıkış yolunu hayal etmek daha da zorlaşıyor. O halde bölge uzun bir ‘yıpratma savaşına’ mı hazırlanmalı? Nihayetinde böyle bir savaşın bedelini öncelikle Filistinli siviller, ikinci olarak da Lübnan'da, Suriye'de, hatta biraz daha uzaktaki Irak'ta olsun, uzun savaşlara alışkın olan ‘Bereketli Hilalin’ halkları ödeyecek.



Trump, Şi ve Putin zirvesinde karşılıklı övgülere rağmen somut ilerleme sağlanamadı

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'deki Qilin Sarayı'nda yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'deki Qilin Sarayı'nda yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. (AP)
TT

Trump, Şi ve Putin zirvesinde karşılıklı övgülere rağmen somut ilerleme sağlanamadı

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'deki Qilin Sarayı'nda yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'deki Qilin Sarayı'nda yuvarlak masa etrafında bir araya geldi. (AP)

ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile ilk kez düzenlenen üçlü zirvenin ardından dün (Perşembe) Çin'den ayrıldı. Uluslararası düzene ilişkin farklı görüşlere sahip üç lider, görüşme boyunca karşılıklı övgü dolu ifadeler kullandı. Nükleer risklerin azaltılması ve anlaşmazlıkların çözümünü kapsayan bir Barış Bildirisi üzerinde duran liderler, ancak önemli bir ilerleme kaydedemedi. Ukrayna ve İran'daki savaşların sona erdirilmesine yönelik somut adımlar açıklanmadığı gibi Tayvan'ın geleceğine ilişkin herhangi bir belirleme de yapılmadı.

Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin'in Şıncın kentinde düzenlenen üçlü görüşme, Kelin Villası'nda, göl kıyısındaki gözlerden uzak bir ortamda gerçekleştirildi. Basına kapalı toplantı 90 dakikadan kısa sürdü. Büyük, yuvarlak bir masa etrafında bir araya gelen üç lider, gazetecilerin salondan çıkarılmasından önce kısa açılış konuşmaları yaptı.

Üç liderin zirvesinden dört maddelik kısa bir bildiri çıktı. Beyaz Saray, Xinhua Haber Ajansı ve Kremlin'in yayımladığı bildiride BM reformu, devlet yetkililerinin UCM karşısındaki dokunulmazlıkları, petrol ürünleri arzının artırılması ve tedarik zincirlerinin korunması başlıkları öne çıktı. Bildiride ayrıca nükleer riskleri azaltmaya yönelik diyaloğun başlatılması konusunda mutabakata varıldığı belirtildi.

Bildirinin ilk maddesinde, “Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin daimi üyeleri olarak ABD, Rusya ve Çin, uluslararası barış ve güvenliği sağlama yönündeki temel misyonuna uygun biçimde, küresel sorunlara daha etkili yanıt verebilmesi için Birleşmiş Milletler'in reforme edilmesini taahhüt etmektedir” ifadelerine yer verildi.

İkinci maddede üç ülkenin tüm ülkelerin yararına rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladığı belirtilerek enerji akışının istikrarlı olmasının önemine dikkat çekildi.

Üçüncü maddede liderlerin, devletlerin rızası ilkesinin ve yetkililerinin dokunulmazlıklarına saygı gösterilmesinin önemini kabul ettikleri, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmamaları gerektiği konusunda mutabık kaldıkları kaydedildi.

Dördüncü maddede ise “Nükleer bir savaş kazanılamaz ve asla başlatılmamalıdır. Üç ülke, nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecektir” denildi.

Diplomaside yeni bir sayfa

Bildirideki genel ve kapsamı belirsiz ifadelerin aksine üç lider, açılış konuşmalarında ilişkilerdeki yakınlığa ve karşılıklı dostluğa vurgu yaptı.

Trump, açılış konuşmasında “Gerçekten tarih yazıyoruz” dedi. Üç liderin, rakiplerle diyaloğu dışlayan eski diplomasi anlayışından uzaklaştığını savunan Trump, “Hiçbir sorun, onu konuşmayı reddeden eski yöntemlerle çözülemedi. Diyalog ve iletişim olanaklarını azaltarak hiçbir zaman barış sağlanamadı. Birlikte farklı bir yol seçiyoruz” ifadelerini kullandı.

