عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
EKONOMİ

Dünya Bankası: Hürmüz şokunun hafiflemesi Suudi ekonomisini 2027'de yüzde 7,9 büyütecek

Hürmüz Boğazı yakınlarında Umman'ın Müsendem vilayetindeki Hasab açıklarında demirleyen gemiler (AFP)
Hürmüz Boğazı yakınlarında Umman'ın Müsendem vilayetindeki Hasab açıklarında demirleyen gemiler (AFP)
TT
TT

Dünya Bankası: Hürmüz şokunun hafiflemesi Suudi ekonomisini 2027'de yüzde 7,9 büyütecek

Hürmüz Boğazı yakınlarında Umman'ın Müsendem vilayetindeki Hasab açıklarında demirleyen gemiler (AFP)
Hürmüz Boğazı yakınlarında Umman'ın Müsendem vilayetindeki Hasab açıklarında demirleyen gemiler (AFP)

Ekonomik büyüme kaynaklarının çeşitlendirilmesi, enerji ihracat güzergâhları ve lojistik altyapının çeşitlendirilmesi kadar önem taşıyor.

Dünya Bankası, enerji ve ticaret akışlarında yaşanan aksaklıkların etkisinin hafiflemesiyle Suudi Arabistan ekonomisinin 2027'de güçlü bir toparlanma göstermesini bekliyor. Bankanın tahminlerine göre ülkenin gayrisafi yurt içi hasılası (GSYH) 2026'da yaklaşık yüzde 2 daraldıktan sonra 2027'de yüzde 7,9 büyüyecek. Hürmüz Boğazı'nda yaşanan kriz ise büyüme kaynaklarını çeşitlendirmenin, enerji ihracat güzergâhları ve lojistik altyapıyı çeşitlendirmek kadar önemli olduğunu ortaya koydu.

Dünya Bankası'nın bölge ekonomilerine ilişkin son raporunun yayımlanması vesilesiyle Şarku’l Avsat'a konuşan Dünya Bankası Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan Bölgesi Başekonomisti Roberta Gatti, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının etkilerini bazı komşu enerji ihracatçısı ülkelere kıyasla daha iyi atlattığını söyledi.

Gatti, bunun başlıca nedeninin iki ülkenin enerji ihracatı için alternatif güzergâhlara sahip olmasına bağladı. Suudi Arabistan'ın petrol ihracatının önemli bir bölümünü Doğu-Batı Boru Hattı üzerinden Kızıldeniz'deki limanlara yönlendirdiğini kaydeden Gatti, BAE'nin de hidrokarbon ürünlerini Füceyre üzerinden ihraç edebilmesinin ülkenin Hürmüz Boğazı'na bağımlılığını azalttığını ifade etti.

Gatti'ye göre kriz, ekonomik çeşitlendirmenin önemini azaltmak yerine daha da güçlendirdi. Ancak kriz aynı zamanda ekonomik dayanıklılığın başka bir boyutunu, ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesini de ortaya çıkardı. Farklı gelir kaynakları ve sektörler üzerinden ekonomik ve mali faaliyetlerin çeşitlendirilmesinin, ticaret yollarının, ihracat altyapısının ve lojistik hizmet ağlarının çeşitlendirilmesiyle birlikte yürütülmesi gerekiyor.

Dünya Bankası, Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan bölgesi ekonomilerinin 2026'da yüzde 2,1 daralmasını bekliyor. Bölge ekonomileri 2025'te yüzde 3,3 büyümüştü. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) ülkelerinin toplam ekonomisinin ise 2026'da yüzde 4,3 küçülmesi bekleniyor. Bu tablo, bölgenin Kovid-19 salgınından bu yana karşı karşıya kaldığı en ağır şoklardan birine işaret ediyor.

yjuk
Dünya Bankası Ortadoğu, Kuzey Afrika, Afganistan ve Pakistan Bölgesi Başekonomisti Roberta Gatti (Dünya Bankası)

Buna karşılık Dünya Bankası, çatışmanın hafiflemesi ve ticaret ile ihracat akışlarının kademeli olarak normale dönmesi halinde bölgesel büyümenin 2027'de yüzde 7,8'e güçlü bir şekilde toparlanacağını öngörüyor. Toparlanmanın başlıca itici gücünün hidrokarbon üretimi ve ihracatının yeniden başlaması olması bekleniyor.

Suudi Arabistan'ın ekonomik dayanıklılığı

Gatti, çatışmanın Suudi ekonomisinin şoku absorbe etme kapasitesini güçlendiren bir dizi avantajı ortaya koyduğunu belirtti. Bunların başında yüksek mali rezervler, ekonomik çeşitlendirme çalışmalarının sürdürülmesi ve petrol ihracatının önemli bir bölümünü Kızıldeniz limanları üzerinden yeniden yönlendirme kapasitesi geliyor.

Bu unsurlar, ticaret ve enerji akışlarında yaşanan aksaklıklar karşısında Suudi ekonomisinin belirli ölçüde dayanıklılığını korumasını sağladı. Gatti'ye göre alternatif ihracat güzergâhları bulunmasaydı ekonomik etkiler çok daha ağır olabilirdi.

fgrthyju
Suudi Arabistan'ın başkenti Riyad (Reuters)

Suudi Arabistan'ın ihracat güzergâhlarını çeşitlendirme kapasitesi, Hürmüz'deki aksaklığın etkisini sınırlayan önemli faktörlerden biri oldu. Önümüzdeki dönemde ekonominin izleyeceği seyir ise bu dayanıklılığa yatırım yapmaya devam edilmesinin önemini gösteriyor.

Dünya Bankası'nın son tahminlerine göre Suudi ekonomisinin 2026'da yaklaşık yüzde 2 daralması bekleniyor. Ekonominin ticaret ve enerji akışlarının kademeli olarak normale dönmesiyle 2027'de güçlü bir ivme kazanarak yüzde 7,9 büyümesi öngörülüyor.

