İran'da ekonomik sorunlar nedeniyle patlak veren hükümet karşıtı protestolarda şiddet olayları artıyor.
İran'ın yarı resmi Fars Haber Ajansı'na göre ülkenin güneybatısındaki Lurdigan şehrinde çıkan çatışmalarda iki kişi hayatını kaybetti. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw, Lurdigan'da hayatını kaybedenlerin Ahmed Celil ve Seccad Velamaneş isimli protestocular olduğunu açıkladı. Örgüt, farklı kentlerde güvenlik güçlerinin aralarında kadın ve çocukların da olduğu en az 29 kişiyi gözaltına aldığını belirtti.
Fars Haber Ajansı ayrıca İran'ın batısındaki Azna kentinde üç, Kuhdeşt şehrinde de bir kişinin öldüğünü bildirdi. Hengaw da Mervdeşt'te Hodad Şirvani adlı bir gencin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü duyurdu.
Wall Street Journal ve CNN'in analizlerinde, protestolarda ilk can kaybının Kuhdeşt'te bir güvenlik görevlisinin öldürülmesinin ardından geldiğine işaret ediliyor.
İran'ın kamu yayıncısı İran Radyo Televizyon Kurumu (IRIB), Loristan eyaletindeki Kuhdeşt şehrinde 31 Aralık'ta düzenlenen eylemlerde, göstericilerin güvenlik güçlerine saldırması sonucu 21 yaşındaki bir Besic mensubunun öldüğünü bildirmişti.
Aralarında, İran Devrim Muhafızları'na bağlı paramiliter Besic milislerinin de olduğu en az 13 güvenlik görevlisinin yaralandığı aktarılmıştı.
Fars Haber Ajansı, Tahran'ın Melerd şehrinde de 30 eylemcinin "kamu düzenini bozduğu" gerekçesiyle gözaltına alındığını bildirdi. Bazı göstericilerin komşu ülkelerden geldiği de iddia edildi.
Guardian'ın irtibata geçtiği eylemcilerden biri, "Burası savaş alanına döndü, güvenlik güçleri acımasızca ateş ediyor" ifadelerini kullanıyor.
İsrail'den monarşi göndermeli paylaşım
Diğer yandan ABD ve İsrail, hükümet karşıtı protestolara desteğini sürdürüyor.
İsrail Dışişleri Bakanlığı'nın X'teki Farsça hesabından dün yapılan paylaşımda, "Işık, karanlığı yenecek" dendi.
خیزش شیرمردان و شیرزنان ایرانی برای نبرد با تاریکی.
نور بر تاریکی پیروز است. pic.twitter.com/oyz4qpHdpf— اسرائیل به فارسی (@IsraelPersian) January 1, 2026
Gönderide, 1979'daki İslam Devrimi öncesi İran'ın bayrağında kullanılan aslan ve güneş sembollerine de yer verildi.
Bazı eylemcilerin Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin oğlu Rıza Pehlevi'yi destekleyen "Yaşasın Şah" sloganları attığı da aktarılmıştı.
ABD'de sürgünde yaşayan 65 yaşındaki Rıza Pehlevi, X'teki açıklamasında protestoculara destek vererek "Bu rejim iktidarda kaldığı sürece, ülkenin ekonomik durumu kötüleşmeye devam edecek" ifadelerini kullanmıştı.
İsrail'in ulusal istihbarat teşkilatı Mossad da eylemcilere destek mesajı yayımlamıştı.
Diğer yandan Loristan Vali Yardımcısı Said Purali, çarşamba günkü açıklamasında "Düşmanlar bu durumu istismar etmek istiyor" demişti.
İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Azad da "Geçim kaygılarıyla ilgili barışçıl protestolar, toplumsal ve anlaşılabilir gerçeklerin bir parçasıdır" demişti. Ancak eylemlerin "dışarıdan tasarlanmış senaryoların uygulanması aracı haline getirme girişimlerinin" cezalandırılacağını vurgulamıştı.
ABD'den müdahale tehdidi
ABD Başkanı Donald Trump'ın protestolar nedeniyle İran'ı tehdit etmesi de gündem oldu.
Trump, sosyal medyada dünkü paylaşımda "İran her zaman yaptığı gibi barışçıl göstericileri vurur ve öldürürse, ABD onların yardımına koşacaktır" ifadesini kullandı.
İran'ın dini lideri Ali Hamaney'in danışmanlarından Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Ali Laricani ise Trump'a yanıt olarak böyle bir müdahalenin "tüm bölgede kargaşaya ve Amerikan çıkarlarının yok olmasına" yol açacağı uyarısında bulundu.
İran riyalinin açık piyasada ABD doları karşısında rekor seviyede düşmesinin ardından başkent Tahran'daki Kapalı Çarşı'da esnaf, 28 Aralık'ta greve gitmişti. Öğrencilerin de katılımıyla büyüyen protestolar Meşhed, Kerec, Keşm, Melard, Kirman, Hamedan ve Şiraz olmak üzere farklı illere yayıldı. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan'ın diyalog çağrılarına rağmen eylemler büyümeye devam etti.
İran ve İsrail, haziranda 12 gün süren çatışmalarla sarsılmıştı. ABD de İran'daki nükleer tesislerden bazılarını vurmuştu. Wall Street Journal'ın aktardığına göre çatışmalardan bu yana İran riyali yüzde 60 değer kaybetti.
Independent Türkçe, Times of Israel, Guardian, Wall Street Journal, CNN
