عربي English Türkçe اردو فارسى
Logo
Son Haberler
ARAP DÜNYASI

Batı Şeria’nın hali: İsrail işgal ediyor, Hamas iktidar için yarışıyor

Batı Şeria'da yönetime bağlı güvenlik personeli ile sivil giyimli Hamas üyesi arasında yaşanan bir arbede (AFP)
Batı Şeria'da yönetime bağlı güvenlik personeli ile sivil giyimli Hamas üyesi arasında yaşanan bir arbede (AFP)
    Ramallah/Kefah Zebun
TT
TT

Batı Şeria’nın hali: İsrail işgal ediyor, Hamas iktidar için yarışıyor

Batı Şeria'da yönetime bağlı güvenlik personeli ile sivil giyimli Hamas üyesi arasında yaşanan bir arbede (AFP)
Batı Şeria'da yönetime bağlı güvenlik personeli ile sivil giyimli Hamas üyesi arasında yaşanan bir arbede (AFP)

Batı Şeria, Gazze Şeridi’nden farklıdır. Doğrudan İsrail işgali altında olan ve Filistin yönetimi de dahil olmak üzere yaşamın tüm yönleriyle kontrol altında olduğu Batı Şeria’da çatışmaların önüne geçilemez.
Batı Şeria’da kaos var. Filistinliler ile İsrailliler arasında örgütlenemeyen bir müdahale, Filistin polisi ve güvenlik güçlerine karşılık İsrail askerleri, sokaklarda vatandaşlara karşılık yerleşimciler, ayrı sokaklar ve farklı ortak alanlar... Çoğu zaman, alışveriş merkezlerinde, uzak tesislerde, sanayi bölgelerinde, belirli turistik yerlerde ve gecekondu mahallelerinde istenmeyen bir karmaşa mevcut.
Her cadde, her meydan ve her köşe başında, her gün hatta her an, önceden planlı veya aniden gelişen bir şekilde doğrudan bir gerginlik yaşanabilir. Bu gerginlikler artık hayatın bir parçası haline gelmiş durumda. Ancak buradaki çatışma, Gazze ya da Lübnan'daki çatışmalardan daha zor, daha kötü ve daha karmaşık. Buradaki gerginlik bir güvenlik servisi tarafından tahmin edilemeyen veya hemen ele anlaşılamayan bir durum meydana gelmesine neden olabiliyor. Gelişmiş İsrail güvenlik servisleri, onlarca yıldır ayaklanmaları ve ara ara yapılan saldırıları engellemek için her sokağı, her köşeyi, her taşı, her telefonu ve herkesi yakından izliyor.
Burada İsrail, Filistin yönetimi, Fetih, Hamas, İslami Cihad, halkçılar ve demokratlar gibi her biri bu küçük bölgeyi kontrol etmek isteyen güçlerin katkısıyla durmayan ve bitmek bilmeyen açık bir savaş var.
Filistin-İsrail çatışmasının Batı Şeria'da otorite kurma, müzakerelerde bulunma ve her şeyi kontrol etme teşebbüsleri silahlı saldırıların, baskınlar ve bombalamalar yoluyla farklı bir yöne evirildiği söylenebilir. Ayrıca her ne kadar açıkça belirtilmemiş olsa da bir Filistin-Filistin çatışması da var. Bu çatışma en büyük Filistinli gruplar olan Fetih ve Hamas arasında daha belirgin durumda.
Egemenlik ve nüfuz mücadelesi veren Filistinli grupları şöyle sıralamak mümkün:
En yaygın olan Fetih Hareketi
“Fetih” adı, “Filistin Ulusal Kurtuluş Hareketi'nin” baş harflerini ifade eder. Hareket, 1950'lerin sonlarında sürgünde kuruldu. Ancak kamuoyu tarafından 1965'te tanındı. Fetih’in askeri kanadı “Fırtına” 31 Aralık 1964'te İsrail’e karşı ilk operasyonunu gerçekleştirdi. Operasyon, 1 Ocak 1965'teki bir numaralı askeri bildiride duyuruldu. Ayrıca Fırtına kuvvetlerinin genel komutanlığı tarafından ilk siyasi açıklama da yayınlandı. İsrail'e karşı gerçekleştirdiği askeri operasyonlar “Fetih” hareketinin yıldızının parlamasına neden oldu.
