İran rejimini devirmekte başarısız oldukları gerekçesiyle üst düzey Mossad yetkilileri görevden alındıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5304524-i%CC%87ran-rejimini-devirmekte-ba%C5%9Far%C4%B1s%C4%B1z-olduklar%C4%B1-gerek%C3%A7esiyle-%C3%BCst-d%C3%BCzey-mossad
İran rejimini devirmekte başarısız oldukları gerekçesiyle üst düzey Mossad yetkilileri görevden alındı
Mossad içindeki kaynaklar: Bu, Netanyahu'nun görünüşte Trump'ı yatıştırmak için yaptığı bir hile
İsrail'in yeni Mossad başkanı Roman Gofman (solda), Başbakan Binyamin Netanyahu'dan ajans başkanı olarak göreve başlaması sırasında sembolik bir nişan alıyor; görevden ayrılan Başkan David Barnea da törende hazır bulunuyor (X)
İran rejimini devirmekte başarısız oldukları gerekçesiyle üst düzey Mossad yetkilileri görevden alındı
İsrail'in yeni Mossad başkanı Roman Gofman (solda), Başbakan Binyamin Netanyahu'dan ajans başkanı olarak göreve başlaması sırasında sembolik bir nişan alıyor; görevden ayrılan Başkan David Barnea da törende hazır bulunuyor (X)
Tel Aviv'deki siyasi kaynaklar, Mossad Başkanı Roman Gofman'ın İran rejimini devirme girişimindeki başarısızlık gerekçesiyle kurumdaki iki üst düzey yetkiliyi görevden alma kararının Mossad içinde büyük bir şok yarattığını ve çok sayıda üst düzey yetkilinin istifayı değerlendirmesine yol açtığını bildirdi.
Kan 11 ve Kanal 12 televizyonlarının aktardığı iki rapora göre görevden alınan yetkililer, aralık ayında bu göreve gelen Mossad İstihbarat Dairesi Başkanı ile kurumun İran Masası Şefi "Y" oldu. Kaynaklar, "bu iki kıdemli personelin, daha sonra fiyaskoyla sonuçlandığı anlaşılan nihai rejim değişikliği planını hazırlayan yetkililer olduğunu" ifade etti.
İsrail Başbakanı Binjyamin Netanyahu (solda) ve eski Mossad direktörü David Barnea, 4 Nisan 2023'te Kudüs'te (DPA)
Kurum içindeki bazı kaynaklar ise bu argümanı reddederek, "bunun Netanyahu'nun çocukça numaralarından biri olduğunu" ifade etti. Kaynaklara göre planı aslen eski Başkan David Barnea, yardımcısıyla birlikte hazırlamıştı; Netanyahu ise planı tamamen benimseyip savunmuş, başta Başkan Donald Trump olmak üzere dünya liderlerine sunmuştu. Barnea, Irak Kürtlerinin desteğiyle İran Kürdistan'ından Tahran'a kara harekâtı düzenlenmesini ve yoğun bir İsrail-ABD hava desteği sağlanmasını öngören planın detaylarını Amerikalılara bizzat aktarmıştı. Amerikalılar plana ilk başta bunun saçmalık ve profesyonellikten uzak olduğu tepkisini verse de Başkan Trump; Netanyahu'nun, İsrail'in devrim muhafızları safında yetişmiş eski İran Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad'ı rejimin başına geçmek üzere ikna etmeyi başardığını söylemesi üzerine plana güvenmişti.
Kanal 12'ye konuşan Mossad kaynakları, planın başarısızlığından sorumlu tutulması gereken kişinin, güvenlik teşkilatlarının başındaki isim olarak doğrudan kendi ofisine bağlı olan Başbakan ve eski Mossad Başkanı Barnea olduğunu belirtti. Barnea görevini kendi isteğiyle tamamlarken, Netanyahu'nun Mossad başkanlığına getirdiği Gofman'ın ilk icraatlarından biri kurumun başkan yardımcısının görevine son vermek oldu. Kanal 12, Gofman'ın İstihbarat Dairesi Başkanı ve İran Dairesi Şefi'ni görevden alma kararının asıl sebebinin, bu isimlerin başından beri Gofman'ın politikalarıyla uyum sağlayamaması olduğunu, Tahran'daki rejimi devirme planının başarısızlığıyla ilgisi olmadığını kaydetti.
