عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
DÜNYA

Tahran, Avrupalı diplomatlar ile yapılacak görüşmeler öncesinde İran asıllı Alman vatandaşı bir kadını serbest bıraktı

İran asıllı Alman vatandaşı Nahid Taghavi, geçtiğimiz eylül ayında Tahran'daki Evin Cezaevi’nden şartlı tahliye edildikten sonra ev hapsindeyken (DPA)
İran asıllı Alman vatandaşı Nahid Taghavi, geçtiğimiz eylül ayında Tahran'daki Evin Cezaevi’nden şartlı tahliye edildikten sonra ev hapsindeyken (DPA)
TT
TT

Tahran, Avrupalı diplomatlar ile yapılacak görüşmeler öncesinde İran asıllı Alman vatandaşı bir kadını serbest bıraktı

İran asıllı Alman vatandaşı Nahid Taghavi, geçtiğimiz eylül ayında Tahran'daki Evin Cezaevi’nden şartlı tahliye edildikten sonra ev hapsindeyken (DPA)
İran asıllı Alman vatandaşı Nahid Taghavi, geçtiğimiz eylül ayında Tahran'daki Evin Cezaevi’nden şartlı tahliye edildikten sonra ev hapsindeyken (DPA)

Tahran, Avrupalı diplomatlar ile İranlı mevkidaşları arasında Cenevre'de nükleer müzakereleri canlandırmak amacıyla yapılacak görüşmeler öncesinde, İran asıllı Alman vatandaşı Nahid Taghavi'yi tutuklanmasından dört yıl sonra serbest bıraktı.

Uluslararası Af Örgütü yaptığı açıklamada, Taghavi'nin dün güvenli bir şekilde Almanya'ya indiğini söyledi.

İnsan hakları aktivisti Taghavi, ‘yasadışı bir gruba’ liderlik ettiği gerekçesiyle 10 yıl hapis cezasına çarptırılmıştı.

Sağlık durumundaki ‘ciddi kötüleşmenin’ ardından Taghavi eylül ayında Tahran'daki Evin Cezaevi’nden şartlı tahliye edildi. Ailesine göre serbest bırakılma koşullarından biri elektronik kelepçe takması ve başkent Tahran'daki evinden bir kilometreden fazla uzaklaşmasına izin verilmemesiydi.

Uluslararası Af Örgütü'ne göre Taghavi'nin kızı Meryem Claren, “Annem sonunda eve döndü. Sevincimizi anlatmaya kelimeler yetmez” ifadelerini kullandı. Claren ayrıca, annesinin hayatından çalınan dört yıl ve Evin Cezaevi’nde katlanmak zorunda kaldığı zulüm için duyduğu üzüntüyü dile getirdi.

Claren X platformunda yaptığı bir paylaşımda, İran'da bin 500 günden fazla hapis yatan annesinin serbest bırakılması için çabalayan herkese teşekkür etti.

Berlin ve Tahran arasındaki ilişkiler geçtiğimiz ekim ayında, İsrail'in İran'ın stratejik askeri bölgelerine düzenlediği hava saldırısından 48 saat sonra İran'ın İran asıllı Alman vatandaşı Cemşid Şarmehd'i idam ettiğini açıklamasının ardından daha önce görülmemiş bir şekilde gerilmişti.

Taghavi'nin serbest bırakıldığının açıklanması, ABD'nin tutuklama emri üzerine İtalya'da gözaltına alınan İranlı iş adamı Muhammed Rıza Abidini'nin, İtalya Adalet Bakanı Carlo Nordio'nun tutukluluğunun kaldırılması talebinde bulunmasının ardından dün ülkesine dönmesinden saatler sonra gerçekleşti.

Abidini geçtiğimiz ay Milano'da gözaltına alınmış ve Washington'un 2024 yılında Ürdün'de üç ABD askerinin ölümüne yol açan saldırıda kullanıldığını söylediği insansız hava araçlarına (İHA) parça tedarik etmekle suçlanmıştı. İran ise saldırıda dahli olduğunu reddetmişti.

