ABD Başkanı Donald Trump, İran'ın anlaşma yapmak istediğini öne sürerken, Tahran yönetimi Washington üzerindeki baskıyı artırmak için Avrupa ülkelerine yaklaşıyor.
ABD ve İran heyetleri, 11 Nisan'da Pakistan'ın başkenti İslamabad'da birebir görüşme düzenlemiş ancak Hürmüz Boğazı'yla ilgili meselelerde anlaşma sağlanamamıştı. Bunun üzerine Trump, Hürmüz Boğazı'na abluka uygulama kararı almıştı.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı'ndan (CENTCOM) pazar günü yapılan açıklamada, pazartesi itibarıyla İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemilere abluka uygulanacağı duyurulmuştu. İran limanlarına gitmeyen gemilerinse uygulama dışında tutulacağı belirtilmişti.
Trump, Oval Ofis'te dün yaptığı açıklamada, İran yönetimindeki "doğru kişilerin" tekrar iletişime geçerek anlaşma yapmak istediğini öne sürdü:
Bu sabah doğru kişiler, yani ilgili kişiler bizi aradı ve bir anlaşma yapmak istiyorlar.
Trump, müzakerelerin İran'ın "nükleer silah edinme konusunda geri adım atmaması nedeniyle" sonuçsuz kaldığını iddia etti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ise "Müzakere sürecinde birçok konuda ilerleme kaydedilmiş olsa da Amerikan tarafının aşırı talepleri ve şartlarında sürekli değişiklik yapması, anlaşmaya varılmasını engelledi" dedi.
Diğer yandan adlarının paylaşılmaması şartıyla Reuters'a konuşan kaynaklar, ABD ve İran arasında diyaloğun devam ettiğini söylüyor.
Yetkililer, İran'ın nükleer programı, Tahran'a uygulanan uluslararası yaptırımlar ve Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılması gibi konularda anlaşmazlık yaşandığını söylüyor.
Müzakereler hakkında bilgi sahibi yetkililerden biri, anlaşmaya "çok yaklaşıldığını, meselelerin yüzde 80'inde anlaşıldığını" ancak daha sonra o anda karara bağlanamayan konularda sorun çıktığını savunuyor.
İki üst düzey İranlı yetkili ise müzakerenin "gergin ve dostane olmayan bir atmosferde gerçekleştiğini" söylüyor. Pakistanlı arabulucuların ortamı yumuşatmaya çalıştığını da ekliyorlar.
Arakçi'nin müzakereyle ilgili açıklamaları, Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot'yla yaptığı telefon görüşmesinin ardından gelmişti. Arakçi, Suudi Arabistan, Umman ve Katar'ın yanı sıra Almanya dışişleri bakanıyla da görüştü.
Trump'ın Hürmüz Boğazı'na abluka kararına NATO müttefiklerinden destek gelmedi. Birleşik Krallık (BK) Başbakanı Keir Starmer, "Ablukayı desteklemiyoruz" derken, Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron da BK'yle görüşerek Hürmüz'deki durumun normale dönmesini sağlamak amacıyla "çok uluslu bir misyon" kurulacağını duyurdu.
Guardian'ın analizinde, Trump'ın politikaları nedeniyle "Atlantik'in iki yakası arasındaki ayrışmanın derinleştiğine" dikkat çekiliyor. Savaşın Avrupa ekonomileri üzerinde yarattığı yoğun baskıyla birlikte Tahran'ın, Trump yönetimine karşı koz aracı olarak Avrupa'yla ilişkilerini yeniden değerlendirdiği vurgulanıyor.
ABD merkezli düşünce kuruluşu Quincy Enstitüsü'nden Trita Parsi şu yorumları paylaşıyor:
İranlılar, Avrupalıları en iyi ihtimalle kendi lehlerine çekip çekemeyeceklerini görmek isteyeceklerdir. Zira İran'ın bakış açısına göre Avrupa, daha önce ABD'ye epey boyun eğen bir tutum sergilemişti. Eğer bu mümkün olmazsa, Avrupa'da daha derin bir bölünme olup olmadığını, yani tüm ülkelerin Almanya, Fransa veya Birleşik Krallık'ın belirlediği çizgiyi takip etmek zorunda kalmayacağını görmek isteyeceklerdir.
Independent Türkçe, Guardian, Reuters, Times of Israel, Tesnim
