İran’da ‘füze üreticisi’ Savunma Bakanlığına aday gösterildi

İran Savunma Bakanlığına aday gösterilen Mehrdad Ahlaki Kitapçi (Mehr)
İran Savunma Bakanlığına aday gösterilen Mehrdad Ahlaki Kitapçi (Mehr)
TT

İran’da ‘füze üreticisi’ Savunma Bakanlığına aday gösterildi

İran Savunma Bakanlığına aday gösterilen Mehrdad Ahlaki Kitapçi (Mehr)
İran Savunma Bakanlığına aday gösterilen Mehrdad Ahlaki Kitapçi (Mehr)

İranlı bir yetkili, Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın ülkenin füze sanayisiyle yakın ilişkileriyle bilinen Mehrdad Ahlaki Kitapçi’yi Savunma Bakanlığı görevine aday gösterdiğini açıkladı.

Cumhurbaşkanlığı Yardımcısının Parlamento İşlerinden Sorumlu Danışmanı Sasan Veli Zade, Pezeşkiyan’ın Ahlaki Kitapçi’nin adaylığını Anayasa’nın bakanların Meclis’ten güvenoyu almasını öngören 133. maddesi uyarınca Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf’a ilettiğini belirtti. İran’ın Mehr ajansının haberine göre Veli Zade, adaylığın resmen sunulduğunu doğruladı.

Milletvekillerinin, güvenoyu için yapılacak oylamanın tarihini belirlemeden önce Ahlaki Kitapçi’nin programını ve politikalarını incelemesi bekleniyor. Ancak İran’da güvenlik açısından hassas görevler için aday gösterilen isimlerin Meclis tarafından onaylanması çoğunlukla rutin bir prosedür olarak değerlendiriliyor. Zira bir ismin aday gösterilmesi ve kamuoyuna duyurulması, söz konusu kişinin dini liderin onayını aldığı anlamına geliyor.

Bununla birlikte İran medyasında yer alan haberlerde, dini liderin kamuoyunun karşısına çıkmamasının sürdüğü bir dönemde Ahlaki Kitapçi’nin adaylığının, atamanın siyasi sistemin en üst kademelerinde nasıl onaylandığı konusunda soru işaretlerine yol açtığı belirtildi.

Ahlaki Kitapçi’nin adaylığı, eski Savunma Bakanı Aziz Nasırzade’nin şubat ayında savaşın başında düzenlenen ABD-İsrail saldırılarında öldürülmesinin ardından boş kalan Savunma Bakanlığı makamı için geldi.

Mecid İbnürrıza, Nasırzade’nin öldürülmesinin ardından 2 Mart’ta Pezeşkiyan tarafından vekaleten Savunma Bakanlığı görevine atanmıştı ve o tarihten bu yana bakanlığı yönetiyordu.

Savunma Bakanlığında deneyimli isim

Ahlaki Kitapçi, İran Savunma Bakanlığında uzun yıllara dayanan deneyime sahip bir yetkili olarak biliniyor. İran’ın füze ve uzay sanayisiyle yakın bağlantıları bulunan Ahlaki Kitapçi, 2007 yılında Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi tarafından Savunma Bakanlığına bağlı ve balistik füze programıyla bağlantılı Şehit Bakri Sanayi Grubu’nun başkanı olarak tanımlanmıştı.

Eski Savunma Bakanı Hüseyin Dehkan, Kasım 2014’te Ahlaki Kitapçi’yi Havacılık ve Uzay Sanayileri Teşkilatı Başkanı olarak atamıştı. ABD ise 2020 yılında Ahlaki Kitapçi’ye yaptırım uygulayarak kendisini Savunma Sanayii Teşkilatı yöneticisi olarak tanımlamış ve konvansiyonel silahlarla bağlantılı faaliyetlerine işaret etmişti.

Ahlaki Kitapçi’nin adı, İran’a yönelik önceki yaptırımların Eylül 2025’te yeniden uygulanmasının ardından Birleşmiş Milletler yaptırım listesine tekrar dahil edildi.

Adı ayrıca Avrupa Birliği’nin yaptırım belgelerinde de yer aldı. Bu belgelerde Ahlaki Kitapçi, İran Savunma Sanayii Teşkilatı ile Havacılık ve Uzay Sanayileri Teşkilatındaki yetkililerden biri olarak tanımlandı.

fergthyu
Pezeşkiyan, askeri yetkililerle görüşmesi sırasında (İran Cumhurbaşkanlığı)

Ahlaki Kitapçi’nin adaylığının önemini artıran unsurlardan biri de Havacılık ve Uzay Sanayileri Teşkilatının Savunma Bakanlığı bünyesindeki kritik rolü. Teşkilatın faaliyetleri füze sanayisinin yanı sıra havacılık ve uzay sanayileri ile bu alanlarla bağlantılı bazı ekipman ve sistemleri kapsıyor.

Ordunun üst kademelerinde değişim

Dini lider Mücteba Hamaney, 10 Ağustos’ta son savaşta öldürülen komutanların yerlerini doldurmak üzere altı üst düzey askeri komutanı görevlendirmişti.

Atamalarda öne çıkan isimler arasında Silahlı Kuvvetler Genelkurmay Başkanı olarak görevlendirilen Ali Abdullahî ile daha önce Kara Kuvvetleri Komutanlığı yapan ve yardımcılığına getirilen Keyumers Haydari bulunuyordu. Ahmed Vahidi ise tümgeneralliğe terfi ettirilmesinin ardından Devrim Muhafızları Ordusu Genel Komutanlığına atanmıştı.