1967’de Yaser Arafat (Ebu Ammar) işgal altındaki Filistin topraklarına girerek Batı Şeria'da Fetih’e bağlı askeri hücreler kurdu. Böylece Arafat efsanesi Filistinliler arasında yayılmaya başladı. Direnişçiler tarafından gerçekleştirilen operasyonlardaki artışın ardından İsrail 21 Mart 1968'de Ürdün’ün Kerame şehrine büyük çaplı bir saldırı başlattı. Kerame Savaşı’nı Ürdün ordusu ile birlikte hareket eden Fetih kazandı. Bu, Arafat ve hareketi için ahlaki bir zaferdi. Fetih, Filistin Kurtuluş Örgütü’nün (FKÖ) yürütme kurulunu ele geçirdi. Arafat, tüm Filistinli grupların bir araya geldiği FKÖ’nün yürütme kurulu başkanlığına getirildi. Fetih 1974'te genişlemeye başladı. 1974 yılında Rabat’ta düzenlenen 7’inci Arap Birliği Zirvesi’nde Filistin halkının tek meşru temsilcisi olarak kabul edildi. Aynı yıl Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu da Fetih’i Filistinlilerin tek meşru temsilcisi olarak tanıdı ve Filistin, BM gözlemci üyeliğine kabul edildi.
Fetih en önemli adımını 1993’te attı. FKÖ'yü kontrol eden hareket, Batı Şeria ve Gazze Şeridi'nde Filistin yönetimini kurdu. Bu, henüz kurulamayan Filistin Devleti’ne doğru atılmış geçici bir adımdı. Fetih kadrolarının çoğu yönetime katıldı. Fetih lideri, Filistin Yönetimi'nin de başkanı oldu. Böylece yönetimin, hareketin kazanımlarından biri olduğu ortaya çıktı.
Fetih, o tarihten bu yana FKÖ’yü veya yönetimi kaybetmedi. Hamas hareketi ile “meşruiyet” uğruna bir dizi çatışma yaşadı.
İlk rakip Hamas
Kısa adıyla “Hamas” olarak bilinen “İslami Direniş Hareketi”, 1987’deki ilk İntifada’nın ardından kuruldu. Daha sonra kendini “Müslüman Kardeşler’in” Filistin'deki kanadı olarak ilan etti. Ancak geçen yıl Mısır yönetimi ile yakınlaşmak için yeni bir belge yayınlayarak Müslüman Kardeşler’le ilişkisini kestiğini duyurdu. Hareket, 1991 yılının sonunda askeri kanadı “Şehit İzzettin Kassam Tugayları’nın” kurulduğunu duyurdu. Kassam Tugayları’nın faaliyetleri genişlemeye ve artmaya başladı. Hareket 1994'te İsrail'e karşı “tam kapsamlı bir savaş” ilan etti. İki yıl sonra Hamas, Gazze'de suikasta uğrayana kadar İsrail güvenlik servislerini endişelendiren bir kahraman olan Mühendis Yahya Ayyaş tarafından yönetilen birkaç bombardıman gerçekleştirdi.
Hamas, rahmetli Başkan Yaser Arafat'ın öz-yönetim otoritesiyle karşı karşıya geldi. Ancak Hamas, daha kamusal ve sembolikti. 2000 yılında “2’inci İntifada” başladı. Hamas, İsrail’de birkaç büyük operasyon gerçekleştirdikten sonra İsraillilerle çatışmaya girdi. Hamas’ın operasyonları en fazla ölü sayısının yaşandığı operasyonlar olarak kayıtlara geçti. İsrail, bu operasyonlara Hamas’ın kurucusu Şeyh Ahmed Yasin ve İzzettin Kassam Tugayları’nın baş komutanı Salah Şehade dahil olmak üzere Hamas’ın önde gelen isimlerine ve liderlerine yönelik bir dizi suikastla karşılık verdi.
Hamas'ın siyasi ve ideolojik hareketi, “Denizden nehire” (yani tüm Filistin) kurtuluş fikri üzerine inşa edilmişti.
Hamas, 2007’de Gazze Şeridi’ndeki savaşı hızlıca aştıktan sonra burayı kontrolü altına aldı. Fakat gözü tüm Filistin’in meşruiyetinde kaldı.
Rekabetin boyutlarına dair herhangi bir istatistik yok
Batı Şeria’da ya da oldukları her yerde Fetihliler ile Hamaslılar arasında dur durak bilmeyen sonsuz bir rekabet vardı. Fakat Hamas, 2007 yılında Gazze Şeridi’nin kontrolünü ele geçirdiğinde Filistin yönetimi Batı Şeria'da Hamas’a karşı acımasız bir savaş başlattı. Bu, Hamas’ın iktidarı zayıflatmaya yönelik potansiyel riskin oluşmasına karşı “önleyici” bir savaştı. Ancak bununla birlikte Batı Şeria'daki iktidarın zayıflamasının her iki tarafın da ortak endişesi olduğu bir sır değildi.
