Ukrayna'da savaşın ekonomik faturası ağırlaşıyor

ArcelorMittal'ın Krıvıy Rih'teki kompleksi, Ukrayna'nın en büyük maden ve çelik tesisi (Reuters)
ArcelorMittal'ın Krıvıy Rih'teki kompleksi, Ukrayna'nın en büyük maden ve çelik tesisi (Reuters)
TT

Ukrayna'da savaşın ekonomik faturası ağırlaşıyor

ArcelorMittal'ın Krıvıy Rih'teki kompleksi, Ukrayna'nın en büyük maden ve çelik tesisi (Reuters)
ArcelorMittal'ın Krıvıy Rih'teki kompleksi, Ukrayna'nın en büyük maden ve çelik tesisi (Reuters)

Rus ordusunun son dönemde artırdığı füze ve insansız hava aracı (İHA) saldırıları Ukrayna ekonomisini zorluyor.

Reuters'ın aktardığına göre, Ukrayna'nın Dnipropetrovsk Oblastı'ndaki dev çelik ve maden tesisleri saldırılar nedeniyle faaliyetlerini durdurmak zorunda kaldı.

Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin memleketi olan Krıvıy Rih'te, ArcelorMittal firmasına ait maden ve çelik tesisi Rusya'nın eylüldeki füze saldırılarının ardından faaliyetlerini askıya almıştı.

Krıvıy Rih Belediye Başkanı Oleksandr Vilkul, kentte hastaneleri, okulları ve toplu taşımayı ayakta tutmaya çalıştıklarını belirterek "Mesele hayatta kalmak" diyor.

Kentteki tablo, savaş öncesinde Ukrayna'daki ekonomik üretimin yaklaşık yüzde 10'unu oluşturan çelik sektörünün genel durumunu da yansıtıyor. Zaporijya ve diğer sanayi kentlerindeki büyük tesisler faaliyetlerini durdururken, Rus ordusu fabrikaları, depoları, limanları ve demiryollarını hedef almayı sürdürüyor.

Bunun yanı sıra savaş harcamalarının artması da Kiev'in bütçe açığını büyütüyor. Ukrayna Parlamentosu Bütçe Komitesi Başkanı Roksolana Pidlasa'ya göre iki yıl önce savaşın günlük maliyeti yaklaşık 140 milyon dolarken bu rakam bugün 190 milyon dolara çıktı.

Ukrayna yılın ilk 9 ayında savunmaya 44 milyar dolardan fazla harcarken aynı dönemde yaklaşık 42 milyar dolar vergi geliri elde edebildi.

Ülkenin tarım sektörü de ağır darbe aldı. Karadeniz'deki limanlara yönelik saldırılar nedeniyle Ukrayna'nın tahıl ihracatı eylülde yıllık bazda yüzde 36,6 düştü. Ekonomi Bakanı Oleksandr Kravçenko, bu yıl yaklaşık 40 milyar dolarlık ihracat gelirinin risk altında olduğunu söyledi.

Kiev yönetimi, Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı savaşta Batılı müttefiklerinden toplamda yaklaşık 200 milyar dolar mali destek aldı. Ancak Batılı ülkelerin talep ettiği vergi kaçakçılığı ve yolsuzlukla mücadeleye yönelik reformların gecikmesi nedeniyle bu yıl 29,5 milyar dolarlık dış yardımın riske girdiği aktarılıyor. Zelenski yönetimi, düzenlemeleri 15 Ekim'e kadar Parlamento'dan geçirmeyi hedefliyor.

Independent Türkçe, Reuters, Politico



The Batman 2'de bir kriz daha: Çekimler durdu

Gotham'ın elitlerini hedef alan sadist seri katil Riddler'ı yakalamaya çalışan Batman'in hikayesini anlatan The Batman üç dalda Oscar'a aday gösterilmişti (Warner Bros.)
Gotham'ın elitlerini hedef alan sadist seri katil Riddler'ı yakalamaya çalışan Batman'in hikayesini anlatan The Batman üç dalda Oscar'a aday gösterilmişti (Warner Bros.)
TT

The Batman 2'de bir kriz daha: Çekimler durdu

Gotham'ın elitlerini hedef alan sadist seri katil Riddler'ı yakalamaya çalışan Batman'in hikayesini anlatan The Batman üç dalda Oscar'a aday gösterilmişti (Warner Bros.)
Gotham'ın elitlerini hedef alan sadist seri katil Riddler'ı yakalamaya çalışan Batman'in hikayesini anlatan The Batman üç dalda Oscar'a aday gösterilmişti (Warner Bros.)