Bununla birlikte istihbarat alanındaki en hassas üst düzey görevlerin bir bölümü hâlâ kalıcı yöneticilerden yoksun bulunuyor.



İsrail, 70 yıldır Gazze sorununu neden çözemiyor? Ben-Gurion'un sözleriyle yeniden gündemde: Keşke Gazze’yi deniz yutsa

Filistinli mülteciler, 9 Kasım 1956'da Gazze Şeridi'ndeki kamplardan birinde Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından dağıtılan gıda yardımlarını almak için sırada bekliyor. (AFP)
Filistinli mülteciler, 9 Kasım 1956'da Gazze Şeridi'ndeki kamplardan birinde Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından dağıtılan gıda yardımlarını almak için sırada bekliyor. (AFP)
TT

İsrail, 70 yıldır Gazze sorununu neden çözemiyor? Ben-Gurion'un sözleriyle yeniden gündemde: Keşke Gazze’yi deniz yutsa

Filistinli mülteciler, 9 Kasım 1956'da Gazze Şeridi'ndeki kamplardan birinde Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından dağıtılan gıda yardımlarını almak için sırada bekliyor. (AFP)
Filistinli mülteciler, 9 Kasım 1956'da Gazze Şeridi'ndeki kamplardan birinde Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı (UNRWA) tarafından dağıtılan gıda yardımlarını almak için sırada bekliyor. (AFP)

Salim Al-Rayes

“Eğer mucizelere inansaydım, denizin Gazze Şeridi’ni yutmasını dilerdim.” Eski İsrail Başbakanı David Ben-Gurion, 1957 yılında üst düzey ordu komutanlarıyla yaptığı bir görüşmede bu sözlerle, Süveyş Savaşı’nın ardından işgal edilen Gazze Şeridi’nin İsrail açısından temsil ettiği açmazın bir bölümünü özetlemişti. Bu ifade, geçici bir siyasi tutumun ötesinde, İsrail’in Gazze ile ilişkisinin onlarca yıl boyunca güvenlik, demografi, siyaset ve ahlak eksenlerinde iç içe geçecek sorunlar barındırdığının erken bir göstergesiydi.

Aradan 70 yıl geçtikten sonra, Sina Savaşı’nın 70’inci yıl dönümü vesilesiyle İsrail ordusu arşivindeki binlerce belgenin erişime açılmasıyla Ben-Gurion’un sözleri yeniden gündeme geldi. Ancak bu kez söz konusu ifadeler yalnızca tarihsel bir tutumun hatırlanması bakımından değil, Gazze’ye yönelik üç yıllık savaşın ardından İsrail’de hâlâ yanıt bekleyen soruları anlamak açısından da önem taşıyor. 1956’dan bu yana savaşlar, işgaller, geri çekilmeler ve siyasi değişimler yaşansa da Gazze, İsrail’in güvenlik perspektifinde göz ardı edilmesi güç, doğrudan kontrolünün sonuçlarına katlanılması ise bir o kadar zor bir bölge olmayı sürdürdü.

ghyjukı
Eski İsrail Başbakanı David Ben-Gurion, 1 Aralık 1947'de İsrail'in Tel Aviv kentinde, Histadrut'un kuruluşunun 28'inci yıl dönümü konferansına katılırken. (AFP)

İsrail Ordu Arşivi ve Savunma Bakanlığı, 8 Kasım 2026’da, İsrail’in 1956’daki Sina Savaşı’na verdiği isim olan Kadeş Harekâtı’na ilişkin geniş kapsamlı belgeleri içeren yeni bir dijital platformu erişime açtı. Arşivde binlerce belge ve haritanın yanı sıra 4 bin 500’den fazla fotoğraf ile savaşta görev alan ve İsrail askeri kurumunun şekillenmesinde rol oynayan komutanlara ilişkin bilgiler yer alıyor.

Yayımlanan materyaller arasında, eski Başbakan Ben-Gurion’un üst düzey ordu komutanlarıyla yaptığı görüşmenin tutanakları da bulunuyor. Görüşmede Ben-Gurion, işgalin ardından Gazze Şeridi’nin durumunu, bölgeyi elde tutmanın beraberinde getireceği zorlukları ve bunun İsrail açısından doğurabileceği güvenlik, siyasi ve ahlaki yükleri ele alıyor. Ayrıca uluslararası alanda yalnızlaşma riskine ve Gazze üzerindeki kontrolün bölge sakinlerine karşı İsrail’e yükleyebileceği sorumluluklara değiniyor. Bu dönemde İsrail, 1948’deki kuruluşunun ardından uluslararası konumunu sağlamlaştırmaya çalışıyordu.

Gazze Şeridi, İsrail’in İngiltere ve Fransa ile birlikte Mısır’a karşı savaşa katıldığı Ekim 1956’daki Süveyş Krizi sırasında İsrail kontrolüne girmişti. Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır’ın Süveyş Kanalı’nı millileştirmesinin ardından başlayan savaşta İsrail ordusu, Sina Yarımadası ile Gazze Şeridi’ni ele geçirmişti. Ancak İsrail, başta ABD ve Birleşmiş Milletler olmak üzere uluslararası toplumun baskısı sonucunda sonraki aylarda bu bölgelerden çekilmek zorunda kalmıştı.

