İran’ın son Dini Lideri… Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşu

Eğer baba Hamaney oğluna her şeyi miras bırakmadıysa… O halde iktidar nereye gitti?

İran Dini Lideri Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında Tahran Büyük Musallası’nın dışında bulunan iki Besic üyesi, 3 Temmuz 2026 (Reuters)
İran Dini Lideri Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında Tahran Büyük Musallası’nın dışında bulunan iki Besic üyesi, 3 Temmuz 2026 (Reuters)
TT

İran’ın son Dini Lideri… Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşu

İran Dini Lideri Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında Tahran Büyük Musallası’nın dışında bulunan iki Besic üyesi, 3 Temmuz 2026 (Reuters)
İran Dini Lideri Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında Tahran Büyük Musallası’nın dışında bulunan iki Besic üyesi, 3 Temmuz 2026 (Reuters)

Bomba, Ali Hamaney’in Haziran 1981’de Tahran’daki Ebu Zer Camii’nde cemaate ders verdiği sırada bir teybin içine gizlenmişti. Cihazın patlaması sonucu çok sayıda kişi yaralanırken, en ağır yaralanan Hamaney oldu.

Hamaney, patlama anını daha sonra şu sözlerle anlatmıştı: “Ölümün eşiğine geldim ama Allah beni geri döndürdü... O’nun benden büyük bir görevi yerine getirmemi beklediğini hissettim.”

Patlamadan sağ kurtulan Hamaney’in sağ eli felç kaldı. O, hayatta kalmasını, kendisini bekleyen o ‘görevle’ ilişkilendirmişti.

İran’ın ilk Dini Lideri Humeyni’nin ardından göreve gelen Hamaney, yaklaşık 37 yıl boyunca ülkenin dini liderliğini yürüttü. Nüfuzunun zirveye ulaştığı, İslam Devrimi’ni kontrol altında tutmak için karmaşık ağlar ve çok katmanlı araçlar üzerine kurulu bir sistemin merkezinde yer aldığı dönemde, geçtiğimiz şubat ayının sonlarında düzenlenen bir İsrail hava saldırısı, tanıdığımız İran döneminin sona ermesi için yetti. Ancak bu dönemin sona ermesiyle ortaya çıkan yeni İran’ın nasıl bir şekil alacağı belirsizliğini koruyor.

hnjmkılo
Eski Dini Lider Ali Hamaney, Haziran 1981’de bir suikast girişimine maruz kaldıktan sonra Tahran’daki Baharloo Hastanesi’nde tedavi görürken (Ali Hamaney’in resmi internet sitesi)

Üçüncü Dini Lider Mücteba Hamaney’in göreve gelmesiyle birlikte, babasından devraldığı miras; sınırsız yetkiler, yoğun dini sembolizm, iç içe geçmiş çıkar ağları ve siyasi, askeri ve mali alanlardaki merkeziyetçi yapıdan oluşuyor. Ancak oğul, bu mirası geleneksel anlamda bir dini lider olarak tek başına devralmadı. Aksine, bu yetki ve nüfuz alanları çok sayıda ‘oğul’ arasında paylaşıldı. Bu durum, köktendinci örgütlerin şok ve zorunluluk karşısında ağ tipi, birbirine bağlı bir yapılanmaya geçmesine benziyor.

Hamaney’in, İslam Devrimi’ni birbirinden büyük ölçüde bağımsız hareket eden birden fazla lider üzerinden, tek bir merkeze bağlı olmadan işleyebilecek şekilde hazırlayıp hazırlamadığı tartışılıyor. Bir diğer ihtimal ise Hamaney’in, kamuya açık konuşmalarında sık sık dile getirdiği gibi ‘Allah’ın elinin’ kendisini koruduğuna inandığı için böyle bir sonla karşılaşacağını hiç düşünmemiş olması. Ancak oğlu Mücteba, İran’daki derin devletin gizemine bir yanıt niteliğinde görünüyor. Ülke, ağlar halinde işleyen bir cumhuriyetin doğuşuna hazırlanmış durumda.

Her iki durumda da İran bugün, çalışma biçimi bakımından ‘direniş’ adı verilen kollarının işleyişine benzeyen, birbirinden ayrı hücrelerden oluşan bir cumhuriyet görünümünde.

“Şu anda savaştan söz etmiyoruz”

İslam Devrimi, ihtişamını uzak mesafeden caydırıcılık üzerine inşa etti. Hamaney de bu caydırıcılık anlayışı çerçevesinde, çatışmaların ateşinin kendisine kadar yaklaşabileceğini muhtemelen hiç düşünmemişti. Bu yaklaşımı en fazla dile getiren kişi de bizzat kendisiydi.

Hamaney, Mart 2011’de, o dönemde Arap Baharı olarak adlandırılan olayların başlamasından duyduğu memnuniyeti gizlemedi ve “Bu olaylarda Allah’ın kudret elini hissetmek mümkün” dedi. Mayıs 2019’da ise destekçileri, önünde coşkuyla ‘ABD’ye karşı savaş’ çağrısı yapan sloganlar atıyordu. Hamaney onları durdurarak, “Şu anda savaştan söz etmiyoruz. Mesele direniştir” diye konuştu.

7 Ekim 2023 olaylarının ardından İran, İsrail ve ABD’ye karşılık vermesi yönünde sürekli baskıyla karşı karşıya kaldı. Buna rağmen Tahran, ‘stratejik sabır’ olarak adlandırdığı bir yaklaşım geliştirdi. Bu çerçevede, vekil güçler ve farklı uzantılarından oluşan bölgesel aktörleri, kısa olmayan ateşkes dönemlerine uymaya yöneltti.

Hamaney’in stratejisinin, tarihe ilişkin dini tasavvuru ile çatışmayı Tahran’dan uzakta tutmayı esas alan İran taktiğinin bir bileşimi olduğu açıkça görülüyor. Bu yaklaşım, 7 Ekim 2023 olaylarının ardından da sürdü. Necef’ten Iraklı bir din adamı, söz konusu gelişmeleri “Yahya Sinvar’ın dini lidere içirdiği bir zehir kadehi” sözleriyle tanımlıyor.

jrgthyju
Tahran’ın bir caddesinde, eski Dini Lider Ali Hamaney’i tasvir eden bir duvar resminin yanından geçen insanlar, 13 Ağustos 2026 (Reuters)

Yaklaşık 40 yıl boyunca iktidarın zirvesinde yer alan Hamaney, doğrudan çatışmadan kaçınırken güvenlik, siyaset, ekonomi ve medya gibi kritik alanları yönetmek üzere sadık isimleri görevlendirerek sistemin ağlarını ördü.