Gatti, alternatif ihracat güzergâhları, özellikle de Doğu-Batı Boru Hattı ve Kızıldeniz limanları bulunmasaydı Suudi ekonomisinin çok daha fazla etkilenebileceğini vurguladı.

Hürmüz şoku Körfez ihracatını vurdu

Gatti, Hürmüz Boğazı'ndaki aksaklığın Dünya Bankası'nın büyüme tahminleri üzerinde ciddi etkisi olduğunu belirtti. Buna göre bölgesel GSYH'nin 2026'da yüzde 2,1 daralması bekleniyor. Bu oran, çatışmanın ocak ayında başlamasından önceki büyüme tahmininin 5,7 puan altında.

Gerilemenin büyük ölçüde Körfez'deki petrol ve gaz ihracatçılarının maruz kaldığı ağır aksaklıklardan kaynaklandığı belirtiliyor. Dünya Bankası, Umman dışındaki tüm KİK ekonomilerinin 2026'da daralmasını bekliyor.

Kriz, Körfez'deki petrol tankerlerinin hareketini yarıdan fazla azaltırken bölgedeki petrol üretimi mart ayında günlük yaklaşık 26 milyon varilden 16 milyon varile geriledi.

Şokun boyutu büyük olmasına rağmen küresel etkileri, benzer ölçekte bir arz açığının yaratabileceği sonuçlara kıyasla daha sınırlı kaldı. Bunun nedenleri arasında petrol piyasasında daha önce oluşan arz fazlası, bazı sevkiyatların boğaz dışındaki güzergâhlara yönlendirilmesi, diğer bölgelerde üretimin artırılması, stokların kullanılması ve Doğu Asya'da talebin gerilemesi yer aldı.

cfgthy
Doha kenti (AFP)

Ancak Körfez ekonomileri arasındaki farklar belirgin oldu. Hürmüz Boğazı'na daha fazla bağımlı ülkelerde üretim kayıpları daha yüksek gerçekleşirken Suudi Arabistan ve BAE'nin alternatif ihracat güzergâhları şokun etkisini sınırladı.

Dünya Bankası, 2026'da Katar ekonomisinin yüzde 20,9, Kuveyt'in yüzde 14,6, Irak'ın yüzde 12,4 ve Bahreyn'in yüzde 2,9 daralmasını bekliyor. Turizm, havacılık ve lojistik hizmetlerinde yaşanan aksaklıklar da ekonomik faaliyet üzerindeki baskıyı artırdı.

2027'de güçlü toparlanma

Gatti'ye göre şokun Körfez ekonomilerine aktarılmasındaki temel kanal, ihracat hacmindeki düşüşün yanı sıra altyapının zarar görmesi oldu.

Ticaret yollarının normale dönmesi ve enerji ihracatının yeniden başlaması halinde kaybedilen üretimin önemli bir bölümünün nispeten hızlı şekilde geri kazanılması bekleniyor. Bu durum, 2027 için öngörülen güçlü toparlanmanın temelini oluşturuyor. Suudi Arabistan'ın ekonomisinin gelecek yıl yüzde 7,9 büyümesi bekleniyor.

Ancak Gatti, toparlanma ile ekonomik iyileşme arasında ayrım yapılması gerektiğine dikkat çekti. Üretimdeki sert düşüşün ardından genellikle hızlı bir sıçrama yaşandığını belirten Gatti, bunun düşük seviyelerden üretimin yeniden devreye alınmasını yansıttığını, temel ekonomik göstergelerde veya verimlilikte aynı ölçüde bir iyileşme anlamına gelmeyebileceğini söyledi.

nj
Kuveyt Kuleleri (KUNA)

Dünya Bankası'nın temel senaryosuna göre çatışmanın 2026 sonuna kadar sürmesi, ardından gerilimin azalması ve ticaret hareketliliğinin kademeli olarak normale dönmesi bekleniyor. Bu senaryoda İran hariç bölgesel büyümenin, ihracat akışlarının yeniden başlamasıyla 2027'de yüzde 7,8'e yükselmesi öngörülüyor.

Bununla birlikte hasar gören altyapının onarılması zaman alabilir. Belirsizlik nedeniyle yatırımların ertelenmesi ve mali rezervlerin kriz öncesine göre daha zayıf hale gelmesi de mümkün.

Gatti, yüksek navlun maliyetleri, yatırımcı güvenindeki düşüş, turizm gelirlerindeki gerileme, küresel talebin zayıflaması ve finansman koşullarının sıkılaşmasının çatışmanın ekonomik etkilerini doğrudan çatışma sona erdikten sonra da uzatabileceği uyarısında bulundu.

Uzun süreli belirsizlik dönemleri yatırımların ertelenmesine, iş dünyasının güveninin zayıflamasına ve fiziki ve beşeri sermaye birikiminin yavaşlamasına yol açabilir. Bu da geçici bir şokun kalıcı bir büyüme yavaşlamasına dönüşmesi riskini artırıyor.

Körfez ülkeleri maliyet avantajını koruyor

Şokun büyüklüğüne rağmen Gatti, KİK ekonomilerinin önemli bir yapısal avantaja sahip olmaya devam ettiğini belirtti. Körfez ülkeleri, dünya genelinde petrol ve gaz üretiminde en düşük maliyetli ve en rekabetçi üreticiler arasında yer alıyor.

Gatti'ye göre ticaret akışlarının normale dönmesiyle bu ekonomiler küresel piyasalar için önemli tedarikçiler olmaya devam etmek açısından güçlü bir konumda bulunuyor.

Ancak politika yapıcıların karşı karşıya olduğu zorluk yalnızca kısa vadede ekonomik faaliyeti yeniden canlandırmakla sınırlı değil. Ekonomilerin çeşitlendirilmesine devam edilmesi, dayanıklılığın güçlendirilmesi ve kriz sırasında beşeri ve üretken sermayenin korunması da gerekiyor.

Gatti, bu yatırımların geçici bir sarsıntının büyüme potansiyelinde kalıcı bir kayba dönüşmesini önlemek açısından gerekli olduğunu söyledi.