Belgelerin ortaya koyduğu mesele ise yalnızca askeri operasyonlar veya savaş hesaplarıyla sınırlı değil. Asıl dikkat çekici nokta, İsrail yönetiminin Gazze’nin geleceğine ilişkin karşı karşıya kaldığı sorular.

hyjuk
İngiliz ve Fransız kuvvetleri, Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdünnasır'ın 26 Temmuz 1956'da Süveyş Kanalı'nı millileştirme kararının ardından başlayan Süveyş Krizi sırasında, 5 Kasım 1956'da Mısır'ın Port Said kenti yakınlarındaki Port Fuad'a çıkarma yapıyor. (AFP)

Ben-Gurion, o dönemde Gazze’de yaşayan yaklaşık 300 bin Filistinliden söz ediyor. Bunların yaklaşık 221 bini, 1948 Savaşı sırasında Filistin’in şehir ve köylerinden sürülen ve mülkleri ile toprakları İsrail kontrolündeki bölgelerde kalan Filistinli mültecilerden oluşuyordu. Bu insanlar, son derece sınırlı bir coğrafi alanda yaşamlarını sürdürmek zorunda kalmıştı.

Ben-Gurion, Gazze'deki nüfus meselesini Filistinlilerin yaşadığı mülksüzleşmeden bağımsız değerlendirmiyordu. Evlerini ve topraklarını kaybeden Filistinlilerin İsrail'i bu kayıpların faili olarak gördüğünü belirtiyordu. Bu durumun, Gazze üzerindeki kontrolü sıradan bir askeri işgal olmaktan çıkararak uzun vadeli bir siyasi ve güvenlik sorununa dönüştürdüğünü düşünüyordu.

Öte yandan Ben-Gurion, Gazze’nin İsrail’e ilhak edilmesini de katlanılabilir bir seçenek olarak görmüyordu. Yüz binlerce Arap nüfusun İsrail’e dahil edilmesinin doğuracağı sonuçlara, bu insanların yönetilmesi ve ihtiyaçlarının karşılanması için üstlenilecek sorumluluklara dikkat çekiyordu. Ayrıca direnişin ve güvenlik sorunlarının devam etmesi ihtimaline işaret ediyordu. İsrail’in mültecilere karşı üstlenebileceği sorumluluklar ile Birleşmiş Milletler Filistinli Mültecilere Yardım ve Bayındırlık Ajansı’nın (UNRWA) bu konudaki rolünü de gündeme getiriyordu.

Ben-Gurion’a göre Gazze üzerindeki kontrolün sürdürülmesi, İsrail’i uluslararası toplumla karşı karşıya getirebilir, ülkenin imajına ve uluslararası konumuna zarar verebilirdi. Bu durum İsrail’in yalnızlaşmasına ve Arap ülkelerine karşı ihtiyaç duyduğu silah kaynaklarından mahrum kalmasına da yol açabilirdi. Ona göre mesele yalnızca diplomatik bir maliyet değildi; İsrail’in varlığını uluslararası kamuoyu önünde meşrulaştırmak için dayandığı temelleri tehdit ediyordu.

Ben-Gurion, görüşmesinin bir bölümünde İsrail’in kendi halkı ve dünya nezdinde ahlaki varlık hakkını kaybetmesinin, varlığını da kaybetmesi anlamına geleceğini söylüyordu. Bu ifade, o dönemdeki İsrail yönetiminin Gazze üzerindeki askeri kontrolün siyasi ve insani sonuçlarından haberdar olduğunu gösteriyor. Kontrolün sürdürülmesi, ülkeyi güvenlik kaygıları ile uluslararası meşruiyetin gerekleri arasında bir çelişkiyle karşı karşıya bırakabilirdi.

Belgelerde yalnızca bu uyarılar yer almıyor. Ben-Gurion, gelecekte yaşanabilecek savaşların niteliğine de değinerek İsrail’in 1956’daki savaştan farklı bir çatışmayla karşı karşıya kalabileceği uyarısında bulunuyordu. Tel Aviv ve Hayfa gibi kentlerin bombalanabileceğini, kadınlar ve çocuklar da dahil olmak üzere sivillerin bu savaşlarda hayatını kaybedebileceğini belirtiyordu. Aradan geçen yedi on yılın ardından bu değerlendirme, İsrail ile Filistinli ve bölgesel aktörler arasındaki askeri çatışmaların geçirdiği dönüşüm ışığında dikkat çekici görünüyor. Ancak bu durum, Ben-Gurion’un sonraki savaşların ayrıntılarını öngördüğü anlamına gelmiyor.

Savaşlardan savaşlara taşınan açmaz

İsrail uzmanı ve araştırmacı İsmet Mansur, kamuoyuna açıklanan belgelerin öneminin yalnızca tarihsel açıklamaları yeniden gündeme getirmesinde yatmadığını, aynı zamanda İsrail’in 70 yıl önce karşı karşıya kaldığı soruları yeniden ortaya çıkardığını belirtiyor.

Şarku’l Avsat’ın Al Majalla’dan aktardığı analize göre Mansur, yaptığı değerlendirmede, “Ben-Gurion’un konuşmasında dikkat çekici olan, koşullar siyasi, askeri ve demografik açıdan büyük ölçüde değişmiş olsa da aynı açmazın, soruların ve İsrail’in bugün de Gazze konusunda karşı karşıya olduğu zorlukların varlığını sürdürmesi anlamına geliyor. 1956’da yaklaşık 300 bin kişinin yaşadığı Gazze Şeridi’nin nüfusu bugün 2 milyonu aşmış durumda. Bu da nüfus meselesini hiç olmadığı kadar karmaşık hale getiriyor” ifadelerini kullandı.

gbhyju
Mısır ordusuna bağlı bir birlik, 6 Kasım 1956'da Süveyş Krizi sırasında. (AFP)

Gazze’nin Ben-Gurion’un hesaplarında hem bir güvenlik açığı hem de İsrail’in vazgeçemediği, ancak kontrolünün sonuçlarından da kurtulamadığı bir bölge olduğunu belirten Mansur, “Denizin Gazze Şeridi’ni yutması” ifadesinin İsrail’in karşı karşıya kaldığı çıkmazın boyutunu yansıttığını söyledi. Mansur’a göre İsrail, aradan geçen 70 yılda bu açmazı aşmayı başaramadı.