2007'den bugüne kadar yaşanan olaylar dizisi, Batı Şeria'da İsrail'le bir çatışmanın fitilini ateşlemeye yönelik güçlü bir kararlılık gösteriyor. Filistin yönetiminin hareketin zayıflamasının ardından attığı adımlarla Batı Şeria’daki karmaşa daha da artıyor. Bu amaçla, Filistin yönetimi Hamas'ın silah ve para kanallarını takip ederek, camilerde konuşmalarını engelleyerek, yardım derneklerini yasaklayarak ve hareketin herhangi bir faaliyeti öncesinde izin almasını şart koşarak İsrail tarafından da hedef alınan Hamas’ın yapısını yıktı. Ancak Hamas pes etmedi ve iki paralel çizgide faaliyetlerini sürdürdü. Bu çizgilerden ilki altyapısını Filistin yönetimini tehdit edebilecek şekilde yeniden inşa etmekti. İkincisi ise Filistin meşruiyetinin şemsiyesi olan FKÖ’ye girmekti.
Hamas gerilim dalgasıyla geliyor
İlk çizgi, İsrail ile silahlı bir çatışmaya girmeyen Filistin Yönetimi’nin talebi dışında Batı Şeria'da Hamas’ın bazı operasyonlar gerçekleştirmesiydi. Bu operasyonların en ciddisi 2014 yılında, Hamas’ın el-Halil’de 3 yerleşimciyi öldürmesiyle yaşandı. Bu olay, Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas tarafından Batı Şeria'da iktidarı devirmeyi amaçlayan bir güç girişimi olarak görüldü. Bu operasyon öncesinde ve sonrasında Filistin yönetimine karşı Batı Şeria'da çeşitli operasyonlar gerçekleştiren Hamas, sürekli olarak Batı Şeria'da direnişin ve ayaklanmaların başlatılmasını savundu.
Hamas, Batı Şeria'da fitili ateşlemek istediğini inkar etmiyor. Hatta Siyasi Büro Başkanı Haniye iki gün önce, Hamas’ın kuruluşunun 31’inci yıl dönümü münasebetiyle Gazze’de düzenlenen etkinliklerde yaptığı konuşmada işgal altındaki Batı Şeria’nın İsrail ile yaşanan çatışmayı çözmek için en önemli ve en derin arena olduğunu söyledi.
Haniye’nin bu açıklaması Hamas’ın Batı Şeria, Ramallah çevresi ve kuzeyde gerçekleştirdiği bir dizi operasyonun ardından bölgenin yeni bir çatışmanın eşiğine geldiği bir dönemde gerçekleşti. Batı Şeria'da ve hatta Gazze'deki bu türden çatışmalar, Hamas'a Batı Şeria'daki rolünü yeniden kazandırmaya yönelik itici bir güç sağlıyor. Bu da Hamas’ın neden birkaç gün önce el-Halil ve Nablus'da istisna bir adım atarak 31’inci kuruluş yıl dönümü kutlama törenleri düzenlediğini açıklıyor.
Neden Batı Şeria?
Hamas, Gazze’de uzlaşıya varma çabasını sürdürürken Batı Şeria’da ise bunlar yaşanıyor. Bu denklem ise Filistin yönetimini sürekli olarak tedirgin ediyor.
Batı Şeria'daki Filistin Emniyet Teşkilatı Sözcüsü Adnan ed-Damiri konuya ilişkin şunları söyledi:
"Hafızasını kaybetmemiş ve bilincini yitirmemiş olanlar, Hamas’ın 2007 yılında Gazze'de yaptığı darbenin başlangıcını ve darbeye zemin hazırlarken kullanılan yöntemleri hatırlasın. Filistin yönetiminn ve güvenlik güçlerinin nasıl aşıldığını, hangi sloganlar atıldığını hatırlasınlar... Kadınların, çocukların ve camilerin nasıl kullanıldığını... Bu süreçte Hamas'ın müttefiki veya müttefiklerinin kimler olduğunu...”
Bu durum, Hamas’ın Batı Şeria'daki otoriteye zarar vermeye çalıştığı suçlamalarına ayna tutuyor. Hamas'a yönelik bu suçlamalar, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Hamas'a neden arabulucular aracılığıyla Gazze'deki anlaşmayı koruyamayacakları ve Batı Şeria'da çatışmaların fitilini ateşleyemeyecekleri mesajı gönderdiğini açıklıyor.
İsrail, Hamas'ın kontrolü ele geçirmesi için Batı Şeria'daki güçlerini yeniden yapılandırmaya çalıştığını kabul ediyor. Kulislerde hareketin üye alımları, fon transferi ve kaçakçılığı gibi örgütsel faaliyetlerinden bahsediliyor. Fakat birçoğu Hamas'ın popülaritesini sadece bir iktidar boşluğunun başlangıcı olarak görüyor. Ancak Batı Şeria sokaklarında yürüyen “Kassam Tugayları” üyeleri algısı bir fanteziden ibaret gibi duruyor.

