Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Sinan Oğan açıklaması: Ben böyle konularda pazarlık yapmayı seven biri değilim

Analizlerde, muhafazakar bakış açıları nedeniyle Oğan ve Erdoğan'ın ittifak kurmasının daha kolay olduğu savunuldu (Reuters)
Analizlerde, muhafazakar bakış açıları nedeniyle Oğan ve Erdoğan'ın ittifak kurmasının daha kolay olduğu savunuldu (Reuters)
TT

Cumhurbaşkanı Erdoğan'dan Sinan Oğan açıklaması: Ben böyle konularda pazarlık yapmayı seven biri değilim

Analizlerde, muhafazakar bakış açıları nedeniyle Oğan ve Erdoğan'ın ittifak kurmasının daha kolay olduğu savunuldu (Reuters)
Analizlerde, muhafazakar bakış açıları nedeniyle Oğan ve Erdoğan'ın ittifak kurmasının daha kolay olduğu savunuldu (Reuters)

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, ABD merkezli yayım kuruluşu CNN'den Becky Anderson'a bir röportaj verdi.

Rusya'yla ilişkilere yönelik konuşan Erdoğan, "Batı'nın yaptığı gibi Rusya'ya yaptırımlar uygulayacağımız bir noktada değiliz. Güçlü bir devletiz ve Rusya'yla olumlu bir ilişkimiz var. Rusya ve Türkiye'nin mümkün olan her alanda birbirine ihtiyacı var" diye konuştu.

Batı'nın da Moskova'ya yönelik politikasını değiştirmesi gerektiğini söyleyen Erdoğan, "Batı, Rusya'ya karşı dengeli bir yaklaşım sergilemiyor. Rusya gibi bir ülkeye karşı dengeli yaklaşıma ihtiyacınız var. Örneğin, tahıl koridoru girişimi... Biz burada sadece Batı'nın çıkarlarını ve ihtiyaçlarını değil, Afrika ülkelerinin çıkarlarını ve ihtiyaçlarını da düşündük. Bu bizim Başkan Putin'le olan özel ilişkimiz sayesinde mümkün olabildi" dedi.

Erdoğan ayrıca rakibi Kemal Kılıçdaroğlu'nu Türkiye'yi Rusya'dan koparmaya çalışmakla suçladı.

İsveç'in NATO üyeliğine ilişkin konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "İsveç, Türkiye'deki terör gruplarının uzantılarının Stockholm sokaklarında serbestçe dolaşmasına izin verdiği sürece, İsveç'in NATO üyeliğine olumlu bakamayız. İsveç'in üyeliği için hazır değiliz. Çünkü bir NATO ülkesi konu terörle mücadele olduğu zaman güçlü bir duruşa sahip olmalı" ifadelerini kullandı.

"Hiç şüphe yok, Biden'la çalışırım"

Röportajı yapan Becky Anderson, Erdoğan'ın ABD Başkanı Joe Biden'a atıfla söylediği "Biden, Erdoğan'ı devirin emri verdi" sözlerini hatırlatarak "Biden'ın sizi devirmek istediğine gerçekten inanıyor musunuz?" diye sordu. Erdoğan, bu soruya verdiği yanıtta, "Bir seçimi ilk turda bitirmek yerine ikinci tura kalan bir kişi nasıl diktatör olabilir?" ifadelerini kullandı.

Seçimlerde liderlik ettiği Cumhur İttifakı'nın parlamento çoğunluğunu kazandığını belirten Erdoğan, cumhurbaşkanlığı seçimlerinin ilk turunda da en çok oy alan aday olduğunu hatırlatarak, "Böyle diktatör mü olur?" dedi.

"Biden yönetimiyle çalışabilir misiniz, seçilmeniz durumunda çalışacak mısınız?" sorusunu yanıtlayan Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Onda hiç şüphe yok. Biden ile çalışırım. Eğer Biden giderse, yerine gelecek kim olursa olsun onunla da çalışırım" diye konuştu.