Tahran, Bağdat ve Beyrut’taki bilgi sahibi çevreler arasında, Dini Lider’in ofisinin ‘başında bir güvenlik görevlisinin bulunduğu, kapısı olan geleneksel bir binadaki kurumdan’ ibaret olmadığı yönünde değerlendirmeler yapılıyor. Aksine bu ofisin, beklenenden çok daha fazla sayıda yetkiliyi, temsilciyi, görevlendirilmiş kişiyi ve farklı uzantıları kapsayan geniş ve görünmez bir ağ olduğu belirtiliyor. Bu ağın, İran Cumhurbaşkanı’nın denetimindeki kurumlara kadar uzandığı ve bütün bu kişilerin görevinin ‘Dini Lider’in her şeyi görmesini, duymasını ve her konuda karar vermesini sağlamak’ olduğu ifade ediliyor.

Bu geniş yapılanmanın Bağdat’taki yansımalarından birini, adının açıklanmamasını isteyen eski bir yetkili anlattı. Yetkili, “İranlı bir din adamı, Dini Lider’in şahsi talimatıyla Irak’ın petrol politikasını her gün düzenli olarak denetliyordu” dedi. Söz konusu yetkili, “Hamaney veya ofisi, stratejik dosyalar hakkında günlük güncellemeler almaya büyük önem veriyor” ifadesini kullandı.

Kırmızı çizgiler

Hamaney’in konumu, dini liderlik makamının anayasal sınırlarını aşıyor. Iraklı araştırmacı Ali el-Müden, “1979’daki İslam Devrimi’nden önceye uzanan onlarca yıllık süreçte Hamaney, makamın anayasal yetkilerinin geleneksel sınırlarını aşmasını sağlayan etkenler ve kaynaklar biriktirdi. Siyasi tecrübesinin yanı sıra cumhurbaşkanlığı deneyimini, dinî konumunu ve kurumlar içindeki geniş ilişki ve bağlılık ağını bir araya getirdi” diyor.

İslam felsefesi alanında çalışan ve Kum’da 30 yılı aşkın süre eğitim görerek ve yaşayarak deneyim kazanan el-Müden, “Hamaney’in sahip olduğu konum yalnızca anayasal yetkilerinden kaynaklanmıyor. Birikmiş tecrübesi ve kurumlar ile farklı güç merkezleri arasındaki dengeyi yönetme becerisi de bunda etkili” görüşünü dile getiriyor.

Ancak Hamaney’in alışılmışın dışındaki yetkilerini inşa etme biçimi, muhtemelen caydırıcılık fikriyle korunuyordu. Hamaney, kamuoyu önüne her çıktığında, bağlam ne olursa olsun, bu güce ‘ilahi bir boyut’ kazandırıyordu.

2018’de ABD yaptırımlarının ağırlaşmasıyla İranlılar geçim sıkıntısının pençesindeydi. O yılın ağustos ayında binlerce kişi, Hamaney’in konuşmasını dinlemek üzere kürsüsünün etrafında toplandı. Hamaney, “Allah’ın güçlü elinin halkın gücünde tecelli ettiğini ve şekillendiğini hissediyorum” dedi. Böylece İran’da Dini Lider’in takipçilerine ve Direniş Ekseni olarak adlandırılan yapının bulunduğu ülkelerdeki kitlelere kırmızı çizgilerin neden kırmızı olduğu ve aşılamayacağı mesajı verildi.

xcvfgbh
Tahran’da eski Dini Lider Ali Hamaney’in cenaze töreni sırasında toplanan katılımcılar (Reuters)

Yıllarca Dini Lider’in ofisiyle yakın ilişkileri bulunan siyasetçilerle temas hâlinde olan Iraklı bir siyasetçi, bu kişilerin de Hamaney kadar ‘Allah’ın elinin’, İslam Devrimi’ni ve kendilerini koruduğuna inandıklarını söylüyor. Hatta doğrudan çatışma ihtimaline ilişkin öngörebildiği en ileri senaryonun, kendi ifadeleriyle, ‘Dini Lider’in yanında oturan kişinin hedef alınması, ancak Dini Lider’in hedef alınmaması’ olduğunu belirtiyor.

Hamaney, ABD Başkanı Donald Trump’ın veya İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun kendisine suikast düzenlenmesi emrini vermeyeceğinden emin miydi? Kesin bir yanıt bulmak zor. Ancak Dini Lider, olayların tamamen tersine dönmesini beklediği zamanlarda bile başkalarına işaret ediyordu. Hamaney, ilk Dini Lider’in ölüm yıl dönümü vesilesiyle 10 Haziran 2005’te yaptığı konuşmada, “Bu güçlü el (Allah’ın eli) bazen yumruğa dönüşebilir ve insanın başına vurabilir” demişti.

Iraklı siyasetçi, “Hamaney çatışmaya girmek istemiyordu. En azından, İsraillilerin ve Amerikalıların dayattığı şekilde değil, doğal nedenlerle hayatının sonuna kadar çatışmayı uzatmak istiyordu” görüşünü dile getiriyor.

Ona göre, çatışmanın Dini Lider’in öldürülmesi eşiğine ulaşması, İran tarihinin uzun bir döneminin sona erme noktasına geldiği anlamına geliyor.

Hamaney’in oğlu... DMO’nun lideri mi?

Hamaney’in, Mücteba’nın İran’ın yeni Dini Lideri olarak babasının yerine geçmesine karşı çıktığı görüşünü benimseyen çok sayıda kişi olsa da baba, oğlunu erken dönemde gözlerden uzak tutarak Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) üzerinden toplumun ve kurumların derinliklerine nüfuz etmesine imkân tanıdı. 1990’lı yıllarda İran’daki dönüşümlere tanıklık eden, isimlerinin açıklanmasını istemeyen Iraklı ve Lübnanlı bazı isimler, Mücteba’nın ‘Haşimi Rafsancani’nin esnekliğinden yararlandığını’ söylüyor. Rafsancani, 1989’da babasının Dini Lider seçilmesinde belirleyici rol oynadığı sırada İran Cumhurbaşkanı’ydı. Aynı isimlere göre Mücteba, DMO, medreseler, çarşı esnafı, ordu, Besic ve yargı içindeki herkesle ilişkiler kurmaya yöneldi.

Bu isimlerden biri, Hamaney’in oğlunun Mir Hüseyin Musevi’nin hapse atılmasında rol oynadığını, henüz doğuş aşamasında olan veya gelişmekte bulunan siyasi hareketleri ortadan kaldırdığını, İbrahim Reisi’nin cumhurbaşkanlığına gelişini tasarladığını ve devlet kurumlarının devletin merkezindeki bir Hizbullah benzeri yapıya dönüşmesini öngören yeni bir felsefe geliştirdiğini söyledi. Ona göre Mücteba, ‘derin devlet’ anlayışının ilkelerini erkenden öğrenmişti.