Mossad'ın mevcut başkanı Roman Gofman, (Arşiv-Reuters)
Buna karşın Netanyahu, Mossad başkanının "bu kişilerin, ABD Başkanı (Trump) ile üzerinde uzlaşılan ancak başarısız olduğu için hayata geçirilmeyen planın başarısızlığının bedelini ödemeleri gerektiğine inandığını" hızla duyurdu.
Kan 11, iki üst düzey yetkilinin görevden alınmasının Mossad içinde rahatsızlık yarattığını, zira içerideki herkesin gerçekleri bildiğini belirtti. Mossad'ın baştan beri rejimin tek bir darbeyle düşürülemeyeceğini, sürecin askeri kapasiteyi zayıflatmakla başlayıp uzun bir yol izleyeceğini belirttiği ifade edildi.
Güvenlik meselelerine yakın kaynaklar, bu tasfiyenin Gofman'ın kurum üzerinde tam kontrol kurma ve hükümet ile Washington'daki müttefikleri kandıranları cezalandıran kararlı bir lider gibi görünme arzusundan kaynaklandığını belirtti. Yedioth Ahronoth gazetesi güvenlik ve strateji uzmanı Ronen Bergman'a göre Gofman, atanması karşılığında Netanyahu'yu güvenlik ve siyasi başarılardan aklayacağı yönünde yaptığı bir anlaşma çerçevesinde bu krizi tetiklemiş görünüyor.
İran rejimini devirme planında adı geçen İran eski Cumhurbaşkanı Ahmedinejad (Arşiv)
Mossad kulislerinde, aslında bu yetkililerin görevden alınmadığı, aksine kurum içinde arzu etmedikleri bir korku ve yenilenme sürecine gidildiği için kendi istekleriyle ayrıldıkları konuşuluyor. Netanyahu'nun ise Trump'ın seçim kampanyasındaki desteğini yeniden kazanmak amacıyla bu durumu kasıtlı olarak "görevden alma" şeklinde yansıttığı ifade ediliyor.
Bilindiği üzere İsrail ve ABD, İran'da rejim değişikliği planını uygulamak için ortaklaşa ayrıntılı bir eylem planı hazırlamış ve şubat ayı sonunda harekete geçmişti. Şarku’l Avsat’ın edindiği bilgiye göre plan, İsrail güvenlik teşkilatının suikastları ve hava bombardımanlarını üstlenmesi şartına dayanıyordu. The New York Times, mayıs ayında ABD ve İsrail'in İran'daki savaşa Tahran'da belirli bir başbakan adayıyla, yani eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad ile girdiğini bildirdi. Amerikalı yetkililer ve eski cumhurbaşkanına yakın bir kaynak, savaşın ilk gününde operasyonun nasıl hızla rayından çıktığını anlattı. Habere göre İsrail hava kuvvetleri, Ahmedinejad'ı "ev hapsinden kurtarmak" amacıyla Tahran'daki evine bir saldırı düzenlemiş ve bu saldırıda Ahmedinejad yaralanmıştı. Hava saldırısının, kendisini gözetim altında tutan muhafızları öldürmeyi amaçladığı belirtildi. Saldırıdan kurtulan Ahmedinejad'ın olay sonrasında rejim değişim planından şüphe duymaya başlaması üzerine İsrailliler onun iş birliğini ifşa etme kararı aldı.
Bergman, "Netanyahu tehlikenin boyutunu şüphesiz anlamış ve riski göze almaya karar vermiştir. Ancak hata yapmış ve Trump ile birlikte iki ülkeyi ve tüm dünyayı Orta Piyasaları ve Ortadoğu'yu sarsan bir maceraya sürüklemiştir. İster planın çöküşünden ister Trump ile koordinasyon eksikliğinden kaynaklansın (ki Trump -kritik bir unsur olan- Kürt istilasını durdurmuştur), bu başarısızlığın sorumluluğu öncelikle onundur" değerlendirmesinde bulundu.
