Türkiye ekonomisi 2023'te yüzde 4,5 büyüdühttps://turkish.aawsat.com/ekonomi%CC%87/4884406-t%C3%BCrkiye-ekonomisi-2023te-y%C3%BCzde-45-b%C3%BCy%C3%BCd%C3%BC
Türkiye, 2023'ün son çeyreğinde, yıllık bazda, ekonomik büyüme verisi açıklanan Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütüne (OECD) üye ülkeler arasında ikinci, G20 ülkeleri arasında üçüncü ülke oldu.
AA muhabirinin yaptığı derlemeye göre Türkiye, 2023'te yıllık bazda yüzde 4,5, Ekim-Aralık 2023 döneminde, bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yüzde 4 büyüdü.
Türkiye, geçen yılın son çeyreğinde, yıllık bazda, ekonomik büyüme verisi açıklanan OECD'ye üye ülkeler arasında en hızlı büyüyen ikinci ekonomi olarak kayıtlara geçti. Sıralamada yüzde 4,3 ile ilk sırada Hırvatistan yer alırken, Türkiye'yi yüzde 2,2 ile Slovenya takip etti.
G20 ülkeleri arasında yüzde 5,2 ile en hızlı büyüyen ülke Çin oldu. Bu ülkeyi yüzde 5 ile Endonezya izlerken, Türkiye ise listede üçüncü sırada yer aldı.
Avrupa Birliği (AB) ülkelerine ilişkin çeyreklik büyüme tahminlerinin gerçekleşmesi durumunda Türkiye, bu ülkeler arasında ekonomisi en hızlı büyüyen ülke konumuna gelecek.
Verisi açıklanan bazı ülkelerin 2023 yılı dördüncü çeyrek büyüme oranlarının yıllık bazda değişimleri şöyle:
Ülkeler Değişim (yüzde)
Türkiye 4
Çin 5,2
Endonezya 5
Hırvatistan 4,3
ABD 3,2
Meksika 2,5
Slovenya 2,2
Slovenya 2,2
Belçika 1,5
Belçika 1,5
Fransa 0,7
Norveç 0,5
Kolombiya 0,3
İsveç -0,2
Almanya -0,2
Avusturya -1,7
Küresel enerji liderleri Riyad’da buluşuyor: Gündemde arz güvenliği ve yapay zekâ
Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad (Reuters)
Küresel enerji sektörünün dikkati, 11 Ekim Pazar (yarın) gününden itibaren Riyad’a çevrilecek. Bir hafta boyunca düzenlenecek bakanlar düzeyindeki toplantılar ve uluslararası etkinlikler; üst düzey hükümet yetkililerini, enerji şirketlerinin yöneticilerini, uluslararası kuruluş temsilcilerini ve uzmanları bir araya getirecek. Etkinliklere Suudi Arabistan Enerji Bakanı ve Sanayi ve Maden Kaynakları Bakanı Prens Abdülaziz bin Selman da katılacak.
Açıklanan programa göre jeopolitik gerilimlerin arttığı, Hürmüz Boğazı’na ilişkin risklerin öne çıktığı bir dönemde düzenlenecek toplantılarda enerji arz güvenliği, altyapının dayanıklılığı ve ihracat güzergâhları başlıca gündem maddeleri arasında yer alacak. Bu kapsamda, Suudi Arabistan’ın doğu bölgesindeki petrolü Kızıldeniz kıyısındaki Yanbu Limanı’na taşıyan Doğu-Batı Petrol Boru Hattı, Hürmüz Boğazı’na bağımlılığı azaltan alternatif ihracat güzergâhlarından biri olarak öne çıkıyor. Hat, deniz trafiğinde yaşanabilecek aksaklıklar karşısında ülkenin petrol ihracat sistemine esneklik kazandırıyor.
Enerji haftasının gündemi yalnızca arz güvenliğiyle sınırlı kalmayacak. Yatırım ihtiyacı, elektrik talebindeki artış, yapay zekâ ve dijital teknolojilerin enerji sistemlerinde giderek daha fazla kullanılması da ele alınacak. Bu başlıklar, küresel enerji sektörünün karşı karşıya olduğu zorlukların ve fırsatların giderek çeşitlendiğini ortaya koyuyor.
11-15 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirilecek etkinlikler; Uluslararası Enerji Forumu’nun 17. Bakanlar Toplantısı, Temiz Enerji Bakanlar Toplantısı, inovasyon odaklı toplantılar, Dünya Petrol Kongresi’nin ana programı ve eş zamanlı uluslararası fuarın yanı sıra Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü (OAPEC) tarafından düzenlenen teknik etkinlikleri kapsıyor.
Suudi Arabistan, 90 yılı aşkın geçmişe sahip Dünya Petrol Kongresi’ne tarihinde ilk kez ev sahipliği yapacak. Bakanların, hükümet yetkililerinin, enerji şirketlerinin üst düzey yöneticilerinin, uluslararası kuruluş temsilcilerinin ve uzmanların katılacağı organizasyon; stratejik oturumları, bakanlar düzeyindeki görüşmeleri, teknik programı ve enerji sektöründeki teknoloji ve çözümlerin tanıtılacağı uluslararası fuarı bir araya getirecek.
Enerji haftasının önemi, yalnızca toplantıların ve katılımcıların çeşitliliğinden kaynaklanmıyor. Enerji arz güvenliğinin ve piyasa istikrarının sağlanması, yatırım ihtiyaçlarının karşılanması, enerji verimliliğinin artırılması ve teknolojik gelişmelerin hızlandırılması gibi başlıklar da karar alıcıların ve şirketlerin gündeminde bulunuyor. Müzakereler, küresel ekonominin hangi enerji kaynaklarına ihtiyaç duyduğunun yanı sıra bu kaynakların nasıl üretileceği, taşınacağı, finanse edileceği ve uygun maliyetlerle sunulacağı konularına da odaklanacak.