Peki baba Hamaney, Şah rejiminin yıkıntıları üzerinde yükselen İslam Devrimi’nin ilkelerine aykırı bir proje olarak gördüğü iktidarın babadan oğula geçmesine karşı çıkarken, kendisini Dini Lider olarak belirleyen derin devleti ya da Necefli din adamının ifadesiyle ‘onun vitrinini’ oğluna miras bırakmasına izin mi verdi?

fergthy
Tahran’ın bir caddesinde İran dini liderlerinin fotoğraflarının yer aldığı afişin yanından geçen bir kadın (Reuters)

El-Müden’e göre, “Mücteba Hamaney sistemin bir çocuğu; onun içinde yetişti ve büyüdü. Sistemin kurumlarının bir ürünü, kurucularından biri değil. Liderlik makamına gelmeden önce babasının üstlendiği türden bir siyasi kamu görevinde bulunmadı. Dinî kurumlar içindeki varlığı da şu ana kadar, babasının onlarca yıllık ilim tahsili ve iktidar pratiği boyunca kazandığı etki alanına ulaşmış değil. Dolayısıyla makamın ona devredilmesi, babasının şahsında biriken tüm kişisel ve siyasi kaynakların da kendisine aktarılacağı anlamına gelmiyor.”

Baba ile oğul arasında uzmanların büyük bir uçurum gördüğünü belirten Necefli din adamı, bu nedenle şu değerlendirmede bulunuyor: “Baba Hamaney, fıkıh alanında asgari yeterlilik koşullarını taşıyan son Dini Lider’di. Aynı zamanda DMO üzerinde gerçek bir hâkimiyete sahip olan son isimdi. Mücteba Hamaney ise bunun aksine, DMO’nun hâkimiyeti altında ve onun yönlendirdiği bir isim.”

Ancak bu durum, dini liderlik makamının sembolik hâle geldiği veya yetkilerinin başka bir kuruma devredildiği anlamına da gelmiyor. El-Müden, bu noktada Dini Lider’in ‘anayasal yetkileri’ ile karar alma sürecini fiilen kendi şahsında toplama kapasitesi arasında ayrım yapıyor.

Ağlar halinde işleyen bir cumhuriyet

Eğer iktidar, Hamaney’in elinden henüz gözlerden uzak yaşayan oğluna geçmediyse, peki kimin elinde toplandı? Cevap, “Her şeyi DMO kontrol ediyor” şeklinde. En azından nüfuzu ve güvenlik ile ekonomi alanlarındaki ağları Ortadoğu’daki başkentlere, Batı Asya’nın çeşitli bölgelerine ve daha uzak coğrafyalara uzanan bu kurum, Uzmanlar Meclisi’nin 8 Mart 2026’da Mücteba Hamaney’i seçtiği oturumu denetleyen ve yöneten yapıydı. Uzmanlar Meclisi üyeleri, DMO mensupları eşliğinde, İkinci Dünya Savaşı dönemini hatırlatan dramatik bir atmosferde seçim merkezine geliyordu. O dönemde Alman uçakları Londra’yı bombalarken İngiliz hükümeti Westminster’daki sığınaklarda toplanıyordu.

Iraklı siyasetçi, “İran’a yönelik son savaş, bölgede yaşanan en büyük askerî çatışma. Neredeyse Irak’la yaşanan sekiz yıllık savaşı bile geride bırakıyor” diyor.

Ancak İran’daki gelişmelerin sorunsuz ilerlediği ve bir liderin yerine diğerinin getirilmesinden ibaret olduğu yönündeki değerlendirmelere mesafeli yaklaşan el-Müden, yeni durumu ‘Dini Lider yönetiminden DMO yönetimine geçiş’ olarak tanımlamaya da temkinli yaklaşıyor. Çünkü böyle bir tanımlama, rejimin iç yapısının ve savaş ortamının ortaya çıkardığı zorlukların henüz izin vermediği doğrudan bir iktidar devrini varsayıyor.

İran’da nelerin değiştiğini anlamanın anahtarı belki de savaşın yarattığı atmosferde yatıyor. Büyük olasılıkla, Humeyni ve Hamaney dönemlerinde var olan biçimiyle İslam Devrimi rejimi, dağılmadan parçalanarak birbirine ince bağlarla tutunan örgütlerden oluşan bir cumhuriyete dönüştü. Iraklı siyasetçi, “Bugün İran’ın bir Dini Lider’e değil, gizli hücrelerin sorumluları gibi hareket eden ve tek görevi hayatta kalmak olan operasyon liderlerine ihtiyacı var” diyor.

dfv
Tahran’ın Azadi Caddesi’nde, eski Dini Lider Ali Hamaney’in resminin yer aldığı bir duvar resminin önünden geçen İranlı bir kadın, 29 Temmuz 2026 (AP)

İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, İran’ın son savaş sırasındaki stratejisini ‘adem-i merkeziyetçi savunma’ olarak nitelendirmişti. Arakçi bu ifadeyle, İran’ın üst düzey yöneticileri korumaya odaklanan anlayıştan, savaş boyunca ayakta kalmayı güvence altına alma yaklaşımına geçtiğini anlatmaya çalışıyordu. Görünen o ki bu strateji, kontrol edilmesi veya kolayca tespit edilmesi güç, çok sayıda silahlı unsurun devreye girmesiyle uygulanıyor.

Baba Hamaney’in örgütsel yapının bu şekilde parçalanmasına yönelik bir plan hazırladığına dair herhangi bir kanıt yok. Ancak sonuç değişmiyor: İran bugün hem ‘devlet’ hem de ‘devrim’.

İran’daki gelişmelerin Bağdat’a yansıması her zaman görülüyor. Bu kez yansıyan, parçalanmışlık durumu. Mart 2016’da Irak hükümeti, iki gün sürecek kısa bir ateşkes için bir silahlı grupla müzakere yürütüyordu. Amerikalılar, Bağdat’taki büyükelçiliklerine yönelik saldırıların durdurulacağına dair söz almıştı. Buna rağmen patlayıcı yüklü insansız hava araçları ABD’nin tesislerini vurmaya devam etti.

Kaynaklar, o dönemde ABD’li ve Iraklı yetkililer arasındaki temasların, ‘hükümetin bir grupla anlaşmaya varamaması nedeniyle’ dostane olmadığını belirtiyor. Güvenilir kaynaklar, Irak’ta görev yapan bir DMO subayının, saldırıların anlaşmaya rağmen neden sürdüğünü soran üst düzey bir Iraklı yetkilinin sorularına yanıt vermediğini aktardı.

