Tahran dün Washington ile müzakereye hazır olduğunu yineledi, ancak görüşmelerin yeniden başlamasını tehditlerin ve yaptırımların kaldırılması ile savaşı sona erdirmeye yönelik kendi şartlarının yerine getirilmesine bağladı. Bu açıklama, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran karşısında zaferin nasıl elde edileceğine ilişkin nihai kararı vereceğini söylemesinin ertesi günü geldi.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD ile ilerleme yolunun ancak ‘ABD yönetiminin artık askerî seçeneklerinin bulunmadığını gerçekten kabul etmesiyle’ açılabileceğini belirterek, savaşın yaklaşık sekiz ayı geride bırakmasına rağmen Washington’ın açıkladığı hedeflerin hiçbirine ulaşamadığını söyledi.
Arakçi dün Financial Times’ta yayımlanan makalesinde, İran’ın ABD ile ‘adil ve onurlu’ bir anlaşma istediğini belirtti. Beyaz Saray’ın ‘ciddiyetini ve saldırganlığını kalıcı olarak sona erdirme yönündeki gerçek iradesini’ göstermesi gerektiğini kaydeden Arakçi, İran’ın ‘onurunu koruyan barışçıl bir çözüm arayışına güçlü biçimde bağlı olduğunu’, ancak ‘kendini savunmaya da tamamen hazır bulunduğunu’ ifade etti.
Arakçi, Trump’ın İran’ın direncine ilişkin ‘temelden yanlış varsayımlarla’ girdiğini söyledi. Trump’ın, İran Silahlı Kuvvetleri’nin ülkeyi savunmaya hazır olmadığı yönünde ‘yanlış bilgiler aldığını’ düşündüğünü belirten Arakçi, buna karşın İran ordusunun 2025’ten bu yana İsrail ve ABD’nin saldırılarından ‘değerli dersler çıkardığını’ kaydetti.
Tahran’ın Washington’ın barış konusundaki samimiyetine ‘hiç güvenmediğini’ belirten Arakçi, İran’ın Haziran 2025 ve Şubat 2026’da ‘müzakerelere devam ettiği sırada’ ABD saldırılarına maruz kaldığını hatırlattı. İran’ın geçtiğimiz haziran ayında da üçüncü kez saldırıya uğradığını belirten Arakçi, bunun ‘Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile Başkan Trump’ın bir anlaşma imzalamasından kısa süre sonra’ gerçekleştiğini ifade ederek, “Bir ABD başkanına yeniden nasıl güvenebiliriz?” diye sordu.
Arakçi, Beyaz Saray’ı bir uzlaşmaya varma konusunda ‘hiçbir istek göstermemekle’ suçladı ve Washington’ın ‘daha fazla şiddet tehdidinde bulunmayı sürdürdüğünü’ belirtti. Bu nedenle şu aşamada ilerleme kaydedilmesini beklemek için ‘hiçbir neden bulunmadığını’ vurguladı.
Bununla birlikte Arakçi, bir diplomat olarak başarı ihtimali düşük olsa bile diplomasiye ‘bir şans daha vermekle yükümlü olduğunu’ söyledi. Bu çerçevede, Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu sırasında gündeme getirdiği ‘yedi günlük planı’ hatırlatan Arakçi, Washington’dan daha önce kabul etmediği hiçbir şeyi talep etmediğini belirtti. Plan kapsamında Hürmüz Boğazı altıncı gün açılacak, nihai anlaşmaya ilişkin müzakereler ise yedinci gün yeniden başlayacak.
Arakçi, Moody’s’in değerlendirmesine atıfta bulunarak savaşın bu yıl ABD’li tüketicilere yaklaşık 265 milyar dolara mal olduğunu, bunun hane başına yaklaşık 2 bin dolara karşılık geldiğini belirtti. Söz konusu maliyetin yaklaşık yarısını enerji fiyatlarının oluşturduğunu kaydetti. İran’ın coğrafi konumu nedeniyle Hürmüz Boğazı’ndaki deniz trafiği üzerinde ‘her zaman benzersiz bir nüfuza sahip olacağını’ belirten Arakçi, bu geçidin bölge, küresel ekonomi ve dünya ticareti açısından ‘alternatifsiz’ olduğunu ifade etti. Tahran’ın ‘boğazın ve buradan yasal olarak geçenlerin koruyucusu’ olarak tarihî rolünü yerine getirmeyi amaçladığını da sözlerine ekledi.
Arakçi, boğazda veya bölgede yaşanacak yeni bir tırmanışın sivillerin hayatını ve küresel ekonomiyi ‘büyük bir tehlikeye atacağı’ uyarısında bulundu. ABD’nin yeniden askerî müdahaleye başvurmasının ‘daha büyük bir stratejik başarısızlığa yol açacağını’ belirten Arakçi, İran’ın çatışmayı kalıcı olarak sona erdirecek bir çözüm konusunda ABD’nin samimi olduğuna dair ‘güçlü kanıtlar’ görmesi hâlinde diplomasiye ‘bir şans daha vermeye’ hazır olduğunu söyledi.
