Amerikalılar, dün tarihlerinin en kötü ve en trajik günlerinden birini yeniden andı. Bundan çeyrek asır önce, 11 Eylül 2001’de ABD’nin kalbi, El Kaide terör örgütüne mensup 19 teröristin gerçekleştirdiği eşi benzeri görülmemiş saldırıların hedefi oldu. Saldırılarda New York’ta ABD’nin ekonomik ve finansal gücünü, Washington’da ise askeri gücünü simgeleyen yapılar hedef alındı.
Önceki yıllardaki geleneklerin aksine, ABD Başkanı Donald Trump bu yılki anma törenini, o gün saldırıya uğrayan ve ABD’nin askeri gücünün simgesi olan “ikonik” Savunma Bakanlığı binası Pentagon’da gerçekleştirmeyi tercih etti. Pentagon’a bir yolcu uçağının çarptırılmasıyla düzenlenen saldırı, New York’taki Dünya Ticaret Merkezi’nin ikiz kulelerinin iki ayrı yolcu uçağıyla hedef alınmasına benziyordu. Kulelerin çökmesiyle ortaya çıkan “kıyametvari” görüntüler, aralarında ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ile eski başkanlar George W. Bush, Bill Clinton, Barack Obama ve Joe Biden’ın da bulunduğu binlerce kişinin katıldığı anma töreninde yeniden hatırlandı.
New York’taki anma alanında çiçekler ve bayraklar
Dehşet verici saldırıların yıl dönümünde, kurbanların anısına çelenkler bırakıldı, ABD bayrakları göndere çekildi ve saldırıların gerçekleştiği saatlerde eş zamanlı olarak dakikalarca saygı duruşunda bulunuldu. Hayatını kaybedenlerin isimleri tek tek okundu. Pennsylvania eyaletinin Shanksville kentinde de ayrı bir anma töreni düzenlendi. Burada, Beyaz Saray veya Kongre binasını hedef almak üzere ilerlediğine inanılan dördüncü yolcu uçağı düşmüştü.
Saldırılar, ABD’nin ekonomik ve finansal gücünün simgesi kabul edilen Dünya Ticaret Merkezi’nin ikiz kulelerinin çökmesine yol açtı. Kuleler, Wall Street’teki “Charging Bull” heykelinin yakınında bulunuyor ve dünyanın en yüksek yapıları arasında yer alıyordu. Saldırılar ayrıca Washington yakınlarındaki ABD askeri gücünün sembolü Pentagon’da büyük bir hasara neden oldu.
Saldırılarda yaklaşık 3 bin kişi hayatını kaybetti.
Mücadeleye devam
Başkan Trump, Pentagon’da yaptığı konuşmada, “Tarih boyunca zamanın öncesi ve sonrası diye ayrıldığı çok az an vardır” dedi. ABD’nin 11 Eylül 2001’i unutmayacağını vurgulayan Trump, “Bugün, çeyrek asır önce onların adına ilk kez ettiğimiz kutsal yemini yeniliyoruz. Asla, hiçbir zaman unutmayacağız. İşte bugün bunun için mücadele ediyoruz” ifadelerini kullandı.
Trump, “Başka seçeneğimiz yok. Kazanmak zorundayız. Şiddetle mücadele ediyoruz. Kazanmak için mücadele ediyoruz” dedi.
ABD Başkanı, “İlk müdahale ekiplerini ve kolluk kuvvetlerini selamlıyoruz; onlara karşı sevgimiz ve takdirimiz sonsuz” ifadelerini kullandı. Trump ayrıca, “Dünyanın teröre en fazla destek veren ülkesi İran İslam Cumhuriyeti’nin asla nükleer silaha sahip olmamasını sağlamak için bugün görev yapan silahlı kuvvetler mensuplarını” da selamladı.
Başkan Trump ve konuşma yapan Savunma Bakanı Pete Hegseth, konuşmalarında İran’a yönelik savaşı savundu. İki isim, savaşın Tahran’ın nükleer silahlara sahip olmasını engellemek açısından gerekli olduğunu ileri sürdü. Trump konuşmasında başka hiçbir ülkenin adını anmadı.
New York’taki anma töreni
Dünya Ticaret Merkezi’nin bulunduğu alanda saldırıların kurbanları için yeni bir anıt açıldı. Geleneksel olarak törende siyasi konuşmalara yer verilmedi. Konuşmacılar ilk müdahale ekipleri ile ordu mensuplarına teşekkür ederken, hayatını kaybeden yakınlarının yaşamlarından ve onların katılamadığı önemli aile günlerinden söz etti.
