Batılı güvenlik yetkilileri, İran'ın İsrail ve Ortadoğu'daki askeri hedeflerin yüksek çözünürlüklü görüntülerini de içerebilecek uzaktan gözetleme ve istihbarat toplama kabiliyetlerini genişletmek amacıyla iki Çinli uydu şirketiyle ortaklık geliştirmeye çalıştığını söyledi.
Görüşmeleri anlatan istihbarat raporlarını inceleyen ABD'li ve Avrupalı yetkililere göre, bu girişimler son aylarda Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) üyeleri ile sofistike kameralarla donatılmış uzaktan algılama uyduları üreten ve işleten Çinli şirketler arasında karşılıklı ziyaretleri de içeriyor.
Şarku’l Avsat’ın Washington Post'tan aktardığına göre İran ve iki Çinli şirket arasındaki yakınlaşma, herhangi bir anlaşmanın İran'ın ABD ve İsrail askeri tesislerini gözetleme kabiliyetini önemli ölçüde geliştirmesine izin verebileceği endişesi nedeniyle yakından izleniyor.
ABD'li ve Avrupalı yetkililere göre bu iki şirket, İran'ın en gelişmiş uydularından iki kat daha hassas optik donanıma sahip bir dizi uydu sağlıyor.
Ziyaretler, iki ülkenin dışişleri bakanları arasında üç yıl önce imzalanan 25 yıllık siyasi ve ekonomik iş birliği anlaşmasının ardından Pekin ile Tahran arasındaki ilişkilerin güçlenmesinin bir parçası olarak gerçekleşti. İran daha önce de Rusya'dan İran casus uyduları ağının geliştirilmesinde yardım istemişti.
Washington Post tarafından görülen gizli bir değerlendirme, Çin ile yapılacak bir anlaşmanın İran'a balistik füze cephaneliğini yönlendirmek için gelişmiş yetenekler ve yaklaşan saldırıları tespit etmek için erken uyarı sistemleri sağlayabileceği konusunda uyardı.
Değerlendirmede İran'ın bu kabiliyetlere sahip olmasının, uydular aracılığıyla elde ettiği istihbaratı Kızıldeniz'de ticari gemilere saldırılar düzenleyen Husiler’e ya da Suriye ve Irak'ta ABD'nin bölgedeki askeri üslerine insansız hava aracı (İHA) ve füze saldırıları düzenleyen vekil güçlerine aktarmasına olanak sağlayabileceği belirtiliyor.
Değerlendirmede ayrıca, İran'ın bu gruplara daha önce Çin'den satın aldığı uydu görüntülerini sağladığı belirtildi. Çin'in kuzeydoğusundaki Jilin eyaletinin Çangçun şehrinde bulunan Zhang Guang, daha sofistike ABD ve Avrupa ticari uydularınınkine benzer şekilde 30 santimetreye kadar çözünürlükte görüntüler üretebilen optik ekipmana sahip düşük maliyetli CubeSat'lar (küp uydu) üretirken, İran'ın Hayyam'ı yaklaşık 1 metre çözünürlükte görüntüler sağlıyor.
Söz konusu değerlendirmede, İranlı yetkililerin Taijing uzaktan algılama uydularını üreten Pekin merkezli Mino Space Technology ile ticari bağlar kurmaya çalıştıkları bildirildi. Her iki Çinli şirket de ABD ya da uluslararası ekonomik yaptırımlara tabi değil.
Geçtiğimiz yıl, Rusya'nın Ukrayna'yı askeri işgalinin başlamasından dokuz ay sonra, Kasım 2022'de Wagner tarafından imzalanan 30 milyon dolarlık bir anlaşmaya göre Zhang Guang'ın Wagner'e uydu görüntüleri sağladığı bildirilmişti.
Tarihsel olarak İran'ın en önemli askeri ortaklarından biri olan Çin, Batılı ülkelerin nükleer programı nedeniyle İran'a yönelik yaptırımları sıkılaştırması üzerine 2005 yılında Tahran'a silah satışlarının çoğunu durdurdu. 2015 yılında Çin'in İran'a uydu tabanlı konumlandırma teknolojisi sağlayarak Tahran'ın füze ve İHA’larının isabet oranını arttırmasına olanak tanıyan anlaşmayla başlayan Pekin ile ilişkiler son on yılda kademeli olarak iyileşti.
Tahran, İran uçakları için pek çok parçayı Pekin'den temin ediyor. 2021 anlaşmasına göre iki ülke ortak eğitim ve gelecekte uçak ve helikopter geliştirme taahhüdünde bulundu.
Washington Post, Pekin'in Tahran'la ittifakını geliştirmek için harekete geçtiğini ancak Çinli yetkililerin İran'ın komşularıyla gerilimi artırabilecek ya da Çinli şirketlere uluslararası yaptırım uygulanmasına yol açabilecek askeri yardımlar konusunda temkinli davrandığını belirtti.
Analistler, gözetleme uydularının çevresel izleme ve afet müdahalesi gibi askeri olmayan pek çok kullanım alanı olduğu göz önüne alındığında, Çin'in İran'ın uzay programına yardım etmek için sivil bir kılıfa sahip olduğuna inanabileceğini söylüyor.
Clinton ve Obama yönetimlerinde silah danışmanı olarak görev yapan ve Brandeis Üniversitesi'nde Crown Ortadoğu Araştırmaları Merkezi Direktörü olan Gary Samore şunları söyledi: “Çinli şirketlerin İran'la gözetleme teknolojisi konusunda çalışması mümkün, çünkü Çin açısından bu Tahran'a silah tedarik etmekle aynı şey değil. Çinliler siyasetin dışında kalmaya çalışıyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile ilişkilerinin etkilenmesini istemiyorlar.”
Bu arada Moskova, İran'ın yeni gelişmekte olan uzay programının en büyük destekçisi olmaya devam ediyor. Rusya, Şubat ayında bir Rus Soyuz-2 roketiyle uzaya fırlatılan Pars-1 uzaktan algılama uydusu da dahil olmak üzere 2022'den bu yana İran'a ait iki gözetleme uydusunu yörüngeye yerleştirdi.
İran, ocak ayında kendi roketlerini kullanarak üçü iletişim ve dördüncüsü uzaktan algılama için olmak üzere dört uyduyu başarıyla fırlattığını açıkladı.