Prens Abdülaziz bin Selman, Kanada'nın Calgary kentinde düzenlenen Dünya Petrol Kongresi'nde (Arşiv-Reuters)
Enerji güvenliği haftası bakanlar toplantısıyla başlayacak
Etkinliklerin ana programı, 11 Ekim Pazar günü Uluslararası Enerji Forumu’nun 17. Bakanlar Toplantısı ile başlayacak. Suudi Arabistan’ın ev sahipliğinde, İtalya ve Nijerya’nın ortaklığıyla düzenlenecek toplantının teması, “Yeni Bir Çağda Enerji Güvenliği ve Ortak Hedefler” olarak belirlendi.
Toplantı, enerji üreticisi ve tüketicisi ülkeleri ortak sorunları ele almak üzere bir araya getirecek. Piyasa istikrarı, arz güvenliği ve uzun vadeli yatırımlar konusunda diyaloğun güçlendirilmesi hedefleniyor. Jeopolitik risklerin tedarik zincirleri ve enerji altyapısı üzerindeki olası etkileri ile artan talebe uygun yatırımların gerekliliği, bu başlıkların önemini daha da artırıyor.
Gündemde üretici ve tüketici ülkeler arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi, ticaret ve yatırım çerçevelerinin geliştirilmesi ve temiz enerji teknolojilerine uygun maliyetlerle erişimin hızlandırılması bulunuyor. Şarku’l Avsat’ın aldığı bilgiye göre bu yaklaşımın ekonomik dayanıklılığı ve rekabet gücünü desteklemesi, aynı zamanda kalkınma hedeflerini gözetmesi amaçlanıyor.
Enerji piyasalarının dayanıklılığının artırılmasında altyapı, taşıma ağları ve ticaret bağlantılarının rolü de toplantıda öne çıkacak. Bunun yanı sıra, enerji tedarik zincirinin farklı aşamalarında uzun vadeli yatırımları teşvik etmek için öngörülebilir politikaların ve istikrarlı düzenleyici çerçevelerin önemi ele alınacak.
Umman’ın Musandam bölgesinden görülen Hürmüz Boğazı’ndaki gemiler (Reuters)
Dünya Petrol Kongresi 12 Ekim’de başlıyor
Dünya Petrol Kongresi’nin resmî programı 12 Ekim Pazartesi günü başlayacak ve 15 Ekim Perşembe gününe kadar devam edecek. “Herkes İçin Bir Enerji Geleceğine Giden Yollar” temasıyla düzenlenecek kongre, Riyad’daki enerji haftasının temel etkinliklerinden biri olacak.
Bakanlar düzeyindeki oturumlar, stratejik görüşmeler, enerji şirketlerinin yöneticileriyle yapılacak toplantılar, uzmanlık gerektiren teknik program ve şirketlerin teknoloji, çözüm ve projelerini tanıtacağı fuar, kongrenin ana unsurlarını oluşturacak.
Programda enerji güvenliği, petrol ve doğal gaz piyasaları, yatırım ve finansman, dijital dönüşüm, yapay zekâ, kritik mineraller, karbon yönetimi, doğal gaz ve geleceğin enerji karması gibi konular ele alınacak.
Kongrenin önemini artıran unsurlardan biri, geleneksel enerji piyasalarıyla teknolojik ve çevresel dönüşümün yatırım kararları üzerindeki etkilerini aynı platformda buluşturması. Petrol ve doğal gaz; talep, arz ve üretim kapasitesi tartışmalarının merkezinde yer almaya devam ederken elektrik, dijital teknolojiler, kaynak verimliliği ve emisyon yönetimi de giderek daha fazla önem kazanıyor.
Aramco, ExxonMobil, Chevron, Shell ve BP gibi büyük şirketlerin yöneticilerinin katılımı, sektörün yatırım, üretim, talep ve teknoloji alanlarındaki eğilimlerinin izlenmesine imkân sağlayacak. Piyasa beklentileri, fiyatlar, finansman maliyetleri, jeopolitik riskler, düzenleyici değişiklikler ve teknolojik gelişmelerin uzun vadeli projelerin uygulanabilirliği üzerindeki etkileri de gündemin önemli başlıkları arasında bulunuyor.
Kongrenin “Herkes İçin Bir Enerji Geleceğine Giden Yollar” teması, küresel ihtiyaçların karşılanması için farklı seçeneklere duyulan ihtiyacı gösteriyor. Ülkelerin kaynakları ve ekonomik öncelikleri arasındaki farklılıklar, enerjiye erişilebilir maliyetlerle ulaşılması, arz güvenilirliği ve altyapının geliştirilmesi müzakerelerin merkezinde yer alıyor. Bu konular, sürdürülebilirlik ve emisyonların azaltılması hedefleriyle birlikte ele alınacak.
Prens Abdülaziz bin Selman, Kanada'nın Calgary kentinde düzenlenen Dünya Petrol Kongresi oturumunda (Arşiv,EPA)
Temiz enerji ve inovasyon bakanların gündeminde
Uluslararası Enerji Forumu toplantısıyla eş zamanlı olarak Riyad, 11-13 Ekim tarihlerinde 17. Temiz Enerji Bakanlar Toplantısı’na da ev sahipliği yapacak. Toplantıyla birlikte, temiz enerji teknolojilerinde inovasyonu hızlandırmayı amaçlayan Misyon İnovasyon girişiminin 11. Bakanlar Toplantısı da gerçekleştirilecek.
Görüşmelerde inovasyon, temiz enerji teknolojilerinin geliştirilmesi için uluslararası iş birliği ve bu teknolojilerin kullanımının yaygınlaştırılması konuları görüşülecek.
Yeni yatırımlara duyulan ihtiyacın artması, elektrik talebinin büyümesi ve enerji arz güvenliği ile ekonomik rekabet gücünden taviz vermeden emisyonların azaltılması ihtiyacı, bu başlıkları ekonomik olarak da önemli hâle getiriyor.
Öte yandan temel mesele, girişimleri ve taahhütleri finanse edilmiş projelere ve geniş ölçekte uygulanabilir çözümlere dönüştürmek olacak. Böylece söz konusu girişimlerin enerji sistemlerinin verimliliği ve maliyetleri üzerindeki gerçek etkisinin ölçülmesi hedefleniyor.