Mansur, “İsrail bu sorunla ne Gazze üzerindeki doğrudan kontrolü sırasında ne de eski Başbakan Ariel Şaron’un 2005’te gerçekleştirdiği çekilmenin ardından başa çıkabildi. Son savaşta bölgeye askeri olarak yeniden dönmesi de sorunu çözmedi. Demografik mesele ve Gazze’nin İsrail’in güvenlik hesaplamalarında oluşturduğu tehdit hâlâ varlığını koruyor” değerlendirmesinde bulundu.

Mansur’a göre Ben-Gurion’un açıklamalarının yeniden hatırlanması, sorunun artık yalnızca güvenlikle sınırlı olmadığını ortaya koyuyor. Demografik, insani ve siyasi boyutların yanı sıra İsrail’in uluslararası ilişkileri ve Gazze’deki politikalarının en yakın müttefikleriyle ilişkilerinde yarattığı gerilim de bu açmazın parçalarını oluşturuyor.

İşgalden çekilmeye: Araçlar değişti, sorular aynı kaldı

Gazze sorunu 1956 ile sınırlı kalmadı. Haziran 1967 Savaşı’nın ardından bölge yeniden İsrail işgaline girdi ve doğrudan askeri yönetim altında yeni bir döneme başladı. Bu süreç, bölge halkı ve toprak üzerindeki kontrolün yanı sıra Gazze’deki siyasi ve güvenlik gerçekliğini yeniden şekillendirme girişimleriyle şekillendi.

Sonraki yıllarda Gazze, İsrail ile Filistinliler arasındaki başlıca çatışma alanlarından biri haline geldi. İki İntifada'ya, tekrarlanan askeri operasyonlara ve Oslo Anlaşmaları'nın ardından Filistin Yönetimi'nin kurulmasına tanıklık eden bölge, 2007'de Hamas'ın kontrolüne geçti.

dvfghyjukı
Süveyş Krizi sırasında deniz trafiğinin yavaşladığı Port Said'de, Mısırlı ve Yunan kılavuz kaptanların yönlendirdiği gemi konvoyu, 16 Eylül 1956. (AFP)

Ariel Şaron hükümeti, Eylül 2005'te tek taraflı çekilme planını uygulayarak İsrail yerleşimlerini tahliye etti ve askerlerini Gazze Şeridi'nin içinden çıkardı. Bu adım, İsrail'in bölge içindeki kalıcı askeri ve yerleşimci varlığını sona erdirdi ancak çevresi üzerindeki kontrolünü ortadan kaldırmadı. İsrail hava sahası ve deniz sahasını, sınır kapılarının büyük bölümünü, insan ve mal hareketliliğini kontrol etmeyi sürdürdü. Refah Sınır Kapısı ise Mısır, Filistin Yönetimi, Avrupa Birliği ve İsrail arasındaki düzenlemeler ile ilgili anlaşmalar çerçevesinde farklı bir statüye sahip oldu.

İsrail'in o dönemdeki gerekçelerine göre çekilme, Filistinlilerle doğrudan teması azaltmayı ve Gazze'nin yönetiminin doğurduğu güvenlik ve demografik yükleri hafifletmeyi amaçlıyordu. Ancak bu adım, çatışmayı sona erdirmediği gibi istikrarlı bir siyasi düzenin kurulmasını da sağlamadı.

Hamas'ın 2007'de Gazze'nin kontrolünü ele geçirmesi ve İsrail'in bölgeye uyguladığı ablukanın ardından Gazze, ekonomik ve siyasi açıdan daha fazla tecrit edildi. Bu dönemde tekrarlanan askeri çatışmalar yaşanırken bölgeyi kimin yöneteceği ve İsrail'in Gazze halkıyla ilişkisinin nasıl şekilleneceği soruları çözümsüz kaldı.

Bu çerçevede Ben-Gurion'un uyarıları, 2005'teki çekilme kararı ve son savaş arasında yapılacak karşılaştırma, İsrail'in düşünce yapısındaki değişimleri anlamak açısından önem taşıyor. Ben-Gurion, Gazze'nin ilhakının İsrail'e istemediği demografik, siyasi ve ahlaki sorumluluklar yükleyeceğini düşünüyordu. Şaron ise bölgenin içinden çekilerek bu sorumlulukların bir bölümünü azaltmaya, ancak dışarıdan kontrol araçlarını korumaya çalıştı. 7 Ekim 2023'ün ardından ise Gazze üzerindeki kontrol meselesi, farklı koşullar ve daha geniş askeri ve siyasi hedeflerle yeniden İsrail tartışmalarının merkezine yerleşti.

2023 savaşı: Aynı açmaza daha yıkıcı araçlarla dönüş

Hamas'ın 7 Ekim 2023'te düzenlediği saldırı, İsrail'in Gazze'ye yaklaşımında bir dönüm noktası oldu. İsrail hükümeti savaşın hedeflerini Hamas'ın askeri ve yönetim kapasitesini ortadan kaldırmak, İsrailli esirleri geri getirmek ve benzer bir saldırının tekrarlanmasını önlemek olarak açıkladı.