Seçimlerin ikinci turu için Oğan mesajı

Erdoğan, "Geçen 20 yılda girdiğiniz her seçimi rahatlıkla kazandınız, seçimlerde rekorlar kırdınız. Türkiye'nin tarihinde ilk kez bir seçim ikinci tura kaldı. Şu an kendinizi ne kadar rahat hissediyorsunuz?" sorusu üzerine, "Önümüzdeki pazar yapılacak seçimlerde de ben inanıyorum ki halkım güçlü Türk demokrasisini gösterecek ki yüzde 90'a varan güçlü seçmen katılımı oldu. Bu çok önemli bir katılım. Dünyada pek benzeri yok. Bu seçimlerden de temennim odur ki inşallah milletim bizi yanıltmayacak." ifadelerini kullandı.

Seçimlerin ilk turunda yüzde 5'ten fazla oy alan Sinan Oğan'ın mültecilere ilişkin duruşunun hatırlatılması üzerine Erdoğan, "Ben böyle konularda pazarlık yapmayı seven biri değilim" diye konuştu.

Oğan'ın iktidarı belirleyecek kişi olacağı yönündeki yorumlar hakkında konuşan Erdoğan, "İktidarı belirleyecek olan millettir" dedi.

Mültecilerin dönüşüyle ilgili çalışmaların devam ettiğini belirten Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Türk sivil toplum örgütleri, mültecilerin ülkelerine dönebilmeleri için kuzey Suriye'de konutlar inşa ediyor. Bu süreç başlamış durumda. Bir milyon mülteciyi ülkelerine dönmeleri için teşvik ediyoruz" şeklinde konuştu.

Indepedent Türkçe, CNN, AA



Türkiye'nin petrol ve gaz piyasalarındaki rolü

Türkiye ile Rusya arasında Ankara'nın Avrupa'da doğal gaz ticaretinin merkezi haline getirilmesine yönelik görüşmeler yapılıyor (AFP)
Türkiye ile Rusya arasında Ankara'nın Avrupa'da doğal gaz ticaretinin merkezi haline getirilmesine yönelik görüşmeler yapılıyor (AFP)
TT

Türkiye'nin petrol ve gaz piyasalarındaki rolü

Türkiye ile Rusya arasında Ankara'nın Avrupa'da doğal gaz ticaretinin merkezi haline getirilmesine yönelik görüşmeler yapılıyor (AFP)
Türkiye ile Rusya arasında Ankara'nın Avrupa'da doğal gaz ticaretinin merkezi haline getirilmesine yönelik görüşmeler yapılıyor (AFP)

Enes bin Faysal el-Hacci

Türkiye'nin Rus petrolü ithalatı rekor seviyeler kaydediyor, Türkiye Avrupa'ya ham petrol ve petrol ürünleri ihraç ederken, Rus doğal gazı da Türkiye'deki TürkAkım boru hattı üzerinden Avrupa ülkelerine akıyor!

Türkiye'nin ürettiği petrol ve doğal gaz miktarı çok az, ancak Türkiye'nin en büyük rolü Rusya, Orta Asya ve Ortadoğu ile olan konumu sayesinde Avrupa’yla bir bağlantı noktası olma özelliğiyle dikkat çekiyor. Burada Türkiye'nin enerji piyasalarındaki rolünü anlatmak için düşünür Cemal Hamdan'ın (Allah rahmet etsin) Mısır ile ilgili kullandığı "mekanın coğrafyası" ifadesini ödünç almak istiyorum.

Türkiye'nin enerji piyasalarındaki mevcut rolü beklenen bir gelişmedir. Energy Outlook Advisors'ın 2022 yılında Ukrayna'daki savaş, Rusya'ya yönelik yaptırımlar, Türk-Rus iş birliği,  Erdoğan ile Putin arasında Türkiye'nin Avrupa'da bir gaz ticaret merkezi haline getirilmesi fikrinin tartışıldığı toplantı ışığında, Türkiye'nin üstleneceği rolden ayrıntılı olarak bahseden İngilizce bir rapor yayınlamıştı.