Yapay zekâ üretkenlik için yeni çeşitlendirme alanı

Enerji krizinin yanı sıra Gatti, yapay zekânın bölge için yeni bir büyüme ve verimlilik kaynağı oluşturabileceğini belirtti. Ancak bu potansiyelden yararlanılabilmesi için yerelleştirme, kullanım ve temel sermaye alanlarında üç temel açığın giderilmesi ve özel sektörün dinamizminin güçlendirilmesi gerekiyor.

Gatti, yetersiz yatırım ve eğitim ile inovasyon eksikliğinin yanı sıra bazı ekonomilerde devletin ağırlığının, yolsuzluğun ve siyasi istikrarsızlığın şirketlerin teknolojiyi benimseme ve bunu geniş kapsamlı verimlilik kazanımlarına dönüştürme kapasitesini sınırladığını ifade etti.

Yapay zekâ ekosisteminde açık var

Yerelleştirme açığı, verilerin ve yerel dillerin önemini ortaya koyuyor. Arapçanın 500 milyondan fazla kişi tarafından konuşulmasına rağmen dünya genelindeki internet sitesi adreslerinin yüzde 1'inden daha azının Arapça olduğu belirtiliyor. Yerel lehçeler ise Arapça dil modelleri açısından hâlâ önemli bir zayıflık noktası.

Kullanım ve temel sermaye açıkları ise yapay zekânın üretken biçimde kullanımının sınırlı olması, dijital becerilerdeki eksiklikler ve altyapıdaki farklılıklarda kendini gösteriyor.

Bölge, yaratıcı düşünme konusunda Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) ortalamasının gerisinde bulunuyor. Mobil geniş bant abonelikleri de aralarında Mısır, Irak ve Pakistan'ın bulunduğu sekiz ekonomide gelir düzeylerine göre beklenen seviyenin altında kalıyor.

Suudi Arabistan'ın bölgesel rolü büyüyor

Gatti, Suudi Arabistan'ın bölgedeki en gelişmiş yapay zekâ ekosistemlerinden birine sahip ülkelerden biri olduğunu belirtti.

Suudi Arabistan, Stanford Küresel Yapay Zekâ Canlılık Endeksi'ne göre 2017'de 36 ekonomi arasında 33. sırada bulunurken 2024'te 19. sıraya yükseldi.

Gatti'ye göre asıl sınav, veri merkezleri ve altyapıya yapılan büyük yatırımların şirketler, çalışanlar ve kamu kurumları tarafından yaygın şekilde benimsenmesine dönüştürülmesi. Bunun da üretkenlik artışına ve petrol dışı sektörlerin büyümesine yansıması gerekiyor.

Suudi Arabistan, işlem gücü, veri merkezleri ve model geliştirme kapasitesi sayesinde bölgesel bir yapay zekâ ekosisteminin kurulmasına katkı sağlayabilir. Gelişmekte olan ekonomiler ise yetenek, sektörel uzmanlık ve yerel veri sağlayabilir.

Bölgesel işbirliği dayanıklılığı güçlendirebilir

Gatti'ye göre 2027 görünümündeki en büyük risk, ticaret ve enerji akışlarının kesintiye uğramaya devam etmesi. Bu durum yatırımlar, lojistik, turizm ve iş dünyasının güveni üzerinde baskı oluşturarak toparlanmayı geciktirebilir.

Buna karşılık kriz, özellikle yapay zekâ alanında bölgesel işbirliğini hızlandırmak için bir fırsat da sunuyor. Körfez ülkeleri altyapı ve işlem gücüne sahipken diğer ekonomiler insan kaynağı, veri ve inovasyon kapasitesi sunuyor.

Bu tamamlayıcılık, petrol döngüsünün dışında yeni büyüme kaynakları oluşturabilir, verimliliği artırabilir ve ekonomik dayanıklılığı güçlendirebilir.

Suudi Arabistan açısından Hürmüz deneyimi, ekonomik çeşitlendirmenin ticaret ve ihracat güzergâhlarının çeşitlendirilmesiyle birlikte yürütülmesinin önemini ortaya koydu.

Dünya Bankası'nın Suudi ekonomisi için 2027'de yüzde 7,9'luk büyüme öngördüğü bir ortamda temel fırsat, şok sonrası üretim sıçramasını daha sürdürülebilir bir büyümeye dönüştürmek. Bu büyümenin verimlilik, yatırım ve petrol dışı sektörler tarafından desteklenmesi ve gelecekteki şoklara karşı dayanıklı ticaret ve ihracat altyapısının güçlendirilmesi gerekiyor.

Daha fazlasını oku

 
 
EKONOMİ

Varil arzının yeniden artmasına rağmen petrol neden 100 doların üzerinde kalıyor?

Umman’ın Musandam vilayetinde, Hürmüz Boğazı açıklarında demirlemiş gemiler (AFP)
Umman’ın Musandam vilayetinde, Hürmüz Boğazı açıklarında demirlemiş gemiler (AFP)
TT
TT

Varil arzının yeniden artmasına rağmen petrol neden 100 doların üzerinde kalıyor?

Umman’ın Musandam vilayetinde, Hürmüz Boğazı açıklarında demirlemiş gemiler (AFP)
Umman’ın Musandam vilayetinde, Hürmüz Boğazı açıklarında demirlemiş gemiler (AFP)

Petrol, Hürmüz Boğazı üzerinden savaş öncesi seviyelere yaklaşan miktarlarda yeniden akmaya başladı, ancak fiyatlar arz artışına tepki vermedi. Boğazdan ham petrol akışının savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 80’ine ulaşmasına rağmen Brent petrolün varil fiyatı 100 doların üzerinde seyretmeye devam ediyor. Piyasalarda ham petrolün taşınması ve sigortalanmasının maliyeti, stokların azalması ve rafinajdaki darboğazlar, arz miktarı kadar belirleyici faktörler haline geldi.