Tek merkez ve iplikler

Bu keskin perspektiften bakıldığında, gerçekte nelerin değiştiği görülebiliyor. Hamaney döneminde İran’da çok sayıda kurum ve güç merkezi bulunuyordu. DMO da bunların en önemlilerinden biriydi. Ancak baba Hamaney gibi deneyimli bir Dini Lider’in varlığı, bu kurumların yönetiminde ve aralarındaki anlaşmazlıkların çözümünde yüksek düzeyde merkezîleşmeyi mümkün kılıyordu.

El-Müden, Hamaney’in yokluğunun ardından ‘karar alma sürecinin Dini Lider’in ofisi, Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi, askerî ve güvenlik yetkilileri, DMO ve diğer devlet kurumları arasındaki etkileşime daha fazla dayanır hâle geldiğini’ belirtiyor.

El-Müden’e göre İran’da yaşanan dönüşüm, güçlü ve belirleyici bir liderin şahsında yoğunlaşan merkezîleşmeden, daha karmaşık bir kurumsal merkezîleşmeye doğru gerçekleşen göreli bir geçiş niteliğinde. Savaşın kendisi ve haleflik sürecinin yaşandığı koşullar nedeniyle güvenlik ve askerî kurumların önemi de bu yeni yapıda arttı.

cvfgbhjk
 Tahran’da düzenlenen erbain töreninde Dini Lider Mücteba Hamaney’in resmini taşıyan İranlı bir kadın (AP)

Nitekim DMO, yerel ve bölgesel komutanlıkların belirli ölçüde operasyonel bağımsızlığa sahip olduğu, birbirinden ayrı ‘parçalar’ hâlinde hareket etme yöntemine yöneldi. Bu yapı, sanki ‘başkomutan’ sürekli öldürülmüş gibi işliyor.

El-Müden’e göre bugün İran’da sorulan soru artık “İran’ı kim yönetiyor?” değil, tüm ipleri tek merkezde toplayan kişinin ortadan kaybolmasının ardından karar alma mekanizmasının nasıl dağıldığı. Bu durum, ‘liderlik kurumu ile güç merkezleri arasındaki ilişkinin yeniden tanımlandığı, henüz tüm aşamaları tamamlanmamış bir oluşum süreci’ anlamına geliyor.

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, ‘hücrelerden oluşan İran’ konusunda duyduğu kaygıyı gizlemiyor. Pezeşkiyan kısa süre önce, “Hiçbir grubun İran’ı herhangi bir yöne sürüklemesine izin verilmeyecek” dedi. Çok sayıda analistin bu tür açıklamaları, İran’ın ‘iyi polis-kötü polis’ anlatısı oluşturmak için başvurduğu bir taktik olarak değerlendirdiği doğru. Ancak sahadaki gelişmeler, İran’ın birbirinden ayrı parçalar hâlinde hareket ettiği gerçeğiyle bağlantılı.

İran, belirsizlik içinde hareket edebildiği ve merkezi bir başın bulunmadığı bu ağ tipi yapıyı sürdürebilecek mi? Böyle bir merkezî liderin yarım saat içinde ortadan kaldırılması, bütün sistemi felç edebilir. Konuyla ilgilenen çevrelerde bu soruya yönelik farklı yanıtlar öne çıkıyor. Ancak bugün asıl önemli mesele, Tahran’daki yönetimin birbirinden ayrı ‘parçaların’ hareket temposunu kontrol etme kapasitesi ve bu parçaların sistem içindeki bağımsızlığının, dış saldırılardan daha fazla endişe yaratacak ölçüde aşırılaşıp aşırılaşmadığı. Böyle bir tablo, baba Hamaney’in kabul edebileceği ve tahammül gösterebileceği sınırları aşmış olabilir.



İran Uzmanlar Meclisi, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilme seçeneğinin değerlendirilmesini istedi

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun fotoğrafları, 4 Kasım 2026’da Tahran’daki ABD Büyükelçiliği baskınının 47’nci yıl dönümü etkinlikleri kapsamında dart tahtası olarak kullanılan bir panoda yer aldı. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun fotoğrafları, 4 Kasım 2026’da Tahran’daki ABD Büyükelçiliği baskınının 47’nci yıl dönümü etkinlikleri kapsamında dart tahtası olarak kullanılan bir panoda yer aldı. (Reuters)
TT

İran Uzmanlar Meclisi, Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan çekilme seçeneğinin değerlendirilmesini istedi

ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun fotoğrafları, 4 Kasım 2026’da Tahran’daki ABD Büyükelçiliği baskınının 47’nci yıl dönümü etkinlikleri kapsamında dart tahtası olarak kullanılan bir panoda yer aldı. (Reuters)
ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun fotoğrafları, 4 Kasım 2026’da Tahran’daki ABD Büyükelçiliği baskınının 47’nci yıl dönümü etkinlikleri kapsamında dart tahtası olarak kullanılan bir panoda yer aldı. (Reuters)

İran Uzmanlar Meclisi, perşembe günü yaptığı açıklamada, ülkenin Nükleer Silahların Yayılmasını Önleme Antlaşması'ndan (NPT) çekilme ihtimalinin değerlendirilmesini ve savunma doktrininin gözden geçirilmesini istedi. Meclis, bu iki adımın artık kaçınılmaz bir gereklilik ve ulusal bir talep haline geldiğini vurguladı.

İran devlet haber ajansı ISNA'nın aktardığı açıklamada Meclis, “Saldırgan düşmanın tekrarlanan tehditleri, özellikle de ülkenin nükleer bilgisine yönelik tehditler, bu alanda sorumlu uluslararası kurumlara güvenilemeyeceğini gösteriyor” ifadelerini kullandı.

Açıklamada, NPT'den çekilme seçeneğinin değerlendirilmesi, savunma doktrininin gözden geçirilmesi ve gerekli caydırıcılığın oluşturulmasının artık bir talep haline geldiği belirtilerek yetkililere, bilge liderliğin yönlendirmelerinden yararlanarak bu konulara gereken önemi vermeleri çağrısında bulunuldu.

Üst düzey din adamlarından oluşan, liderlik makamının boşalması halinde yeni lideri seçen ve görevini denetleyen etkili bir kurumun bu yöndeki çağrısı, Tahran'ın nükleer niyetlerine ilişkin soru işaretlerini artırabilir. Ancak Uzmanlar Meclisi'nin İran'ın antlaşmadan çekilmesi konusunda doğrudan karar alma yetkisi bulunmuyor.