Askeri operasyonların genişlemesiyle tartışmalar, yalnızca Gazze kaynaklı saldırıların nasıl önleneceğiyle sınırlı kalmadı. Bölgenin gelecekte nasıl yönetileceği, İsrail askeri varlığının sürdürülüp sürdürülmeyeceği ve Hamas'ın yerine nasıl bir yönetimin kurulabileceği soruları da gündeme geldi.

Aradan geçen üç yılın ardından savaşın bilançosu, askeri güç kullanma kapasitesi ile istikrarlı bir siyasi ve idari çözüm üretme kapasitesi arasındaki büyük uçurumu ortaya koyuyor. Dünya Bankası, Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği'nin Nisan 2026'da yayımladığı ortak değerlendirmeye göre Gazze'nin kentsel, ekonomik ve sosyal altyapısı büyük ölçüde yıkıma uğradı. 1,9 milyondan fazla Filistinli bölge içinde yerinden edilirken 1,2 milyondan fazla kişi evini kaybetti.

sx
İsrail sınır polisi mensupları, yerleşimlerin tahliyesine yönelik tatbikat kapsamında, 8 Ağustos 2005'te İsrail'in güneyindeki bir askeri üsse girerken. (Reuters)

Bu rakamlar yalnızca insani felaketin boyutunu göstermiyor. Aynı zamanda nüfusun yaşayabileceği alanların daralması, temel hizmetlerin zarar görmesi ve yaşam koşullarına ilişkin ihtiyaçların artması nedeniyle Gazze'nin yeniden yönetilmesi ve imar edilmesine yönelik her türlü planın ne kadar karmaşık hale geldiğini de ortaya koyuyor.

Tarihsel karşılaştırmanın dikkat çekici çelişkilerinden biri burada belirginleşiyor. Ben-Gurion, 1956'da Gazze'deki 300 bin Filistinliyi bölgenin kontrolüne ilişkin açmazın bir parçası olarak değerlendirirken bugün söz konusu olan, 365 kilometrekareyi aşmayan Gazze Şeridi'nin yüzde 40'ından daha az bir bölümünde yaşayan 2 milyondan fazla insanın geleceği. Geniş çaplı yıkım, bu insanların konutlarının ve altyapısının önemli bir bölümünü kullanılamaz hale getirdi.

Dolayısıyla aradan geçen 70 yıl, sorunun demografik boyutunu azaltmak yerine daha da karmaşıklaştırdı. Mülteci meselesinin devam etmesi ve yeni nesillerin de topraklarından koparılma ve yurtlarını kaybetme hafızasını devralması, bu karmaşıklığı artırdı.

Bu durum, güvenlik sorununun 1950'lerden bu yana aynı kaldığı anlamına gelmiyor. Çatışmanın niteliği değişti, Filistinli grupların askeri kapasitesi gelişti ve bölgesel koşullar farklılaştı. 7 Ekim saldırısı da İsrail'in güvenlik ve caydırıcılık sistemindeki derin başarısızlıkları ortaya çıkardı. Ancak bütün bu değişimler, Ben-Gurion'un toprak üzerindeki kontrol ile Filistinlilere karşı sorumluluk arasındaki ilişkiye dair gündeme getirdiği soruları ortadan kaldırmadı. Güvenliği sağlama arzusu ile Gazze'yi yönetmenin sonuçlarını üstlenmekten kaçınma çabası arasındaki çelişki de varlığını korudu.

Bu açmaz, İsrail'de ertesi gün tartışmalarında daha belirgin hale geliyor. İsrail, Hamas'ın askeri ve idari kapasitesini yeniden kazanmasını engellemek ve Gazze'nin bir kez daha tehdit kaynağına dönüşmesini önleyecek güvenlik düzenlemeleri oluşturmak istiyor. Ancak aşılması güç bir soruyla karşı karşıya: Gazze'yi kim yönetecek? Filistinliler arasında uzlaşma sağlanmadan veya bölünme ve çatışma ortamını doğuran siyasi sorunlar ele alınmadan alternatif bir yönetim kurulabilir mi? İki milyondan fazla insanın yeniden inşası ve temel hizmetlerinin sağlanması sorumluluğunu kim üstlenecek?

Son üç yılda yaşananlar, kurumların ve altyapının yıkılmasının mutlaka alternatif bir sistem kurma kapasitesine sahip olmak anlamına gelmediğini gösterdi. Filistinli bir tarafın askeri açıdan zayıflatılması da siyasi meşruiyet, temsil veya toplumun yönetimi sorunlarını kendiliğinden çözmüyor. Geçiş dönemi yönetimi, silahsızlanma, İsrail'in çekilmesi ve yeniden imar konularındaki tartışmalar sürerken bu dosyaların birbirine bağlı olduğu ve birbirinden bağımsız ele alınamayacağı görülüyor.

Güvenlik ve demografi: İsrail'in çözüm arayışlarının sınırları

Yönetim ve kontrol sorunu, Ben-Gurion'un 70 yıl önceki konuşmasında da yer alan demografik meseleyle doğrudan bağlantılı. Daha önce de belirtildiği gibi Gazze'deki Filistinli nüfus 2 milyonu aştı. Bunların üçte ikisinden fazlasını mülteciler ve onların torunları oluşturuyor. Nüfus artışı, sınırlı coğrafi alan, devam eden yerinden edilme ve konutların yıkılması, bölge sakinlerinin hakları ve siyasi gelecekleri ele alınmadan Gazze'deki gerçekliği yeniden şekillendirmeye yönelik her girişimi daha da karmaşık hale getiriyor.

