16 yaşındaki Faslı genç Eyüp el-Ebyad, sosyal medya platformu Instagram’da İspanya’nın Ceuta kentine geçen göçmenlerin videolarını izlerken, kendisi ve kuzeni de şanslarını denemeye karar verdi. O sırada sınırdan yaklaşık 12 saatlik araç yolculuğu uzaklığında bulunan ikili, Ceuta’ya ulaşmak için yola çıktı.
El-Ebyad, Ceuta sınırına yakın bölgede Reuters’a yaptığı açıklamada, iki farklı sürücüyle gerçekleştirdiği yolculuğun ardından, “Göç etmek hayatımızı iyileştirmek için. Sınırı geçmeyi denemeye ve Allah’a güvenmeye karar verdik” dedi.
El-Ebyad, bu hafta Fas’tan Ceuta’ya geçen yaklaşık 60 bin göçmenden biri olmayı hedefliyordu. Bu hareketlilik, modern tarihin en büyük göç dalgası olarak kayıtlara geçti. Geçen yılın sonlarında kamu hizmetlerindeki yetersizlik ve yoksulluğa karşı geniş çaplı protestolara sahne olan Fas’ta, çok sayıda genç daha iyi bir gelecek umuduyla sınırı geçme fırsatını bekliyor.
Mahkeme kararı
Resmî verilere göre, Fas’ta 15-24 yaş grubundaki gençlerin dörtte biri ne eğitim görüyor ne çalışıyor ne de herhangi bir mesleki eğitim programına katılıyor.
Temmuz ayı başında İspanya Yüksek Mahkemesi’nin, Ceuta veya Melilla’ya ulaşmaya çalışırken denizde yakalanan göçmenlerin derhal geri gönderilemeyeceğine hükmettiğine ilişkin haberlerin sosyal medyada yayılması, birçok kişi tarafından önemli bir fırsat olarak değerlendirildi.
İspanya Mültecilere Yardım Komisyonu (CEAR) Direktörü Mauricio Valiente, yılın bu döneminde denizin sakin olmasının, göçmenler açısından yüzerek geçişi daha uygulanabilir hale getirdiğini söyledi.
Geçen yıl protestoların merkezlerinden biri olan Kalia beldesinde garson olarak çalışan Danya Haradi ise “Buraya daha iyi bir gelecek arayışıyla geldim. Maaşım anne ve babama bakmaya yetmiyor. Bir de kızım var... Allah yardımcımız olsun” ifadelerini kullandı.
Yanlış bilgiler
Göçe genel olarak olumlu yaklaşan İspanya’daki sosyalist hükümet, son göç dalgasına sert tepki verdi. Başbakan Pedro Sanchez, yaşananları ‘İspanya’nın egemenliğinin ihlali’ olarak nitelendirirken, göçmenlerin mümkün olan en kısa sürede geldikleri ülkelere geri gönderileceğini açıkladı.
İspanya Dışişleri Bakanlığı ise deniz yoluyla ülkeye ulaşan göçmenlerin İspanya’da kalmasına izin verileceği yönünde sosyal medyada dolaşıma sokulan yanıltıcı bilgilerin göç dalgasında etkili olduğunu belirtti.
Yüksek Mahkeme’nin kararı, denizde yakalanan göçmenlerin derhal geri gönderilmesini durdurmuş olsa da olağan yasal prosedürler çerçevesinde sınır dışı edilmelerine imkân tanımaya devam ediyor.
Sanchez, hükümetin geri gönderme süreçlerini güçlendirmek amacıyla göç yasasında değişiklik yapılmasını değerlendirdiğini söyledi. Geçici bir önlem kapsamında ise deniz sınırını belirlemek amacıyla denize şamandıralar yerleştirileceğini açıkladı.
Diplomatik gerilim mi?
Son göç dalgasının ardından bazı analistler, Fas makamlarının sınır geçişlerine bilinçli olarak göz yumup yummadığı sorusunu gündeme getirdi. Analistler, Rabat’ın geçmişte göçü siyasi baskı aracı olarak kullanmakla suçlandığı benzer olaylara dikkat çekti.
Buna benzer son büyük göç dalgası, Mayıs 2021’de Fas güvenlik güçlerinin sınır denetimlerini gevşettiği yönündeki değerlendirmelerin ardından yaşanmıştı. Bu adım, İspanya’nın Batı Sahra’nın bağımsızlığını savunan bir lideri kabul etmesine Rabat’ın misillemesi olarak yorumlanmıştı.
Fas, İspanya’nın Ceuta ve Melilla üzerindeki egemenliğini tanımıyor. Yüzyıllardır İspanya’nın kontrolünde bulunan iki bölgeyi de ‘işgal altındaki topraklar’ olarak nitelendiriyor.
Madrid ile Rabat arasındaki ilişkiler ise son yıllarda, İspanya’nın Fas’ın Batı Sahra için önerdiği özerklik planına destek vermesinin ardından belirgin şekilde iyileşti.
Bununla birlikte, Madrid’deki Çağdaş Arap Araştırmaları Merkezi Direktörü Heysem Amira-Fernandez, Başbakan Pedro Sanchez’in bu ayın başında Cezayir’e gerçekleştirdiği ziyaretin ‘Rabat’ta memnuniyetle karşılanmadığını’ söyledi.
İspanya parlamentosunun kısa süre önce Batı Sahralıların torunlarına İspanyol vatandaşlığı verilmesini öngören yasa tasarısını kabul etmesi de uzmanlara göre Fas’ın tepkisini çekebilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.
Amira-Fernandez, “Buna verilebilecek tepkilerden biri, üstü kapalı olmayan bir mesaj göndermektir” ifadesini kullandı. Fas hükümeti ise sınır geçişleriyle ilgili çok sayıda yorum talebine yanıt vermedi.
2021 yılında Fas Dışişleri Bakanı, sınır güvenlik güçlerinin göçmen akınına karşı daha esnek davranmasını, Ramazan Bayramı’nın ardından polis teşkilatında oluşan ‘yorgunluğa’ bağlamıştı.
Fas parlamentosunun Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerden sorumlu ortak komisyonunun Başkanı Lahsan Haddad ise göç dalgasında siyasi saiklerin rol oynadığı yönündeki iddiaları reddederek, İspanyol hükümetinin resmî açıklamasını yineledi. Haddad, sınır geçişlerinin İspanya Yüksek Mahkemesi kararına ilişkin yanlış bilgilerin yayılması nedeniyle yaşandığını savundu.
İspanya Dışişleri Bakanlığı da perşembe günü yaptığı açıklamada, Fas ile ikili ilişkilerin ‘mükemmel’ düzeyde olduğunu ve bu ilişkilerin İspanya’nın Cezayir ile sürdürdüğü iyi ilişkilerden etkilenmediğini belirtti.