İtalyan medyası, Abidini'nin gözaltına alınmasından üç gün sonra İtalyan gazeteci Cecilia Sala'nın Tahran'da gözaltına alınmasını ilişkilendirdi. Sala geçtiğimiz çarşamba günü serbest bırakıldı ve İtalya'ya döndü. İran, Abidini'yi serbest bırakması için Roma'ya baskı yapmak amacıyla Sala’yı hapsettiği suçlamalarını reddetti.

Cenevre'deki görüşmeler

Taghavi'nin serbest bırakılmasının İran ile İtalya arasındaki mahkûm takasıyla bağlantılı olup olmadığı belirsiz.

İki taraf arasındaki mahkûmların serbest bırakılması, ABD Başkanı Donald Trump'ın önümüzdeki hafta Beyaz Saray'daki görevine başlamasından önce, Tahran'ın nükleer gerilimi yatıştırmak için Avrupalı güçlerin güvenini kazanmaya çalıştığı bir dönemde gerçekleşti.

Cenevre bugün, Trump'ın başkanlığa seçilmesinden bu yana Tahran ile Avrupa Troykası (Fransa, Almanya, İngiltere) arasında nükleer programa ilişkin ikinci tur görüşmelere ev sahipliği yapıyor.

Bugünkü görüşme, İran ile üç Avrupa ülkesinin temsilcileri arasında Cenevre'de yapılan ve hiçbir ilerleme kaydedilmeyen gizli müzakerelerin üzerinden iki aydan kısa bir süre geçtikten sonra gerçekleşiyor. Bu görüşme, geçtiğimiz eylül ayında Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu çerçevesinde yapılan toplantının ardından İranlı diplomatlar ile Avrupalı mevkidaşları arasında yapılan ikinci görüşme.

sdvfgrthyu
Avrupa Konseyi Başkanı Charles Michel, New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu çerçevesinde İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile bir araya geldi. (AB)

Batılı güçler, İran'ın nükleer programının daha önce görülmemiş düzeyde nükleer silah yapımına elverişli miktarlara ulaşmasından endişe duyuyor.

Şarku’l Avsat’ın AFP’den aktardığına göre İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi bugün yaptığı açıklamada, iki gün sürmesi beklenen görüşmelerde ‘çok çeşitli konuların’ ele alınacağını söyledi. “Tahran için bu görüşmelerin ana hedefi, İran üzerindeki yaptırımların kaldırılmasıdır” diyen Bekayi, ülkesinin ‘diğer tarafların tartışmak istediği konuları da dinlediğini’ ifade etti. Fransa Dışişleri Bakanlığı bugünkü toplantının ‘Avrupa Troykası’nın, ilerleme düzeyi son derece sorunlu olan İran'ın nükleer programına diplomatik bir çözüm bulmak için çalışmaya devam ettiğinin bir göstergesi’ olduğunu bildirdi. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'na (UAEA) göre Tahran aralık ayı başında Fordo nükleer tesisinde ‘uzun vadede yüzde 60 düzeyinde zenginleştirilmiş uranyum üretim oranını önemli ölçüde arttıracak’ yeni santrifüjleri beslemeye başladığını duyurdu.