Putin ise üç liderin diplomasi tarihinde yeni bir sayfa açtığını söyledi. Ülkelerinin çıkarlarının Ukrayna'daki savaş da dahil olmak üzere bölgesel anlaşmazlıkların çözümünde örtüştüğünü belirten Putin, üç ülkenin uluslararası barış ve güvenliğin korunmasında ortak sorumluluk taşıdığını dile getirdi.

cdfrgthy
ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Çin'de üçlü zirve öncesinde bir arada. (EPA)

Rusya'yı ABD ve Çin'in jeopolitik ortağı olarak konumlandırmaya çalışan Putin, üç ülkenin uluslararası hukuk düzenini koruma ve güçlendirme sorumluluğunu paylaştığını da söyledi.

Şi ise üç ülkenin dünya barışını koruma konusunda ortak bir vizyona sahip olduğunu belirtti. Liderlerin küresel bir köyde özel sorumluluklar üstlendiğine dikkat çeken Çin Devlet Başkanı, soğuk Savaş zihniyetinden vazgeçilmesi çağrısında bulundu. Ancak Ukrayna'daki savaşa doğrudan değinmeyen Şi, “Tarih bize büyük güçler uyum içinde yaşadığında dünyada barışın hüküm sürdüğünü, çatıştıklarında ise dünyanın kaosa sürüklendiğini gösteriyor” dedi.

Toplantının ardından Şi görüşmeleri verimli olarak nitelendirirken Putin, görüşmenin açık ve samimi geçtiğini söyledi. Trump ise herhangi bir açıklama yapmadan ABD'ye dönmek üzere uçağına bindi.

Nükleer diyalog

Trump, nükleer silahsızlanmanın zirvenin ana gündem maddelerinden biri olmasında ısrar etti. ABD, Rusya ve Çin'in dünyadaki nükleer silahların sayısının azaltılması ve bu silahların kullanılma riskinin sınırlandırılması konusunda görüşmek için eşsiz bir konumda bulunduğunu belirten Trump, “Bu silahlardan vazgeçmek kolay değil” dedi.

Şi ise nükleer silahların tamamen yasaklanması ve bütünüyle imha edilmesi gerektiğini söyledi.

Ancak Trump'ın Moskova ve Pekin'i nükleer cephaneliklerini küçültmeye ikna etme girişimi, yalnızca diyalog başlatılması konusunda anlaşmayla sonuçlandı. Bildiride, “Üç ülke nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesi konusunda diyalog yürütecektir” ifadesi yer aldı.

Bu girişim, Washington ile Moskova arasındaki Yeni START anlaşmasının geçen şubat ayında sona ermesinin ardından gündeme geldi. Trump, Çin'i de kapsayacak yeni, geliştirilmiş ve modern bir anlaşma yapılmasını istiyor. Çin'in nükleer cephaneliğinde 600'den fazla savaş başlığı bulunurken ABD ve Rusya'nın her birinin 5 binden fazla nükleer başlığa sahip olduğu tahmin ediliyor.

Şi, bu konuda herhangi bir taviz vermekten kaçınırken kriz anlarında iletişim kurulmasını sağlayacak mekanizmaların oluşturulmasına açık kapı bıraktı. Üç ülkenin yanlış hesaplamaları en aza indirmek için kriz iletişimi ve önleme mekanizmalarına ihtiyaç duyduğunu söyledi.

Üç lider, Uluslararası Ceza Mahkemesi ve benzeri kurumların yetkilerini kötüye kullanmaması gerektiği konusunda da mutabık kaldı. Açıklamada, devletlerin rızası ilkesinin ve hükümet yetkililerinin sahip olduğu diplomatik dokunulmazlığın korunmasının büyük önem taşıdığı vurgulandı.

Trump, üç ülkenin Uluslararası Ceza Mahkemesi gibi kontrolden çıkmış küresel kuruluşlara karşı ülkelerinin egemenliğini korumanın yollarını ele alacağını söyledi.

Enerji konusunda ise üç ülke, rafine petrol ürünlerinin üretimini ve tedarikini artırmayı planladıklarını açıkladı. Ukrayna ve Ortadoğu'daki savaşların küresel enerji arzı üzerindeki baskıyı artırdığı bir dönemde, enerji akışının istikrarlı biçimde sürdürülmesinin önemine dikkat çekildi. Trump, İran savaşı sırasında saldırılar nedeniyle defalarca kapanan Hürmüz Boğazı üzerinden petrol taşınmasının Pekin ile Washington'ın ortak çıkarına olduğunu belirtti.