Kpler verilerine göre, eylül ayında Hürmüz Boğazı üzerinden günlük ortalama ham petrol akışı yaklaşık 16,5 milyon varil oldu. Bu miktar, savaş öncesi seviyelerin yaklaşık yüzde 80’ine denk geliyor. Şarku’l Avsat’ın Reuters’tan aktardığına göre Ortadoğu’dan ham petrol ihracatı 1 Ekim’de günlük ortalama yaklaşık 18,5 milyon varile ulaşarak savaş öncesindeki yaklaşık 18 milyon varillik seviyeyi aştı. Ham petrol, petrol ürünleri, kimyasallar ve gaz sıvıları birlikte değerlendirildiğinde haftalık ortalama akış günlük yaklaşık 22,4 milyon varile ulaştı. Buna rağmen Brent petrol savaş öncesi seviyesinin yüzde 40’tan fazla üzerinde kaldı. Energy Aspects tahminlerine göre arz açığı da mayıs ayında yaşanan kesintilerin zirvesindeki günlük yaklaşık 4 milyon varilden 1,6 milyon varil civarına geriledi.

Hürmüz Boğazı faal durumda... ancak daha yüksek maliyet ve risklerle

28 Şubat’ta savaşın başlamasından bu yana petrolün bölge üzerinden taşınma biçimi değişti. Güvenlik riskleri, üreticileri ve alıcıları sevkiyat güzergâhlarını yeniden düzenlemeye ve alternatif rotaları kullanmaya yöneltirken tankerler daha uzun ve daha karmaşık seferler yapmak zorunda kaldı.

cgthyj
Umman’ın Musandam vilayetinden görülen Hürmüz Boğazı’ndaki gemiler (Reuters)

Gemiler hâlâ istikrarsız bir güvenlik ortamında faaliyet gösteriyor. Hürmüz Boğazı, İran ile ABD arasındaki gerilimin merkezindeki konumunu koruyor. Bu nedenle akışların toparlanması risk priminin ortadan kalkmasını sağlamadı; ham petrolün taşınması ve sigortalanmasının maliyeti savaş öncesi seviyelerin üzerinde kalmaya devam etti.

Sevkiyat faturası petrol fiyatlarını yeniden belirliyor

Navlun maliyetleri, petrol piyasasında yaşanan dönüşümün en açık göstergesini sunuyor. Reuters’a göre dev petrol tankerlerinin günlük navlun ücretleri 1,2 milyon doları aşarak ocak ayındaki 30 bin dolar seviyesinden yükseldi. Böylece Asya’ya teslim edilen petrolün varil başına maliyetinde navlunun payı savaş öncesindeki yaklaşık yüzde 3 seviyesinden yüzde 27’ye çıktı.

Argus’a göre Körfez’den Doğu Asya’ya deniz yoluyla petrol taşımanın maliyeti de ocak ayındaki yaklaşık 3 dolarlık ortalamadan rekor seviye olan varil başına yaklaşık 34 dolara yükseldi.

Artış yalnızca tanker navlunlarıyla sınırlı kalmadı. Ticaret güzergâhlarının yeniden düzenlenmesi, sevkiyatların ulaşım süresini uzatırken Ortadoğu’dan petrol taşıma maliyetlerindeki artışın diğer deniz taşımacılığı piyasalarına da yansımasına yol açtı.

Bu artış, üreticinin elinde ham petrol bulunmasının, petrolün savaş öncesinde geçerli olan aynı fiyatla rafineriye ulaştırılabileceği anlamına gelmediğini gösteriyor. İthalatçıların taşıma için ödediği ücretler ham petrolün fiyatına eklenerek varilin nihai maliyetini yükseltiyor.

Stoklar... Tükenmiş tampon

Ancak fiyatlardaki yükselişi yalnızca navlun maliyetleri açıklamıyor. Savaş, arz kesintilerine karşı ilk savunma hattı işlevi gören stokların önemli bir bölümünü tüketti.

Bloomberg’in analizine göre mart ayından bu yana küresel petrol stokları 400 milyon varilden fazla azalarak yaklaşık 4,3 milyar varile geriledi. Bu, yaklaşık beş yılın en düşük seviyesi.

New York Times’ın haberine göre ABD, savaşın başlamasından bu yana stratejik petrol rezervinden tek başına 130 milyon varilden fazla çekti. Hükümetin elindeki stoklar böylece 1982’den bu yana en düşük seviyeye indi. Bu çekimler arz ve talep arasındaki açığın bir bölümünün kapatılmasına yardımcı olurken hükümetlerin yeni bir şoka karşı müdahale kapasitesini de azalttı.

f78klş
Letonya’nın Riga kent merkezindeki Strolopit benzin istasyonu (AFP)

Yakıt piyasasındaki baskıları hafifletmek amacıyla G7 ülkeleri, acil durum stoklarından 100 milyon varile kadar petrol ve yakıtı piyasaya sürme kararı aldıklarını açıkladı. İlk aşamada dizel yakıta odaklanılması planlanıyor. Ancak bu tür müdahaleler geçici nitelik taşıyor. Piyasaya ilave varil sağlasa da eski taşımacılık güzergâhlarını yeniden açmıyor, sigorta primlerini düşürmüyor, hasar gören boru hatlarını onarmıyor ve devre dışı kalan rafinerileri yeniden faaliyete geçirmiyor.

Rezervlerden çekimlerin sürmesiyle birlikte yeni bir kriz karşısında kullanılabilecek güvenlik marjı da daralıyor. Enerji tesislerinin daha fazla saldırıya uğraması veya deniz taşımacılığının daha riskli hale gelmesi durumunda, kullanılabilecek stok miktarı savaşın başındaki seviyede olmayacak.

Bu nedenle piyasa, mevcut petrol akışlarındaki artışı eski koşullara tam bir dönüş olarak değerlendirmiyor. Piyasa oyuncuları fiyatlamalarında, kesintilerin yeniden yaşanması halinde arzın sürdürülebilirliğini de dikkate alıyor.