UAEA geçtiğimiz ay, İran'ın Fordo nükleer tesisindeki uranyum zenginleştirme hızını iki katına çıkardığını açıkladı. Fransa, Almanya ve İngiltere 6 Aralık'ta BM Güvenlik Konseyi'ne gönderdikleri bir mektupta ‘ciddi endişelerini’ dile getirerek İran'dan nükleer tırmanışı derhal tersine çevirmesini talep ettiler. Üç ülke, ‘nükleer silah edinmesini önlemek’ amacıyla İran'a yeniden yaptırım uygulamak için Snapback mekanizmasını harekete geçirmekle tehdit etti. İran'ın 2015 yılında Fransa, Almanya, Birleşik Krallık, Çin, Rusya ve ABD ile imzaladığı ve kendisine uygulanan uluslararası yaptırımların hafifletilmesi karşılığında nükleer programının uluslararası denetime tabi tutulmasını öngören nükleer anlaşma, yaptırımların yeniden uygulanmasına olanak tanıyan bir mekanizma içeriyor. 2015 anlaşmasının uygulanmasını ele alan 2231 sayılı karar, anlaşmanın yürürlüğe girmesinden on yıl sonra, Ekim 2025'te sona eriyor.

‘Ana stratejik zorluk’

Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron 6 Ocak'ta yaptığı açıklamada, İran'ı Ortadoğu'daki ‘ana stratejik zorluk ve güvenlik sorunu’ olarak tanımladı ve ‘nükleer programının hızlanmasına’ karşı uyarıda bulundu. Diğer yandan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, yaptırımların kaldırılması karşılığında ülkesinin nükleer programının niteliği hakkında daha fazla güven yaratmak için çalışacağı sözünü verdi. UAEA’ya göre İran, nükleer silahı olmayan ve uranyumu yüzde 60 oranında zenginleştiren tek ülke. İran yüzde 60 zenginleştirme eşiğine ulaşarak, nükleer silah yapmak için gereken yüzde 90 eşiğine yaklaşmış oluyor. İran atom bombası arayışında olduğunu reddediyor. Batılı ülkeler, güvenilir bir sivil program kapsamında uranyumu bu kadar yüksek düzeyde zenginleştirmek için hiçbir gerekçe olmadığını ve hiçbir ülkenin nükleer bomba üretmeden bu zenginleştirme düzeyine ulaşmadığını söylüyor.

Kritik dönem

Görüşmeler, İsrail'in Hamas ve Hizbullah'a yönelik saldırıları ve sonrasında Suriye'de Beşşar Esed rejiminin devrilmesinin ardından Ortadoğu'daki etkisi gerileyen İran için kritik bir zamanda gerçekleşiyor.

İran geçtiğimiz aylarda stratejik altyapısının İsrail-ABD saldırılarına maruz kalması halinde nükleer doktrinini değiştirebileceğine dair sinyaller gönderdi. Axios haber sitesi, Ulusal Güvenlik Danışmanı Jake Sullivan'ın kısa süre önce Başkan Joe Biden'a, Tahran'ın Trump göreve gelmeden önce nükleer silah geliştirme yolunda ilerlemesi halinde ABD'nin İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası bir saldırısına ilişkin seçenekleri sunduğunu bildirdi. İran, 20 Ocak'ta göreve başlayacak olan Donald Trump'ın, İran'ı bölgesel davranışlarını değiştirmeye zorlamak amacıyla ilk döneminde (2017-2021) benimsediği ‘maksimum baskı’ politikasına geri döneceğinden korkuyor.

Trump'ın Beyaz Saray'a dönüşü, Tahran'ın uranyum zenginleştirmede silah üretim seviyesine yakın ileri seviyelere ulaşması nedeniyle Tahran'la, özellikle de İran'ın nükleer dosyasıyla nasıl başa çıkacağı konusunda soru işaretleri yarattı.

Yeni Trump yönetimi ve Tahran, Trump'ın 20 Ocak'ta göreve gelmesinden sonra çatışma mı yoksa bir tür diplomatik anlayış mı arayacakları konusunda karışık mesajlar verdi.

Joe Biden yönetiminin nükleer anlaşmayı canlandırmak için İran'la yürüttüğü görüşmeleri destekleyip desteklemeyeceği belli olmayan Trump, bunun yerine daha çatışmacı bir yaklaşım ve anlaşmaya karşı çıkan İran'ın baş düşmanı İsrail ile daha yakın bir ittifak sözü verdi. Diğer taraftan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ağustos ayında göreve geldiğinden bu yana anlaşmanın canlandırılması için yeni müzakereler yapılması arzusunu dile getirdi ve ekonomisini canlandırmak için ülkesine yönelik yaptırımları hafifletmeye çalıştı.