Yönetmen Matt Reeves'in ailesiyle ilgili bir meseleye zaman ayırması nedeniyle The Batman 2'nin (The Batman Part II) çekimlerine ara verildi.

Haberi ilk duyuran Deadline'a açıklama yapan DC Stüdyoları sözcüsü, şu ifadeleri kullandı:

Matt Reeves'in ailesiyle ilgili bir meseleye odaklanabilmesi için The Batman 2'nin çekimlerine geçici olarak durduruldu . DC Stüdyoları olarak Matt'e tam destek veriyoruz ve yakında bu yolculuğu sürdürmeyi sabırsızlıkla bekliyoruz.

Hollywood Reporter'a konuşan kaynaklar da çekimlere ara verildiğini doğruladı.

Reeves ve senaryo ortağı Mattson Tomlin metin üzerinde çalışırken çekimlerin başlangıç tarihi birkaç kez ertelenmişti. Uzun hazırlık sürecinin ardından çekimler haziranda Londra'da başlamıştı.

Robert Pattinson'ın Bruce Wayne/Batman rolüne döndüğü devam filminin mevcut vizyon tarihi 18 Şubat 2028. 

Başlangıçta 3 Ekim 2025'te gösterime girmesi planlanan film, önce 2 Ekim 2026'ya, ardından 1 Ekim 2027'ye ve son olarak 18 Şubat 2028'e ertelenmişti.

Batman, DC'nin gişede başarısına en çok güvenilen karakteri. Bu nedenle The Batman 2, stüdyonun en önemli projelerinden biri olarak görülüyor.

Oyuncu kadrosunda Pattinson'a Colin Farrell, Andy Serkis ve Jeffrey Wright'ın yanı sıra seriye yeni katılan Scarlett Johansson ve Sebastian Stan eşlik ediyor.

Reeves imzalı The Batman, Mart 2022'de vizyona girmiş ve dünya genelinde 770,3 milyon dolar hasılat elde etmişti. 

Film, Colin Farrell'ın başrolünü üstlendiği yan dizi The Penguin'in de önünü açmıştı. 

Reeves, Batman'in düşmanlarından birini konu alan Clayface'in de yapımcılarından. DC yapımı film, 23 Ekim'de vizyona girecek.

Çekimlere verilen ara, Paramount Skydance'in Warner Bros. Discovery'yi devralma işlemini tamamlamaya hazırlandığı döneme denk geliyor. DC Stüdyoları da Warner Bros. bünyesinde bulunuyor. 

DC'nin başındaki James Gunn ve Peter Safran, yeni yönetim altında görevlerini sürdürecek isimler arasında. Warner Bros.'un sinema bölümünü yöneten Mike De Luca ve Pam Abdy ise stüdyodan ayrılıyor.

İlk ertelemenin ardından James Gunn, büyük bütçeli filmlerin devamlarının yıllar sonra gelmesinin olağan olduğunu savunmuştu. Threads'te paylaşım yapan Gunn, şöyle yazmıştı:

Dürüst olmak gerekirse, devam filmleri arasında 5 yıl veya daha uzun aralar olması son derece yaygın. Yaratık (Alien) ve Yaratık 2 (Aliens) arasında 7 yıl var. İnanılmaz Aile (Incredibles) filmleri arasında 14 yıl. İlk iki Terminatör'ün (Terminator) arası 7 yıl. Avatar'lar arasında 13 sene var. Top Gun'ların arası ise 36 yıl. Ve tabii ki Galaksinin Koruyucuları 2 (Guardians Of The Galaxy Vol 2) ve 3 arasında da 6 yıl var.