Karşılıklı övgüler

Üçlü zirveden önce Trump, Putin ile yaklaşık 40 dakika süren ikili bir görüşme gerçekleştirdi. Bu, iki liderin Ağustos 2025'teki Alaska Zirvesi'nden bu yana ilk yüz yüze buluşması oldu. Alaska'daki görüşme, Ukrayna konusunda herhangi bir anlaşma sağlanamadan sona ermişti.

Trump, Putin'i arkadaşım diye nitelendirerek, “Uzun yıllardır mükemmel bir ilişkimiz var. Birbirimizi uzun zamandır tanıyoruz. Bu görüşmeden pek çok harika şeyin çıkabileceğini, en azından bunların başlayabileceğini düşünüyorum” dedi.

Putin ise İngilizce olarak, “Sizinle görüşmek benim için bir onur karşılığını verdi.

Trump daha sonra Şi ile öğle yemeğinin de eşlik ettiği ikili bir görüşme yaptı. ABD Başkanı, Çinli mevkidaşına, “Aramızda son derece özel bir ilişki var. İkimiz görevde olduğumuz sürece hiçbir sorun yaşayacağımızı sanmıyorum. Hiçbir sorunla karşılaşmayacağız” dedi.

Şi ise Trump'ın görev süresi boyunca iki ülke arasındaki ilişkilerin genel olarak istikrarlı seyrettiğini ve iyileştiğini söyledi.

cdfvgth
ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Çin'in Şıncın kentindeki Qilin Sarayı'na giriş yaptı. (AFP)

Şarku’l Avsat’ın Xinhua'dan aktardığı habere göre Çin Devlet Başkanı, Tayvan konusunu da gündeme getirerek Washington yönetimine, ikili ilişkilerde ciddi gerilemeler yaşanmasını önlemek için doğru adımın atılması çağrısında bulundu.

Şi'nin Trump'ı havaalanında bizzat karşılaması da diplomatik protokolün dışına çıkan bir jest olarak değerlendirildi. Trump, bu karşılamaya ilişkin, “Bu büyük bir başkan. Çin'in gelmiş geçmiş en büyük başkanlarından biri. Daha önce hiç kimseyi karşılamak için havaalanına gitmemişti dedi.

Şi ve Putin hakkında ise Trump “Size bir şey söyleyeyim, ikisi de Trump'a hayran. Peki benden sonra ne olacak? Bunu size söyleyemem” ifadelerini kullandı.

Bununla birlikte Şi ile Putin arasındaki ilişkinin çok daha köklü olduğu görülüyor. İki lider çarşamba günü 50'nci kez bir araya geldi. Şi, Putin'i eski dostum diye karşılarken Rus lider de Çinli mevkidaşına sevgili dostum diye hitap etti.

Bu yakınlaşma, Washington ile Pekin arasında yapay zekâ çipleri, gümrük tarifeleri ve nadir toprak elementlerinin ihracatına yönelik kısıtlamalar nedeniyle gerilimin arttığı bir dönemde gerçekleşti.

Yeni Yalta

Moskova, üçlü zirveyi yeni ve modern bir Yalta olarak sunmaya çalıştı. Bu benzetme, ABD Başkanı Franklin Roosevelt, İngiltere Başbakanı Winston Churchill ve Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in Avrupa'nın savaş sonrası bölünmesini şekillendirdiği Şubat 1945'teki Yalta Konferansı'na gönderme yapıyor.

Trump ile Şi'nin, aralık ayında Florida'da düzenlenecek G20 Zirvesi kapsamında yeniden bir araya gelmesi bekleniyor.


Trump: Nükleer silahları sınırlandıracak bir anlaşmaya varmak için çalışacağım

ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede konuşuyor. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede konuşuyor. (AP)
TT

Trump: Nükleer silahları sınırlandıracak bir anlaşmaya varmak için çalışacağım

ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede konuşuyor. (AP)
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in Guangdong eyaletine bağlı Şıncın kentinde düzenlenen Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi kapsamında Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ile yaptığı görüşmede konuşuyor. (AP)

ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in de katıldığı üçlü toplantı öncesinde bugün (Perşembe) bir saat süren görüşme gerçekleştirdi. Bu görüşme, iki liderin yılbaşından bu yana gerçekleştirdiği üçüncü yüz yüze buluşma oldu.