Netanyahu, büyük ölçekli bir saldırının önlendiğini duyurdu ve Batı Şeria’nın ‘tamamen kapatılması’ emrini verdihttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5332884-netanyahu-b%C3%BCy%C3%BCk-%C3%B6l%C3%A7ekli-bir-sald%C4%B1r%C4%B1n%C4%B1n-%C3%B6nlendi%C4%9Fini-duyurdu-ve-bat%C4%B1-%C5%9Feria%E2%80%99n%C4%B1n-%E2%80%98tamamen
Netanyahu, büyük ölçekli bir saldırının önlendiğini duyurdu ve Batı Şeria’nın ‘tamamen kapatılması’ emrini verdi
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu (Reuters)
İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 27 Ekim’de yapılacak genel seçimlere birkaç gün kala, işgal altındaki Batı Şeria’da beş kişinin yaralanmasına yol açan silahlı saldırının ardından cuma günü bölgenin tamamen kapatılması talimatını verdi.
Netanyahu, ofisinden yapılan açıklamaya göre, İsrail’in Batı Şeria’da büyük ölçekli bir saldırıyı önlediğini belirterek saldırının gerçekleştiği bölgeye yakın El-Halil kentinde derhal kapanma uygulanmasını ve Batı Şeria’nın tamamen kapatılmasını emretti.
Netanyahu ayrıca, Batı Şeria’daki silahlı saldırının ardından Likud Partisi’ne cuma sabahı yapılması planlanan tüm seçim faaliyetlerini iptal etme talimatı verdi. Likud’dan yapılan açıklamada, Netanyahu’nun meydana gelen ciddi saldırının ardından partinin bu sabah düzenlemeyi planladığı tüm siyasi faaliyetlerin iptal edilmesini istediği belirtildi.
İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı ve aşırı sağcı Otzma Yehudit (Yahudi Gücü) Partisi lideri Itamar Ben-Gvir, işgal altında bulunan Batı Şeria’daki El-Halil kentinin kuzey kontrol noktasında meydana gelen silahlı çatışmanın ardından olay yerinde basın mensuplarına açıklamalarda bulundu, 23 Ekim 2026. (AFP)
Öte yandan İsrail Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben-Gvir, Batı Şeria’daki silahlı saldırının ardından Filistin Yönetimi’nin dağıtılması çağrısında bulundu. Aşırı sağcı bakan bugün yaptığı açıklamada, “Batı Şeria’da yeni bir 7 Ekim yaşanmasını beklememeliyiz. Bir sonraki savaş orada patlak verecek” dedi. Ben-Gvir, “Artık çok geç olmadan harekete geçmeliyiz. Filistin Yönetimi dağıtılmalı, silahsızlandırılmalı ve terör altyapısı tamamen ortadan kaldırılmalı” ifadelerini kullandı.
Son zamanlarda yaşanan gerginliklerin ardından Zelenskiy: Trump ile kişisel bir anlaşmazlığım yokhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5332882-son-zamanlarda-ya%C5%9Fanan-gerginliklerin-ard%C4%B1ndan-zelenskiy-trump-ile-ki%C5%9Fisel-bir
Son zamanlarda yaşanan gerginliklerin ardından Zelenskiy: Trump ile kişisel bir anlaşmazlığım yok
ABD Başkanı Donald Trump, Beyaz Saray’da Ukraynalı mevkidaşı Vladimir Zelenskiy ile bir araya geldi. (Arşiv – Reuters)
Ukrayna Devlet Başkanı Vladimir Zelenskiy, CNN’e yaptığı açıklamada, son dönemde ilişkilerinde yaşanan ciddi gerginliklere ve Ukrayna’da ABD Başkanı’nın Rusya’ya yeniden destek verebileceğine yönelik oluşan endişelere rağmen, ABD Başkanı Donald Trump ile arasında kişisel bir anlaşmazlık bulunmadığını belirtti. Ancak Zelenskiy, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yakınlaşmanın yalnızca Rus lideri ‘daha güçlü kılacağı’ uyarısında bulundu.
ABD ile Ukrayna arasındaki ilişkiler, Trump’ın Rusya’dan yakıt satın alma anlaşmasını duyurması ve Zelenskiy’nin bu adımı Rusya’yı tecrit etmeye yönelik uluslararası çabaları zayıflattığı gerekçesiyle Trump’ın ‘tarihin yanlış tarafında durduğunu’ ifade etmesinin ardından son haftalarda belirgin şekilde bozulmuştu.