Uluslararası enerji fuarı sektörün teknolojilerini buluşturacak
Kongreye eşlik eden uluslararası fuar da 12 Ekim Pazartesi günü açılacak ve 15 Ekim Perşembe gününe kadar devam edecek. Fuar, enerji haftasının uygulama ve ticaret boyutunu oluşturacak.
Şirketler, enerji üretimi, mühendislik hizmetleri, altyapı, dijital teknolojiler ve çevresel çözümler gibi alanlardaki teknolojilerini, projelerini ve ürünlerini tanıtma fırsatı elde edecek. Etkinlik ayrıca yatırımcılar, karar alıcılar ve hizmet sağlayıcılarla bağlantı kurulmasına imkân sağlayacak.
Fuarın öne çıkan işlevlerinden biri, piyasadaki çözümlerin karşılaştırılmasına ve üretim ile işletme verimliliğini artırmayı, altyapıyı geliştirmeyi, emisyonları yönetmeyi ve yeni teknolojilerden yararlanmayı amaçlayan uygulamaların incelenmesine olanak tanıması olacak. Şirketler ve kurumlar arasında yeni ticari ilişkilerin kurulması ve iş birliği fırsatlarının değerlendirilmesi de bekleniyor.
Ekonomik açıdan fuar, inovasyonun tanıtım ve deneme aşamasından uygulama ve yatırım aşamasına nasıl geçtiğini gözlemlemek için bir platform sunacak. Bir teknolojinin değeri yalnızca yeni olmasından değil; maliyetleri düşürme, verimliliği artırma, arz güvenilirliğini güçlendirme veya operasyonel riskleri azaltma kapasitesiyle ölçülüyor.
Yapay zekâ ve dijital sistemlerin endüstriyel operasyonlarda ve elektrik şebekelerinin yönetiminde daha yaygın kullanılması, fuarın önemini artıran unsurlar arasında yer alıyor. Enerji kullanım verimliliğini yükselten ve arz istikrarını destekleyen çözümlere duyulan ihtiyaç artıyor. Katılımcı şirketler, yatırımcıların hangi alanlara ilgi gösterdiğini ve yeni teknolojilerin yaygınlaştırılmasında hangi zorluklarla karşılaşıldığını değerlendirme fırsatı bulacak.
Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü (OAPEC) (KUNA)
OAPEC, Arap ülkelerinin enerji dönüşümünü ele alacak
Enerji haftasının programında, enerji sektöründeki dönüşümün petrol ve doğal gaz üreticisi Arap ülkelerinin ekonomileri üzerindeki etkileri de yer alacak. Petrol İhraç Eden Arap Ülkeleri Örgütü (OAPEC) tarafından düzenlenecek etkinliklerde dönüşümün ekonomik, sosyal ve çevresel boyutları ile petrol sanayisinde emisyonların azaltılmasına yönelik çalışmalar irdelenecek.
Program, 13 Ekim Salı günü üst düzey bir çalıştayla başlayacak. Ardından 14-15 Ekim tarihlerinde teknik bir seminer gerçekleşecek. Açıklanan başlıklar arasında küresel enerji dönüşümünü yönlendiren etkenler, bu dönüşümün Arap petrol üreticisi ülkelerin ekonomileri üzerindeki etkileri ve sosyal ve çevresel sonuçları bulunuyor.
Etkinlikler kapsamında ayrıca Suudi Arabistan Enerji Bakanlığı ile OAPEC iş birliğinde, petrol işleme ve dönüşüm sanayilerinde karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik üçüncü seminer düzenlenecek. Seminerde, bu sanayi kollarında emisyonların düşürülmesine ve sürdürülebilirliğin güçlendirilmesine katkı sağlayabilecek yenilikler ve teknolojik çözümler ele alınacak.
Bu konular, petrol ve doğal gazın kamu gelirleri, ihracat, yatırım ve istihdam açısından önemli bir yer tuttuğu Arap ülkeleri için ekonomik önem taşıyor. Enerji piyasalarındaki değişimler ve üretim, rafinaj ve sanayide kullanılan teknolojiler; işletme maliyetlerini, rekabet gücünü ve mevcut tesislerin modernizasyon ihtiyacını doğrudan etkiliyor.
Ayrıca söz konusu dönüşüm, bu ekonomilerin ihracat pazarlarındaki değişimlere uyum sağlama ve gelir kaynaklarını çeşitlendirme kapasitesine ilişkin soruları gündeme getiriyor. Arap ülkeleri arasında kaynakların, mali imkânların ve altyapının farklılık göstermesi, dönüşüm sürecinin ülkeler bazında değişen ihtiyaçlarla ele alınması gibi bir sonucu gerektiriyor.
Yapay zekâ ve elektrik talebi enerji gündeminin öne çıkan başlıkları arasında
Enerji haftasında yakından izlenecek konulardan biri de yapay zekânın yaygınlaşmasıyla elektrik talebi arasındaki ilişki olacak. Bu gelişme, elektrik üretim kapasitesinin artırılmasını, iletim ve dağıtım şebekelerinin geliştirilmesini ve yeni altyapı yatırımlarını gündeme çıkarıyor.
Veri merkezlerinin ve dijital uygulamaların yaygınlaşması yalnızca elektrik tüketimini artırmakla kalmıyor, aynı zamanda kesintisiz ve güvenilir enerji arzının önemini de büyütüyor. Bu durum, yatırımların yeni üretim kapasitesi, şebekelerin modernizasyonu, enerji depolama çözümleri ve talep yönetimi arasında nasıl dağıtılacağı sorusunu gündeme getiriyor.
Doğal gaz, yenilenebilir enerji ve diğer enerji kaynaklarının yeni ihtiyaçları karşılamadaki rolü de değerlendirilecek konular arasında. Öte yandan dijital sistemler, talebin daha doğru tahmin edilmesi, varlıkların daha etkin yönetilmesi ve işletme verimliliğinin artırılması açısından yeni fırsatlar sunuyor.