ABD Başkanı Joe Biden ile Tahran yönetimi arasındaki dolaylı görüşmeler anlaşmayı canlandırmayı başaramadı ve İran, Natanz nükleer tesisinde uranyumu yüzde 60 oranında zenginleştirmeye başladı. Nükleer anlaşmanın imzacılarından Rusya'nın Ukrayna savaşına girmesi, İran'daki protestolar ve Gazze Şeridi'nde patlak veren savaş nedeniyle diplomatik yolda gerilemeler yaşandı.

Daha fazlasını oku

 
 
DÜNYA

Pezeşkiyan: İran, küresel güçlerin baskısına boyun eğmeyecek

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
TT
TT

Pezeşkiyan: İran, küresel güçlerin baskısına boyun eğmeyecek

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, (Reuters)

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan bugün yaptığı açıklamada, ülkesinin ABD ile nükleer görüşmeler sürerken dünya güçlerinin baskısına "boyun eğmeyeceğini" söyledi.

Reuters'ın haberine göre Pezeşkiyan televizyonda yayınlanan konuşmasında, "Dünya güçleri bizi boyun eğmeye zorlamak için sıraya giriyor... ama bize yarattıkları tüm sorunlara rağmen başımızı eğmeyeceğiz" ifadelerini kullandı.

ABD Başkanı Donald Trump perşembe günü, İran'a iki taraf arasındaki devam eden müzakerelerde "anlamlı bir anlaşmaya" varması için 15 günlük bir ültimatom verdi, aksi takdirde "kötü sonuçlarla" karşılaşacakları uyarısında bulundu. Tahran ise uranyum zenginleştirme hakkını yineledi.

ABD'nin bölgedeki askeri yığılması devam ederken, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, ABD müttefiki olan ülkesinin Tahran'ın herhangi bir saldırısına güçlü bir şekilde karşılık vereceği konusunda uyardı.

ABD ve İran, Umman'ın arabuluculuğuyla 6 Şubat'ta dolaylı görüşmelere yeniden başladı. Salı günü Cenevre'de ikinci tur görüşmeleri gerçekleştirdikten sonra müzakerelere devam etme niyetlerini açıkladılar.

İran çarşamba günü bu müzakereleri ilerletmek için bir taslak çerçeve hazırladığını açıklarken, ABD, Tahran'a saldırmak için "birden fazla neden" olduğunu belirterek uyarı tonunu korudu.

Trump, “Yıllar içinde İran'la uygulanabilir bir anlaşmaya varmanın kolay olmadığı kanıtlandı. Uygulanabilir bir anlaşmaya varmalıyız, yoksa kötü şeyler olacak” dedi.

Şöyle devam etti: “Bir adım daha ileri gitmemiz gerekebilir, gitmeyebiliriz veya bir anlaşmaya varabiliriz. Bunu muhtemelen önümüzdeki 10 gün içinde öğreneceksiniz.” Daha sonra Trump, gazetecilere sürenin “10-15 gün” olduğunu söyledi.

DÜNYA

İnfaz fotoğrafları gündem oldu: Yunanistan "ülke mirasını" satın alıyor

İnfazdan hemen önce 200 komünistin fotoğrafları çekilmiş (Ebay/Greece at WW2 archives)
İnfazdan hemen önce 200 komünistin fotoğrafları çekilmiş (Ebay/Greece at WW2 archives)
TT
TT

İnfaz fotoğrafları gündem oldu: Yunanistan "ülke mirasını" satın alıyor

İnfazdan hemen önce 200 komünistin fotoğrafları çekilmiş (Ebay/Greece at WW2 archives)
İnfazdan hemen önce 200 komünistin fotoğrafları çekilmiş (Ebay/Greece at WW2 archives)

Yunanistan Kültür Bakanlığı, Naziler tarafından kurşuna dizilen 200 komünistin son anlarına ait olduğu belirtilen fotoğrafları bir Belçikalı koleksiyoncudan almak için ön anlaşma imzaladı.