Ardından Trump, Rusya’ya yönelik bazı yaptırımları kaldırmış ve bu durum kendi partisi içinde dahi eleştirilere yol açmıştı. Aynı dönemde Ukrayna kuvvetlerinin Elon Musk’ın şirketi tarafından işletilen Starlink hizmetine erişiminde de kısıtlamalar yaşanmıştı.
Dün Kiev’den CNN’e konuşan Zelenskiy, gerginliklerin ‘kişilerle ilgili olmadığını’ vurgulayarak uzlaşmacı bir ton benimsedi; ancak Putin’in savaşı bitirme niyetinde olmadığının altını çizdi.
Zelenskiy, “Putin’e karşı tutumum son derece net. Yaptırımları kaldırırsak ona daha fazla güç vereceğimize inanıyorum. Bu durum Başkan Trump ile aramda kişisel bir anlaşmazlık meselesi değil ve elbette yaptırımların kaldırılmasına karşıyım” ifadelerini kullandı.
Zelenskiy’nin bu açıklamaları, Trump’ın temsilcilerinin dört buçuk yıldır devam eden çatışmaya bir çözüm bulmak amacıyla diplomatik girişimlerini yoğunlaştırdığı bir sırada geldi.
Geçtiğimiz çarşamba günü ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff, St. Petersburg şehrinde Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile üç saat süren bir görüşme gerçekleştirdi.
Witkoff, Rusya Devlet Başkanı ile görüşmesinden bir gün önce Norveç’te Zelenskiy ile bir araya gelmişti.
Öte yandan Trump çarşamba günü yaptığı açıklamada, Rusya’ya yönelik yaptırımların sertleştirilmesinin 74 yaşındaki Amerikalı mahkûm Stephen Hubbard’ın tutukluluğunun devam etmesine yol açacağını savundu.
CNN muhabirinin sorusuna yanıt veren Trump, “Onu unutabilirdiniz; onu bir daha göremezdiniz ve 25 yıllığına tekrar hapishaneye dönerdi” dedi.
Rusya’ya daha ağır yaptırımlar uygulamanın Ukrayna konusunda bir anlaşmaya varma şansını tehlikeye atabileceğini belirten Trump, “Bir anlaşma yapmanın eşiğinde olduğunuzda ve son derece hassas müzakereler yürütürken yaptırım uygulamazsınız” ifadesini kullandı.
Zelenskiy, Norveç’in başkenti Oslo’da Witkoff ile gerçekleştirdiği görüşmeyi verimli olarak nitelendirdi, ancak Putin’in barışa bağlı olduğuna ikna olmadığını belirtti.
Witkoff’un ziyaretinin ardından Rusya Devlet Başkanı, kasım ayında görüşmeler yapılmasına onay verdi fakat konuya ilişkin detaylı bilgi paylaşmadı.
Zelenskiy, “Putin manipülasyon yapıyor. Bilirsiniz, kendisi iyi bir manipülatördür” ifadelerini kullandı.
Açıklamalarına devam eden Zelenskiy, “Bu durum üzüntü verici; başkalarının hayatlarıyla oynuyor ve elbette savaşı bitirmek istemiyor. Bu nedenle ortaklarımızdan talebimiz, ona daha da güçlenip bizi ezme fırsatını vermemeleridir” dedi.
Trump, çarşamba günü yaptığı açıklamada yönetiminin Ukrayna’daki savaşın çözümüne ‘mümkün olan en yakın noktaya’ ulaştığını duyurmuştu; ancak Rusya aynı gece komşusuna yüzlerce İHA ve füzeyle saldırı düzenledi.