Enerji ve dijital teknoloji şirketlerinin katılımı, ticari kullanıma geçmiş uygulamaların ve henüz geliştirme aşamasında bulunan projelerin değerlendirilmesine imkân sağlayacak. Şirketlerin yatırım maliyetleri ve beklenen getiriler konusundaki öngörüleri de yakından izlenecek. Dijital büyümenin gerektirdiği elektrik ve altyapı yatırımlarının maliyetlerinin yönetilmesi, bu başlığın ekonomik önemini artırıyor.
Suudi Arabistan açısından ise enerji sektörü ile dijital ekonominin, yeni sanayilerin ve teknoloji odaklı faaliyetlerin büyümesi arasındaki ilişki öne çıkıyor. Bu bağlantı, yatırım imkanlarının genişletilmesi, altyapının geliştirilmesi ve kaynakların daha verimli kullanılması için fırsatlar sunuyor. Enerji sektörü, yeni ekonomik faaliyetleri destekleme ve önümüzdeki yılların büyüme ihtiyaçlarını cevaplama açısından stratejik önem taşıyor.
Riyad, küresel enerji diyaloğunun merkezine yerleşecek
Riyad’ın bir hafta boyunca çok sayıda uluslararası toplantıya ev sahipliği yapması, enerji sektörünün geleceğine ilişkin küresel diyaloğun kapsamının genişlediğini ortaya koyuyor. Teknolojik dönüşümün hızlandığı ve yatırım fırsatlarının çeşitlendiği bir dönemde gerçekleşecek görüşmeler, hükümetlerin ve şirketlerin enerji sistemlerini geliştirme, uluslararası iş birliğini güçlendirme ve yeni teknolojilerden yararlanma konusundaki yaklaşımlarını izlemek açısından önem taşıyor.
Toplantılarda ele alınacak başlıkların, enerji arzının güvenilirliğinin artırılması, kaynakların daha verimli kullanılması ve ekonomik büyümenin desteklenmesi yönündeki arayışlara katkı sağlaması bekleniyor.
Dünya Enerji Konseyi Genel Sekreteri Şarku’l Avsat’a konuştu: Enerji kaynaklarını çeşitlendirmek, şoklarla başa çıkmak için bir zorunlulukhttps://turkish.aawsat.com/ekonomi%CC%87/5326950-d%C3%BCnya-enerji-konseyi-genel-sekreteri-%C5%9Farku%E2%80%99l-avsat%E2%80%99-konu%C5%9Ftu-enerji-kaynaklar%C4%B1n%C4%B1
Dünya Enerji Konseyi Genel Sekreteri Şarku’l Avsat’a konuştu: Enerji kaynaklarını çeşitlendirmek, şoklarla başa çıkmak için bir zorunluluk
İran’ın Bender Abbas kenti yakınlarındaki Hürmüz Boğazı’nda gemiler görünürken, kadınlar kürek sörfü yapıyor. (Reuters)
Küresel enerji sisteminin artan jeopolitik risklerle ve darboğazlarla karşı karşıya kaldığı bir dönemde, petrol ticareti akışında son dönemde yaşanan aksamalar, pazarlara erişim yollarının çeşitlendirilmesinin ve şokları emebilecek altyapının önemini bir kez daha ortaya koydu.
Riyad’da düzenlenecek Enerji Haftası öncesinde Şarku’l Avsat’a özel açıklamalarda bulunan Dünya Enerji Konseyi Genel Sekreteri Angela Wilkinson, sistemin aksamalarla başa çıkma kapasitesinin yalnızca üretim hacmiyle ilgili olmadığını; altyapı, taşıma ağları ile üreticiler ve tüketiciler arasındaki ilişkileri de kapsadığını vurguladı.
Suudi Arabistan’da ilk kez düzenlenecek ve Dünya Enerji Kongresi’nin 25’incisine ev sahipliği yapacak Riyad Enerji Haftası etkinlikleri pazar günü başlıyor. Etkinlik; 70’ten fazla bakan, küresel enerji şirketlerinin 300’ü aşkın CEO’su ve 25’ten fazla uluslararası kuruluşun liderlerinin katılımıyla gerçekleştiriliyor.
‘Herkes İçin Enerji Geleceğine Giden Yollar’ teması altında düzenlenen kongre kapsamındaki çalışmalar; enerji güvenliği, küresel petrol ve gaz piyasaları, yatırım ve finansman, yapay zekâ ve dijital dönüşüm, kritik mineraller, karbon yönetimi, doğal gaz ve enerji karmasının geleceğini ele alan 30’dan fazla bakanlık, strateji ve liderlik oturumuna ayrılıyor.
Hürmüz, enerji sisteminin esnekliğini test ediyor
Wilkinson, enerjinin ‘modern dünyada yaşamın her alanının temelini oluşturduğunu’ belirterek, bu nedenle küresel önceliğin küresel enerji ve ekonomi krizine yol açan bölgesel çatışmalarda tırmanmanın önlenmesi olduğunu ifade etti. Enerji sektörü liderlerinin bugün yeni bir jeopolitik ortamda faaliyet gösterdiğini vurgulayan Wilkinson, farklı bölgelerdeki toplumların taşıma rotaları ve rafinasyondan sıvılaştırılmış doğal gaza (LNG), elektrik şebekelerine ve kritik minerallere kadar uzanan çok sayıda şok ve darboğazla karşı karşıya kaldığını kaydetti.
Enerji güvenliği, enerjiye erişimde adalet ve ödenebilirlik ile çevresel sürdürülebilirlik arasındaki dengelerin ortadan kalkmadığını, aksine değişip daha da keskinleştiğini belirten Wilkinson, sürdürülebilir bir ilerleme sağlamak için bu unsurlar arasında anlık olarak yeniden denge kurulmasının hayati önem taşıdığını ifade etti. Wilkinson bu değerlendirmesini, Konseyin 65 ülkeden 275’i aşkın enerji sektörü lideriyle yürüttüğü görüşmelerin ardından hazırladığı 2026 Küresel Enerji Üçlemi Raporu sonuçlarına dayandırdı.