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD'li mevkidaşı Donald Trump'a Çin-ABD ilişkilerinin genel olarak istikrarlı seyrettiğini ve olumlu yönde ilerlediğini söyledi.

cdsfgthy
Trump ve Şi Cinping, Çin'in Şıncın kentindeki Kylin Villası'nda gerçekleştirdikleri ikili görüşme sırasında fotoğraf çektiriyor. (Reuters)

Şi, Çin'in güneyindeki Şıncın kentinde üçlü zirve öncesinde yaptığı açıklamada, "Çin ile ABD arasındaki ilişkiler genel olarak istikrarını korudu ve olumlu yönde gelişti. Bu durum iki ülke halklarına somut faydalar sağlarken dünyaya da istikrar ve güven getirdi" dedi. Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP'den  aktardığı habere göre Şi, iki ülke arasındaki ilişkilerin mevcut seyrine dikkat çekti.

Trump ise Çin'den ABD tarım ürünlerine yönelik alımlarını artırmasını istedi. İki ülkenin İran'la ilgili meselelerin ele alınmasında iş birliği yapabileceğini belirten Trump, "Şi ile ben, Hürmüz Boğazı'ndan petrol akışının sürmesi gerektiği konusunda mutabık kaldık" dedi.

ABD Başkanı, iki ülkenin gümrük tarifeleri konusunda adil bir paylaşım gerçekleştirdiğini savunarak, "Tarifeleri son derece adil bir şekilde paylaştık ve düşürdük" ifadelerini kullandı. Önceki ABD başkanlarını eleştiren Trump, "Çin'le başlangıçtaki ilişkiler son derece dengesizdi" diye konuştu.

Trump, dış politika ve ticaret politikalarının temel araçlarından biri olarak gümrük tarifelerini kullanmayı sürdürdü. Ancak bu yaklaşım ABD içinde hukuki ve yargısal engellerle karşılaştı. Ekonomistler ve analistler de söz konusu politikanın enflasyonu artırabileceği ve daha geniş çaplı bir ticaret savaşını tetikleyebileceği uyarısında bulundu.

7kıl9
ABD Başkanı Donald Trump, Çin'in güneyindeki Guangdong eyaletinde bulunan Şıncın kentinde düzenlenen APEC Zirvesi'ne katılmak üzere Şıncın Bao'an Uluslararası Havalimanı'na gelişinin ardından Çin Devlet Başkanı Şi Cinping'in yanında selam veriyor. (AFP)

Şi, Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi marjında bu yıl üçüncü kez bir araya geldiği Trump ile görüşmesinin başında, iki ülke arasındaki ilişkilerin istikrarlı olduğunu ve iyileşme gösterdiğini yineledi.

Çin lideri, "Stratejik istikrara dayalı, yapıcı bir Çin-ABD ilişkisi için yeni bir tanım ortaya koyduk. Bu ilişkiye saygı, adalet ve karşılıklılık ilkelerine dayanan yeni bir boyut kazandırdık" ifadelerini kullandı.

Ukrayna savaşı da gündemdeydi

Trump, Şi Cinping ile Şıncın kentinde gerçekleştirdiği ikili görüşmenin ardından Rusya-Ukrayna Savaşı'nın sona erdirilmesi konusunda iki liderin de yardımcı olmak istediğini söyledi.

dcfvgthyj
Trump ve Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile gerçekleştirecekleri tarihi üçlü zirve öncesinde bir arada. (AFP)

Trump, "İkimiz de Rusya ile Ukrayna arasındaki savaş konusunda yardımcı olmaya çalışıyoruz. Bu savaşın sona ermesini istiyorum ve bu konuda ikimiz adına da konuşabileceğime inanıyorum" dedi.

Nükleer silahların sınırlandırılması zor olacak

Trump, Şi Cinping ve Vladimir Putin ile yaptığı görüşmelerin ardından Perşembe günü Reuters'a verdiği demeçte, nükleer silahları sınırlandıracak bir anlaşmaya varmanın zor olacağını ancak bu yöndeki çabalarını sürdüreceğini belirtti.

Nükleer silahlardan vazgeçmenin psikolojik açıdan da zor olduğunu ifade eden Trump, "Nükleer silahlardan vazgeçmek psikolojik olarak zor" değerlendirmesinde bulundu.


2027 seçimi öncesi Le Pen’den emeklilik hamlesi

Le Pen, Fransa'da en düşük emeklilik yaşını 60'a düşürme sözü verdi (Reuters)
Le Pen, Fransa'da en düşük emeklilik yaşını 60'a düşürme sözü verdi (Reuters)
TT

2027 seçimi öncesi Le Pen’den emeklilik hamlesi

Le Pen, Fransa'da en düşük emeklilik yaşını 60'a düşürme sözü verdi (Reuters)
Le Pen, Fransa'da en düşük emeklilik yaşını 60'a düşürme sözü verdi (Reuters)

Marine Le Pen, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimini kazanması halinde Emmanuel Macron'un en önemli icraatlarından emeklilik reformunu bütünüyle yürürlükten kaldıracağını ve çalışma hayatına erken yaşta başlayan Fransızların 60 yaşında emekli olmalarına imkan tanıyacağını taahhüt etti.