Spot fiyatı, piyasanın daraldığını gösteriyor

Piyasanın hassasiyeti, vadeli işlem fiyatları ile hemen teslim edilebilen petrolün fiyatı karşılaştırıldığında daha net görülüyor. New York Times’ın Argus’a dayandırdığı habere göre 1 Ekim’de Brent petrolün fiyatı varil başına yaklaşık 98 dolar seviyesindeyken, hemen teslim edilebilen ham petrolün fiyatı yaklaşık 121 dolara ulaştı.

Bu fark, alıcıların varile mümkün olan en kısa sürede ulaşabilmek için ödediği ek bedeli yansıtıyor. Stokların anlık talebi karşılama kapasitesinin azaldığı bir piyasada bu prim daha da önem kazanıyor. Öte yandan spot fiyat, ham petrolün varış noktasına taşınması maliyetini kapsamıyor. Bu maliyet de savaş sırasında keskin biçimde arttı.

Çin piyasaya geri dönüyor

Aynı dönemde küresel petrol talebi de toparlanmaya başladı. Talep günlük yaklaşık 104,8 milyon varile yükselirken, mayıs ayındaki dip seviyeye kıyasla günlük yaklaşık 6,5 milyon varillik artış kaydedildi.

Çin bu dönüşümde önemli bir rol oynuyor. Savaşın başında petrol alımlarını azaltan Pekin, daha sonra piyasaya kademeli olarak dönmeye başladı. S&P Global Energy’ye göre eylül ayında Çin’e sevk edilmek üzere yüklenen petrol miktarı, mayıs ayındaki seviyenin yaklaşık yüzde 30 üzerine çıktı.

cdfrgthyu
 Fransa’nın güneyindeki Martigues’te bulunan Lavera Petrol Rafinerisi’ndeki depolama tankları (AFP)

Bununla birlikte Çin’in, ABD yaptırımları nedeniyle genellikle indirimli fiyatlarla satılan Rusya ve İran petrolüne yönelik alımları geriledi. Goldman Sachs’a göre bu durum, diğer kaynaklardan gelen petrol varillerine yönelik rekabeti artırarak arzın toparlanmasının fiyatları aşağı çekme etkisini sınırladı.

Rafineri... En zayıf halka

Ancak petrol krizi, ham petrolün limanlara ulaşmasıyla sona ermiyor. Piyasalar aynı zamanda özellikle Rusya ve Ortadoğu’nun bazı bölgelerinde rafinaj kapasitesi sıkıntısıyla karşı karşıya bulunuyor. Bu durum, başta dizel olmak üzere petrol ürünleri piyasasındaki baskıyı artırıyor.

Rusya’da onlarca rafineri, Ukrayna’nın insansız hava aracı saldırıları nedeniyle zarar görürken, Ortadoğu’nun bazı bölgelerinde de savaş ve enerji tesislerine yönelik saldırılar nedeniyle rafinaj kapasitesi geriledi. Bu tür aksaklıkların yaşandığı bir ortamda, ham petrol arzındaki artış tek başına hazır yakıt açığını telafi etmeye yetmiyor.

Dizel piyasasındaki baskı, rafinerilerin herhangi bir ham petrole değil, özellikle dizel üretiminden daha yüksek getiri sağlayan orta yoğunlukta ve kükürtlü ham petrol gibi belirli türlere ihtiyaç duyması nedeniyle daha da artıyor. Bu ham petrollerin önemli bir bölümü Ortadoğu ve Rusya’da bulunuyor. Bu da söz konusu petrol türlerine yönelik rekabeti artırarak değerlerini yükseltiyor.

Böylece piyasada karşılıklı bir baskı oluşuyor: Rafinaj kapasitesindeki yetersizlik dizel üretimini sınırlayıp fiyatları yükseltirken, dizel üretimine uygun ham petrolün değeri artıyor ve bu petrol türleri için rekabet kızışıyor. Bu durum da ham petrol fiyatlarını destekliyor.

Krizin boyutu, taşımacılık, kamyonculuk, tarım ve sanayide kullanılan dizel piyasasında daha belirgin hale geliyor. Bu nedenle dizel fiyatlarındaki artış, mal ve hizmet maliyetlerine hızla yansıyor. New York Times’ın verilerine göre ABD’de dizelin galon fiyatı 6,41 dolara ulaşarak savaşın 28 Şubat’ta başlamasından bu yana yüzde 70’in üzerinde arttı. Aynı dönemde petrol fiyatlarındaki artış ise yaklaşık yüzde 35’te kaldı.

Bu nedenle yalnızca ham petrol ihracatının artırılması, petrol ürünleri piyasasını savaş öncesi seviyelere döndürmek için yeterli değil. Sorun artık mevcut ham petrolün ekonominin ihtiyaç duyduğu yakıta dönüştürülmesini sağlayacak rafineri kapasitesiyle de ilgili.

Piyasa yalnızca arzın hacmini değil, sürekliliğini de fiyatlandırıyor

Ancak fiyatların yüksek seyretmesi yalnızca rafinajla bağlantılı değil. Piyasa sadece şu anda mevcut olan arzın miktarını değil, yeni bir kriz yaşanması halinde bu arzın ne ölçüde sürdürülebileceğini de fiyatlıyor.

Argus’un baş ekonomisti David Fyfe, New York Times’a yaptığı açıklamada, sektörün risklere rağmen faaliyetlerini sürdürmesi sayesinde petrol akışlarının toparlandığını, ancak siyasilerin belirsizliği sona erdirecek bir anlaşmaya varamadığını söyledi. Kalıcı bir ateşkes sağlanacağına ilişkin iyimserliğin azalmasıyla çatışmaların yeniden başlaması ihtimaline yönelik endişeler geri döndü ve bu durum risk priminin fiyatlara yansımaya devam etmesine neden oldu.

grthyju
Almanya’nın Gelsenkirchen kentindeki Klesch Petrol Rafinerisi (AP)

TD Cowen’dan Jason Gabelman ise piyasanın savaş öncesine kıyasla aksamalara karşı daha kırılgan hale geldiğini belirtiyor. Arzın yeniden toparlanmasına rağmen savaş, küresel stokların önemli bir bölümünü tüketti, navlun maliyetlerini artırdı ve bazı bölgelerde rafinaj kapasitesini düşürdü. Bu da üretim veya deniz taşımacılığında yaşanabilecek yeni bir kesintinin fiyatlar üzerindeki etkisini artırdı.