Wilkinson, süresi ne olursa olsun krizin en uzun vadeli etkisinin, sektör liderlerinin esnekliği, entegrasyonu ve operasyonel uyumu güçlendirmek; ayrıca bugünün aksamalarını emebilecek, gelecekteki şoklara ve dönüşüm fırsatlarına daha iyi hazırlanabilecek sistemler inşa etmek amacıyla nasıl bir iş birliği yapacağında görülebileceğini sözlerine ekledi.
Suudi Arabistan ve çok yönlü erişim yolları
Wilkinson, Suudi Arabistan’ın üretim kapasitesi ile alternatif ihracat altyapısının, özellikle mevcut güzergahlarda aksamalar yaşandığında küresel enerji piyasalarında kritik bir rol oynadığını ifade etti. Son gelişmelerin ‘tüm riskleri ortadan kaldıran tek bir yol olmadığını’ gösterdiğini belirten Wilkinson, enerji güvenliğinin güçlü bir altyapıya, pazarlara erişim yollarının çeşitlendirilmesine ve üreticiler ile tüketiciler arasında daha fazla iş birliğine dayandığını vurguladı.
Dünya Enerji Konseyi Genel Sekreteri Angela Wilkinson (Dünya Enerji Konseyi)
Körfez bölgesindeki enerji sisteminin esnekliğinin yalnızca bölgenin üretebileceği enerji miktarıyla ölçülemeyeceğini ekleyen Wilkinson, bunun aynı zamanda söz konusu enerjinin limanlar, boru hatları, elektrik şebekeleri ve uluslararası piyasalar aracılığıyla güvenilir bir şekilde taşınabilme kapasitesine de bağlı olduğunu kaydetti.
Yeni altyapı yatırımlarına, şebekelerin güçlendirilmesine ve giderek çeşitlenen ortaklıklara dikkat çeken Wilkinson, bu unsurların sistemin elindeki seçenekleri artırdığını belirtti. Esneklik kavramını ‘sistem içinde seçenekler oluşturmak’ şeklinde özetleyen Wilkinson; bunun enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, pazarlara erişim yollarının artırılması, güçlü altyapı ve sağlam uluslararası ilişkiler yoluyla sağlanabileceğini ifade etti.
Tedarikten kapasitelere
Wilkinson, krizin enerji güvenliği, enerjiye erişimde adalet ve ödenebilirlik ile çevresel sürdürülebilirlik arasında denge kurma ihtiyacını ortadan kaldırmadığı görüşünü dile getirdi. Ancak Wilkinson, değişen ve bazen çok hızlı ilerleyen durumun, baskıların arttığı ve yeni darboğazların ortaya çıktığı noktalar olduğunu açıkladı.
Enerji sektörü liderlerinin yönettiği dengelerin; jeopolitik gelişmeler, teknolojik yenilikler, iklim değişikliğinin etkileri ile artan talep dinamikleri ve sanayi rekabetçiliği ile birlikte küresel enerji sisteminin yeni bölge ve noktalarına kaydığını ifade etti.
Wilkinson’a göre en büyük dönüşüm, enerji sisteminin arz etrafında şekillendiği bir dünyadan, giderek kapasiteler etrafında örgütlendiği bir dünyaya geçişte görülebilir. Konsey de bu dönüşüme, Küresel Enerji Üçlemi yaklaşımını bir ölçüm çerçevesi olmaktan çıkarıp sistem entegrasyonu, esneklik, enerji güvenliği ve sanayi rekabetçiliğini ele alan bir liderlik diyaloğuna dönüştürerek yanıt veriyor.
Entegrasyonun yalnızca standartların belirlenmesine yönelik teknik bir zorluk olmadığını vurgulayan Wilkinson, bunun aynı zamanda enerji sisteminin bileşenlerinin birlikte verimli çalışmasını sağlamak için gerekli kurumsal, finansal ve insani kapasitelerle de ilgili olduğunu belirtti.
Siyasi coğrafya ve yeni bağımlılıklar
Wilkinson, önümüzdeki 5 ila 10 yıl içinde enerji sektöründeki karşılıklı bağımlılık kararlarında jeopolitiğin öneminin daha da artacağını öngörüyor. Elektrik, yapay zekâ, yeni teknolojiler ve artan talebin önemli birer faktör olmaya devam edeceğini belirten Wilkinson, ancak bu süreçlerin daha parçalı ve rekabetçi bir dünyada evrildiğini vurguladı.
Ülkelerin belirli bir alandaki bağımlılığı azaltma çabalarının; kritik mineraller, teknolojiler, üretim kapasiteleri ya da altyapı üzerinde yeni bağımlılıklar yaratabildiğini keşfettiğini açıkladı.
Liderlerin bu birbiriyle bağlantılı bağımlılıkları yönetme ve giderek büyüyen kapasite açıklarını kapatma biçimlerinin, önümüzdeki on yılda enerji sisteminin şekillenmesine katkı sağlayacağı görüşünü dile getirdi.
Elektrifikasyonun üst düzey aşaması
Elektrik talebinin ivme kazandığı bir dönemde Wilkinson, elektrifikasyonun üst düzey aşaması önündeki en büyük engelin belirli bir teknoloji, politika veya altyapıdan ziyade, tüm enerji sistemini verimli bir şekilde çalıştırabilme kapasitesi olduğunu ifade etti.
Bunun üretim, elektrik şebekeleri, depolama ve yatırımları kapsadığını belirten Wilkinson; bu unsurların her birinin genişletilmesinin tedarik zincirleri, kritik mineraller, eskiyen altyapılar ve vasıflı iş gücü üzerinde yeni bağımlılıklar doğurduğunu açıkladı.
Enerji teknolojilerinin yaygınlaştırılmasının elzem olmayı sürdürdüğünü vurgulayan Wilkinson, ancak bu teknolojilerin uyum içinde çalışmasını sağlamanın giderek büyüyen bir zorluk oluşturduğunu ve yeni kapasiteler gerektirdiğini kaydetti.
Dönüşüme giden tek bir küresel yol yok
Wilkinson, enerji sektöründeki dönüşüm için tek bir küresel yolun bulunduğu fikrini reddederek, farklı kaynaklara, altyapılara, ekonomik ve sosyal ihtiyaçlara göre şekillenen birden fazla yol ve dönüşümün mevcut olduğunu ifade etti.