ABD’nin çekilmesi ve İran’ın yayılması… DEAŞ’ın geri dönüş kapısıhttps://turkish.aawsat.com/d%C3%BCnya/5332774-abd%E2%80%99nin-%C3%A7ekilmesi-ve-i%CC%87ran%E2%80%99%C4%B1n-yay%C4%B1lmas%C4%B1%E2%80%A6-dea%C5%9F%E2%80%99%C4%B1n-geri-d%C3%B6n%C3%BC%C5%9F-kap%C4%B1s%C4%B1
Suriye’nin Rakka kentinde DEAŞ militanlarına karşı yürütülen operasyonlar sırasında Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDG) ait bir zırhlı araç, 14 Ağustos 2017 (Reuters)
ABD’nin çekilmesi ve İran’ın yayılması… DEAŞ’ın geri dönüş kapısı
Suriye’nin Rakka kentinde DEAŞ militanlarına karşı yürütülen operasyonlar sırasında Suriye Demokratik Güçleri’ne (SDG) ait bir zırhlı araç, 14 Ağustos 2017 (Reuters)
James Jeffrey
DEAŞ, Suriye ve Irak’taki başlıca kalelerinde yenilgiye uğratıldı. Washington askerlerini her iki ülkeden çekmiş olsa da ABD, DEAŞ’la Mücadele Uluslararası Koalisyonu (DMUK) ve Irak ile Suriye hükümetleri, örgütü kontrol altında tutmalarını sağlayacak önemli askerî ve güvenlik kapasitesine hâlâ sahip.
Bununla birlikte, DEAŞ’ın on iki yıl önce hızla yükselişine zemin hazırlayan koşulların önemli bir bölümü varlığını koruyor. Bunların başında, şiddeti benimseyen radikal hareketlere yönelik belirli bir toplumsal desteğin bulunması ve Sünni Arapların, Şii güçlerin, özellikle de İran’ın ve onun bölgedeki vekil güçlerinin hâkimiyetine girmeyi reddetmesi geliyor.
Bu koşulları yeniden harekete geçirerek DEAŞ’ın tekrar güç kazanmasına yol açabilecek en önemli etkenin, ABD’nin bölgeden çekilmesi ve etkili bir güvenlik alternatifinin bulunmamasıyla eş zamanlı olarak İran’ın bölgede yeni bir genişleme dalgasına girişmesi olduğu anlaşılıyor. Dolayısıyla ABD ve ortaklarının İran’a karşı yürütülen mevcut harekâtta başarısız olması, Tahran’ın ve bölgedeki vekil güçlerinin önünü açabilir. Bunun sonucunda ise bir tepki olarak DEAŞ tehdidi yeniden canlanabilir.
Mevcut durum
DEAŞ, her iki ülkede kalıntıları varlığını sürdürse de özellikle daha bütünlüklü bir örgütsel yapıyı muhafaza ettiği Suriye’de bugün itibarıyla büyük bir tehdit oluşturmuyor. Washington Enstitüsü tarafından yayımlanan bir analize göre, örgütün bu yıl iki ülkedeki saldırı sayısı 50’nin altına düştü. Bu sayı, birkaç yıl önce yıllık binlerce saldırıya ulaşıyordu. DEAŞ’ın Arap dünyası dışındaki, özellikle Afganistan ve Afrika’daki faaliyetleri ise bir ölçüde farklı koşullara dayanıyor.
ABD güçlerinin önce Suriye’den, ardından yakın zamanda Irak’tan çekilmesi, örgütün faaliyetlerinde kayda değer bir artışa yol açmadı. Her iki ülke de bugün DEAŞ’la mücadele ve örgütü yenilgiye uğratma konusunda geniş deneyim kazanmış büyük askerî güçlere sahip.
ABD liderliğindeki çok uluslu askerî koalisyon da Doğal Kararlılık Harekâtı’nın (OIR) komuta merkezini Irak’tan Ürdün’e taşımasının ardından operasyonlarını sürdürmeye devam ediyor. DEAŞ’ı yenilgiye uğratmayı amaçlayan, 80’den fazla ülke ve kuruluşun yer aldığı uluslararası diplomatik koalisyon da yoğun faaliyetlerini sürdürüyor.
Irak’ın kuzeyindeki Musul kentinde bir kontrol noktasında DEAŞ militanları, 11 Haziran 2014 (Reuters)
Askerî varlığını geri çekmiş olmasına rağmen ABD, askerî yardım, eğitim ve teçhizat alanlarında Bağdat’ta varlığını sürdürüyor. Suriye ile OIR çerçevesindeki iş birliği ise daha resmî bir nitelik taşıyor. ABD güçleri, Washington’dan Suriye topraklarında DEAŞ mensuplarını ve üst düzey yöneticilerini hedef alma yetkisi almış durumda. Söz konusu operasyonların Suriye’nin örtülü ve resmî olmayan onayına sahip olduğu tahmin ediliyor.