Salı günü ekonomi programını açıklayan Ulusal Birlik'in cumhurbaşkanı adayı, partisinin işçi sınıfından seçmenlere yönelik temel vaatlerinden birini, Fransa'nın zaten zor durumdaki kamu maliyesini daha da kötüleştirmeden hayata geçirebileceği konusunda şüpheci tahvil piyasalarını ikna etmeye çalıştı.

Önerisinin merkezinde, Fransa'nın mevcut dağıtım esaslı emeklilik sisteminin yanı sıra bir nesil boyunca oluşturulacak 900 milyar euroluk yeni bir emeklilik fonu yer alıyor. Fon, işverenlerin ödediği mevcut sosyal güvenlik primlerinin bir bölümünün bu fona aktarılmasıyla finanse edilecek.

Gazetecilere konuşan Le Pen, "Ülkemizdeki son ayrıcalıklardan birini, yani bugün küçük bir azınlığı zenginleştiren finansal hizmetlere erişim ayrıcalığını ortadan kaldırırken, aynı zamanda ulusal ekonomimizin finansmanını da iyileştireceğiz" dedi.

Radikal sağcı lider, yüz binlerce kişinin, en düşük emeklilik yaşını kademeli olarak 62'den 64'e çıkaran Macron dönemi yasalarına kıyasla iki ila üç yıl daha erken emekli olabileceği sözünü verdi.

Fransa'da mevcut yasal emeklilik yaşı 62 yıl 9 ay. Ülkede yaşam beklentisi dünyanın en yüksekleri arasında olmasına rağmen bu sınır, diğer büyük ekonomilerdeki 65'le 67 yaş aralığının epey altında.

Le Pen, "Kendileri emekli olduğunda Fransız sosyal güvenlik modelinin hâlâ ayakta kalıp kalmayacağını merak edenlerin sesini duydum" dedi.

Bu reform, geleceğe yönelik bir vaat ve Fransız modeline duyulan inancın bir göstergesi. Yüz binlerce çalışan daha erken emekli olacak. [Macron'un] reformunun getirdiği şartlara kıyasla iki ila üç yıl kazanacaklar.

Cumhurbaşkanı Macron'un 2023'te hayata geçirdiği emeklilik düzenlemeleri, aylarca süren kitlesel grevlere ve sokak protestolarına yol açmıştı. Hükümet, bütçe konusunda Sosyalistlerin desteğini alabilmek için reformun uygulanmasını dondurmayı kabul etmişti.

Ancak emeklilik yaşını yükselten düzenlemenin, yeni cumhurbaşkanının göreve başlamasından kısa süre sonra, Ocak 2028'de yürürlüğe girmesi halen öngörülüyor.

cdfvgthyj
Macron'un emeklilik reformları geniş çaplı eleştirilere yol açmış ve geçen yıl kitlesel protestoları tetiklemişti (AFP)

Gelecek yıl 430 milyar eurodan fazla bir maliyete ulaşması öngörülen ve kamu bütçesine en büyük yükü getiren Fransa'nın cömert emeklilik sisteminin nasıl finanse edileceği, Ulusal Birlik partisinin ekonomik güvenilirliği için temel bir sınav haline geldi.

Le Pen, 2032'ye kadar kamu harcamalarında toplam 138 milyar euroluk kesintiye gitme taahhüdünde bulundu ve önerdiği köklü değişikliklerin uzun vadede yıllık 20 milyar euroya varan tasarruf sağlayacağını savundu.

Ekonomistler ve piyasa analistleri ise, Macron'un getirdiği yaş artışının geri alınması durumunda bu hesabın tutup tutmayacağı konusunda ikna olmuş değil.

Maliyetleri kontrol altında tutmak isteyen Ulusal Birlik, odak noktasını sabit bir yaş sınırından, sisteme prim ödenen toplam yıl sayısına kaydırıyor.

Çalışma hayatına erken yaşta başlayanlar, 40 ila 42 yıl prim ödedikten sonra 60'la 62 yaşları arasında emekli olmaya hak kazanırken, üniversite mezunlarının tam emekli maaşı alabilmesi için genellikle 60'lı yaşlarının ileri dönemlerine kadar çalışmaya devam etmesi gerekecek.

Independent Türkçe