Söz konusu çağrı, ülke içinde nükleer doktrinin gözden geçirilmesini isteyen baskılara da yeni bir ivme kazandırıyor.

Açıklamada, İran'a yönelik yeni bir saldırının, İran lideri Mücteba Hamaney'in de belirttiği gibi coğrafi sınır tanımaksızın derhal ve etkili bir karşılıkla yanıtlanacağı uyarısında bulunuldu. İran diplomasisine ise özellikle komşu ülkeler olmak üzere tüm taraflara açık ve kararlı bir mesaj iletmesi çağrısı yapıldı.

cdsv
İran Devrim Muhafızları Ordusu’na bağlı Havacılık ve Uzay Kuvvetleri Müzesi’nde sergilenen İran füzeleri, Tahran, 4 Kasım 2026. (Reuters)

Bölgenin güvenliğinin ancak bölge halklarının kendi çabalarıyla sağlanabileceği savunulan açıklamada, yabancı askerî güçlerin varlığının güvensizliğin kaynağı olduğu belirtildi. Çözümün ise dostluk görüntüsü veren bu düşmanların bölgeden çıkarılması olduğu ifade edildi.

Meclis, ABD'ye taviz vermenin Washington'ın düşmanlığını sona erdireceğini düşünenlerin tamamen yanıldığını söyleyen İran liderinin sözlerine de atıfta bulundu. Yetkililerden, İran halkının taleplerinden bir zerre bile geri adım atmamaları istendi.

Açıklamada ayrıca Tahran'ın Yemen ve Lübnan'daki müttefikleriyle yürüttüğü cephelerin birliği politikası övüldü. Avrupa'daki protestoların yanı sıra ABD ve İsrail seçimlerinde savaş yanlılarının ağır yenilgiye uğramasının, saldırganlarla ortaklığın sonuçlarını ortaya koyduğu savunuldu.

Uzmanlar Meclisi, ekonomi alanında da çeşitli önerilerde bulundu. Üç erkten temsilcilerin katılımıyla bir savaş ekonomisi karargâhı kurulmasını ve liderlik makamının üst düzey denetiminde faaliyet göstermesini isteyen Meclis, düşmanın ekonomik savaş ve hava-kara ablukası yoluyla ülkenin direncini kırmaya çalıştığını belirtti.

Açıklamada ayrıca özellikle iffet ve başörtüsü alanlarında kültürel istilaya karşı uyarıda bulunuldu.

Tartışma gündemde

Açıklama, Tahran'da nükleer doktrinin geleceğine ilişkin kamuoyu önündeki tartışmaların giderek yoğunlaştığı bir dönemde yayımlandı.

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, geçen cumartesi günü yaptığı açıklamada, Tahran'ın nükleer doktrinini değiştirmek için henüz «yeni bir karar almadığını, ancak yeni bir savaş çıkması halinde konunun gündeme gelebileceğini söylemişti.

Rızai, böyle bir durumda İran'ın antlaşmada kalıp kalmayacağının henüz belli olmadığını da belirtmişti. Rızai, ağustos ayında göreve atanmasından birkaç gün sonra ise “Neden biz de nükleer bomba yapmaya çalışmıyoruz?” sorusunu gündeme getirmişti.

Rızai, çarşamba günü yaptığı açıklamada, zenginleştirilmiş nükleer maddelerden tek bir atomun bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceklerini söylemişti. Söz konusu maddelerin İran'da kalacağını Moskova'ya bildirdiklerini belirten Rızai, bu malzemeleri nükleer enerjiyle çalışan gemi ve denizaltıların tasarımında kendilerinin kullanacağını ifade etmişti.

scdfvrg

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise pazartesi günü yaptığı açıklamada, nükleer doktrinin değiştirilmesinin gerçekçi bir konu olduğunu söylemişti. ABD ve İsrail'in, nükleer silahların üretilmesini ve kullanılmasını yasaklayan fetvanın sahibi olan eski İran lideri Ali Hamaney'i suikastla öldürdüğünü belirten Bekayi, buna rağmen İran'ın NPT'ye bağlılığını sürdürdüğünü vurgulamıştı.

Uzmanlar Meclisi Başkanlık Divanı üyesi Muhsin Eraki de İran'ın antlaşmaya üyeliğinin sürdürülmesinin yeniden değerlendirilmesi çağrısında bulunmuş, ülkenin bu antlaşma nedeniyle karşılığında orantılı bir fayda elde etmeden çok sayıda zarar ve saldırıya maruz kaldığını savunmuştu.

Tahran geçici cuma imamı Muhammed Cevad Hac Ali Ekberi, nükleer doktrinin gözden geçirilmesini ulusal bir talep olarak nitelendirerek aydınları ve uzmanları, İran liderine sunulmak üzere öneriler hazırlamaya çağırmıştı.

Meclis Başkanlık Divanı üyesi Ahmed Naderi ise daha ileri giderek açıkça atom bombası üretilmesini istemişti. Meclis'in 90. Madde Komisyonu Başkanı Nasrullah Pejmanfer de pazar günü yaptığı açıklamada, antlaşmadan çekilme konusunun ciddi biçimde gündeme alınmasını talep etmişti.

İran liderinin temsilcisi tarafından denetlenen Keyhan gazetesi de yetkililerin nükleer silah üretimine ilişkin «kesin inkâr tutumundan» vazgeçmesi gerektiğini yazdı. Gazete, «Belirsizlik ve hatta sessizlik en iyi yanıttır» ifadesini kullandı.

Ancak bu tartışma, eski lider Ali Hamaney'in yaklaşık yirmi yıl önce ortaya koyduğu nükleer silah karşıtı tutumla çelişiyor. Hamaney, nükleer silahların üretilmesini, depolanmasını ve kullanılmasını haram olarak nitelendirmiş, Tahran da bu tutumu Birleşmiş Milletler'e bir fetva olarak sunmuştu.

Göreve gelmesinden bu yana kamuoyu önünde görünmeyen yeni lider Mücteba Hamaney ise konuya ilişkin henüz açık bir tutum sergilemedi.

Kazma Dağı

ABD Başkanı Donald Trump, Natanz nükleer tesisine yaklaşık 2 kilometre uzaklıkta, granit kayaçların içine inşa edilmiş ve güçlendirilmiş bir tesis olan Kazma Dağı’nı (Kuh-ı Keleng) hedef alabilecekleri tehdidinde bulundu.