İsmet Mansur, “İsrail, Gazze'den çekilerek bu açmazı aşmayı başaramadığı gibi bölgeye askeri olarak yeniden dönerek de sorunu çözemedi” diyor. Mansur'a göre mesele, doğrudan güvenlik hesaplarının ötesine geçerek insani ve demografik boyutları, ayrıca İsrail'in uluslararası ilişkilerinde ödediği siyasi bedeli de kapsıyor.

Mansur'un değerlendirmesine göre son savaş, Gazze'deki nüfus yoğunluğuyla başa çıkmanın yollarından biri olarak İsrail siyasi söyleminde zaman zaman gündeme getirilen zorla göç ettirme fikrini yeniden öne çıkardı. Ancak bu yaklaşımın sorunu çözmeyi başaramadığını belirten Mansur, Gazze'ye bölge sakinlerinden kurtulma veya demografik yapısını değiştirme perspektifiyle yaklaşılmasının kalıcı bir çözüm getirmeyeceğini ifade ediyor.

Mansur, “İsrail çatışmaya kapsamlı bir siyasi çözüm bulmadığı sürece bu açmaz varlığını sürdürecek ve bir aşamadan diğerine taşınacak. Filistinlilerin varlığını ve haklarını görmezden gelen ya da askeri güç kullanarak onları aşmaya çalışan çözümler, Gazze'nin İsrail'in önüne koyduğu soruları ortadan kaldırmıyor; aksine bu soruları daha karmaşık koşullarda yeniden üretiyor” değerlendirmesinde bulunuyor.

Bu değerlendirme, Ben-Gurion'un açıklamalarının uluslararası yalnızlaşma ve kontrolün ahlaki maliyetine ilişkin bölümünü de yeniden gündeme getiriyor. İsrail Başbakanı 1956'da Gazze'yi kontrol altında tutmanın ülkesini uluslararası baskıya maruz bırakabileceğini, silah temin etme kapasitesini etkileyebileceğini ve dünya nezdindeki imajına ve konumuna zarar verebileceğini düşünüyordu. Aradan geçen 70 yılda ise İsrail'in Gazze politikalarına yönelik eleştirilerin artmasıyla bu mesele uluslararası tartışmalarda çok daha fazla yer tutmaya başladı.

Savaşın bedeli artık yalnızca askeri kayıplar ve ekonomik maliyetlerle sınırlı değil. İsrail'in müttefikleriyle ilişkilerine, sivil nüfusa karşı sorumluluklarına ilişkin hukuki ve siyasi tartışmalara, sivillerin korunması ve insani yardımın sağlanması gerekliliğine de yansıyor. Yeniden imar krizinin devam ettiği bir ortamda meselenin yalnızca güvenlik düzenlemeleriyle çözülebileceği görünmüyor. İki milyondan fazla Filistinlinin geleceği, geçici askeri veya idari düzenlemelere indirgenemeyecek kadar kapsamlı bir sorun oluşturuyor.

Bu nedenle Ben-Gurion'un açıklamalarını, sonraki gelişmelerin tamamını anlamaya yönelik bir reçete olarak okumak veya İsrail'in düşünce yapısının 70 yıl boyunca değişmeden kaldığını varsaymak doğru olmaz. Hükümetler, askeri doktrinler ve bölgesel koşullar değişti. İsrail ile Filistinliler arasındaki çatışmanın niteliği de farklılaştı. Ancak belgeler, İsrail'in henüz kalıcı yanıtlar bulamadığı temel soruların varlığını sürdürdüğünü gösteriyor: Gazze, sakinleri siyasi ve insani haklara sahip insanlar olarak görülmeden nasıl bir güvenlik tehdidi olarak ele alınabilir? İsrail, bölge üzerindeki kontrolünü sürdürürken bunun sorumluluklarını üstlenmekten nasıl kaçınabilir? Çatışmayı sona erdirecek siyasi bir perspektif olmadan güvenlik sağlanabilir mi?

 Bu belgelerin yeniden gündeme getirilmesinin önemi, sorunun yeni olmadığını ve bir gecede çözülemeyeceğini hatırlatmasında yatığını belirten Mansur “köklü çıkış yolu, Gazze'yi askeri güç veya zorla göç yoluyla ortadan kaldırılabilecek bir güvenlik ya da demografi sorunu olarak ele alma girişimlerini tekrarlamak değil, kapsamlı bir çözüm bulmaktan geçiyor. Bu yaklaşımların başarısızlığı, çatışmanın köklerini ele alan siyasi bir çözüm bulunana kadar İsrail'in açmazının nesilden nesile devam etmesi anlamına geliyor” dedi.

xdcfvgbhn
Gazze Şeridi'nin güneyindeki Han Yunus'ta bir okulun içinde kurulan yerinden edilmiş Filistinlilere ait kamp, 18 Kasım 2026. (Reuters)

Ben-Gurion, 1956'da Gazze hakkında konuşurken aradan geçen on yılların ardından bölgenin böylesine büyük bir savaşa sahne olacağını, nüfusunun bu denli artacağını ve kontrol, güvenlik ve sorumluluk konularında dile getirdiği soruların bu kadar keskin biçimde yeniden gündeme geleceğini belki de öngörememişti. Ancak yayımlanan belgelerin ortaya koyduğu üzere, Gazze üzerindeki kontrolün bölgenin İsrail'in hesaplarında temsil ettiği sorunu ortadan kaldırmayacağının farkındaydı.