Pattinson ise yakın zamanda Collider'a verdiği röportajda The Batman 2'nin ilk filmden çok farklı bir yaklaşım sunacağını söylemişti:

Çok iddialı bir film. Sanırım geçen gün bir yerde de söyledim: İlk film Batman'e farklı bir bakış getiriyordu, bu da başka bir bakış sunuyor. İlkine göre beklenmedik bir yöne gidiyor ama bir şekilde onun atmosferinden bazı unsurları koruyor. Bana gerçekten çok iddialı geliyor ve ortaya nasıl bir film çıkacağını görmek için heyecanlanıyorum.

Independent Türkçe, Deadline, Hollywood Reporter, Variety, Collider


Flydubai operasyonu: İsrail jetleri uçağı vurmaya hazırdı

İsrailli yolcular, Flydubai'nin yedek uçağıyla ülkelerine gönderilmişti (Reuters)
İsrailli yolcular, Flydubai'nin yedek uçağıyla ülkelerine gönderilmişti (Reuters)
TT

Flydubai operasyonu: İsrail jetleri uçağı vurmaya hazırdı

İsrailli yolcular, Flydubai'nin yedek uçağıyla ülkelerine gönderilmişti (Reuters)
İsrailli yolcular, Flydubai'nin yedek uçağıyla ülkelerine gönderilmişti (Reuters)

İsrail ordusu, Dubai-Tel Aviv seferini yapan Flydubai uçağını acil durum protokolünü takip ederek vurmaya hazırlanmış.

30 Eylül'deki FZ1073 seferinde yardımcı pilot Hemmam el-Hammami, kaptan pilot Smit Machchhar'a acil durum baltasıyla saldırmıştı.

Adlarının paylaşılmaması şartıyla CNN'e konuşan İsrailli yetkililer, kontrolü ele geçirmeye çalışan yardımcı pilotun uçağı İsrail'deki Ben Gurion Havalimanı'na düşürmek istediğini öne sürdü.

Kaynaklar, el-Hammami'nin Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki (BAE) sorgusunun devam ettiğini ve Tel Aviv yönetiminin gelişmeleri yakından takip ettiğini belirtiyor.

İsrail medyasındaki haberde iç istihbarat teşkilatı Şin-Bet görevlilerinin de BAE'li yetkililerle Hammami'nin sorgusuna katıldığı aktarıldı.

Diğer yandan kimliklerinin gizli tutulması şartıyla CBS'e konuşan İsrailli yetkililer, İsrail Hava Kuvvetleri'nin, acil durum kodu veren uçakla irtibat kurmaya çalıştığını ancak yanıt gelmemesi üzerine acil durum protokolünün devreye alındığını söylüyor.

İsrail savaş jetlerinin havalandırıldığı ve ülkenin hava sahasının kapatıldığı belirtiliyor. Kaynaklar, FZ1073 sefer sayılı uçağın belirli bir mesafeye yaklaşması halinde İsrail ordusuna ait savaş jetlerinin Ürdün hava sahasına girerek olaya müdahale etmeye hazırlandığını aktarıyor.

Acil durum protokolüne göre İsrailli pilotların, kokpiti incelemek ve Flydubai pilotuyla görsel temas kurmak için uçağa yaklaşmaya çalışması gerekecekti.

Uçağın kaçırıldığının tespit edilmesi ve saldırganlarla iletişim kurulamaması halinde Savunma Bakanı Israel Katz ve Başbakan Binyamin Netanyahu'ya bilgilendirme yapılacaktı.

Protokol, İsrail'e yaklaşan kaçak bir uçağın vurulmasını öngörüyor ancak bu kararı yalnızca başbakan verebiliyor. Kaynaklar İsrail'deki "yüksek değerli hedeflere" çarpmasındansa çoğu İsrail vatandaşı 172 kişiyi taşıyan uçağın vurulmasının "daha iyi bir seçenek olarak değerlendirileceğini" belirtiyor.  

Ancak Tel Aviv yönetimi, uçağın Suudi Arabistan'a dönmeye başladığını fark edince savaş jetlerini geri çağırmış.