Pezeşkiyan: Boyun eğmeyeceğiz
Buna paralel olarak İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan dün yaptığı açıklamada, ülkesinin içinde bulunduğu ‘ne savaş ne barış’ durumunun karşı karşıya kaldıkları ‘en kötü durum’ olduğunu söyledi. Pezeşkiyan, Ulusal İhracat Günü münasebetiyle düzenlenen törende yaptığı konuşmada, eski Dini Lider Ali Hamaney’in bu durumla ilgili olarak “Gidin ve bu sorunu çözün” dediğini aktardı. Pezeşkiyan, “Sorunu müzakere yoluyla çözmek için gittik, ancak dini liderimizi öldürdüler” ifadesini kullandı.
İran’ın savaş istemediğini, ancak zorbalığa da boyun eğmeyeceğini belirten Pezeşkiyan, mevcut durumun ‘ne İran’ın ne de ABD’nin istediği bir durum’ olduğunu söyledi. ABD’nin İran halkının haklarını tanıması, zorbalıktan ve saldırganlıktan vazgeçmesi gerektiğini belirten Pezeşkiyan, “O zaman bir araya gelip rahatça diyalog kurabiliriz” dedi. Washington’a seslenen Pezeşkiyan, “Bütün yolları kapatıp tehditlerde bulunurken aynı zamanda bizimle diyalog kurmak isteyemezsiniz” ifadesini kullandı. Pezeşkiyan, “ABD, İran’ın baskılara dayanabileceğini düşünmüyordu, ancak direndik ve direnmeye devam edeceğiz” diye konuştu.
Pezeşkiyan, X platformundaki paylaşımında da diyaloğun önünü açmak için ‘tehditlerin ve yaptırımların fiilen kaldırılması gerektiğini’ belirtti. Yaptırımların ve baskıların her gün artırılması, iletişim kanallarının kapatılması ve aynı zamanda müzakereden söz edilmesinin mümkün olmadığını kaydetti.
Pezeşkiyan, salı günü Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile görüşmesinde de “Halkımız bugün ABD’ye güvenmiyor ve müzakere etmemiz hâlinde yeniden saldırıya uğrayacağımıza inanıyor” demişti.
İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai ise Münir ile görüşmesinin ardından X platformunda yaptığı paylaşımda, ‘İran’dan bir gram bile zenginleştirilmiş uranyum çıkarılmayacağını’ belirtti. Rızai, Washington’ın güven tesis etmeye yönelik adımlar atmasından önce ‘hiçbir müzakere yapılmayacağını’ ifade etti.
Kalıcı caydırıcılık
Askerî alanda ise İran Devrim Muhafızları Ordusu (DMO) Sözcüsü Hüseyin Muhibbi, İran’ın savunma doktrininin ‘kalıcı ve mutlak caydırıcılık oluşturma’ yönünde değişeceğini söyledi. İran’ın doktrininin daha önce ‘yalnızca savunmaya dayalı’ olduğunu belirten Muhibbi, “Artık bir ülke bize saldırırsa karşılık vereceğimizi söylüyoruz” dedi. Bu doktrinin ‘asimetrik hâle geleceğini’ kaydeden Muhibbi, “Düşmana, vereceğimiz karşılığın şiddetini anlayacağı şekilde saldıracağız” ifadesini kullandı.
DMO Siyasi İşlerden Sorumlu Komutan Yardımcısı Yedullah Cevani de devlet televizyonuna yaptığı açıklamada, İran’ın atacağı adımların ‘akıllıca ve zaman zaman saldırgan nitelikte’ olacağını belirtti. Cevani, bu adımların Amerikalıların saldırganlık fikrini ‘bir daha asla akıllarına getirmemelerini’ sağlamayı amaçladığını söyledi.
İran’ın altyapısına saldırılması halinde Hürmüz Boğazı’ndaki internet kablolarının hedef alınacağı yönündeki tehditlerini yineleyen Cevani, İran’ın ‘onların sermayelerini ve varlıklarını kolaylıkla yok etmek için tüm gücünü kullanacağını’ ifade etti.
DMO Genel Komutan Yardımcısı Tümgeneral Mustafa İzedi ise silahlı kuvvetlerin ‘çeşitli alanlardaki operasyonel hazırlık seviyesini yükselttiğini’ belirterek, “Düşman cephesi artık tepkisel bir konuma düşmüş durumda” dedi.
Nükleer doktrin
İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Başkanı İbrahim Azizi, Amerikalılara hitaben yaptığı paylaşımda, “Seçimlerinizin sonucu ne olursa olsun, düşmanlığınız konusunda hiçbir şüphemiz yok” ifadesini kullandı. Azizi, “Operasyonel açıdan yapacağınız en küçük hataya bile karşılık olarak bölgeyi sizin şerrinizden sonsuza kadar kurtarmaya hazırız” diye yazdı.
DMO komutanlarından İsmail Kevseri ise Kayhan gazetesine yaptığı açıklamada, İran’ın ABD’yi bölgeden ayrılmaya zorlaması gerektiğini söyledi. Yaklaşık sekiz aydır sonuç alamayan Amerikalıların ‘her kapıyı çaldığını’ belirten Kevseri, Trump’ı ‘kaybeden bir kumarbaza’ benzetti ve açıklamalarını ‘psikolojik savaş’ olarak nitelendirdi.