Böylece piyasa, bugün mevcut olan varil ile yarın ulaşacağı garanti edilebilen varili farklı değerler olarak değerlendirmeye başladı. Akışların sürdürülebilirliğine ilişkin belirsizlikler arttıkça, alıcıların arzı güvence altına almak için ödemeye razı olduğu prim de yükseliyor.

Alışılmadık bir kriz

Bu nedenle mevcut piyasa, geleneksel arz krizlerinden farklı bir görünüm sergiliyor. Geçmişte fiyatların yükselmesi genellikle üretimin ihtiyacın altında kaldığı ve üretimin artırılması veya stokların piyasaya sürülmesinin dengeyi yeniden sağlamaya yardımcı olabileceği anlamına geliyordu.

Bugün ise petrol varili halihazırda mevcut olabilir, ancak daha maliyetli ve karmaşık bir ağ üzerinden taşınıyor: Daha uzun rotalarda sefer yapan tankerler, daha yüksek sigorta maliyetleri, daha düşük stoklar, daha riskli deniz geçişleri ve ham petrolü dizele ve diğer yakıtlara dönüştürme kapasitesi azalmış rafineriler.

Bu durum, Ortadoğu’dan yapılan petrol ihracatının savaş öncesi seviyelere yakın düzeylere dönmesinin, fiyatları tek başına kriz öncesi seviyelere çekmeye yetmemesine neden oluyor. Fiyatlar artık yalnızca mevcut ham petrol miktarını değil, varilin tüketiciye ulaştırılmasının maliyetini de yansıtıyor. Buna karşılık piyasanın yeni bir arz kesintisine yanıt verme kapasitesi sınırlı kalıyor.

Sonuç olarak petrol piyasasının karşı karşıya olduğu soru artık basitçe ‘Ülkeler kaç varil üretebilir?’ değil. Asıl soru, ‘Kaç varil güvenli şekilde ve hangi maliyetle taşınabilir ve bunun ne kadarı küresel ekonominin ihtiyaç duyduğu ürünlere dönüştürülebilir?’ haline gelmiş durumda.

EKONOMİ

SAL, küresel ticaret haritasındaki değişimle birlikte lojistik seçeneklerini genişletiyor

SAL şirketinin Suudi Depolama ve Lojistik Fuarı’ndaki standı (Şarku’l Avsat)
SAL şirketinin Suudi Depolama ve Lojistik Fuarı’ndaki standı (Şarku’l Avsat)
  • Riyad: Sarah bin Şamran
TT
  • Riyad: Sarah bin Şamran
TT

SAL, küresel ticaret haritasındaki değişimle birlikte lojistik seçeneklerini genişletiyor

SAL şirketinin Suudi Depolama ve Lojistik Fuarı’ndaki standı (Şarku’l Avsat)
SAL şirketinin Suudi Depolama ve Lojistik Fuarı’ndaki standı (Şarku’l Avsat)

Lojistik sektöründe şirketlerin tercihlerini belirleyen tek unsur artık yalnızca sevkiyat hızı ve maliyet değil. Jeopolitik dalgalanmalar ile küresel ticaret rotalarındaki değişimler, tedarik zincirinde verimlilik kavramını yeniden tanımladı. Alternatif taşıma rotalarının güvence altına alınması, koridorlar ile taşıma türleri arasında hızlı geçiş yapabilme kabiliyeti ve mal akışının kesintisiz sürdürülmesi, müşteri kararlarında belirleyici ana faktörler haline geldi.

Suudi Arabistan’da bu dönüşüm; genişleyen sanayi faaliyetleri, artan ithalat ve altyapı yatırımlarına paralel olarak entegre lojistik hizmetlerine yönelik talebe yansıyor. Sektörde faaliyet gösteren şirketler, operasyonel kapasitelerini artırmak ve küresel ticaretteki değişimlere karşı daha yüksek esneklik sunan hava, kara ve deniz taşımacılığını birleştiren çözümler geliştirmek amacıyla bu eğilimden yararlanıyor.

Bu talepten en çok faydalanan şirketlerin başında gelen SAL, bu yılın ikinci çeyreğinde yıllık yüzde 30 artışla 512,1 milyon riyal (136,6 milyon dolar) ile tarihinin en yüksek çeyreklik gelirini kaydetti. Şirketin net kârı ise yüzde 18 artarak yaklaşık 191 milyon riyale (50,9 milyon dolar) yükseldi. Yılın ilk yarısında ise gelirler yüzde 23,1 artışla 957,9 milyon riyale (255,4 milyon dolar) ulaştı.

SAL Lojistik Bölümü Başkanı Rayan Albakri konuya ilişkin değerlendirmesinde, “Güvenilirlik ve esneklik, müşterilerin kararlarını ve küresel tedarik zincirlerini etkileyen en önemli unsurlar haline geldi” ifadesini kullandı. Albakri, belirli ticaret koridorlarında veya taşıma rotalarında operasyonel zorluklar ya da öngörülemeyen gelişmeler yaşandığında, müşterilerin iş sürekliliğini ve pazarlara hızlı erişimi garanti eden çözümlere yöneldiğine dikkat çekti.

dc
SAL Lojistik Bölümü Başkanı Rayan Albakri (SAL)

Şarku’l Avsat’a özel açıklamalarda bulunan Albakri, SAL’ın her müşterinin ihtiyacına göre birden fazla taşıma türünü birleştiren entegre lojistik çözümlere yönelik artan bir ilgiye tanıklık ettiğini belirtti. Albakri, şirketin hava veya kara taşımacılığını deniz taşımacılığının doğrudan bir alternatifi olarak görmediğini, aksine bunları mal hareketinde verimlilik ve esneklik sağlamayı hedefleyen tek bir sistem içindeki tamamlayıcı unsurlar olarak değerlendirdiğini vurguladı.