BAE menşeili havayolu şirketi Flydubai'nin bir uçağına düzenlenen saldırının nedeni henüz belirlenemedi. BAE Başsavcısı Hamed Seyf eş-Şamisi, 3 Ekim'deki açıklamasında ön soruşturmanın, yardımcı pilotun terör eylemi gerçekleştirmeye teşebbüs ettiğini ortaya koyduğunu duyurmuştu.

Şamisi, yardımcı pilotun uçuş sırasında kokpitte kaptan pilota acil durum baltasıyla saldırdığını ve uçağın kontrolünü ele geçirmeye çalıştığını belirtmişti.

30 saniyeden kısa süre içinde 14 bin feet (yaklaşık 4 bin 300 metre) irtifa kaybeden uçaktaki saldırıda, yolcular kokpite girerek yardımcı pilota müdahale etmişti. Daha sonra iki yedek Flydubai pilotunun kontrolü devralmasıyla uçak, Suudi Arabistan'ın Tebük Havalimanı'na acil inmişti.

Independent Türkçe, CBS News, Times of Israel, CNN


Özbekistan'ın ekonomik dönüşümü: Reformlar ne kadar kalıcı?

Özbekistan, yaklaşık 40 milyon nüfusuyla Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi (Reuters)
Özbekistan, yaklaşık 40 milyon nüfusuyla Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi (Reuters)
TT

Özbekistan'ın ekonomik dönüşümü: Reformlar ne kadar kalıcı?

Özbekistan, yaklaşık 40 milyon nüfusuyla Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi (Reuters)
Özbekistan, yaklaşık 40 milyon nüfusuyla Orta Asya'nın en kalabalık ülkesi (Reuters)

Özbekistan'ın ekonomik reformları yabancı yatırımcıları çekerken riskleri de beraberinde getiriyor.

Orta Asya ülkesi uzun yıllar sıkı sermaye kontrolleri nedeniyle yabancı yatırımlara büyük ölçüde kapalıydı.

Ancak Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev'in 2016'da göreve gelmesinden bu yana uygulanan reformlarla katı sermaye kontrolleri gevşetilirken, Batılı ziyaretçilerin çoğu için vize kuralları kolaylaştırıldı. Dijital ödemeler de artık ülkede yaygın hale geldi.

Reuters'ın analizinde, ülke ekonomisinin son 5 yılda ortalama yaklaşık yüzde 6 büyüdüğüne dikkat çekiliyor. Doğrudan yabancı yatırım da 2021'de 2,3 milyar dolarken, 2025'te 4,4 milyar dolara yükseldi.

Bununla birlikte bankacılık, enerji ve madencilik gibi önemli sektörlerde devlete ait şirketlerin hakimiyeti sürüyor. IMF'ye göre bu şirketlerin varlıkları 2024 sonunda ülkenin gayrisafi yurtiçi hasılasının (GSYH) yüzde 100'ünden fazlasına denk geliyordu.

Analize göre hükümet daha fazla özelleştirme planlarken ülkenin altın ve uranyum şirketlerinin yanı sıra finansal teknoloji firması Uzum, süpermarket zinciri Korzinka ve Uzbekistan Airways de yabancı borsalarda halka arz planlarını değerlendiriyor.

Özbekistan Ulusal Yatırım Fonu'nun mayısta Londra'da gerçekleştirdiği halka arzda 690 milyon dolar toplaması da yabancı yatırımcıların ülkeye artan ilgisinin önemli göstergelerinden biri oldu.

Diğer yandan yatırımcılar, reformların bürokrasi içinde ne kadar kalıcı hale geleceğinden emin değil.

Londra merkezli stratejik danışmanlık şirketi Lamplighter'dan Dakota Irvin'e göre devlet bürokrasisi, daha ileri bir ekonomik serbestleşmeye karşı muhafazakar bir duruş sergiliyor.

Moody's de hazirandaki açıklamasında, ekonomik reformlardaki muhtemel bir yavaşlamanın veya duraksamanın ülkenin kredi notu üzerinde baskı yaratabileceğini vurgulamıştı.

Mirziyoyev ise haziranda düzenlenen Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu'ndaki konuşmasında, ekonomik reformların devam edeceğini ve ülkeye yabancı yatırım çekmeyi sürdüreceklerini söylemişti.

Independent Türkçe, Reuters, Euronews