Trump, geçen ayın sonlarında söz konusu tesise işaret ederek, “Hâlâ ilgilenmemiz gereken bir veya iki nokta var ancak bunu 10 dakika içinde halledebiliriz” demişti. New York Times gazetesi ise daha sonra ABD'nin saldırıları yeniden başlatmaya yönelik planlarının bu tesise yönelik bir saldırıyı da içerebileceğini yazmıştı.

İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'ın danışmanı Mehdi Muhammedi, bu hafta yaptığı açıklamada, ABD'nin Kazma Dağı’na yönelik herhangi bir saldırısının geniş çaplı bir savaşa yol açacağı uyarısında bulundu.

İran, tesisin inşasına 2020 yılında başladı. Uluslararası Bilim ve Güvenlik Enstitüsü (ISIS) tarafından yapılan tahminlere göre tesisin bazı bölümleri yerin en az 100 metre altında bulunuyor.

Tesisin faaliyete geçtiğine ilişkin kamuoyuna açıklanmış herhangi bir kanıt bulunmuyor. Tahran, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (UAEA) tesise ilişkin bilgi ve erişim taleplerine de yanıt vermedi. İran yönetimi, söz konusu noktada herhangi bir nükleer faaliyet yürütülmediğini savunuyor.

UAEA, Haziran 2025'teki saldırılar sırasında İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 440,9 kilogram uranyuma sahip olduğunu tahmin etmişti. Bu oran, nükleer silah üretimi için gerekli yüzde 90'lık zenginleştirme seviyesine ulaşmak için teknik açıdan kısa bir mesafeye işaret ediyor.

Ajans, o tarihten bu yana İran'ın uranyum stoklarının mevcut durumunu doğrulayamadı.

UAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, geçen hafta Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yaptığı açıklamada, hasar gören nükleer tesislerin yeniden inşasına yönelik herhangi bir faaliyet tespit etmediklerini söyledi. Grossi, Tahran'a müfettişlerin bütün tesislere erişimine izin vermesi çağrısında bulundu.

İran ise nükleer silah edinmeye çalıştığı yönündeki iddiaları reddediyor.


Rızai, Washington'a karşı yeni sürprizler tehdidinde bulundu

ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-35A tipi hayalet savaş uçakları, Orta Doğu üzerinde devriye uçuşu gerçekleştiriyor (CENTCOM)
ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-35A tipi hayalet savaş uçakları, Orta Doğu üzerinde devriye uçuşu gerçekleştiriyor (CENTCOM)
TT

Rızai, Washington'a karşı yeni sürprizler tehdidinde bulundu

ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-35A tipi hayalet savaş uçakları, Orta Doğu üzerinde devriye uçuşu gerçekleştiriyor (CENTCOM)
ABD Hava Kuvvetleri'ne ait F-35A tipi hayalet savaş uçakları, Orta Doğu üzerinde devriye uçuşu gerçekleştiriyor (CENTCOM)

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, perşembe günü yaptığı açıklamada, Devrim Muhafızları Ordusu'nun ABD ve İsrail ile yaşanabilecek herhangi bir çatışmada yeni sürprizler gerçekleştirmeye hazır olduğunu söyledi. İranlı askerî yetkililer ise tehditlerinin kapsamını genişleterek bölge dışındaki askerî üslere ve hedeflere de yöneldi.

28 Şubat'ta ABD ve İsrail'in düzenlediği, ilk gününde eski İran lideri Ali Hamaney ile çok sayıda üst düzey yetkilinin ölümüne yol açan saldırılarla başlayan savaşı sona erdirecek bir anlaşmaya varılabileceğine ilişkin işaretler ise zayıfladı.

Rızai, Devrim Muhafızları Ordusu Füze Birimi'nin İran'ın yeni lideri Mücteba Hamaney'in talimatlarını önceliklerinin başına aldığını ve coğrafi sınır tanımaksızın, herhangi bir noktadan gelebilecek tehdide derhal, etkili ve orantılı karşılık verme stratejisi doğrultusunda hazırlık seviyesini yükselttiğini belirtti.

Füze biriminin ABD-Siyonist düşmanla savaş alanında fedakârlık yapmaya ve yeni sürprizler ortaya koymaya hazır olduğunu söyleyen Rızai, yeni bir füze şehrinin ortaya çıkarılmasının da bu hazırlık seviyesini yansıttığını savundu.

İran'ın resmî Mehr Haber Ajansı, perşembe günü Tahran semalarını gösteren bir video yayımlayarak silahlı kuvvetlerin yeni füzeler üzerinde testler gerçekleştirdiğini bildirdi.

Ancak ajans, füzelerin türü, menzili veya testlerin sonuçları hakkında bilgi vermedi. Görüntülerdeki faaliyetin niteliği de bağımsız olarak doğrulanamadı.

ASDFGBVC
Devrim Muhafızları Ordusu'nun Tahran yakınlarındaki daimi sergi alanında sergilenen füzeler (AP)

Bu gelişmeler, İranlı üst düzey askerî yetkililerin savaşın yeniden başlaması halinde İran'ın saldırılarının kapsamını genişleteceğine ilişkin peş peşe gelen tehditleriyle aynı döneme denk geldi. Yetkililer, ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırılarında kullandığı noktaların hedef alınabileceği uyarısında bulundu.

Coğrafi sınırların kaldırılması

İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkan Yardımcısı Kiyumers Haydari, düşmana ait tüm çıkarların ve askerî üslerin İran füzeleri ile insansız hava araçlarının menzili içinde bulunduğunu belirterek ABD ile yaşanan çatışmanın bölgesel bir savaşa dönüştüğünü söyledi.

Haydari, çarşamba günü devlet televizyonunda yayımlanan açıklamasında, coğrafi sınırlamaların kaldırılmasının, İran'a saldırmak üzere uçak veya füze kaldırılan herhangi bir ülkedeki askerî noktaların hedef alınmasına izin verilmesi anlamına geldiğini ifade etti.

Haydari, “Herhangi bir ülkeden havalanan bir uçak İran'daki bir noktayı bombalarsa silahlı kuvvetlerimiz, uçağın kalktığı ülkede benzer bir noktayı hedef alma yetkisine sahiptir” dedi.

Askerî hedef listesinin, önceki operasyonların kapsamı dışındaki noktaları da içerecek şekilde güncellendiğini belirten Haydari, listenin Genelkurmay Başkanı'nın imzasına sunulmak ve ordu ile Devrim Muhafızları komutanlıklarına iletilmek üzere hazırlandığını söyledi. Listenin, İran liderinden gelecek talimatı beklediği kaydedildi.