Kalıcı biçimde sağlanamayan güvenlik, siyasi çözüm üretemeyen kontrol politikaları ve varlığı ya da hakları görmezden gelinemeyecek bir nüfus... Gazze bugün coğrafyanın ve askeri operasyonların sınırlarını aşan tarihsel bir açmazla karşı karşıya. Ben-Gurion'un sözlerinin üzerinden 70 yıl geçmesine rağmen soru hâlâ geçerliliğini koruyor: İsrail, Gazze'yi yönetmenin ve kontrol altında tutmanın bir yolunu mu arıyor, yoksa bölgeyi kendi hesaplarında kalıcı bir açmaza dönüştüren çatışmayı sona erdirecek siyasi bir uzlaşmaya mı yöneliyor?


Yapay zeka skandalı Güney Kore Eğitim Bakanı koltuğundan etti

Güney Kore'nin başkenti Seul'deki Kyung Hee Üniversitesinde, yapay zekâ destekli kopya girişimlerini önlemeye yönelik tedbirler kapsamında öğrenciler önlük giyerek yazılı sınava giriyor. (DPA)
Güney Kore'nin başkenti Seul'deki Kyung Hee Üniversitesinde, yapay zekâ destekli kopya girişimlerini önlemeye yönelik tedbirler kapsamında öğrenciler önlük giyerek yazılı sınava giriyor. (DPA)
TT

Yapay zeka skandalı Güney Kore Eğitim Bakanı koltuğundan etti

Güney Kore'nin başkenti Seul'deki Kyung Hee Üniversitesinde, yapay zekâ destekli kopya girişimlerini önlemeye yönelik tedbirler kapsamında öğrenciler önlük giyerek yazılı sınava giriyor. (DPA)
Güney Kore'nin başkenti Seul'deki Kyung Hee Üniversitesinde, yapay zekâ destekli kopya girişimlerini önlemeye yönelik tedbirler kapsamında öğrenciler önlük giyerek yazılı sınava giriyor. (DPA)

Güney Kore Eğitim Bakanı, üniversiteye giriş sınavları öncesinde geçen hafta ortaya çıkan yapay zekâ destekli kopya skandalının ardından bugün (Pazar) istifa ettiğini açıkladı.

Ülkede, her yıl düzenlenen ve üniversiteye girişte belirleyici olan sınavlarda yeni teknolojiler kullanılarak kopya çekilmesine ilişkin endişeler arttı. Vergi muhasebeciliği sınavında birinci olan adayın, sınavda neredeyse tam puan almak için gizli kamera ve akıllı telefon kullandığını itiraf etmesi tartışmaları alevlendirdi.

csdfgt
Öğrenciler, Seul'de Sungkyunkwan Üniversitesinin erken kabul sınavlarının ardından sınav merkezinden ayrılıyor. (AFP)

Yaklaşık dokuz saat süren ve "Suneung" olarak bilinen üniversiteye giriş sınavı, Güney Kore'de saygın üniversitelere girebilmenin ve yüksek maaşlı işlere ulaşmanın en önemli yollarından biri olarak görülüyor. Sınavın, yoğun rekabetin yaşandığı toplumda evlilik şansını dahi artırdığına inanılıyor.

Söz konusu itirafın ardından yetkililer, sınavlarda kopya çekilmesini önlemek amacıyla bir dizi tedbiri hızla devreye soktu. Bu kapsamda kablosuz internet ağları engellendi, düğmelerin gizli kamera içerebileceği endişesiyle öğrencilerin gömlek düğmelerine etiketler yapıştırıldı. Ancak Eğitim Bakanı Choi Kyo-jin, sınav öncesinde kamuoyunun endişelerini gidermekte zorlandı.

xdvfgb
Güney Kore'nin başkenti Seul'de, yıllık üniversiteye giriş sınavının başlamasını bekleyen bir öğrenci dijital cihazlarını plastik bir poşete koyuyor. (AP)

Choi, X hesabından yaptığı açıklamada, "Sınavlar büyük bir olay yaşanmadan tamamlandı. Ancak sorumlu bakan olarak, gerekli hazırlıkları önceden yeterince yapamadığımız yönündeki kamuoyu eleştirilerinden muaf olduğumu düşünmüyorum" ifadelerini kullandı.

Sınavların tamamlanmasının ardından tüm sorumluluğu üstlendiğini belirten Choi, "Sorumluluğun tamamını kabul ediyor ve istifamı sunuyorum" dedi.

xcdsfgth
Bir öğrenci, devlet tarafından düzenlenen Üniversite Akademik Yeterlilik Sınavı'na girmek üzere Seul'deki Chung-Ang Lisesine geldiğinde annesinden destek alıyor. (EPA)

Cumhurbaşkanlığı Ofisi, Cumhurbaşkanı Lee Jae-myung'un istifayı kabul ettiğini bildirdi.

72 yaşındaki bakan, geçen pazartesi günü parlamentoda düzenlenen oturumda, kopya çekmeye çalışanları tespit etme konusunda yetkililere güvenip güvenmediği yönündeki soruya verdiği yanıt nedeniyle de eleştirilmişti.

Choi, "Yaşım ilerlediği için bunu başarabileceğimden emin değilim" demişti. Bu açıklama ülkede geniş çaplı tepkiye yol açmıştı.

Eğitim Bakanı, sınav öncesinde  düzenlenen basın toplantılarına da katılmadı. Önleyici tedbirleri kamuoyuna açıklama görevini bakan yerine yardımcılarından biri üstlendi.

scdv
Güney Kore'nin başkenti Seul'deki sınav salonlarından birinde, üniversiteye giriş sınavının başlamasını bekleyen öğrencilerin gözlükleri kontrol edilmeyi bekliyor. (Reuters)

Yetkililer, perşembe günü gerçekleştirilen sınavlarda elektronik cihazların kullanımıyla ilgili 111 ihlalin tespit edildiğini açıkladı. Bu ihlallerin yaklaşık yarısı, öğrencilerin teslim etmeleri gerektiği halde yanlarında tuttukları akıllı telefonları tespit etmek amacıyla hükümetin gönderdiği üç uyarı mesajı sayesinde ortaya çıkarıldı.