Daha fazlasını oku

 
 
ARAP DÜNYASI

Irak'taki yeni hükümetten silahlı grupları ayırma gücünün testi

Nuri el-Maliki, Muhammed es-Sudani, Kays el-Hazali ve Latif Raşid'in Bağdat'ta düzenlenen bir toplantıda bir araya geldiği arşiv fotoğrafı (AFP)
Nuri el-Maliki, Muhammed es-Sudani, Kays el-Hazali ve Latif Raşid'in Bağdat'ta düzenlenen bir toplantıda bir araya geldiği arşiv fotoğrafı (AFP)
TT
TT

Irak'taki yeni hükümetten silahlı grupları ayırma gücünün testi

Nuri el-Maliki, Muhammed es-Sudani, Kays el-Hazali ve Latif Raşid'in Bağdat'ta düzenlenen bir toplantıda bir araya geldiği arşiv fotoğrafı (AFP)
Nuri el-Maliki, Muhammed es-Sudani, Kays el-Hazali ve Latif Raşid'in Bağdat'ta düzenlenen bir toplantıda bir araya geldiği arşiv fotoğrafı (AFP)

Kaynaklar, Washington’ın İran yanlısı silahlı grupları yeni Irak hükümetinden uzaklaştırmak amacıyla Bağdat'taki bazı taraflarla birlikte baskılarını yoğunlaştırdığını bildirdi.

Bağdat'ta gelen ABD heyeti dün Ali ez-Zeydi'nin yeni kabineyi kurmakla görevlendirilmesini memnuniyetle karşılayarak ‘kabinenin Iraklıların özlemleriyle uyumlu biçimde oluşturulması’ çağrısında bulundu.

Kaynaklar, “Zeydi'nin parti liderlerini programının silahlı grupları uzaklaştırmaya dayandığı konusunda bilgilendirdiğini’ belirtirken ‘silahlı gruplardan uzak bir kabine listesinin geçirilmesinin belirleyici bir güç sınavı oluşturduğuna’ dikkat çekti.

Uzmanlar, silahlı grupların devlet kurumlarındaki varlıkları konusunda oyalama taktiğine başvurmasından ya da ABD’lilere karşı saldırıların yeniden başlamasından endişe ediyorlar.

Öte yandan ABD merkezli bir hukuk firması, kısa bir süre önce yürüttüğü bağımsız soruşturmanın Irak’ta hükümeti kurmakla görevlendirilen Ali el-Zeydi'yi İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) mali faaliyetleriyle ilişkilendiren herhangi bir kanıt ortaya koymadığını açıkladı.

ARAP DÜNYASI

Mali’deki gelişmeler Fransa’yı endişelendiriyor… Fransa, vatandaşlarından bu çalkantılı Afrika ülkesini terk etmelerini istedi

(foto altı) Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita (sağda), Bamako’daki Koulouba Sarayı’nda Rusya’nın Mali Büyükelçisi İgor Gromyko’nun da aralarında bulunduğu Rus yetkililerle bir araya geldi, 28 Nisan 2026. (Reuters)
(foto altı) Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita (sağda), Bamako’daki Koulouba Sarayı’nda Rusya’nın Mali Büyükelçisi İgor Gromyko’nun da aralarında bulunduğu Rus yetkililerle bir araya geldi, 28 Nisan 2026. (Reuters)
TT
TT

Mali’deki gelişmeler Fransa’yı endişelendiriyor… Fransa, vatandaşlarından bu çalkantılı Afrika ülkesini terk etmelerini istedi