Anma törenlerinde saldırıların seyrindeki önemli anlarla örtüşecek şekilde yıllardır saygı duruşlarında bulunuluyor. Bu yıl organizatörler, ikiz kulelerin çökmesi sonucu ortaya çıkan zehirli toz bulutuna maruz kalan ve ilerleyen yıllarda kanser ile diğer hastalıklar nedeniyle hayatını kaybedenleri anmak için bir saygı duruşu daha gerçekleştirdi. Toz nedeniyle sağlık sorunları yaşayan kişilerin sayısına ilişkin soru işaretleri ise halen devam ediyor.
11 Eylül saldırılarının etkisi bugün de varlığını sürdürüyor. Saldırılar, olayın gölgesinin ABD’de ve dünyanın diğer bölgelerinde hayatın birçok alanına nasıl yayıldığını hatırlatıyor.
ABD öncülüğündeki küresel teröre karşı savaş; Irak ve Afganistan’ın işgalini —Afganistan savaşı Washington’un yürüttüğü en uzun savaş oldu—, terör şüphelilerinin gözaltına alınmasını ve zaman zaman işkenceye varan sert sorgulamalara tabi tutulmasını içerdi. Bu uygulamalar, CIA’in dünya genelindeki gizli cezaevi ağı kapsamında gerçekleştirildi.
ABD, El Kaide lideri Usame bin Ladin’i 2011 yılında Pakistan’da bulup öldürmüş olsa da 11 Eylül saldırılarının planlayıcısı Halid Şeyh Muhammed, yakalanmasının üzerinden 23 yıl geçmesine rağmen hâlâ yargılanmayı bekliyor.
ABD’de kalıcı değişimler
11 Eylül saldırıları, ABD’de hava ulaşımının seyrini değiştirdi. Federal hükümete gözetim ve istihbarat toplama alanında yeni yetkiler verilmesine, yeni bankacılık düzenlemelerinin getirilmesine ve güvenlik ile özgürlük arasındaki denge konusunda günümüzde de süren tartışmalara yol açtı.
Bu süreçte İç Güvenlik Bakanlığı kuruldu, çok sayıda terörle mücadele yasası çıkarıldı ve eyaletler düzeyinde terörle mücadele faaliyetlerinin finansmanı için milyarlarca dolar kaynak ayrıldı.
11 Eylül olayları ayrıca bazı Amerikalıların orduya, itfaiyeye, polis teşkilatlarına veya diğer kamu kurumlarına katılmasına yol açan güçlü bir vatanseverlik dalgasını tetikledi.
Gözler Mamdani’de
Bu arada New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani giderek artan bir inceleme ve eleştirinin hedefi oldu. Birçok kişinin zihninde hâlâ canlılığını koruyan hizmet ve ulusal birlik çağrılarının yanı sıra, saldırılar Müslümanlara yönelik güvensizlik, hoşgörüsüzlük ve nefret suçlarının da artmasına yol açmıştı.
Son çeyrek yüzyılda Amerikalı Müslümanlar, eyalet yasama organlarından Kongre’ye ve New York Belediye Başkanlığı’na kadar kamusal yaşamda giderek daha fazla rol üstlendi. Mamdani, New York’un ilk Müslüman belediye başkanı oldu.
Bununla birlikte Mamdani, seleflerinin yıllardır katıldığı Dünya Ticaret Merkezi’ndeki 11 Eylül anma törenine katılması nedeniyle bazı kesimlerin eleştirilerine maruz kaldı.
Eleştirilerin bir bölümü, Cumhuriyetçi New York eski Valisi George Pataki ile 11 Eylül saldırılarında yakınlarını kaybeden bazı ailelerden geldi. Eleştirilerde, diğer hususların yanı sıra, Mamdani’nin bazı siyasi yakınlarının saldırılarla ilgili geçmişte yaptığı açıklamalara dikkat çekildi.
New York Eski Belediye Başkanı Rudy Giuliani de dün anma töreninin başlamasını beklerken diğer yetkililerle birlikte Mamdani ile tokalaşmasına rağmen, belediye başkanının törene katılmasını eleştirdi.
Mamdani bu hafta yaptığı açıklamada, kenti ve ülkeyi sevdiğini belirterek, saldırıların yıl dönümünde odağın kurbanların aileleri, kurtarma ekipleri ve saldırıların ardından birbirlerine destek olan New Yorklular üzerinde olması gerektiğini söyledi. Mamdani, saldırıları “korkunç bir terör eylemi” olarak nitelendirdi.
Times Meydanı’ndaki reklam panolarının gösterimleri durduruldu. Anma törenleri saldırıların gerçekleştiği noktaların ötesine de taşındı. New Hampshire’daki Washington Dağı’ndan ışık huzmeleri yükseltildi, Mississippi Üniversitesi’nin futbol stadyumunda merdiven çıkma etkinliği düzenlendi ve Honolulu’daki 11 Eylül kurbanları anıtında anma töreni gerçekleştirildi.