İran’ın Bender Abbas kıyılarına yakın Hürmüz Boğazı’ndaki gemiler (Reuters)
Küresel Enerji Üçlemi çalışmaları, sektör liderlerinin enerji güvenliği, enerjiye erişimde adalet ve ödenebilirlik ile çevresel sürdürülebilirlik arasında çok daha sık ve dinamik bir şekilde yeniden denge kurmak zorunda kaldıklarını gösteriyor.
Asıl zorluğun bu çoklu öncelikleri eş zamanlı olarak ilerletmek olduğunu belirten Wilkinson, bunlardan birinin ihmal edilmesinin sistemin başka bir noktasında zafiyetler yaratabileceğini vurguladı. Wilkinson, sorunun dönüşümün daha hızlı mı yoksa daha yavaş mı olması gerektiği değil; temiz elektrik ile geleceğin yakıtlarına yönelik artan talebi karşılayabilecek güvenilir, erişilebilir, uygun maliyetli ve sürdürülebilir enerji hizmetlerini inşa edecek şekilde aşamaların nasıl sıralanacağı olduğunu kaydetti.
Egemenlik ve bağımsızlık arasında
Wilkinson, 2030 yılına kadar yeterince dikkate alınmama riski taşıyan unsurlardan birinin ‘enerji egemenliği’ ile ‘enerji bağımsızlığı’ kavramlarının birbirine karıştırılması veya talebin pasif ve öngörülebilir kalacağının varsayılması olduğunu belirtti. Oysa talep, artık daha aktif hale gelerek enerji sisteminin şekillenmesinde doğrudan rol oynuyor.
Modern enerji sistemlerinin doğası gereği karşılıklı bağımlılığa dayandığını ifade eden Wilkinson, bir ülkenin yakıt ithalatına olan bağımlılığını azaltırken; temiz enerji sistemlerini kurmak için gerekli kritik minerallere ve teknolojilere olan bağımlılığını artırabileceğini kaydetti.
Bu nedenle enerji güvenliği, sistemin tüm bileşenlerini ülke sınırları içine taşımak anlamına gelmiyor; aksine bu karşılıklı bağımlılıkları anlamayı ve yönetmeyi gerektiriyor. Küresel enerji sistemi büyüdükçe bu durum, yalnızca üretim kapasitelerinin ötesine bakmayı; elektrik şebekelerinin, santrallerin, tedarik zincirlerinin ve bunlar arasındaki bağlantıların esnekliğini de dikkate almayı zorunlu kılıyor.
Dünya Bankası: Hürmüz şokunun hafiflemesi Suudi ekonomisini 2027'de yüzde 7,9 büyütecekhttps://turkish.aawsat.com/ekonomi%CC%87/5326492-d%C3%BCnya-bankas%C4%B1-h%C3%BCrm%C3%BCz-%C5%9Fokunun-hafiflemesi-suudi-ekonomisini-2027de-y%C3%BCzde-79
Ekonomik büyüme kaynaklarının çeşitlendirilmesi, enerji ihracat güzergâhları ve lojistik altyapının çeşitlendirilmesi kadar önem taşıyor.
Dünya Bankası, enerji ve ticaret akışlarında yaşanan aksaklıkların etkisinin hafiflemesiyle Suudi Arabistan ekonomisinin 2027'de güçlü bir toparlanma göstermesini bekliyor. Bankanın tahminlerine göre ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası (GSYH) 2026'da yaklaşık yüzde 2 daraldıktan sonra 2027'de yüzde 7,9 büyüyecek. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz ise büyüme kaynaklarını çeşitlendirmenin, enerji ihracat güzergâhları ve lojistik altyapıyı çeşitlendirmek kadar önemli olduğunu ortaya koydu.
Dünya Bankası'nın bölge ekonomilerine ilişkin son raporunun yayımlanması vesilesiyle Şarku’l Avsat'a konuşan Dünya Bankası Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan Bölgesi Başekonomisti Roberta Gatti, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının etkilerini bazı komşu enerji ihracatçısı ülkelere kıyasla daha iyi atlattığını söyledi.
Gatti, bunun başlıca nedeninin iki ülkenin enerji ihracatı için alternatif güzergâhlara sahip olmasına bağladı. Suudi Arabistan'ın petrol ihracatının önemli bir bölümünü Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden Kızıldeniz'deki limanlara yönlendirdiğini kaydeden Gatti, BAE'nin de hidrokarbon ürünlerini Füceyre üzerinden ihraç edebilmesinin ülkenin Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını azalttığını ifade etti.
Gatti'ye göre kriz, ekonomik çeşitlendirmenin önemini azaltmak yerine daha da güçlendirdi. Ancak kriz aynı zamanda ekonomik dayanıklılığın başka bir boyutunu, ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesini de ortaya çıkardı. Farklı gelir kaynakları ve sektörler üzerinden ekonomik ve mali faaliyetlerin çeşitlendirilmesinin, ticaret yollarının, ihracat altyapısının ve lojistik hizmet ağlarının çeşitlendirilmesiyle birlikte yürütülmesi gerekiyor.
Dünya Bankası, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan bölgesi ekonomilerinin 2026'da yüzde 2,1 daralmasını bekliyor. Bölge ekonomileri 2025'te yüzde 3,3 büyümüştü. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin toplam ekonomisinin ise 2026'da yüzde 4,3 küçülmesi bekleniyor. Bu tablo, bölgenin Kovid-19 salgınından bu yana karşı karşıya kaldığı en ağır şoklardan birine işaret ediyor.
Dünya Bankası Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan Bölgesi Başekonomisti Roberta Gatti (Dünya Bankası)
Buna karşılık Dünya Bankası, çatışmanın hafiflemesi ve ticaret ile ihracat akışlarının kademeli olarak normale dönmesi halinde bölgesel büyümenin 2027'de yüzde 7,8'e güçlü bir şekilde toparlanacağını öngörüyor. Toparlanmanın başlıca itici gücünün hidrokarbon üretimi ve ihracatının yeniden başlaması olması bekleniyor.