(foto altı) Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita (sağda), Bamako’daki Koulouba Sarayı’nda Rusya’nın Mali Büyükelçisi İgor Gromyko’nun da aralarında bulunduğu Rus yetkililerle bir araya geldi, 28 Nisan 2026. (Reuters)
(foto altı) Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita (sağda), Bamako’daki Koulouba Sarayı’nda Rusya’nın Mali Büyükelçisi İgor Gromyko’nun da aralarında bulunduğu Rus yetkililerle bir araya geldi, 28 Nisan 2026. (Reuters)

Mali’de tarih tekerrür ediyor. 14 yıl önce, El-Kaide’ye bağlı silahlı terör örgütü Nusra, ülkenin kuzeyini kontrol altına almayı başarmış ve örgütün militanları başkent Bamako’yu kuşatma amacıyla güney yönüne ilerlemişti. Bugün de benzer bir durum yaşanıyor; aynı örgüt ve merkezi hükümetten ayrılmayı hedefleyen Azavad Kurtuluş Cephesi, Bamako’yu kuşatma amacına ulaşmak için başkente yaklaşmış durumda. Bu durum, Assimi Goita’nın başkanlık ettiği askeri hükümete yönelik baskıları arttırma amacı taşıyor.

ddsdsvs
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, 23 Haziran’da Kremlin’de Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita’yı kabul etti. (Reuters)

Azavad Kurtuluş Cephesi Sözcüsü Muhammed Mevlud Ramazan dün AFP’ye yaptığı açıklamada, “Rejim er ya da geç düşecek” dedi. Onun değerlendirmesine göre, 2020 ve 2021’deki askeri darbelerle iktidara gelen mevcut yönetim “ayakta kalmakta zorlanacak”.

Ancak geçmişte yaşananlarla şu anki durum arasında bir fark var. 13 yıl önce, dönemin Mali Cumhurbaşkanı, silahlı grupların başkent Bamako’yu ele geçirmesini engellemek için Fransa’dan yardım istemişti ve dönemin Fransa Cumhurbaşkanı François Hollande’ın cevabı oldukça hızlı olmuştu. Hollande, ‘Serval’ adı verilen askeri gücü hemen gönderdi ve bu güç, saldırganların başkente doğru ilerleyişini durdurmayı başardı, ardından kuzeydeki şehirleri teker teker geri aldı. 2014’te ise Serval, Barkhane adı altında yeniden yapılandırılarak Mali’de operasyonlarını sürdürdü; bu kuvvet, beş binden fazla asker, hava gücü ve ağır savaş ekipmanlarıyla, her türlü silahlı ve terörist gruba karşı mücadele etti.

gthy
Mali’deki askeri hükümetin lideri Assimi Goita, geçtiğimiz cumartesi gününden bu yana sahada kaydedilen ilerlemenin ardından Malililere seslendi. (Reuters)

Ancak, darbecilerin başlattığı Fransa karşıtı siyasi seferberlik, nihayetinde Fransız kuvvetlerinin 2022 yılında Mali’den çekilmesine yol açtı. Ardından, Fransa’nın çekildiği bölgeler arasında Nijer, Burkina Faso ve Çad da yer aldı; kısacası Sahel ülkeleri olarak bilinen tüm bölgeyi kapsayan bir çekilme yaşandı. Darbeciler, Fransız kuvvetlerinin yerini Rusya’ya ait başka bir güçle, ‘Wagner’ adı altında gelen bir kuvvetle doldurdular. Ancak, 2023 yazında Wagner’in lideri Evgeny Prigojin’in Moskova’dan St. Petersburg’a giderken uçak kazasında hayatını kaybetmesinin ardından, bu güç adını ‘Afrika Kolordusu’ olarak değiştirdi.

Rusya’nın çekilmesi

Olayların hızla gelişmesiyle Tuareg isyancıları, Afrika Kolordusu’na bağlı Rus askerlerinin Kidal’den çekilmesi konusunda bir ‘anlaşma’ sağladıklarını açıkladılar. Ramazan, “Hedefimiz, Rusların Azavad’dan ve tüm Mali’den çekilmesidir… Ruslarla girdiğimiz tüm çatışmalarda zafer kazandık. Rusya ile özel bir sorunumuz yok, diğer hiçbir ülke ile de sorun yaşamıyoruz. Sorunumuz, Bamako’daki mevcut yönetimle” ifadelerini kullandı. Ramazan, Rusların ‘şiddetli suçlar işleyen, katliamlar gerçekleştiren, şehirleri ve köyleri yok eden, sağlık merkezlerini, okulları ve su kaynaklarını tahrip edenleri desteklediğini’ belirtti.