Dünya genelinde gemi trafiğini takip eden Kpler firmasının verileri, Rusya'nın Ukrayna'ya saldırısı sonrasında Türkiye'nin Rus petrolü ithalatındaki artışa işaret ediyor. Aynı zamanda G7 ve Avrupa Birliği'nin Rus petrolüne yönelik yaptırımları sonrasında da önemli bir artışa işaret ediyor.  Rusya'nın Ukrayna'ya saldırmasından önce Türkiye'nin Rus petrolü ithalatı günlük 300 bin varil civarındaydı. Bu ithalat geçen ay günde bir milyon varile yaklaştı. Türkiye'nin deniz limanları yoluyla yaptığı petrol ithalatına baktığımızda Irak, Mısır, Hindistan ve Yunanistan'dan petrol ve petrol ürünleri ithal ettiğini görüyoruz. Irak'tan yapılan ithalata karadan boru hatları ile yapılan ithalat dahil değil. Bahsettiğimiz ithalat miktarları sadece deniz yoluyla yapılan ithalata aittir. Mısır'dan yapılan ithalat çoğunlukla Suudi Arabistan veya Körfez ülkelerinden Süveyş Kanalı yakınındaki Ayn es-Suhna Limanı’na ihraç edilen, daha sonra SUMED boru hattıyla Akdeniz'de İskenderiye yakınındaki Sidi Kerir Limanı’na nakledilendir. Hindistan ve Yunanistan'dan yapılan ithalatlar ise petrol ürünleridir.

Burada Türkiye'nin petrol ve gaz üretimindeki payı çok az olduğunu, bu nedenle de Türkiye'nin deniz yoluyla petrol ihracatı göz önüne alındığında, her "ihracatın" aslında bir yeniden ihracat olduğunu okuyucuya hatırlatalım. Deniz yolu ile ihracat miktarı deniz yolu ile ithalat miktarına yakın, ancak ham petrol ihracatının çoğunun bir boru hattı aracılığıyla Azerbaycan'dan kara yoluyla Türkiye'nin Ceyhan Limanı’na gelmesi nedeniyle aralarında büyük farklılıklar olduğunu da görüyoruz.

Türkiye'nin petrol ihracatının büyük kısmı Avrupa'ya, Avrupa’da da en çok  İtalya'ya ihraç ediliyor. İtalya’nın yanı sıra Hollanda ve Fransa gibi diğer Avrupa ülkelerine de ihracat yapılıyor. Türkiye'nin Ceyhan Limanı’ndan ihraç edilen Azerbaycan petrolünün bir kısmı İsrail'e gidiyor.

Bu makalenin yazılmasının nedenlerinden biri de budur; Cumhurbaşkanı Erdoğan, İsrail'e petrol ihracatının durdurulması yönünde çeşitli grupların baskısıyla karşı karşıya bulunuyor. Azerbaycan ile İsrail arasındaki güçlü ilişkilere rağmen birkaç gün önce Azerbaycan, İsrail'e doğrudan ihracat yapmadığını, petrolü ticari şirketlere, şirketlerin de İsrail'e sattığını açıkladı. Buradaki asıl nokta, her iki hükümetin de İsrail'e petrol ihracatını durdurma yönünde baskı altında olmasıdır.

Yukarıda, Türkiye'nin ham petrol ihracatının büyük kısmının, Azerbaycan'ın Bakü kentinden Ceyhan Limanı’na uzanan ve Gürcistan'ın Tiflis şehrinden geçen bir boru hattıyla Azerbaycan'dan geldiğini belirtmiştim. Ama Rusya'dan da Türkiye'ye belirli miktarlarda ham petrol arzı bulunuyor. Bu petrol ya olduğu gibi yeniden ihraç ediliyor ya da Türkiye'de rafine edilerek petrol ürünleri halinde Avrupa'ya ve diğer ülkelere satılıyor.  Dolayısıyla Türkiye, Hindistan ve Çin ile aynı rolü oynuyor; Rus petrolünü ithal ediyor ve bunu bir şekilde Avrupalılara ve Amerikalılara satıyor.

Türkiye'nin Ceyhan Limanı’ndan günde yaklaşık 600 bin varil Azerbaycan petrolü ihraç ettiğine dikkat çekiliyor. Ceyhan Limanı’na uzanan bir diğer boru hattıyla da yaklaşık 400 ila 450 bin varil Irak petrolü (Kuzey Irak ve Kürdistan Bölgesinden) ihraç ediliyordu. Ancak boru hattı geçen yılın Mart ayından bu yana askıya alınmış durumda ve siyasi ve mali nedenlerden dolayı henüz faaliyete geçemedi.