ILNA haber ajansına konuşan İran Meclisi Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Sekreteri Behnam Saidi, ‘ABD’nin yanlış hesaplamasını tekrarlaması’ halinde İran’ın ‘savunma pozisyonundan saldırı pozisyonuna geçeceğini’ söyledi. ABD’nin ‘uygulanabilir bir planı olmadığını’ savunan Saidi, Tahran’ın ‘kozlarını birer birer ortaya çıkaracağını’ ifade ederek, Amerikalıların ‘büyük kayıplar vereceği’ tehdidinde bulundu.
Milletvekili Muhammed Rıza Ahmedi Senker, Iran Observer internet sitesine yaptığı açıklamada, ‘nükleer doktrinin değiştirilmesinin’ halkın talebi olduğunu belirtti. Ahmedi, savunma doktrininin değişmesi halinde ‘nükleer silahın gençlerin elleriyle üretileceğini’ söyledi. Halkın öncelikli talebinin Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması’ndan çekilmek olduğunu savunan Ahmedi, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’nın (UAEA) kendi kurallarına uymadığını öne sürdü.
Ulusal Güvenlik ve Dış Politika Komisyonu Üyesi Feda Hüseyin Maliki ise önceki müzakere deneyimlerinin ardından ‘yalnızca müzakere masasına dönmenin yeterli olmadığını’ belirtti. Pakistan’a, İslamabad Mutabakatı’nın uygulanması için ABD’yi zorlamaya yönelik diplomatik kapasitesini kullanma çağrısında bulunan Maliki, Tahran ile İslamabad arasındaki istişarelerin sürdürülmesinin ‘zorunlu’ olduğunu söyledi.
Milletvekili Muhammed Rıza Sabbagiyan Bafaki de meclisin internet sitesine yaptığı açıklamada, ABD’nin bölgeye ‘kapsamlı biçimde askerî teçhizat sevk etmesinin’ İran halkını haklarını talep etmekten vazgeçiremeyeceğini belirtti. Sabbagiyan, Trump’ın ‘askerî güç gösterisi ve medya seferberliğiyle’ üstün bir konumda görünmeye çalıştığını ifade etti.
Savaşın yeniden başlaması durumunda ülke içindeki koşullara ilişkin değerlendirmede bulunan İran İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Ali Zeyni Vend ise önümüzdeki aylar için stratejik hazırlıkların planlandığını söyledi.
Küçük bir bedel
Trump salı günü Beyaz Saray’da gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran konusunda durumumuz oldukça iyi. Sadece nasıl zafer kazanmak istediğimize ilişkin nihai kararı vermem gerekiyor: hoş bir yolla mı, yoksa hoş olmayan bir yolla mı?” dedi.
Bazı devlet başkanları ve başbakanlarla iletişime geçerek onları ‘test ettiğini’ ve yardım etmeye hazır olup olmadıklarını sorduğunu belirten Trump, “Hayır” yanıtını aldığını söyledi. Trump, “Hiçbir yardıma ihtiyacımız yok” ifadesini kullandı.
Benzin fiyatlarındaki artışın İran’ın nükleer silah edinmesini önlemek için ödenen ‘küçük bir bedel’ olduğunu belirten Trump, “Şimdi ayrılabiliriz ve büyük bir iş başarmış oluruz” dedi. İran’ın nükleer tesislerine ilişkin ise “Yüzlerce ton kayanın altında kaldılar. Ancak bu benim için yeterli değil. Bunun beş, altı ya da on yıl sonra yeniden yaşanmayacağından emin olmalıyız” ifadelerini kullandı.
ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio ise İran’ı Hürmüz Boğazı’nda ticari gemilere saldırmak için ‘Nazi denizaltılarının taktiklerini’ kullanmakla suçladı. Hindistan merkezli Network18 kanalına konuşan Rubio, İran’ın ‘aşırılık yanlısı Şii din adamları’ tarafından yönetilmesi nedeniyle diplomatik çözümün zor olduğunu söyledi. Washington’ın, Tahran’ın bölgedeki müttefiklerine sağladığı finansmanı ve askerî üretimini kesintiye uğratmak amacıyla ‘olağanüstü ekonomik baskıyı’ sürdüreceğini belirtti.
Rubio dün yaptığı açıklamada, Tahran’a nükleer silaha ulaşma yolu bırakan hiçbir anlaşmayı desteklemeyeceklerini söyledi. Trump başkan olduğu sürece İran’ın ‘asla nükleer silaha sahip olamayacağını’ ifade etti.
Washington’ın arabuluculuk çabalarını memnuniyetle karşıladığını belirten Rubio, “Birçok ülke bir süredir Tahran ile görüşüyor” dedi. Katar’ın da uzun zamandır bu alanda aktif olduğunu kaydeden Rubio, herhangi bir önerinin kabul edilip edilmeyeceğine ilişkin nihai kararın başkana ait olduğunu vurguladı.