hyjuk
Fransız ordusu tarafından paylaşılan bu tarihsiz fotoğrafta, Mali’nin kuzeyindeki Rus paralı askerler görülüyor. (AP)

Rusya Savunma Bakanlığı bu hafta, Mali’deki askeri konseyin desteklenmesi için gönderilen Afrika Kolordusu savaşçılarının Kidal’den çekilmek zorunda kaldığını açıkladı. Rusların güvenli bir geçiş koridoru talep ettiğini belirten Ramazan, “Ruslar kendilerini tehlikede buldular. Çıkış yolu yoktu... Her yandan kuşatıldılar, bizden çözüm bulmamızı istediler. Kuvvetlerimizin ve ateş gücümüzün karşısında dayanamayacaklarını fark ettiklerinde çekilme talebinde bulundular” ifadelerini kullandı. İsyancılar, Kidal’ın ardından Gao, Timbuktu ve Menaka şehirlerini ele geçirmeyi planladıklarını vurguladılar.

Fransızların utancı

Bugün ise Paris, eski sömürgesi olan Mali’deki gelişmeleri uzaktan izliyor. Uzun yıllar boyunca Fransızlar için en yakın ülke olan Mali, şu anda Fransız hükümetinin, kendisini ülkeden çıkaran yönetimi kurtarmaya hazır olmadığı bir durumla karşı karşıya. Bununla birlikte, isyanın, Fransa’ya çok yakın olan Batı Afrika ülkelerine, örneğin Senegal ve Fildişi Sahili’ne sıçraması korkusu, Fransa'yı tedirgin ediyor. Fransızların zor durumda kaldığını gösteren bir diğer nokta ise Paris’in, Azavad Kurtuluş Cephesi savaşçılarının ve teröristlerin 25 Eylül’de stratejik Kidal ve Gao şehirlerini, ülkenin kuzeyindeki geniş bölgeleri ele geçirmesi ve Bamako’ya, hatta başkentteki havalimanına yaklaşması karşısında üç gün boyunca yorum yapmamış olması. Bu açıklama ne resmi bir bildiriyle ne de bir hükümet yetkilisinin açıklamasıyla yapıldı; aksine, bir Fransız diplomatı, Paris’in Mali’deki gelişmelerden ‘endişe duyduğunu’ ve ‘sivil halka karşı işlenen şiddet eylemlerini en sert şekilde kınadığını’ belirterek, ‘Mali halkı ile dayanışma’ ifadelerini kullandı.

fgthy
26 Nisan’da ordu ile Tuareg isyancıları ve militanlardan oluşan ittifak arasında çatışmaların yeniden alevlenmesinin ardından başkent Bamako’da gündelik hayat (AFP)

Söz konusu diplomat, Fransa'nın ‘Mali'de kalıcı bir barış ve istikrar sağlama’ arzusunu dile getirdi, ancak bu açıklamada ne mevcut hükümete ne de askeri konseye dair herhangi bir atıfta bulunulmadı. Aynı çerçevede diplomatik kaynak, Fransa hükümetinin ‘Mali'deki vatandaşlarının güvenliğine de büyük özen gösterdiğini’ belirterek, onları ‘dikkatli olmaya’ çağırdı.

Fransa dün, sahadaki endişe verici gelişmelerin, hatta Bamako’daki durumun bile tehlikeye girmesi üzerine, vatandaşlarına ülkeden ‘en kısa sürede’ ayrılmaları çağrısında bulundu. Fransa vatandaşları, Mali’den ayrılana kadar, evlerinde kalmaları, seyahatlerini sınırlamaları ve yerel yetkililerin talimatlarına uymaları konusunda uyarıldı. Ayrıca, durumları hakkında yakınlarını bilgilendirmeleri istendi.

Fransa Dışişleri Bakanlığı’na göre Mali’de 4 bin 198 Fransız vatandaşı bulunuyor. Fransa’nın Bamako’daki büyükelçiliği halen açık olmakla birlikte, güvenlik durumunun kötüleşmesiyle Paris’in burada çalışan sayısını azaltması bekleniyor.

sdvf
 Fransız ordusu tarafından yayınlanan bir fotoğrafta, Nisan 2022’de Mali’nin kuzeyinde Rus paralı askerlerin bir helikoptere bindiği görülüyor. (Fransız ordusu – AP)

Gerçek şu ki Paris, Bamako’daki gelişmelere karşı bir çaresizlik hissediyor; zira elindeki etki araçları oldukça sınırlı, hatta neredeyse hiç yok. Başlangıçtan itibaren Fransa, Wagner milislerinin 2 binden fazla askerle konuşlandırılmasının, silahlı hareketler ve ayrılıkçı gruplara karşı duramayacağını belirtmişti. Gerçek görevlerinin, halkı korumak değil, rejimi savunmak olduğunu vurgulamıştı. Bugün Paris’te, yaşananların beklenen bir durum olduğu ve Afrika Kolordusu’nun ülkeden ayrılmasının çok uzak bir ihtimal olmadığı görüşü hâkim.