Endonezya'da şekerleme fabrikasında yangın: 7 ölü, 50 kayıp

Endonezya'nın Banten eyaletindeki şekerleme fabrikasında çıkan yangına müdahale eden itfaiye ekipleri. (AFP)
Endonezya'nın Banten eyaletindeki şekerleme fabrikasında çıkan yangına müdahale eden itfaiye ekipleri. (AFP)
TT

Endonezya'da şekerleme fabrikasında yangın: 7 ölü, 50 kayıp

Endonezya'nın Banten eyaletindeki şekerleme fabrikasında çıkan yangına müdahale eden itfaiye ekipleri. (AFP)
Endonezya'nın Banten eyaletindeki şekerleme fabrikasında çıkan yangına müdahale eden itfaiye ekipleri. (AFP)

Endonezya'nın başkenti Cakarta'nın batısında bulunan bir şekerleme fabrikasında çıkan yangında 7 kişi hayatını kaaybetti, 50 kişiden ise haber alınamıyor. Endonezya arama kurtarma ekiplerinden bir yetkili, bugün (Pazar) yaptığı açıklamada, kayıp işçilere ulaşmak için çalışmaların sürdüğünü bildirdi.

İnsansız hava araçlarıyla (İHA) çekilen görüntülerde, fabrikanın büyük bölümünün yangında kül olduğu ve bazı noktalarda çatının çöktüğü görüldü. Binadan yükselen dumanların sürdüğü görüntülere yansıdı. Kurtarma ekiplerinin paylaştığı fotoğraf ve videolarda ise ekiplerin, kayıplara ulaşmak amacıyla büyük ölçüde yanmış binaya girdiği, bazı bölümlerde küçük çaplı yangınların devam ettiği görüldü. Yerel televizyon kanalları, yakınlarından haber alamayan ailelerin fabrikanın girişinde toplanarak yetkililerden bilgi almaya çalıştığını aktardı.

Polis, yangının ardından fabrikadan 7 kişinin cenazesinin çıkarıldığını, 50 işçinin ise kayıp olduğunu açıkladı.

xcdvf
Endonezya'nın Banten eyaletine bağlı Serang bölgesindeki fabrikada çıkan yangının ardından acil müdahale ekipleri, cenaze torbalarının başında bekliyor. (Reuters)

Şarku’l Avsat’ın Fransız Haber Ajansı AFP’den aktardığı habere göre  Yerel arama kurtarma kurumu yetkilisi Rizki Dwianto, başkent Cakarta'ya yaklaşık 50 kilometre uzaklıktaki Serang bölgesinde bulunan Fonusa Agung Mulya fabrikasında cumartesi öğleden sonra yangın çıktığını söyledi.

Dwianto, “Arama kurtarma ekiplerinin tamamı, sahadaki personelin güvenliğini ön planda tutarak mağdurların yerini tespit etmek için tüm imkanlarıyla çalışıyor” dedi. Yangında yaralanan 4 kişinin de hastane ve yakındaki bir sağlık merkezine kaldırıldığını belirtti.

İtfaiyeye cumartesi günü saat 16.30 sıralarında ihbarda bulunuldu. Yerel Kompas televizyonuna konuşan itfaiye yetkilisi Tobagus Mashfudz, ekiplerin olay yerine ulaştığında binanın tamamının alevler içinde olduğunu söyledi.

cdfrgth
Endonezya'nın Banten eyaletinde çıkan yangında tamamen tahrip olan bir fabrikadan duman yükseliyor (Reuters)

Mashfudz, “Olay yerine vardığımızda yangın geniş bir alana yayılmıştı. Bu nedenle şirketin yangın güvenlik sisteminin düzgün çalışıp çalışmadığını tespit edemedik” ifadelerini kullandı.

Banten Eyaleti Valisi Andra Soni de gece saatlerinde gazetecilere yaptığı açıklamada, yangın sırasında fabrikada yaklaşık 60 kişinin bulunduğunun tahmin edildiğini bildirdi.

Şarkul ‘ Avsat’ın şirketin LinkedIn sayfasından aktardığı  bilgilere göre şekerleme üretimi yapan Fonusa Agung Mulya, Endonezya'nın önde gelen hızlı tüketim ürünleri şirketlerinden Unifam Grubu bünyesinde faaliyet gösteriyor.

fgthy
Endonezya'da yangının ardından kurtarma ekipleri, kayıp işçilere ulaşmak için şekerleme fabrikasında arama yapıyor. (AP)

Yerel Afet Yönetim Kurumu, pazar günü Instagram hesabından yaptığı açıklamada, yangının çıkış nedeninin henüz belirlenemediğini ve olayla ilgili soruşturmanın sürdüğünü duyurdu.

Endonezya'da ölümcül yangınlar sık sık yaşanıyor. Geçen yıl aralık ayında Cakarta'da yedi katlı bir binada çıkan büyük yangında, insansız hava aracı bataryasının patlamasının neden olduğu değerlendirilen olayda en az 22 kişi hayatını kaybetmişti. Polis, 2023 yılında ise ülkenin doğusundaki bir nikel işleme tesisinde meydana gelen patlamada en az 13 kişinin öldüğünü açıklamıştı.