“Farklı araçlar kullanılsa da mallar nihai müşteriye ulaşmanın bir yolunu her zaman bulur” diyen Albakri, müşterilere sunulan lojistik bağlantı seçeneklerini genişletmek amacıyla stratejik ortaklıklar kurmaya devam ettiklerini ifade etti. Bu kapsamda SAL’ın, Umman’daki Sohar Limanı ile Kral Selman Enerji Şehri’ndeki (SPARK) kara limanı arasındaki yeni kara koridorunu faal hale getirmek üzere SPARK Logistics ile gerçekleştirdiği iş birliğine değinen Albakri, bu rotanın bölgesel ticaret akışını güçlendirdiğini, tedarik zincirlerinin esnekliğini ve güvenilirliğini artırdığını dile getirdi.

Albakri ayrıca, havalimanlarındaki operasyonel kapasitelerin artırıldığını, iç pazar ve Körfez pazarlarındaki müşteri ve ortakların taleplerini karşılayacak çözümler sunulduğunu ve tedarik zincirlerindeki esnekliği pekiştirmek amacıyla havalimanlarının entegre bir operasyon ağıyla birbirine bağlandığını aktardı.

Talep konusunda olumlu beklentiler

Albakri, gelen kargolardaki sürekli büyüme, sanayi faaliyetlerine yönelik yedek parça ve ekipman ithalatındaki artış ile bölge genelinde daha entegre ve esnek lojistik çözümlere duyulan ihtiyacın yükselmesi doğrultusunda, önümüzdeki dönemde SAL’ın hizmetlerine yönelik talep beklentilerini olumlu değerlendiriyor.

Albakri’ye göre bu olumlu tablo; müşteri tabanının çeşitliliği, uzmanlaşmış lojistik hizmetlerin genişlemesi ve şirketin operasyonel kapasitesi ile altyapısını güçlendirmek amacıyla hayata geçirdiği yatırımlar gibi bir dizi faktöre dayanıyor.

Ayrıca yerel tüketim ve birçok üründe stratejik stok oluşturma süreçleri, genel olarak sektör için sürdürülebilir büyüme fırsatları yaratılmasına katkı sağlıyor.

Öte yandan sektör; taşıma, sigorta ve enerji maliyetlerinin yanı sıra uluslararası ticaret hareketini etkileyebilecek jeopolitik gelişmeler de dahil olmak üzere kârlılığı ve operasyonel giderleri etkileyebilecek bir dizi küresel değişkenle karşı karşıya bulunuyor.

Buna karşılık SAL’ın operasyonel verimliliği artırmaya, üretkenliği iyileştirmeye, modern teknolojilerden yararlanmaya ve gelir kaynaklarını çeşitlendirmeye odaklandığını belirten Albakri, bu adımların uzun vadeli performans sürdürülebilirliğini desteklediğini vurguladı.

Albakri, değişkenlere hızla uyum sağlama kabiliyetinin yanı sıra operasyonel disiplin ve katma değerli hizmetlere yapılan sürekli yatırımların, farklı sektörlerdeki ortaklar ve müşteriler için iş sürekliliğini ile hizmet kalitesini güvence altına alarak önümüzdeki dönemde şirketin performansını destekleyen en önemli unsurlar olmaya devam edeceğini sözlerine ekledi.

Altyapı genişlemesi

Altyapı ve operasyonel kapasiteye yapılan yatırımlar, SAL’ın büyüme stratejisinin temel bir parçasını oluşturuyor. Şirket, operasyonel hazırlığı artırmayı, lojistik sektörü güçlendirmeyi ve Krallığın küresel bir lojistik merkezi olarak konumunu pekiştirmeyi hedefleyen bir dizi paralel girişim üzerinde çalışıyor.

Albakri, şirketin mevcut önceliklerinin Krallık havalimanlarındaki operasyonel kapasitelerin artırılmasını, SAL lojistik bölgelerinin geliştirilmesini ve operasyonların verimliliğini yükselterek tedarik zincirinin tüm aşamalarında kargo akışını hızlandıran dijital çözümler ile akıllı teknolojilere yatırım yapılmasını kapsadığını belirtti.

SAL ayrıca, Krallık’taki kritik ve büyüyen sektörlerin ihtiyaçlarıyla uyumlu olacak şekilde, uzmanlaşmış hizmetleri ve entegre lojistik çözümleri destekleyen altyapıyı geliştirmeye odaklanıyor.

Bu kapsamda Albakri, şirketin Aviapartner Liege şirketini satın alarak uluslararası varlığını genişletmeye devam ettiğine işaret etti. Bu hamlenin, müşterilerin Avrupa’daki önemli kargo merkezlerinden biriyle olan bağlantısını güçlendirdiğini ve SAL’ın küresel ticaret rotalarındaki erişimini desteklediğini vurguladı.

fgt
Cidde İstasyonu’ndaki SAL depolarından bir görünüm (SAL)

Buna paralel olarak şirket, gelişmiş lojistik hizmetleri ve altyapının geliştirilmesini destekleyen küresel ortaklık ağını genişletiyor. Bu doğrultuda, kargo elleçleme sistemleri, otomasyon, robotik ve otonom araçlar alanındaki iş birliği fırsatlarını değerlendirmek amacıyla CIMC Ortadoğu Grubu ile iki mutabakat zaptı imzalandı.

İş birliği alanları; SAL lojistik bölgeleri bünyesindeki tesis ve depoların geliştirilmesini, ayrıca küresel yatırımlar ile uluslararası şirketlerin Krallığa çekilmesini kapsıyor. Bu durum, ülkenin bölgesel bir üretim, lojistik ve uluslararası ticaret merkezi olma konumunu pekiştiriyor.

Otomasyon ve özel hizmetler

Dijital dönüşüm tarafında ise SAL, modern teknolojilere ve akıllı çözümlere yatırım yapmayı sürdürüyor. Şirket bu kapsamda, lojistik sektöründe yapay zekâ, 5G ve bulut bilişim uygulamalarını değerlendirmek amacıyla Huawei Tech Investment Saudi Arabia ile iş birliği yürütüyor.