Füze menziline ilişkin kısıtlamalar kaldırılıyor

İran liderinin danışmanı ve yardımcısı Muhammed Muhbir de perşembe günü yaptığı açıklamada, Hamaney'in saldırılara karşılık verirken coğrafi sınırlarla bağlı kalınmaması yönündeki talimatının, dolaylı olarak İran füzelerinin menziline getirilen kısıtlamaların kaldırılması anlamına geldiğini söyledi.

İran Öğrenci Haber Ajansı'na konuşan Muhbir, “Savaşın yeniden çıkacağına şüphe yok» dedi. Çatışmanın uzamasının Tahran'ın zafer ihtimalini artıracağını savunan Muhbir, savaş devam ettikçe Amerikalıların kendi elleriyle oluşturdukları bataklığa daha fazla saplanacağını belirterek İran'ın zafer kazanacağına inandığını ifade etti.

Devrim Muhafızları Ordusu'nun seferberlik gücü Besic Teşkilatı Başkanı Hüseyin Taib de perşembe günü yaptığı ayrı bir açıklamada, yeni bir saldırıya 40 gün süren savaştakinden daha ağır bir karşılık verileceği uyarısında bulundu. Taib, Tahran'ın Washington ile müzakerelere yeniden başlanması için öne sürdüğü yedi şarttan vazgeçmediğini vurguladı.

İran'ın, ABD bütün şartları kabul etmeden müzakerelerin yöntemi veya gündemi hakkında görüşmeyeceğini belirten Taib, savaşı sona erdirmenin ne kadar süreceğinin bu tutumu değiştirmeyeceğini söyledi.

Taib, Rusya'nın arabuluculuk girişimlerinde bulunduğunu da açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın bir temsilcisinin Amerikan seçimlerinden önce Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'i ziyaret ettiğini, daha sonra bir Rus temsilcinin İran liderine yazılı bir mesaj ilettiğini belirtti. Ancak mesajın içeriği veya ne zaman teslim edildiği konusunda ayrıntı vermedi.

Rızai de geçen hafta Moskova'yı ziyaret ederek Putin ile kapalı kapılar ardında görüşmeler gerçekleştirmişti. Çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran ile ABD arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini söyleyen Rızai, ülkesine yönelik saldırıların yeniden başlaması halinde uzak mesafelerdeki Amerikan üslerinin hedef alınacağı tehdidinde bulunmuştu.

Füze şehri

İranlı askerî yetkililerin tehditleri, çarşamba günü Genelkurmay Başkanı Ali Abdullahiyan'ın Devrim Muhafızları Füze Birimi Komutanı Mecid Musevi'ye gönderdiği mesajla daha da arttı. Abdullahiyan, Yeni bir hesap hatasının önceki saldırılardan katbekat daha yıkıcı darbelerle karşılık bulacağını belirtti.

Abdullahiyan ile Musevi, salı günü yer altında inşa edilen yeni bir füze tesisini ziyaret etmişti. Devlet televizyonu, İran'ın füze programının kurucusu Hasan Tahrani Mukaddem'in ölümünün 15'inci yıl dönümü dolayısıyla düzenlenen anma etkinlikleriyle eş zamanlı olarak tesisten görüntüler yayımlamıştı.

Kiyumers Haydari, yeni bir savaşın çıkması halinde dünyanın yeni füze şehrinde gizli tutulan kabiliyetleri ve sürprizleri göreceğini söyledi. Ancak tesiste bulunan silah sistemlerine ilişkin teknik ayrıntı paylaşmadı.

SDVFB
İranlılar, çarşamba günü Tahran'daki Azadi Meydanı'nda gönüllülere yönelik eğitim programı kapsamında sergilenen silahları inceliyor (AFP)

İran Silahlı Kuvvetleri Sözcüsü Ebu'l Fazl Şekarçi de çarşamba günü yaptığı açıklamada, silahlı kuvvetlerin öncekinden çok daha hazırlıklı olduğunu belirterek ABD'nin yeni bir saldırısına verilecek karşılığın 10 kat daha güçlü olacağı tehdidinde bulundu.

İran Genelkurmay Başkanı Emir Hatemi ise düşürüldüğünü öne sürdüğü insansız hava araçları ve füzelere ait enkazların sergilendiği bir fuarı ziyaretinde, hava savunma sistemlerinin yeni kabiliyetler kazandığını ve olası yeni bir saldırının karşı tarafa daha ağır kayıplar verdireceğini söyledi.

Hatemi, İran savunma sistemleri tarafından düşürüldüğünü belirttiği araçların, ABD ve İsrail silahlarının da hedef alınabileceğini kanıtladığını savundu. Washington'ın ilan ettiği askerî üstünlüğün, bu ülkeye kayıp verdirilemeyeceği anlamına gelmediğini ifade etti.

Washington'ın hesapları

Askerî tehditlerin yanı sıra, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf'a yakınlığıyla bilinen Horasan gazetesi, ABD'de yapılacak ara seçimlerde Demokratların zafer kazanmasının İran içinde Washington'a karşı izlenecek politikaya ilişkin siyasi görüş ayrılıklarını derinleştirebileceği uyarısında bulundu.

Gazete, savaşa karşı çıkmalarına rağmen Demokratların, Tahran üzerinde baskı kurmak için daha düşük maliyetli araçlar olarak gördükleri yaptırımların ve ekonomik ablukanın sürdürülmesini tercih ettiklerini yazdı.

İran'daki bazı çevrelerin ABD'deki güç dengelerinin değişmesine bel bağlayarak bir uzlaşmaya ulaşmayı ummasının yanlış olduğuna dikkat çeken gazete, Washington'daki görüş ayrılığının hedeflerden ziyade baskı yöntemleriyle ilgili olduğunu savundu.

Trump ise perşembe günü yaptığı açıklamada, ABD'nin artık İran ile bir anlaşmaya ihtiyaç duymadığını söyledi. Washington'ın İran'ın mali kaynakları ve Hürmüz Boğazı üzerinde kontrol sahibi olduğunu öne süren Trump, önceki günlerde müzakerelerin yeniden başlayabileceği yönünde açıklamalarda bulunmuştu.

Nükleer baskı

Askerî gerilimin tırmanmasıyla eş zamanlı olarak İran Uzmanlar Meclisi, çarşamba günü ülkenin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması'ndan (NPT) çekilme ihtimalinin değerlendirilmesini ve savunma doktrininin gözden geçirilmesini istedi.

Meclis tarafından yayımlanan açıklamada, nükleer programa yönelik tekrarlanan tehditlerin uluslararası kurumlara güvenilemeyeceğini gösterdiği belirtilerek nükleer yükümlülüklerin yeniden değerlendirilmesinin kaçınılmaz bir gereklilik, ulusal ve genel bir talep haline geldiği ifade edildi.

