İnsansız hava araçlarının (İHA) modern savaşların en önemli silahlarından biri hâline gelmesiyle birlikte, hava savunma sistemleri artık yalnızca füze fırlatmaya dayanmıyor. Günümüzde bu sistemler, İHA'nın tespit edilmesi, takip edilmesi ve hedefe ulaşmadan önce en uygun yöntemle etkisiz hâle getirilmesini sağlayan entegre bir savunma zinciri kullanıyor.
Savunma uzmanları, İHA'ların küçük boyutları, alçak irtifada uçmaları ve düşük maliyetli olmalarının, onlarla mücadeleyi geleneksel savaş uçaklarına kıyasla çok daha karmaşık hâle getirdiğini belirtiyor.
Peki hava savunma sistemleri İHA'lara karşı nasıl çalışıyor?
Birinci aşama: İHA'nın tespit edilmesi
Şarku’l Avsat’ın İngiliz yayın kuruluşu BBC'den aktardığı habere göre herhangi bir İHA'yı etkisiz hâle getirme süreci öncelikle onun tespit edilmesi ve kimliğinin belirlenmesiyle başlıyor. Ancak küçük boyutları ve çoğunun geleneksel radarlar tarafından tespit edilmesi güç malzemelerden üretilmesi nedeniyle bu görev kolay değil.
ABD'nin başkenti Washington bölgesindeki kamu yüklenicileri ve savunma sanayii şirketlerine yönelik faaliyet gösteren Potomac Officers Club'ın raporuna göre İHA'lar çeşitli algılama sistemlerinin birlikte kullanılmasıyla tespit ediliyor. Bunlar arasında küçük cisimleri algılayabilen özel radarlar, radyo sinyallerini yakalayan cihazlar, motor ve bataryaların yaydığı ısıyı tespit eden termal kameralar ile İHA motorlarının sesini algılayan akustik sensörler yer alıyor.
Geçen yıl Polonya ve Romanya, NATO hava sahasının Rus İHA'ları tarafından art arda ihlal edilmesinin ardından, ittifakın savunmasındaki güvenlik açıklarını ortaya çıkaran olaylar üzerine Merops adlı yeni Amerikan İHA savunma sistemini konuşlandırmaya başladı.
Associated Press'in aktardığına göre orta büyüklükte bir kamyonun arkasına monte edilebilecek kadar kompakt olan bu sistem, yapay zekâ sayesinde elektronik haberleşmenin veya uydu tabanlı navigasyon sistemlerinin devre dışı bırakıldığı durumlarda bile İHA'ların yerini belirleyip onlara yaklaşabiliyor.
İkinci aşama: Takip ve tehdit seviyesinin belirlenmesi
Hedef tespit edildikten sonra komuta ve kontrol sistemleri, İHA'nın rotasını, hızını ve irtifasını izlemeye başlıyor. Aynı zamanda bunun gerçek bir tehdit mi yoksa zararsız bir hava aracı mı olduğu analiz ediliyor.
BBC'nin aktardığına göre modern sistemlerde yapay zekâ teknolojileri kullanılarak İHA'lar kuşlardan ve diğer hava hedeflerinden ayırt ediliyor. Aynı anda birden fazla hedef bulunması hâlinde ise müdahale önceliği belirleniyor.
Üçüncü aşama: Elektronik karıştırma
BBC'ye göre İHA'lara karşı en yaygın kullanılan yöntem elektronik karıştırma (jammer) sistemleri. Bu sistemler, İHA'nın kullandığı frekansta güçlü radyo sinyalleri göndererek araç ile operatörü arasındaki bağlantıyı kesiyor.
İHA karıştırma ekipmanları üreten Danimarkalı MyDefence şirketinin CEO'su Dan Hermansen, bu yöntemin İHA'ların yüzde 80 ila 90'ına karşı etkili olduğunu belirtiyor. Hermansen'e göre İHA'lar çoğu zaman doğrudan düşmüyor; bunun yerine bölgeden uzaklaşıyor ya da güvenli şekilde iniş yapıyor. Ayrıca navigasyon sinyalleri de devre dışı bırakılarak rotalarını yeniden bulmaları engellenebiliyor.
Reuters'ın haberine göre ise elektronik karıştırma sistemlerinin kullanımı, özellikle havaalanları ve sivil tesislerin yakınında çeşitli yasal düzenlemelere tabi bulunuyor. Bunun nedeni, bu sistemlerin diğer haberleşme ve navigasyon altyapılarını da etkileyebilme ihtimalidir.
Dördüncü aşama: Doğrudan imha
BBC, yeni nesil bazı İHA'ların fiber optik kablolar veya otonom uçuş sistemleri kullandığını, bu nedenle elektronik karıştırmadan daha az etkilendiğini belirtiyor.
Karıştırmanın başarısız olması ya da İHA'nın saldırı aşamasına geçmiş olması durumunda savunma sistemi doğrudan imha yöntemine geçiyor. Bu kapsamda kısa menzilli füzeler, hızlı atış yapabilen toplar, hedefe çarparak ya da yakınında infilak ederek imha gerçekleştiren önleme İHA'ları ile bazı modern uygulamalarda lazer silahları kullanılabiliyor.
Reuters'a göre kullanılacak önleme yönteminin seçimi; İHA'nın hızı, büyüklüğü ve hedefe olan mesafesine göre belirleniyor.