Bu fotoğrafların ülke mirası olduğunu kabul eden Atina yönetimi, anlaşmanın detaylarını açıklamadı.

Anlaşma üzerine internetteki satış ilanı yayından kaldırıldı. 

Kültür Bakanı Lina Mendoni, koleksiyoncu Tim de Craene'nin yanına giden uzmanların, fotoğrafların gerçek olduğunu tespit ettiğini cuma günü duyurdu. 

200 komünistin, 1 Mayıs 1944'te Atina'nın banliyölerinden Kesariani'de infaz edilmeden önce çekildiği bildirilen 12 fotoğraf, geçen hafta eBay'de satışa çıkarılmıştı. 

Yunanistan Kültür Bakanlığı'nın Belçika'ya gönderdiği uzmanlar, bunların 1943-1944'teki Nazi işgali sırasında Yunanistan'da görevlendirilen Alman komutanlarından Hermann Heuer'ın imzasını taşıyan 262 fotoğraflık koleksiyonun bir parçası olduğunu fark etti. 

Ölüme yürüyen direnişçilerin marş söylediği görülüyor (Ebay/Greece at WW2 archives)Ölüme yürüyen direnişçilerin marş söylediği görülüyor (Ebay/Greece at WW2 archives)

200 komünist siyasi mahkumun Naziler tarafından kurşuna dizilmesi, o dönemin en büyük katliamlarından biri olarak kabul ediliyor. Olaya dair fotoğraflar ilk kez gün yüzüne çıkarken açık artırma girişimi tepki çekti.

Teselya Üniversitesi'nde toplumsal tarih dersleri veren Polymeris Voglis, New York Times'a şu yorumu yaptı:

Kendi infazlarına yürüyen bu kişilerin yüzlerini 82 yıl sonra ilk kez görüyoruz. Boyun eğmeyen duruşları beni çok etkiledi.

Voglis bu fotoğrafların ders kitaplarına eklenmesi gerektiğini ifade etti. 

Kesariani'de Nazilerin öldürdüğü komünistler için yapılan bir anıt, fotoğrafların gündem olmasının ardından tahrip edildi. 

Anıtı onaracağını bildiren Kesariani Belediyesi, "Bazılarını ne kadar rahatsız ederse etsin tarihi hafıza silinemez" dedi.

II. Dünya Savaşı biterken Batı destekli yönetimle komünistler arasında patlak veren iç savaş 1949'a kadar sürmüştü. O dönemde yaşanan kutuplaşmaların etkileri, günümüzde de hissediliyor. 

Independent Türkçe, New York Times, France24, AP

DÜNYA

Amerika ve Avrupa... Zorlu evlilik ve acı boşanmanın alternatifi olarak zorunlu birlikte yaşama

Almanya’nın Düsseldorf kentinde düzenlenen bir festivalde sergilenen heykelde, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bir ineği yediği, ineğin üzerinde ise Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in oturduğu görülüyor. (AFP)
Almanya’nın Düsseldorf kentinde düzenlenen bir festivalde sergilenen heykelde, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bir ineği yediği, ineğin üzerinde ise Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in oturduğu görülüyor. (AFP)
TT
TT

Amerika ve Avrupa... Zorlu evlilik ve acı boşanmanın alternatifi olarak zorunlu birlikte yaşama

Almanya’nın Düsseldorf kentinde düzenlenen bir festivalde sergilenen heykelde, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bir ineği yediği, ineğin üzerinde ise Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in oturduğu görülüyor. (AFP)
Almanya’nın Düsseldorf kentinde düzenlenen bir festivalde sergilenen heykelde, ABD Başkanı Donald Trump ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in bir ineği yediği, ineğin üzerinde ise Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen'in oturduğu görülüyor. (AFP)