Albakri, bu çabaların daha akıllı lojistik bölgelerin geliştirilmesini desteklediğini, operasyonel verimliliği artırdığını ve tedarik zincirinin tüm aşamalarında müşteri deneyimini güçlendirdiğini açıkladı.

Eş zamanlı olarak; yüksek düzeyde hassasiyet ve güvenilirlik gerektiren ilaç, tıbbi malzeme ve soğuk zincir taşımacılığı başta olmak üzere uzmanlaşmış lojistik hizmetler sürekli bir büyüme sergiliyor.

Albakri, gelişmiş operasyonel kapasiteler, özel altyapı ve nitelikli uzmanlık gerektirmesinin yanı sıra müşterilere sunduğu katma değer nedeniyle bu hizmetlerin SAL’ın stratejisinde giderek daha fazla önem kazandığını ifade etti.

Şirket; operasyonel verimliliği, elleçleme hassasiyetini ve hızlı karar alma süreçlerini güçlendiren akıllı teknoloji ve çözümlere yatırım yaparak otomasyon ile dijital dönüşüm çalışmalarını hızlandırmaya devam ediyor.

SAL ayrıca, kaynak kullanım verimliliğini artıran ve Krallık’taki lojistik sektörünün hedeflerini destekleyen uygulama ve çözümleri benimseyerek sürdürülebilirliğe de önem veriyor.

Albakri, şirketin vizyonunun; uzmanlaşmış ve entegre hizmetleri genişletmek, bunları modern teknolojilerle desteklemek ve müşterilerin beklentilerini karşılayarak sektörün bölgesel ile küresel ölçekte yaşadığı dönüşüme ayak uyduran daha sürdürülebilir lojistik çözümler geliştirmek olduğunu vurguladı.

EKONOMİ

Aramco CEO'su: 3 milyar varillik petrol kaybı yaşandı... Stokların yeniden oluşturulması iki yıl sürebilir

Aramco CEO'su Emin en-Nasır basın toplantısında konuşurken (Arşiv - Reuters)
Aramco CEO'su Emin en-Nasır basın toplantısında konuşurken (Arşiv - Reuters)
TT
TT

Aramco CEO'su: 3 milyar varillik petrol kaybı yaşandı... Stokların yeniden oluşturulması iki yıl sürebilir

Aramco CEO'su Emin en-Nasır basın toplantısında konuşurken (Arşiv - Reuters)
Aramco CEO'su Emin en-Nasır basın toplantısında konuşurken (Arşiv - Reuters)

Suudi Arabistan'ın petrol şirketi Saudi Aramco'nun Üst Yöneticisi (CEO) Emin en-Nasır, küresel petrol piyasalarını arz şoklarına karşı koruyan güvenlik tamponu niteliğindeki petrol stoklarının “son derece endişe verici” seviyelere gerilediğini belirterek Hürmüz Boğazı'ndan geçişlerin tamamen yeniden başlamaması ve piyasalarda güvenin yeniden tesis edilmemesi halinde petrol ve yakıt piyasalarındaki baskının daha da artacağı uyarısında bulundu.

Nasır, pazartesi günü Londra'da düzenlenen Enerji Bilgi Forumu’nda yaptığı açıklamada, acil durum petrol stoklarının piyasaya sürülmesinin ekonomilere bir miktar zaman kazandıracağını ancak arz ve talep dengesizliklerini gidermeye yetmeyeceğini söyledi. Nasır, boğazın yeniden açılmasının ardından stokların yeniden oluşturulmasının iki yıla kadar sürebileceğini ifade etti.

Nasır, “Hürmüz tamamen yeniden açılana ve güven yeniden tesis edilene kadar acı gerçek şu ki petrol piyasasının her iki tarafındaki baskı daha da artacak” dedi. Ham petrol fiyatları üzerindeki baskının ciddi olduğunu belirten Nasır, rafine petrol ürünlerinin fiyatlarının ise çok daha sert yükseldiğine dikkati çekti.

Dünyanın en büyük ekonomilerine sahip ülkelerin hükümetleri, yükselen yakıt maliyetlerini yatıştırmak amacıyla acil durum petrol ve dizel stoklarından 100 milyon varile kadar petrolün piyasaya sürülmesine yönelik planlarını açıklamıştı.

Nasır, çatışmalar sırasında Aramco'nun petrol arzının dayanıklılık gösterdiğini belirterek bunda uluslararası depolama tesislerine dayanılmasının ve hasar gören altyapının hızla onarılmasına yönelik çalışmaların etkili olduğunu söyledi. Aramco'nun ham petrol ihracatı için alternatif güzergâhlar ve yurt dışında ilave depolama tesisleri aradığını belirten Nasır, bunun küresel alıcılara ulaşmak için herhangi bir tek yönteme bağımlılığı azaltmayı amaçladığını ifade etti.

Nasır'a göre dünya krize yaklaşık 10 milyar varillik petrol stoku ile girdi. Halen kalan ticari stokların ise 6 milyar varilin altında olduğunu belirten Nasır, bunların büyük bölümünün fiilen kullanıma hazır olmadığını söyledi. Kayıp arzın 1 milyar varilden fazlasının bu stoklardan karşılandığını belirten Nasır, bunun büyük ölçüde “son büyük araç” olarak nitelendirdiği kara üzerindeki ticari stoklardan sağlandığını ifade etti.

Nasır, toplam petrol arzının yaklaşık 3 milyar varilinin kaybedildiğini ve bunun Hürmüz Boğazı'ndan normal şartlarda geçen ham petrol ve petrol ürünlerinin yaklaşık yarısına denk geldiğini belirtti. Kayıp arzın 1 milyar varilden fazlasının stoklardan karşılanmasının mevcut güvenlik tamponunun önemli bölümünü tükettiğini kaydeden Nasır, küresel talep karşılanmaya devam ederken stokların yeniden doldurulmasının iki yıla kadar sürebileceğini söyledi.