TürkAkım boru hattı Rusya'dan başlayıp Türkiye üzerinden bazı Avrupa ülkelerine uzanıyor. Ukrayna'nın, toprakları üzerinden Avrupa'ya uzanan doğalgaz boru hattının yıl sonunda sona erecek sözleşmesini yenilememe ihtimalinin artmasıyla birlikte, Rus şirketi Gazprom'un TürkAkım boru hattına olan bağımlılığı arttı. Gazprom'un TürkAkım boru hattı üzerinden Nisan ayında 1.160 milyon metreküp olan toplam gaz ihracatı geçen ay 1.367 milyon metreküpe yükseldi. Bu rakam, arzın yalnızca 750 milyon metreküp olduğu geçen yılın mayıs ayı rakamlarından çok yüksek. Gazın büyük kısmı Moskova ile güçlü diplomatik ilişkileri sürdüren Macaristan ve Sırbistan'a gidiyor. Eylül 2021'de Macaristan, Gazprom ile yıllık 4,5 milyar metreküp ithalat için 15 yıllık bir sözleşme imzalamıştı. Ukrayna'ya yapılan saldırı öncesinde TürkAkım hattından geçen gaz Kuzey Makedonya, Yunanistan, Romanya ve Bosna Hersek'e gidiyordu.

Türkiye ile Rusya arasında Türkiye'nin Avrupa'nın gaz ticareti merkezi olması yönünde görüşmeler yapılıyor ancak bu konuda yeni bir gelişme yok.

Türkiye’ye yönelik bu ilgi neden?

Türkiye, Akdeniz bölgesi ve Afrika'da genişlemeye çalışıyor ve Afrika'daki varlığı da sürekli genişliyor. Türkiye az miktarda petrol ve gaz üretse de, gerek petrol ve gaz boru hatları gerekse deniz yoluyla transit  bir ülke olması nedeniyle petrol ve gaz alanındaki bölgesel rolü önemli. Bir yandan Rusya ile Orta Asya'yı Avrupa'ya bağlıyor. Diğer yandan da Kuzey Irak’tan gelen petrol boru hattının yeniden faaliyete geçmesi halinde Ortadoğu ile Avrupa'yı birbirine bağlayacak. Mısır'daki Delta bölgesinden Ürdün ve Suriye üzerinden Suriye-Türkiye sınırına kadar uzanan bir Arap doğalgaz boru hattı projesi olduğunu da hatırlayalım. Bu projenin asıl amacı Arap gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya ihraç etmekti. Özellikle Katar ve İran'ın Körfez'den Suriye'nin merkezindeki  Humus şehrine kadar uzanıp bu hata bağlanacak bir boru hattı daha inşa etmeyi düşünmeleri üzerine belki de Rusya'nın baskısı nedeniyle proje durduruldu. Plan, İran gazını Katar tarafından finanse edilen bir boru hattı yoluyla Avrupa’ya taşımaktı.

Bugünkü konuya odaklanmamızın iki nedeni var:

1- İsrail'e petrol ihracatının durdurulması konusunda Türk ve Azerbaycan hükümetleri üzerindeki baskının artması. Bunun İsrail ekonomisine büyük etkisi olacak ama küresel petrol piyasalarına etkisi sınırlı olacak. İhracat durdurulsa bile, petrolün, takip sistemlerini kapatan gemiler aracılığıyla çeşitli rotalardan İsrail'e ulaştırılacağı tahmin ediliyor.

2- Başkan Biden'ın ikinci dönem başkanlığı kazanması durumunda Türkiye'ye Rus petrolünün yeniden ihracatını durdurması için baskı yapması bekleniyor. Bunun bazı Avrupa ülkelerine etkisi olacak ama küçük kalacak ve Rusya'nın da başka alternatifleri olacak. Biden'ın seçimlerden önce petrol fiyatlarının yükselmesini istemediğini, Türkiye'ye de geçtiğimiz aylarda  bu nedenle baskı yapmadığını hatırlatalım.