Suudi Arabistan'ın ekonomik dayanıklılığı
Gatti, çatışmanın Suudi ekonomisinin şoku absorbe etme kapasitesini güçlendiren bir dizi avantajı ortaya koyduğunu belirtti. Bunların başında yüksek mali rezervler, ekonomik çeşitlendirme çalışmalarının sürdürülmesi ve petrol ihracatının önemli bir bölümünü Kızıldeniz limanları üzerinden yeniden yönlendirme kapasitesi geliyor.
Bu unsurlar, ticaret ve enerji akışlarında yaşanan aksaklıklar karşısında Suudi ekonomisinin belirli ölçüde dayanıklılığını korumasını sağladı. Gatti'ye göre alternatif ihracat güzergâhları bulunmasaydı ekonomik etkiler çok daha ağır olabilirdi.
Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad (Reuters)
Suudi Arabistan'ın ihracat güzergâhlarını çeşitlendirme kapasitesi, Hürmüz'deki aksaklığın etkisini sınırlayan önemli faktörlerden biri oldu. Önümüzdeki dönemde ekonominin izleyeceği seyir ise bu dayanıklılığa yatırım yapmaya devam edilmesinin önemini gösteriyor.
Dünya Bankası'nın son tahminlerine göre Suudi ekonomisinin 2026'da yaklaşık yüzde 2 daralması bekleniyor. Ekonominin ticaret ve enerji akışlarının kademeli olarak normale dönmesiyle 2027'de güçlü bir ivme kazanarak yüzde 7,9 büyümesi öngörülüyor.
Gatti, alternatif ihracat güzergâhları, özellikle de Doğu-Batı Boru Hattı ve Kızıldeniz limanları bulunmasaydı Suudi ekonomisinin çok daha fazla etkilenebileceğini vurguladı.
Hürmüz şoku Körfez ihracatını vurdu
Gatti, Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklığın Dünya Bankası'nın büyüme tahminleri üzerinde ciddi etkisi olduğunu belirtti. Buna göre bölgesel GSYH'nin 2026'da yüzde 2,1 daralması bekleniyor. Bu oran, çatışmanın ocak ayında başlamasından önceki büyüme tahmininin 5,7 puan altında.
Gerilemenin büyük ölçüde Körfez'deki petrol ve gaz ihracatçılarının maruz kaldığı ağır aksaklıklardan kaynaklandığı belirtiliyor. Dünya Bankası, Umman dışındaki tüm KİK ekonomilerinin 2026'da daralmasını bekliyor.
Kriz, Körfez'deki petrol tankerlerinin hareketini yarıdan fazla azaltırken bölgedeki petrol üretimi mart ayında günlük yaklaşık 26 milyon varilden 16 milyon varile geriledi.
Şokun boyutu büyük olmasına rağmen küresel etkileri, benzer ölçekte bir arz açığının yaratabileceği sonuçlara kıyasla daha sınırlı kaldı. Bunun nedenleri arasında petrol piyasasında daha önce oluşan arz fazlası, bazı sevkiyatların boğaz dışındaki güzergâhlara yönlendirilmesi, diğer bölgelerde üretimin artırılması, stokların kullanılması ve Doğu Asya'da talebin gerilemesi yer aldı.
Doha kenti (AFP)
Ancak Körfez ekonomileri arasındaki farklar belirgin oldu. Hürmüz Boğazı'na daha fazla bağımlı ülkelerde üretim kayıpları daha yüksek gerçekleşirken Suudi Arabistan ve BAE'nin alternatif ihracat güzergâhları şokun etkisini sınırladı.
Dünya Bankası, 2026'da Katar ekonomisinin yüzde 20,9, Kuveyt'in yüzde 14,6, Irak'ın yüzde 12,4 ve Bahreyn'in yüzde 2,9 daralmasını bekliyor. Turizm, havacılık ve lojistik hizmetlerinde yaşanan aksaklıklar da ekonomik faaliyet üzerindeki baskıyı artırdı.
2027'de güçlü toparlanma
Gatti'ye göre şokun Körfez ekonomilerine aktarılmasındaki temel kanal, ihracat hacmindeki düşüşün yanı sıra altyapının zarar görmesi oldu.
Ticaret yollarının normale dönmesi ve enerji ihracatının yeniden başlaması halinde kaybedilen üretimin önemli bir bölümünün nispeten hızlı şekilde geri kazanılması bekleniyor. Bu durum, 2027 için öngörülen güçlü toparlanmanın temelini oluşturuyor. Suudi Arabistan'ın ekonomisinin gelecek yıl yüzde 7,9 büyümesi bekleniyor.
Ancak Gatti, toparlanma ile ekonomik iyileşme arasında ayrım yapılması gerektiğine dikkat çekti. Üretimdeki sert düşüşün ardından genellikle hızlı bir sıçrama yaşandığını belirten Gatti, bunun düşük seviyelerden üretimin yeniden devreye alınmasını yansıttığını, temel ekonomik göstergelerde veya verimlilikte aynı ölçüde bir iyileşme anlamına gelmeyebileceğini söyledi.
Kuveyt Kuleleri (KUNA)
Dünya Bankası'nın temel senaryosuna göre çatışmanın 2026 sonuna kadar sürmesi, ardından gerilimin azalması ve ticaret hareketliliğinin kademeli olarak normale dönmesi bekleniyor. Bu senaryoda İran hariç bölgesel büyümenin, ihracat akışlarının yeniden başlamasıyla 2027'de yüzde 7,8'e yükselmesi öngörülüyor.
Bununla birlikte hasar gören altyapının onarılması zaman alabilir. Belirsizlik nedeniyle yatırımların ertelenmesi ve mali rezervlerin kriz öncesine göre daha zayıf hale gelmesi de mümkün.
Gatti, yüksek navlun maliyetleri, yatırımcı güvenindeki düşüş, turizm gelirlerindeki gerileme, küresel talebin zayıflaması ve finansman koşullarının sıkılaşmasının çatışmanın ekonomik etkilerini doğrudan çatışma sona erdikten sonra da uzatabileceği uyarısında bulundu.