OIR Komutanlığı’nın bağlı olduğu ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), yakın zamanda yaptığı açıklamada, “DEAŞ’ın büyük ölçüde zayıflatıldığını” bildirdi. Ancak bu olumlu tablo, en kötü senaryoların gerçekleşmesi halinde DEAŞ’ın eski kalelerine geri dönme ihtimalini ortadan kaldırmıyor.
Küllerinden yeniden doğan anka kuşunu andıran örgütün geçmişi, yeniden ortaya çıkma ihtimalini küçümsemenin ne kadar yanlış olduğunu gösteriyor. DEAŞ, yok edildiği düşünülen Irak El Kaidesi’nin içinden doğdu. Irak El Kaidesi ise 2003 ve 2004 yıllarında ağır darbeler alan ana El Kaide örgütünden ayrılarak ortaya çıkmıştı.
DEAŞ’ın yükselişine katkıda bulunan koşulların birçoğu bugün de varlığını koruyor. Buna karşılık, örgütü yenilgiye uğratmayı başaran güçlerin onu yeniden etkisiz hâle getirme kapasitesi zayıflayabilir.
DEAŞ’ın kökenleri
DEAŞ ve onun öncülleri, esas olarak Sünni Müslümanlar arasından çıkan İslamcı hareketlerin çarpıtılmış biçimlerini temsil ediyor. Bu kesimin küçük bir bölümü, kendi İslam anlayışını dayatmak için şiddete başvurulmasını destekliyor. Bu grubun çok daha küçük bir kısmı, söz konusu amaç uğruna silaha sarılmaya hazır olduğunu gösteriyor.
Ancak yüz milyonlarca insanın yaşadığı toplumlarda bu küçük azınlık, uygun koşullar oluştuğunda büyük silahlı hareketler kurabiliyor.
DEAŞ örneğinde bu koşullar arasında, Batı’nın Ortadoğu’daki varlığına yönelik köklü düşmanlık yer alıyordu. Bu düşmanlık, Batılı fikirlerin yanı sıra askerî güçlerin bölgedeki varlığını da kapsıyordu. Ayrıca İslam’a bağlılıkları ve dinî vecibeleri yerine getirme biçimleri bakımından gevşek davrandıkları düşünülen Müslüman ülkelere ve toplumlara yönelik husumet de bu koşullar arasındaydı.
DEAŞ, Irak El Kaidesi’nden devraldığı bir başka etkene de özel önem verdi: Şii Müslümanlara yönelik düşmanlık. Bu tutum, Usame bin Ladin ve El Kaide’nin ilk kuşağındakilerin yaklaşımında büyük ölçüde mevcut değildi. Nitekim İran, farklı biçimlerde El Kaide ile bağlantılı kişilerle iş birliği yapmış, onlara çeşitli kolaylıklar sağlamış ve bazılarına sığınma imkânı sunmuştu.
Bununla birlikte, İslam tarihi zamanla Sünni ve Şii mezheplerine dönüşecek gruplar arasında daha ilk dönemlerden itibaren yaşanan çatışmalara sahne oldu. Bu çerçevede Irak El Kaidesi’nin lideri Ebu Musab ez-Zerkavi, 2004’ten itibaren saldırılarının hedeflerini kademeli olarak ABD güçleri ve hükümet kuvvetlerinden Şiilere yöneltmeye başladı. Bu süreç, 2006’da Samarra’daki caminin bombalanmasıyla doruk noktasına ulaştı. Saldırının ardından Sünniler ile Şiiler arasında, iç savaşın eşiğine varan mezhep çatışmaları yaşandı.
Irak’ın Musul kentinin doğusunda nöbet tutan Irak güvenlik güçleri subayı, 19 Nisan 2017 (Reuters)
Irak El Kaidesi’ne daha önce katılmış olan Ebu Bekir el-Bağdadi liderliğindeki DEAŞ, Şiilere yönelik bu keskin düşmanlığın önemli bölümünü benimsedi ve fikirlerinin yayılması için elverişli bir ortam buldu.