Antoine el-Hac

ABD Başkan Yardımcısı J. D. Vance’ın geçen yılki Münih Güvenlik Konferansı’nda yaptığı konuşma, Avrupa için adeta bir alarm zili oldu. Eleştirel ve suçlayıcı tonuyla dikkat çeken konuşma, Başkan Donald Trump’ın ikinci döneminin, Beyaz Saray’ın NATO ve Avrupa ile ilişkilerinde daha sert bir tutum benimseyeceğinin en açık işareti olarak değerlendirildi.

Bu yıl ise ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Münih’teki konuşmasında başkanına olan bağlılığı ile Avrupa ile derin ilişkiler arasında bir denge kurdu. Ülkesini Avrupa’nın ‘çocuğu’ olarak tanımlayan Rubio, eski kıta liderlerine, “Sevgili müttefiklerimiz ve eski dostlarımızla birlikte yeni bir küresel düzen inşa etmeye kararlıyız” mesajını verdi. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ise bu açıklamalardan ‘çok memnun’ olduğunu belirtti.

Miami’de Kübalı ebeveynlerden doğan Rubio, ortak kültürel bağlara da dikkat çekti; Beethoven ve Mozart’ın yanı sıra The Beatles ve The Rolling Stones gibi grupları örnek gösterdi. Rubio, “Geleceğiniz ve geleceğimiz bizim için çok önemli. Bazen görüş ayrılıkları yaşayabiliriz, ancak bu farklılıklar, Avrupa’ya duyduğumuz derin kaygıdan kaynaklanıyor” dedi.

ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 14 Şubat 2026 tarihinde Münih Güvenlik Konferansı’nda konuşma yapıyor. (AFP)ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, 14 Şubat 2026 tarihinde Münih Güvenlik Konferansı’nda konuşma yapıyor. (AFP)

Ancak Foreign Policy dergisinde konferansın ardından yapılan değerlendirmede, “Birçok Avrupa lideri özel oturumlarda endişelerini dile getirdi; Trump’ın son dönemde Grönland’ı ele geçirme tehdidini kırmızı çizgiyi aşma olarak gördüler. Rubio’nun Hristiyanlık ve Batı uygarlığına yaptığı vurgular ise bazıları için etnik çağrışımlar içeriyormuş gibi göründü” ifadeleri yer aldı.

Batı dışından konferansa katılanlar, Rubio’nun Avrupa’yı ABD’nin yanında Batı’yı genişletme yoluna davet etmesini, yeni kıtalara yerleşme ve dünya çapında imparatorluklar kurma vurgusuyla birlikte, yeniden sömürgeleştirme mesajı olarak yorumladı.

Rubio, Trump’ın Avrupa’nın göç ve iklim değişikliği konularındaki yaklaşımına yönelik eleştirilerini de yineleyerek, ABD’nin gerekirse kendi yolunu tek başına açmaya hazır olduğunu belirtti. Rubio, ülkesinin NATO ittifakını canlandırmak istediğini vurgulasa da Avrupa’nın buna olan iradesi ve kapasitesine şüpheyle yaklaştı.

Konuşma, Rubio’nun Trump’ın politik önceliklerine uyum ile Avrupa ortaklarını güvence altına alma arasında dikkatle kurması gereken dengeyi ortaya koydu. Cumhuriyetçi yönetimdeki birçok kişiden farklı olarak Rubio, ABD’nin dış politika hedeflerini gerçekleştirebilmesi için Avrupa ile ilişkilerde daha fazla diplomasiye ihtiyaç duyduğunu biliyor.