Yeni yöntem arayışı

Mali ve Fransa, Fransız kuvvetlerinin çıkışını takip eden ve büyük bir gerilimle devam eden süreçten sonra, ‘makul’ bir ilişki zemini üzerinde anlaşmayı başardılar. Bu, Fransız istihbarat ekibinin, Fransız büyükelçiliği çerçevesinde Bamako’da kalmasına izin verilmesiyle kendini gösterdi. Bamako da aynı hakkı Paris’teki büyükelçiliğinde elde etti. Paris’teki geniş bilgiye sahip kaynaklar, iki taraf arasındaki ‘istihbarat iş birliğinin’ her iki tarafın da birbirine duyduğu ihtiyaç nedeniyle ‘iyi’ olduğunu belirtiyor.

fdvfdv
Azavad Kurtuluş Cephesi koalisyonuna bağlı Tuareg isyancıları, Kidal’da bir kamyonetin üzerinde (AFP)

 

Ancak, geçen yıl ilişkiler yeniden kötüleşti. Mali yetkilileri, bir Fransız dış istihbarat servisi ajanını, Assimi Goita’yı devirmeyi amaçlayan bir darbe girişimine katılmak ve Mali’nin güvenliğine karşı komplo kurmak suçlamasıyla tutukladı. Paris, bu suçlamaları şiddetle reddetti. Sonuç olarak, söz konusu ajan hapse atıldı ve Bamako, Paris’in defalarca yaptığı, ajanı Fransa’ya iade etme talebini reddetti. Paris, Bamako üzerinde baskı kurmak için arabuluculara başvurdu, bunlar arasında Fas da yer aldı. Ancak bu çabalar başarısız oldu ve birçok kaynak, Mali ile ilişkilerde izlenecek doğru yaklaşım konusunda görüş ayrılıkları olduğunu belirtti.

scd
Azavad Kurtuluş Cephesi koalisyonuna bağlı Tuareg isyancıları, Kidal’da bir kamyonetin üzerinde (AFP)

Fransa, bugün oldukça zor bir durumda: Bir yandan, Mali’deki gelişmeleri göz ardı edemiyor, çünkü bu gelişmelerin Sahel bölgesindeki diğer ülkeler ve Fransa’nın doğrudan güvenlik ve ekonomik çıkarları üzerinde büyük etkileri olabilir. Zira, bu ülkeyi çevreleyen yedi ülke (Moritanya, Senegal, Gine, Fildişi Sahili, Burkina Faso, Nijer ve özellikle Cezayir) ile birleşen Mali’nin, militanların kontrolüne girmesi, Sahel bölgesindeki etkilerini genişletmek isteyen silahlı grupların ellerine geçtiğinde patlayıcı bir tehdit haline gelebilir. Bu durum, Paris’in çıkarlarının ve büyük iş birliklerinin bulunduğu bölgelerdeki dengeyi altüst edebilir. Öte yandan Paris, olayların seyrini etkilemek için yeni araçlar arayışında. Fransa, daha önce sıkça başvurduğu doğrudan müdahale yöntemlerinin artık etkili olmadığını kabul ediyor. Bunun yerine, Cezayir gibi bölgesel aktörler ve ABD, Rusya ve Çin gibi uluslararası güçler, Fransa'nın geride bıraktığı boşluğu doldurmak için hazır durumda.