2012 yılına gelindiğinde, Bağdat ile Şam arasındaki bölgede yaşayan yaklaşık 25 ila 30 milyon Sünni Arap, bir yanda Şii Irak Başbakanı’nın, diğer yanda ise Alevi kökenli Suriye Devlet Başkanı’nın yönetimi altındaydı. Her iki lider de farklı ölçülerde İran’la bağlantılıydı. Beşşar Esed, ülkesindeki Sünni Arap nüfusun geniş kesimlerine karşı bir iç savaş yürütüyordu.
ABD’nin DEAŞ’ı yenilgiye uğratırken karşılaştığı güçlükler, örgütün ne denli dirençli olduğunu ortaya koyuyor. Washington, gerek Musul ve çevresinde gerekse Suriye’de Fırat Nehri boyunca uzanan bölgelerde örgütü yenilgiye uğratmak için güçlü bir uluslararası koalisyona öncülük etti. Irak ve Suriye’de yüz binlerce Kürt savaşçıyla birlikte mücadele etmesine rağmen DEAŞ’ı yenilgiye uğratmakta ciddi zorluklarla karşılaştı.
(DEAŞ aynı dönemde Türk ordusuna ve Suriye muhalefetinin çeşitli gruplarına karşı da savaşıyordu. Örgütün mücadele ettiği diğer güçler arasında İran ve Rusya tarafından desteklenen Esed ordusu ile Tahran’ın bölgedeki vekil güçleri de bulunuyordu.)
Gelecek senaryoları
Bununla birlikte DEAŞ kesin bir yenilgiye uğratıldı. Suriye’nin, Irak’ın veya DMUK’un, 2012-2014 yılları arasında olduğu gibi örgütün oluşturabileceği potansiyel tehlikeyi görmezden gelmesi pek olası görünmüyor.
Ancak daha önce de belirtildiği üzere, bazı Sünni kesimler arasında terörizme zemin hazırlayan koşullar hâlâ varlığını koruyor. Bazı Sünniler arasında aşırı şiddete yönelme eğilimi bulunuyor. Irak’ta Şii güçler devlet üzerinde hâkimiyet kurmuş durumda ve Sünni Arapların yönetime katılımını ve kaygılarını çoğu zaman göz ardı ediyor. İran ise 2023’ten bu yana bölgede ağır yenilgiler almasına rağmen, Arap dünyasında İran’ın ve Şiilerin nüfuz alanını genişletmeye çalışmayı sürdürüyor.
Mevcut koşullarda, DEAŞ’la mücadele eden güçlerin teyakkuzda olması ve örgütün gördüğü desteğin sınırlı kalması nedeniyle, örgütün yeniden eski gücüne kavuşması pek olası görünmüyor.
Örgütün geleceğini bir yandan DEAŞ’ın, diğer yandan ise başta Bağdat ve Şam yönetimleri ile OIR’a katılan güçler olmak üzere onunla mücadele eden tarafların alacağı taktik kararlar belirleyecek. DEAŞ, mevcut düzeyine yakın bir seviyede, sınırlı bir güvenlik tehdidi olarak kalabilir ya da Arap dünyasındaki El Kaide gibi geçmişin kötü bir hatırasına dönüşebilir.
Ancak Ortadoğu’da mevcut koşullar nadiren uzun süre aynı kalıyor. Farklı gelişmeler, DEAŞ’ın cazibesini artırabilir ve yeniden yayılma ihtimalini güçlendirebilir.
Suriye Demokratik Güçleri’nin (SDG) çekilmesinin ardından Suriye hükümetinin kontrolü ele geçirdiği el-Hol Kampı’nda tutulan kadınlar, 21 Ocak 2026 (Reuters)
En muhtemel ve en tehlikeli senaryo, İran’ın ABD ve ortaklarıyla girdiği mücadeleden başarıyla çıkmasıyla başlıyor. İran’ın yoğun ABD ve İsrail bombardımanına ve ABD ablukasına karşı yalnızca direnebilmesi bile Ortadoğu’daki dengeleri kaygı verici biçimde yeniden şekillendirmeye yetecektir.