Rubio’nun görevi ve diplomasiye liderlik etmesi, tonunun göreceli olarak ılımlı olmasının nedeni olarak görülüyor. Rubio, güvenlik ve askeri kurumların varlığını -özellikle NATO’yu- her zaman desteklemişti. Örneğin 2019’da herhangi bir ABD başkanının NATO’dan çekilmesini engellemek için Cumhuriyetçi ve Demokrat partiler arasında yürütülen ortak çabanın parçası olmuştu. O dönemde, “Ulusal güvenliğimiz ve Avrupa’daki müttefiklerimizin güvenliği için ABD’nin NATO içinde etkin bir rol oynamaya devam etmesi hayati önemdedir” demişti.

Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk cephesinde top ateşleyen Ukraynalı bir asker (AFP)Ukrayna’nın doğusundaki Donetsk cephesinde top ateşleyen Ukraynalı bir asker (AFP)

Başka bir örnekte, Rubio’nun, ABD’nin taahhüdü konusunda Vladimir Zelenskiy’ye belirli güvence verdiği belirtiliyor. Aynı zamanda, savaşın sona ermesi için Ukrayna’nın zor tavizler kabul etmesi gerektiği uyarısında bulundu. Bu yaklaşım, Vance’in daha önce ABD’nin ‘birkaç mil toprak için’ on milyonlarca dolar harcamasının gerekçelerine şüpheyle bakmasından farklı.

Rubio’nun Münih’teki konuşması, Vance’in bir yıl önceki konuşmasına göre daha az bölücü olsa da Trump döneminde ABD dış politikasında herhangi bir temel değişikliği yansıtmıyor. Yeni denklem şöyle özetlenebilir: ABD, bazı çıkarlarını Avrupa ile paylaşsa da değerlerini paylaşmıyor.

Büyük Atlantik mesafeleri

Konu sadece konuşmalar, anlatılar veya dil üslubu meselesi değil; dünya, ittifakların, çekişmelerin ve hatta düşmanlıkların değiştiği yeni bir gerçekliği yaşamaya başladı.

Özellikle Avrupa’da, yüzyıllar boyunca en yıkıcı savaşları yaşamış kıtada birçok kişi, kendilerini Rusya’nın yayılmacı eğilimleri ile Çin’in saldırgan ekonomik politikaları arasında ve hızla değişen eski yakın müttefik ABD’nin arasında açıkta ve tehlikeye maruz hissediyor.

Eurobarometer tarafından yapılan yakın tarihli bir ankete göre, Avrupalıların yüzde 68’i ülkelerinin  tehdit altında olduğunu düşünüyor.

Bugün Atlantik ötesi ilişkiler incelendiğinde, bu yılki Münih Güvenlik Konferansı’nın manzarası, stratejik bir ‘bilişsel uyumsuzluk’ durumunu yansıtıyor. Psikolojide bilişsel uyumsuzluk, inançlar ile davranışlar arasında uyumsuzluk olduğunda ortaya çıkan zihinsel gerilimi ifade eder.  Antoine el-Hac’ın Şarku’l Avsat için kaleme aldığı analize göre Münih’te bu çelişki açıkça görüldü: dostluk açıklamaları, derin güvensizlik sinyalleriyle yan yana, stratejik güvence ise politik kararlarla çelişiyordu. Sonuç, biçimde birleşik ama özde sıkıntılı bir Avrupa-Amerika ittifakı oldu; bu durum, uygun önlem alınmazsa açık bir çatışma riski taşıyor.

Bu bağlamda Almanya Savunma Bakanı Boris Pistorius, ABD’nin Avrupa’yı sonsuza dek koruyamayacağını kabul etti, ancak bölgesel baskılara -özellikle Grönland konusuna- kesin bir şekilde karşı çıktı. Pistorius, “Barış ve güvenliği sağlamak için uluslararası kuruluşlara başvurulmalı” dedi ve Avrupa Birliği (AB) ile ABD’nin bunu ancak birlikte başarabileceğini vurguladı. Bu tutum, ABD’nin iş birliği ve kolektif disiplin çağrısını temel alan yaklaşımıyla çelişiyor; söz konusu yaklaşım, İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana geçerli olan kurallara ters düşen yeni bir oyun kuralı öneriyor.