Uzun süreli belirsizlik dönemleri yatırımların ertelenmesine, iş dünyasının güveninin zayıflamasına ve fiziki ve beşeri sermaye birikiminin yavaşlamasına yol açabilir. Bu da geçici bir şokun kalıcı bir büyüme yavaşlamasına dönüşmesi riskini artırıyor.
Körfez ülkeleri maliyet avantajını koruyor
Şokun büyüklüğüne rağmen Gatti, KİK ekonomilerinin önemli bir yapısal avantaja sahip olmaya devam ettiğini belirtti. Körfez ülkeleri, dünya genelinde petrol ve gaz üretiminde en düşük maliyetli ve en rekabetçi üreticiler arasında yer alıyor.
Gatti'ye göre ticaret akışlarının normale dönmesiyle bu ekonomiler küresel piyasalar için önemli tedarikçiler olmaya devam etmek açısından güçlü bir konumda bulunuyor.
Ancak politika yapıcıların karşı karşıya olduğu zorluk yalnızca kısa vadede ekonomik faaliyeti yeniden canlandırmakla sınırlı değil. Ekonomilerin çeşitlendirilmesine devam edilmesi, dayanıklılığın güçlendirilmesi ve kriz sırasında beşeri ve üretken sermayenin korunması da gerekiyor.
Gatti, bu yatırımların geçici bir sarsıntının büyüme potansiyelinde kalıcı bir kayba dönüşmesini önlemek açısından gerekli olduğunu söyledi.
Yapay zekâ üretkenlik için yeni çeşitlendirme alanı
Enerji krizinin yanı sıra Gatti, yapay zekânın bölge için yeni bir büyüme ve verimlilik kaynağı oluşturabileceğini belirtti. Ancak bu potansiyelden yararlanılabilmesi için yerelleştirme, kullanım ve temel sermaye alanlarında üç temel açığın giderilmesi ve özel sektörün dinamizminin güçlendirilmesi gerekiyor.
Gatti, yetersiz yatırım ve eğitim ile inovasyon eksikliğinin yanı sıra bazı ekonomilerde devletin ağırlığının, yolsuzluğun ve siyasi istikrarsızlığın şirketlerin teknolojiyi benimseme ve bunu geniş kapsamlı verimlilik kazanımlarına dönüştürme kapasitesini sınırladığını ifade etti.
Yapay zekâ ekosisteminde açık var
Yerelleştirme açığı, verilerin ve yerel dillerin önemini ortaya koyuyor. Arapçanın 500 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmasına rağmen dünya genelindeki internet sitesi adreslerinin yüzde 1'inden daha azının Arapça olduğu belirtiliyor. Yerel lehçeler ise Arapça dil modelleri açısından hâlâ önemli bir zayıflık noktası.
Kullanım ve temel sermaye açıkları ise yapay zekânın üretken biçimde kullanımının sınırlı olması, dijital becerilerdeki eksiklikler ve altyapıdaki farklılıklarda kendini gösteriyor.
Bölge, yaratıcı düşünme konusunda Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ortalamasının gerisinde bulunuyor. Mobil geniş bant abonelikleri de aralarında Mısır, Irak ve Pakistan'ın bulunduğu sekiz ekonomide gelir düzeylerine göre beklenen seviyenin altında kalıyor.
Suudi Arabistan'ın bölgesel rolü büyüyor
Gatti, Suudi Arabistan'ın bölgedeki en gelişmiş yapay zekâ ekosistemlerinden birine sahip ülkelerden biri olduğunu belirtti.
Suudi Arabistan, Stanford Küresel Yapay Zekâ Canlılık Endeksi'ne göre 2017'de 36 ekonomi arasında 33. sırada bulunurken 2024'te 19. sıraya yükseldi.
Gatti'ye göre asıl sınav, veri merkezleri ve altyapıya yapılan büyük yatırımların şirketler, çalışanlar ve kamu kurumları tarafından yaygın şekilde benimsenmesine dönüştürülmesi. Bunun da üretkenlik artışına ve petrol dışı sektörlerin büyümesine yansıması gerekiyor.
Suudi Arabistan, işlem gücü, veri merkezleri ve model geliştirme kapasitesi sayesinde bölgesel bir yapay zekâ ekosisteminin kurulmasına katkı sağlayabilir. Gelişmekte olan ekonomiler ise yetenek, sektörel uzmanlık ve yerel veri sağlayabilir.
Bölgesel işbirliği dayanıklılığı güçlendirebilir
Gatti'ye göre 2027 görünümündeki en büyük risk, ticaret ve enerji akışlarının kesintiye uğramaya devam etmesi. Bu durum yatırımlar, lojistik, turizm ve iş dünyasının güveni üzerinde baskı oluşturarak toparlanmayı geciktirebilir.
Buna karşılık kriz, özellikle yapay zekâ alanında bölgesel işbirliğini hızlandırmak için bir fırsat da sunuyor. Körfez ülkeleri altyapı ve işlem gücüne sahipken diğer ekonomiler insan kaynağı, veri ve inovasyon kapasitesi sunuyor.
Bu tamamlayıcılık, petrol döngüsünün dışında yeni büyüme kaynakları oluşturabilir, verimliliği artırabilir ve ekonomik dayanıklılığı güçlendirebilir.
Suudi Arabistan açısından Hürmüz deneyimi, ekonomik çeşitlendirmenin ticaret ve ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesiyle birlikte yürütülmesinin önemini ortaya koydu.
Dünya Bankası'nın Suudi ekonomisi için 2027'de yüzde 7,9'luk büyüme öngördüğü bir ortamda temel fırsat, şok sonrası üretim sıçramasını daha sürdürülebilir bir büyümeye dönüştürmek. Bu büyümenin verimlilik, yatırım ve petrol dışı sektörler tarafından desteklenmesi ve gelecekteki şoklara karşı dayanıklı ticaret ve ihracat altyapısının güçlendirilmesi gerekiyor.
لم تشترك بعد
انشئ حساباً خاصاً بك لتحصل على أخبار مخصصة لك ولتتمتع بخاصية حفظ المقالات وتتلقى نشراتنا البريدية المتنوعة