ARAP DÜNYASI

Hamas, Siyasi Büro Başkanı seçimi sürecine yeniden ivme kazandırıyor

Hamas liderleri... (Sağdan sola) Ruhi Müşteha, Salih el-Aruri, İsmail Heniyye, Halid Meşal ve Halil el-Hayye (Arşiv – Hamas medyası)
Hamas liderleri... (Sağdan sola) Ruhi Müşteha, Salih el-Aruri, İsmail Heniyye, Halid Meşal ve Halil el-Hayye (Arşiv – Hamas medyası)
TT
TT

Hamas, Siyasi Büro Başkanı seçimi sürecine yeniden ivme kazandırıyor

Hamas liderleri... (Sağdan sola) Ruhi Müşteha, Salih el-Aruri, İsmail Heniyye, Halid Meşal ve Halil el-Hayye (Arşiv – Hamas medyası)
Hamas liderleri... (Sağdan sola) Ruhi Müşteha, Salih el-Aruri, İsmail Heniyye, Halid Meşal ve Halil el-Hayye (Arşiv – Hamas medyası)

Hamas’a yakın iki kaynak dün, hareketin, tüm büro üyelerinin seçimi tamamlanana kadar, yeni bir Siyasi Büro Başkanı seçme sürecine yeniden başladığını bildirdi.

Bu adım, hareketin başkanlık yarışına yeniden ivme kazandırırken, ocak ve şubat aylarında en az iki kez aksayan süreci canlandırıyor.

Gazze içinden bir kaynak, “Doğrudan seçimlerin yapılmasını engelleyen durumlardan artık kurtulundu ve seçim sürecinin yeniden başlatılması için fırsat doğdu” dedi.

Kaynak, ‘engellenen durumların’ bazılarının, Gazze Şeridi’ndeki iç organizasyonel çatışmalarla ilgili olduğunu belirterek, bu sorunların çözülmesinin ardından seçim sürecinin yeniden başlatılmasına karar verildiğini, ayrıca hareketin yürüttüğü dış siyasi ve güvenlik müzakerelerinin de süreci etkilediğini ifade etti.

Görsel kaldırıldı.
Gazze Şeridi’ndeki Sivil Savunma Müdürlüğü ekipleri, İsrail füzesinin isabet ettiği bir aracı inceliyor. (EPA)

Hamas, 1987 yılında kurulduğundan bu yana karşılaştığı en büyük krizi yaşıyor. 7 Ekim 2023’teki saldırıdan sonra başlayan İsrail operasyonları, hareketin farklı kanatlarına ve kademelerine ulaşarak, bir dizi örgütsel ve mali krize yol açtı.

Tahminlere göre, Hamas’ın yurt dışındaki Siyasi Büro Başkanı Halid Meşal ve Gazze’deki Siyasi Büro Başkanı Halil el-Hayye, siyasi büro başkanlığına gelme konusunda en güçlü adaylar olarak öne çıkıyor.

İç ve dış Hamas çevrelerinde yapılan değerlendirmelere göre el-Hayye, Gazze’deki hareketin unsurları ve Hamas’ın askeri kanadı olan İzzeddin el-Kassam Tugayları tarafından destekleniyor. Öte yandan, Halid Meşal’in ise Batı Şeria ve yurt dışındaki Hamas çevrelerinde destek kazandığı belirtiliyor.

Bir dış kaynak, Şarku’l Avsat’a, “Hamas'ın yeni başkanının seçimi, mevcut koşullar ve imkanlar doğrultusunda Gazze Şeridi, Batı Şeria ve yurt dışında mevcut tüm alanlarda yapılacak ve bu süreç kısa süre içinde netleşecek” şeklinde açıklama yaptı.

Yaklaşık bir buçuk yıldır Hamas’ın işlerini yürüten Liderlik Konseyi, 2023 yılı başında, hareketin kalan siyasi büro dönemi (2025'te sona ermesi bekleniyordu ancak bir yıl uzatıldı) boyunca yeni bir başkan seçme sürecini başlattı. Bu seçim, yıl sonu veya gelecek yılın başında yapılacak genel seçimlere kadar geçici bir başkanlık işlevi görecek.

Hareketin başkanlık seçimi için şubat ayında bir girişim olmuş, ancak o dönemdeki ABD-İsrail-İran savaşının başlaması nedeniyle bu girişim engellenmişti.

Seçimler yalnızca iç ve dış Hamas’ı yönetecek yeni bir siyasi büro başkanının seçilmesiyle sınırlı olacak. Siyasi büro için kapsamlı bir seçim ise yıl sonu ya da 2027’nin başına kadar yapılmayacak.

Mevcut Liderlik Konseyi, Gazze Şeridi, Batı Şeria ve yurt dışındaki Hamas liderleriyle Şura Konseyi Başkanı Muhammed Derviş’in başkanlık yaptığı bir yapıdan oluşuyor. Bu konsey, Hamas’ın iç ve dış meselelerini izleyen ve bu meseleler hakkında üyeler arasında istişarelerde bulunan bir danışma organına dönüştürülecek.