Danimarka Kutup Komutanlığı tarafından Grönland’da düzenlenen bir eğitim tatbikatına katılan askerler (Reuters)Danimarka Kutup Komutanlığı tarafından Grönland’da düzenlenen bir eğitim tatbikatına katılan askerler (Reuters)

Ada ve buz

İstikrarı en çok sarsan anlaşmazlıklardan biri Grönland meselesi oldu. Danimarka Başbakanı Mette Frederiksen, konunun hâlâ açık bir yara olduğunu belirtti. Donald Trump, Danimarka ve Avrupa’nın tepkilerini dikkate almadan, Danimarka egemenliğine bağlı ada ile ilgili cesur pozisyonunu açıkladı.

Bazı gözlemciler ve analistler, Münih’te ve diğer duraklarda gözlemlenen tutumların, mevcut krizin yalnızca siyasi elitler arasındaki iletişim eksikliğinden kaynaklanmadığını, daha geniş bir uyumsuzluk olduğunu gösterdiğini belirtiyor. Avrupa halkının kayda değer bir kısmı, ABD’nin kendilerini askeri saldırılara karşı korumayacağına inanıyor.

Bu nedenle Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransa’nın caydırıcı şemsiyesini Avrupa’nın geri kalanını kapsayacak şekilde genişletme tartışmasını yeniden açtı. Ancak bu güç gösterisi sağlam temellere dayanmıyor; yaklaşık 300 Fransız nükleer başlığı, 4 bin 309 nükleer başlığa sahip Rus cephaneliği karşısında caydırıcı olamaz. Avrupa ortaklarıyla bütünleşik bir komuta, kontrol ve iletişim sistemi olmadan hiçbir savunma sistemi anlam ifade etmiyor.

Öte yandan Birleşik Krallık Başbakanı Keir Starmer Fransa ile iş birliğine hazır olduğunu ifade etse de Fransa’nın nükleer silahları yerel üretimken, İngiltere’nin nükleer caydırıcılığı, İngiliz yapımı savaş başlıkları taşıyan ve Kraliyet Donanması’nın denizaltılarında konuşlandırılan ABD yapımı Trident 2 D5 füzelerine dayanıyor. Bu nedenle İngiliz caydırıcılığı bağımsız değil ve bu stratejik açıdan kritik bir gerçek.

Avrupa liderleri, ülkelerinin mali, sosyal ve yaşam koşullarıyla ilgili sorunlar yaşadığını bilerek, ekonomik çıkar çatışmaları ve farklı söylemlere rağmen ‘Atlantik boşanmasının’ mümkün olmadığını anlıyor. Zor bir evliliğin maliyeti, acı bir boşanmadan daha azdır. Dolayısıyla zayıf taraf, ilişki sürekli gerilimli olsa da güçlü tarafla kalmak zorunda.

ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in birleştirilmiş görüntüsü (Reuters)ABD Başkanı Donald Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping’in birleştirilmiş görüntüsü (Reuters)

Bu liderler, Donald Trump ve ekibinin söyleminin değişmeyeceğini ve mesajının AB’yi zayıf ve yönelimlerinde hatalı gösterme amacını sürdüreceğini de biliyor. Ancak AB’nin sosyal piyasa ekonomisi modeli ve açıklık taahhüdü hâlâ somut kazançlar sağlıyor. Tereddüt ve şüphe yerine, AB’nin güçlü yönlerine yatırımını artırması ve deneyimini, özellikle ABD ile Çin arasındaki jeopolitik rekabetin yoğunlaştığı bu dönemde, iş birliği ve entegrasyon modeli olarak öne çıkarması gerekiyor. Avrupa başarılı olursa, bu sürekli dengesi bozulan bir dünya için yararlı olur; başarısız olur ise kıta, yıkıcı çatışmaların sahnesi haline gelebilir.