Avrupa Birliği ile aralarında Fransa, İngiltere ve Kanada’nın da bulunduğu 30’dan fazla ülke, dün İran’da protestolarla bağlantılı idamların sürmesini kınayarak Tahran’a idam cezasının uygulanmasına son verme ve keyfi olarak gözaltında tutulan kişileri derhal serbest bırakma çağrısında bulundu.
İmzacı ülkeler yaptıkları ortak açıklamada, protestocuların idam edilmesini ve İran makamlarının idam cezasını “muhalif sesleri susturmak, toplulukları korkutmak ve temel haklarını kullanan kişileri cezalandırmak” amacıyla kullanmasını en sert şekilde kınadı.
Açıklamada, idam cezasının bu amaçlarla kullanılmasının “hiçbir şekilde haklı gösterilemeyeceği” belirtilerek, İran’dan insan haklarına saygı gösterilmesini güvence altına alacak somut adımlar atması istendi.
Ortak açıklamada İran makamlarına, “idam cezasını uygulamaya derhal son verme ve keyfi olarak gözaltında tutulan herkesin gecikmeksizin serbest bırakılması” çağrısı yapılırken, Tahran’dan “değişim talep eden halkının sesini dinlemesi” istendi.
Girişim, AB Dış Politika ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas ile birlikte 26 ülkenin imzasıyla başladı. Fransa Dışişleri Bakanlığı’na göre daha sonra imzacıların sayısı 32’ye yükseldi. Fransa, İngiltere ve Kanada’nın yanı sıra Almanya, İtalya, İrlanda, Baltık ve İskandinav ülkeleri ile Avustralya ve Yeni Zelanda da girişime katıldı.
Fransa Dışişleri Bakanı Jean-Noël Barrot, İran makamlarının ülkede aylar süren protestoların ardından idamları artırdığını belirtti. Barrot, X hesabından yaptığı açıklamada, İran halkının adalet ve onur talebiyle başlayan protestoların üzerinden yedi ay geçmesine rağmen yönetimin idamları artırarak baskı politikasını sürdürdüğünü belirterek “Bu baskı kampanyası sona ermeli” ifadesini kullandı.
100’den fazla kişi idam riskiyle karşı karşıya
Açıklama, Birleşmiş Milletler’in son aylarda İran’da verilen ve infaz edilen idam cezalarındaki artış konusunda yaptığı uyarıların ardından geldi.
BM İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk, geçen hafta, 19 Mart’tan bu yana ulusal güvenlikle bağlantılı suçlamalar nedeniyle en az 56 kişinin idam edildiğini söyledi. Türk, bunlardan 27’sinin yılın başında İran’da düzenlenen protestolarla bağlantılı davalarda idam edildiğini belirtti.
Türk ayrıca, benzer suçlamalarla 100’den fazla kişinin daha idam edilme riskiyle karşı karşıya olduğu uyarısında bulundu. Bu sayı başka davalarda idam cezasıyla karşı karşıya olanları içermiyor.
İran’da idamların uygulanması, 28 Şubat’ta ABD-İsrail saldırısıyla başlayan savaşın ardından, çatışma ve protestolarla bağlantılı gözaltı kampanyasıyla eş zamanlı olarak arttı.
Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre protestolar, aralık ayının sonlarında hayat pahalılığındaki artış nedeniyle başlamış, kısa sürede hükümet karşıtı geniş çaplı gösterilere dönüşmüştü. Protesto hareketi 8 ve 9 Ocak’ta zirveye ulaşmıştı.
İran makamları, olaylar sırasında 3 binden fazla kişinin öldüğünü kabul ederken, şiddet olaylarını ABD ve İsrail tarafından organize edildiğini öne sürdükleri “terör eylemlerine” bağladı.
Buna karşılık İran dışında faaliyet gösteren insan hakları örgütleri, güvenlik güçlerinin göstericilere ateş açtığını bildirdi. Bazı kuruluşlar ise baskı operasyonlarında hayatını kaybedenlerin sayısının resmi rakamların çok üzerinde olduğunu tahmin ediyor.
İdamlarda rekor artış
Protestolar ve ulusal güvenlikle bağlantılı idamlar, İran’da ölüm cezasının kullanımındaki daha geniş çaplı artışın devamı olarak değerlendiriliyor.
Uluslararası Af Örgütü de dahil olmak üzere insan hakları kuruluşları, İran’ı Çin’in ardından dünyada en fazla idam gerçekleştiren ülke olarak gösteriyor.
İran merkezli olmayan İran’da İnsan Hakları ve Birlikte İdam Cezasına Karşı adlı kuruluşlar, İran makamlarının 2025 yılında en az bin 639 kişiyi idam ettiğini ve bunun 1989’dan beri kaydedilen en yüksek sayı olduğunu bildirdi.
Uluslararası Af Örgütü ise İran’da geçen yıl 2 bin 150’den fazla idam cezasının infaz edildiğini açıkladı.
