Mahmud Ebubekir
ABD Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı'nın uydu görüntüleriyle desteklenen yeni bir raporu, Sudan sınırı yakınlarındaki Asosa bölgesinde bulunan Etiyopya Savunma Kuvvetleri'ne ait bir üste büyük çapta askeri araç ve ekipman yığınağı yapıldığını ortaya koydu. Raporda, bunun Sudan'da devam eden çatışmayla bağlantılı geniş çaplı askeri operasyon hazırlıklarına işaret edebileceği belirtildi.
Yale Üniversitesi İnsani Araştırmalar Laboratuvarı, 28 Ağustos'ta yayımladığı bir güvenlik uyarısında, 23-28 Ağustos tarihleri arasında Etiyopya Ulusal Savunma Kuvvetleri üssünde yaklaşık 100 hafif muharebe aracı tespit ettiğini, bunun 23 Ağustos'ta tespit edilen sayının yaklaşık altı katı olduğunu bildirdi. Raporda bunun Sudan'da devam eden iç savaşın seyrinde niteliksel bir gelişmenin habercisi olduğu konusunda uyarıda bulunuldu.
Rapor, özellikle Hızlı Destek Kuvvetleri’nin (HDK) ülkenin batısındaki mevzilerinde yaşadığı büyük gerilemenin ve Sudan ordusunun sahada kayda değer bir ilerleme kaydetmesinin ardından, dış faktörün Sudan savaşında artık daha belirgin hale geldiğine dikkati çekiyor.
Rapor, Etiyopya topraklarında Sudan sınırı yakınlarındaki askeri yığınağın nispeten belirgin bir şekilde artmaya başladığı konusunda uyararak, bu yığınağın Etiyopya sınırı üzerinden HDK’ya tedarik zincirleri sağlayarak güç dengelerini yeniden ayarlamayı amaçladığını ifade etti.
Eşzamanlı olaylar
Bu rapor, Reuters haber ajansının yaklaşık beş ay önce yayımladığı ve uydu görüntüleriyle desteklenen, Etiyopya'nın Benişangul bölgesinde HDK üyelerini eğitmek için gizli bir askeri kışlaya ev sahipliği yaptığını ortaya koyan raporunun ardından yayımlandı. O dönemde Reuters, raporunun Etiyopya'nın Sudan iç savaşına müdahil olduğuna dair ilk doğrudan kanıt niteliğinde olduğunu, zira söz konusu askeri kışlanın Sudan'da çatışmaların tırmanmasıyla birlikte HDK’ya yeni askerlerden oluşan büyük bir kaynak sağladığını belirtmişti.
Yale Üniversitesi’nin raporu, HDK komutanı Muhammed Hamdan Dagalu'nun (Hemedti) Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'ya yaptığı ziyaretle eşzamanlı olarak yayımlandı. Etiyopya Haber Ajansı'nın aktardığına göre Dagalu, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed ile görüşerek Sudan'daki savaşın gidişatı ve barış fırsatları hakkında fikir alışverişinde bulundu. Sudan hükümeti ise bu ziyareti Addis Ababa'nın Hartum'a yönelik düşmanca politikalarının bir devamı olarak değerlendirdi.
Şarku’l Avsat’ın Independent Arabia’dan aktardığı analize göre Etiyopya'nın başkenti geçtiğimiz hafta, 22 ve 23 Ağustos tarihlerinde, savaşa karşı olan ve Nairobi Bildirgesi çatısı altında toplanan Sudanlı siyasi ve sivil güçler için bir istişare toplantısına ev sahipliği yapmıştı. Bu güçler, Sudan Egemenlik Konseyi Başkanı Abdulfettah el-Burhan'ın diyalog çağrısını reddettikleri bir bildiri yayınlamış ve toplantılarının sonunda insani süreç, ateşkes ve siyasi süreç olmak üzere üç ekseni içeren ve ‘kapsamlı barış süreci vizyonu’ olarak adlandırdıkları taslağı onaylamışlardı.