Rızai, cumartesi günü yaptığı açıklamada nükleer doktrinin değiştirilmesi konusunun yönetim içinde tartışmaya açıldığını, ancak henüz resmî bir karar alınmadığını söylemişti. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi ise pazartesi günü yaptığı açıklamada Tahran'ın NPT kapsamındaki yükümlülüklerine bağlılığını sürdürdüğünü bildirmişti.

Meclisteki son açıklamalardan birinde milletvekili Hamid Yezdiyan, küçük ölçekli enerji santrallerinin geliştirilmesi ve denizaltılarla bağlantılı sanayiler için yüzde 60'ın üzerinde zenginleştirilmiş uranyuma ihtiyaç duyduklarını öne sürdü. Yezdiyan, bu malzemenin kullanımının nükleer silah üretimiyle sınırlı olmadığını savundu.

Zenginleştirilmiş uranyumun seyreltmesi konusunda herhangi bir anlaşmaya varılmadığını belirten Yezdiyan, mevcut koşullarda nükleer dosya hakkında müzakere yürütülmesinin İran açısından kırmızı çizgiler arasında bulunduğunu söyledi.

Rızai de çarşamba günü yaptığı açıklamada, zenginleştirilmiş uranyumun «tek bir atomunun bile» ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceklerini belirtmişti. Tahran'ın, daha önce olası bir anlaşma kapsamında Rusya'ya gönderilmesi önerilen stokunu ülkede tutmayı ve kendi topraklarında kullanmayı planladığı kaydedilmişti.

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın nükleer tesislerine yönelik saldırıların ardından ülkenin uranyum stoklarının mevcut durumunu doğrulayamadığını bildiriyor. Ajans, Haziran 2025'teki saldırılardan önce İran'ın yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum stokunu yaklaşık 440,9 kilogram olarak hesaplamıştı.

Diplomatik temaslar

İran medyasında perşembe günü, Katar'dan bir heyetin Tahran'a ulaştığına ilişkin haberler yayımlandı. Bu gelişme, Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani'nin haftanın başında Washington'da Trump ile gerçekleştirdiği görüşmenin ardından geldi.

İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu üyesi Ahmed Bahşayeş Erdeştani, Katar heyetinin getirdiği mesajın Lübnan dosyasında bir uzlaşmaya varılmasıyla ilgili olabileceğini öne sürdü. Tahran, Lübnan'daki çatışmaların durdurulmasını müzakerelerin yeniden başlaması için öne sürdüğü yedi şart arasında gösteriyor.

Türkiye'de bulunan İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ise perşembe günü yaptığı açıklamada, “Hak İran'ın yanındadır ve düşman diz çökmek zorunda kalacaktır” dedi.

Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı kapsamında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve Brezilya Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva ile görüşmeler gerçekleştirdi.

SDVFERB
İranlı kadınlar, 25 Nisan 2026'da Tahran'ın kalabalık caddelerinden birinde yürüyor. Kadınların giyim tarzlarında dikkat çekici değişiklikler gözleniyor (AFP)

İran Cumhurbaşkanı, çarşamba günü yaptığı açıklamada da ABD ve İsrail saldırılarından kaynaklanan çevresel zararların belgelenmesi, değerlendirilmesi ve tazmin edilmesi için uluslararası mekanizmalar oluşturulmasını istemişti.

İran'daki enerji tesisleri ve yakıt depolarının hedef alınmasının emisyonlara ve geniş çaplı çevre kirliliğine yol açtığını belirten Pezeşkiyan, savaşların neden olduğu zararlara ilişkin sorumluluğun uluslararası iklim yükümlülükleriyle ilişkilendirilmesi çağrısında bulundu.

Pezeşkiyan, çarşamba günü Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif ile de görüştü. Şerif, bölgesel gerilimin azaltılması için diyalog ve itidal çağrısı yaptı.

Pakistan Başbakanlık Ofisi'nden yapılan açıklamada, Şerif'in çatışmaların devam etmesinden duyduğu endişeyi dile getirdiği ve Washington ile Tahran arasında haziran ayında varılan geçici mutabakatın ilerletilmesi gerektiğini vurguladığı belirtildi.

Pezeşkiyan ise Pakistan'ın diplomatik rolünü takdir etti. İki lider, bölgesel güvenlik konusunda koordinasyonu sürdürme konusunda mutabık kaldı.

Şerif, perşembe günü Erdoğan ile yaptığı görüşmenin ardından, Mekke Anlaşması’na katılan ülkelerin gerilimi düşürmek ve diyaloğu sürdürmek için çabalarına devam edeceğini söyledi. Pakistan Başbakanı ayrıca İslamabad Mutabakatı'yla sonuçlanan müzakerelere Türkiye'nin verdiği desteği takdir etti.


İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı

İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı
TT

İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı

İran zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden vazgeçmiyor... G7'den Hürmüz'deki saldırıların durdurulması çağrısı

İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai, Tahran'ın zenginleştirilmiş nükleer maddelerinden tek bir atomun bile ülke dışına çıkarılmasına izin vermeyeceğini söyledi.

Rızai, Tahran ile Washington arasında şu anda herhangi bir müzakere yürütülmediğini belirterek, “ABD'nin gerçekleştireceği yeni saldırılara, uzak mesafelerdeki Amerikan üslerini hedef alarak karşılık verilecek” dedi.

G7 ülkeleri ise İran'a, Hürmüz Boğazı'nda sivil gemilere yönelik “süregelen saldırılarını” durdurma çağrısında bulundu. Grup, diplomatik bir çözümün sağlanamaması durumunda, Tahran'ın bölgede ve dünyada “istikrarsızlığı körükleme” kapasitesini ekonomik ve siyasi açıdan sınırlandırmak için koordineli hareket etme taahhüdünde bulundu.

Öte yandan İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri, çarşamba günü Hürmüz Boğazı'nda iki petrol tankerinin deniz mayınlarına çarparak infilak ettiğini duyurdu. İran ordusuna bağlı Deniz Kuvvetleri de boğazın doğusunda üçüncü bir tankerde yangın çıktığını açıkladı.

Söz konusu gelişmeler, Devrim Muhafızları'nın bir gün önce üç tankerin vurulduğunu duyurmasının ardından yaşandı. Bu saldırılar, piyasalarda savaşın şiddetinin azalacağı yönündeki beklentilere rağmen gerçekleşti.

Bu arada New York Times gazetesi, konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent'in, hayatına yönelik İran kaynaklı tehditler nedeniyle yakın zamanda evinden ayrılarak bir askerî üsse yerleştiğini bildirdi.