Halk desteğinden zaten yoksun olan bir çatışmada ABD’nin başarısızlığa uğraması, Washington’ın bölgeden geniş çaplı olarak çekilmesi ve Amerikan topraklarını hedef alan varoluşsal tehditlere karşılık vermek dışında bölgedeki bütün güvenlik rollerinden vazgeçmesi yönündeki siyasi baskıyı artırabilir.
ABD’nin yokluğunda İran’ın, 2000-2023 döneminde olduğu gibi, bölge genelinde daha saldırgan bir tutum benimsemesi muhtemel görünüyor.
Burada ele almaya yer olmayan çeşitli nedenlerle Arap veya Avrupa ülkelerinin İran’ı sınırlandırma konusunda ABD’nin yerini alabilmesi pek olası değil. Şarku’l Avsat’ın al Majalla'dan aktardığı analize göre mesele yalnızca askerî güçten ibaret değil; liderlik etme, tarafları bir araya getirme ve harekete geçirme kapasitesini de içeriyor. Bu kapasiteyi sağlayabilecek tek ülke ise Washington.
Türkiye’nin İran karşısında sınırlarını koruma konusunda 400 yıllık bir geçmişi bulunuyor. Ancak Ankara, onlarca yıldır doğrudan komşuluk alanının ötesinde İran’ın nüfuzunu sınırlandırmaya sınırlı ilgi gösterdi.
İsrail ise İran’ın kendi topraklarına saldırmasını caydırabilecek muazzam kapasitelere sahip. Ancak savunma şemsiyesini bütün bölgeyi kapsayacak şekilde genişletme veya Arap ülkelerinin kendilerini savunabilmeleri için çabalarını koordine etme kapasitesi sınırlı. ABD siyasi sahnesinin farklı kesimleriyle sorunlarının derinleşmesi ve Filistinlilere yönelik tutumu nedeniyle Arap dünyası ile Türkiye’de İsrail’e yönelik tepkinin artması göz önüne alındığında, İsrail bugün bölgesel herhangi bir tehdide karşı komşularını harekete geçirebilecek elverişli bir konumda görünmüyor.
Irak’ın Anbar çölünde DEAŞ militanlarına karşı düzenlenen operasyona katılan Irak Özel Kuvvetleri, 23 Nisan 2022 (Reuters)
İran’ın bölge genelinde üstünlük sağlaması ve geleneksel devlet otoritelerinin büyük ölçüde ona karşı koyamaması durumunda, Sünni Arapların bazı kesimleri 2013 ve 2014’te yaşandığı gibi, Şiilerle mücadeleyi kendine görev edinmiş ve bu konuda etkili olduğunu kanıtlamış aşırılıkçı örgütlere yönelebilir. Bu örgütler daha sonra İran’a karşı mücadelede de öne çıkabilir.
Bu bölgede, özellikle Irak ve Suriye’de, en belirgin seçenek DEAŞ olacak.
Asıl tehlike de burada yatıyor: İran’ın ABD ve ılımlı bölgesel güçler karşısında başarı kazanması, bir kez daha DEAŞ’ın temsil ettiği aşırılıkçı bir karşı gücün önünü açabilir.
Böyle bir senaryonun gerçekleşmesi halinde ABD’nin DEAŞ’la mücadeleye mutlaka yeniden dahil olacağı varsayılamaz. Örgüt, El Kaide gibi hiçbir zaman ABD açısından varoluşsal bir tehdit olarak görülmedi. Başkan Barack Obama da ülkesinin bu operasyonun maliyetini sınırlı tutabileceğine güçlükle ikna olduktan sonra DEAŞ’la mücadeleye kararlı biçimde girişti.
Sonuç olarak DEAŞ’ın yeniden ortaya çıkması, ancak geniş çaplı bir bölgesel kaosun ve İran’ın hâkimiyetinin güçlenmesinin ardından muhtemel görünüyor.
Bu karanlık tabloya giden yol, ABD ve ortaklarının mevcut çatışma sırasında İran’ı caydırmayı başaramamasıyla başlıyor. Böyle bir başarısızlık, giderek daha kırılgan hâle gelen bölgede hem İran’ın hem de DEAŞ’ın önünü açabilir.
*Bu analiz Şarku’l Avsat tarafından Londra merkezli al Majalla dergisinden çevrilmiştir.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