Sudan meseleleri gözlemcileri, Addis Ababa'nın barış sürecini destekleme konusunda ilan ettiği tutumları ile HDK’ya tedarik zincirleri sağlandığına işaret eden saha hareketleri arasında bir çelişki olduğunu düşünüyor. Uluslararası raporlar da eğitim kampları ile insansız hava aracı fırlatma rampaları kurulması da dahil olmak üzere buna işaret ediyor.
Açığa çıkarıcı koordinatlar
Afrika Boynuzu bölgesi meseleleri uzmanı Abdurrahman Ebu Haşim ise, Yale Üniversitesi tarafından yayımlanan raporun, uydular aracılığıyla belgelenmiş canlı görüntülere dayanması açısından dikkate değer olduğunu düşünüyor. Bu durum, yakın bir askeri müdahale niyetine dair kesin bir kanıt olmasa da Etiyopya-Sudan sınırındaki mevcut saha göstergelerini analiz etmek için kaynağa büyük bir teknik güvenilirlik kazandırıyor.
Koordinat analizinin, hareketliliği okumak ve öngörmek için son derece önemli olduğuna işaret eden Ebu Haşim, ancak aynı zamanda sahadaki gelişmelerin veya resmi tutumların doğrulayacağı veya yalanlayacağı şeyleri bekleyerek konuya ihtiyatla yaklaşılması gerektiğini belirtti.
Ebu Haşim sözlerine şöyle devam etti:
“Siyasi düzeyde, eğer bu yığınakların işaret ettiği şeyler doğruysa, bu durum Sudan savaşının artık sadece bir iç mesele olmadığını, bilakis Sudan'a komşu ülkeler de dahil olmak üzere bölgesel güçlerin hesaplarından giderek daha fazla etkilendiğini yansıtıyor. Ayrıca, sahadaki son değişiklikler ve HDK’nın bazı cephelerdeki nüfuzunun gerilemesi gölgesinde bu hareketliliğin zamanlaması, bölgesel bir yeniden konumlanma veya Sudan-Etiyopya sınırındaki yeni senaryolarla başa çıkma hazırlığı ihtimalleri hakkında soruları gündeme getiriyor."
Tabloyu okumanın Etiyopya siyasetinde birbirine paralel iki yolu yansıttığını düşünen Ebu Haşim’e göre biri Sudanlı siyasi aktörlere ev sahipliği yapmak ve gelecekteki olası bir çözümde rol sahibi olmaya çalışmakla temsil edilen diplomatik yol, diğeri ise Sudan içindeki savaşın dayatabileceği her türlü gelişmeye karşı önlem olarak sınırdaki askeri varlığı güçlendirmekle temsil edilen güvenlik yoludur.
Ebu Haşim, bunun mutlaka iki durum arasında bir çelişki olduğu anlamına gelmediğini belirterek, pek çok ülkenin krizleri siyasi ve güvenlik araçlarını aynı anda harmanlayarak yönettiğini açıkladı. Etiyopya gerçekten Sudan dosyasında etkili bir rol oynamaya çabalıyorsa, sınırlarının güvenliğini sağlamaya çalışması ve aynı zamanda gelecekteki herhangi bir siyasi düzenlemede varlığını güvence altına almak için çeşitli Sudanlı taraflarla iletişim kanallarını koruması son derece doğal.
Siyasi çözüm
Öte yandan Afrika Boynuzu bölgesi meseleleri uzmanı, Addis Ababa'nın HDK Komutanı Dagalu’yu ağırlamasının ve Sudanlı siyasi güçlerin istişare toplantılarına ev sahipliği yapmasının, Etiyopya'nın krizdeki çok sayıda tarafla iletişim kanallarını korumaya çalıştığını gösterdiğini düşünüyor. Bu da kriz ister siyasi bir çözüme yönelsin ister askeri çatışmalar devam etsin, Sudan'ın geleceğinde kendisi için etkili bir konumu muhafaza etmesini sağlıyor.
Uzman, Etiyopya'nın aynı anda sınır güvenliğini korumak, savaşın yansımalarının kendi topraklarına sıçramasını önlemek, Afrika Boynuzu'nda bölgesel bir aktör olarak konumunu güçlendirmek ve Sudan dosyasını diğer ülkeler veya örgütler tarafından yürütülen girişimlerin tekeline bırakmamak da dahil olmak üzere birçok hedefe ulaşmaya çalışmasının muhtemel olduğunu açıklıyor. Siyasi veya askeri bir şahsiyeti ağırlamanın, mutlaka onun tutumlarını benimsemek veya ona mutlak surette taraf olmak anlamına gelmediğini vurgulayan uzman, bunun farklı taraflarla iletişimi koruma politikasının bir parçası olabileceğini ve önümüzdeki dönemde Etiyopya'nın hamlelerinin niteliğinin bunu ortaya çıkaracağını belirtiyor.
Öte yandan, Uluslararası İlişkiler Uzmanı Muhammed es-Seyyid Said, Yale Üniversitesi'ne bağlı İnsani Araştırmalar Laboratuvarı tarafından sunulan raporun, özellikle Dagalu-Ahmed görüşmesiyle eşzamanlı olması nedeniyle, Addis Ababa'nın Sudan savaşının gidişatına müdahil olduğunu bir kez daha ortaya koyduğunu düşünüyor. Said, bu yeni ifşanın, Reuters haber ajansının geçtiğimiz şubat ayında Etiyopya toprakları içinde HDK üyelerine yönelik eğitim ve rehabilitasyon kamplarının varlığına dair belgelediği görüntülü haber raporlarının bir uzantısı olduğunu açıkladı.
Said, ortak Etiyopya-Sudan sınırındaki artan yığınağın, Addis Ababa'nın HDK üyelerinin askeri çatışmayı kendi lehine sonuçlandırma becerisi konusundaki hayal kırıklığını ifade ettiğini ve bunun, olası gelişmelere hazırlık olarak askeri araçlar ve dört çeker araçlar sevk edilerek yeni takviyeler yapılmasını gerektirdiğini düşünüyor.
Said, Dagalu’nun Addis Ababa Havalimanı'nda Etiyopya Dışişleri Bakanı tarafından resmi tören ve prosedürlerle karşılanmasını, meselenin barışçıl bir çözüm aramaktan ziyade Etiyopya'nın HDK’ya verdiği desteğin üstü kapalı bir itirafına işaret ettiğini değerlendirdi. Said, Addis Ababa'da bir dizi Sudanlı siyasi güç için düzenlenen ve Egemenlik Konseyi Başkanı'nın başlattığı Sudanlılar arası diyalog önerisini reddeden bir bildiri yayınlanmasıyla sona eren son toplantıların da Addis Ababa'nın Sudan çıkmazında hangi tarafı tuttuğunu ortaya koyduğunu ekledi.
Said, herhangi bir ülkedeki askeri yığınakların ve hareketliliğin artık sır olmadığını, zira teknolojik tespit araçlarının gelişiminin müdahaleleri uzmanlar ve araştırmacılar, özellikle de büyük ülkelerdeki üniversite laboratuvarları için açık bir harita haline getirdiğini, dolayısıyla Amerikan üniversitesinin raporunun bu minvalde okunması gerektiğini vurguladı.
Said son olarak raporun uluslararası toplumun önüne önemli veriler koyduğunu ve Sudan hükümetinin uluslararası forumlarda defalarca dile getirdiği iddialar için somut kanıtlar sunduğunu belirtiyor. Bu nedenle meseleyi ciddiye almanın Birleşmiş Milletler'in (BM) ve özellikle de Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) sorumluluğunda olduğunu, çünkü bu müdahalelerin bölgesel güvenlik ve barışın bozulmasına açıkça katkıda bulunduğunu ve dolayısıyla BMGK’nın temel ilgi alanları ile sorumluluklarının tam merkezinde yer aldığını ifade etti.
