Fas’ın savaşı: Sosyal istikrar ve göç akını

Fas Kralı ve Veliaht Prens, Fransa Cumhurbaşkanı ve eşiyle birlikte (EPA)

Faslı analistler, geçtiğimiz yıl gençlere iş fırsatı sağlamayı, kalkınma projelerini teşvik etmeyi ve yaşam düzeyini iyileştirmeyi talep etmek için bazı bölgelerde ortaya çıkan olaylar da dâhil yeni protesto gösterilerinin patlak vermesini önlemek amacıyla toplumsal sorunlara yönelik hızlı çözümlerin uygulamaya konulması gerektiğini söyledi.
Analist ve gözlemcilere göre Fas Başbakanı Sadettin Osmani, gelecek yıl, protestoları engelleme, vaatleri yerine getirme, 2018 yılı boyunca karşı karşıya kaldığı çöküş hipotezinden kaçınma kabiliyetini göstermek için zor bir sınavla karşı karşıya kalacak.
2019 vurgusu
Öte yandan Rabat’taki 5. Muhammed Üniversitesi’nde Uluslararası İlişkiler Profesörü olan Tacettin el-Huseyni, Fas’ın 2019 yılında karşılaşacağı zorlukların sosyal, politik ve ekonomik olacağını vurguladı.
El-Huseyni, çeşitli faktörlerle yaşanan çatışmalardan dolayı hükümetle ilgili iç sorunların var olduğunu, durumun “hükümetin denetlenmesine veya Osmani hükümetinin 2019’da karşılaşabileceği bazı zorlukların üstesinden gelmek için teknolojik yapıda değişikliklere” neden olabileceğini söyledi.
Öte yandan el-Huseyni, siyasi partilerin sivil toplum hareketliliğinin seyrini kontrol etmeye devam edemediği uyarısında bulunarak söz konusu durumun, güvenlik ve sosyal istikrar için tehlike oluşturduğunu söyledi.
‘Girişim başarısız oldu’
El-Huseyni, gelecekteki zorlukların başta Cezayir olmak üzere çevre ülkelere de yansıyacağını belirtti. Fas Kralı 6. Muhammed’in Cezayir’e askıdaki meselelerin ve çözümlerin tartışılması için ortak bir mekanizma aracılığıyla ikili müzakerelere girme çağrısı yaptığını belirten analist, “Ancak bu girişimin başarısız olduğu görülüyor. Cezayir, Mağrib ülkelerinin dışişleri bakanları toplantısı önererek, Fas’ın talebine cevap verdi. Bu önerinin, başarılı olmayacağı biliniyor. Çünkü ülkelerin dışişleri bakanları 34 defa bir araya geldi ve toplantılar herhangi bir şey ortaya koymadı” dedi. El-Huseyni, bölgenin bu dengesiz durumdan kaynaklanan komplikasyonlara şahit olduğunu belirtti.
Fas’a göç dalgası
Tacettin el-Huseyni, Fas’ın 2019 yılında göç dalgası dolayısıyla yaşadığı zorlukların devam edeceğini belirtti. Avrupa ülkelerinin Fas’ı göç dalgasının önündeki bir engel olarak gördüğünü ve ülkenin bu sorundan mustarip olacağını söyleyen el-Huseyni, Fas’ın artık bir geçiş koridoru değil, alıcı bir devlet olduğuna dikkati çekti. Analist, Avrupalıların, Fas’a “maddi yardım karşılığında topraklarına göçmenler için göç merkezi kurulmasını” önerdiğini, ancak Fas’ın bu öneriyi reddettiğini, göçmenlerin Avrupa'ya geçmek için Fas sahiline yönelmesi sonrasında da 2019’da göç sorunuyla mücadeleye devam edileceğini vurguladı.
Toplumsal meseleler
Ülkenin kuzeyindeki Tetuan şehrinde bulunan Abdul Melik el-Saadi Üniversitesi Siyasal Bilimler ve Uluslararası İlişkiler Profesörü Muhammed el-Umrani Bohubza ise Şarku’l Avsat’a yaptığı açıklamada, Fas’ın 2019 yılında karşılaşacağı asıl zorlukların toplumsal meselelerle ilgili olacağını belirtti. Toplumsal hareketliliğin güçlendiğini ve birçok bölgede şiddetli çatışmalara yol açan protestolara dönüştüğüne dikkati çeken Bohubza, hükümetin 2019 bütçesine orta ve alt tabakaya mensup ailelerin alım gücünü korumak amacıyla sosyal programlar uygulamak için fon tahsis etme taahhüdünde bulunduğunu söyledi.  
Fas hükümeti, gelecek yıl “vatandaşların meşru taleplerine cevap vermek ve yaşam koşullarını denge- sosyal istikrar ufkuna ulaştırmak için” çok sayıda sosyal program uygulama sözü verdi. Başbakan Osmani ayrıca, protestocuların taleplerini karşılamak üzere hükümetin yoksul ve orta sınıfın lehine sosyal korunmayı teşvik eden “cesur ve benzeri görülmemiş” uygulamalar ortaya koyacağını belirtti.
Analistler, birleşik bir sosyal kayıt oluşturulmasının, gelecek yıl uygulanacak en önemli girişimlerden biri olacağını ifade etti. Fas’ta ilk kez uygulanacak bu girişimin, “kesin ve objektif kriterlerin benimsenmesiyle” sosyal programlar için uygun kişilerin belirlenmesini sağlayacağı belirtildi.
Söz konusu girişim öncesinde ise hükümet, bağımsızlıktan bu yana benimsenmiş olan kalkınma modelini yeniden gözden geçirme beklentileri ortasında birçok defa yoksul grupların kalkınma meyvesinden faydalanamadığını aktarmıştı.
Osmani hükümetinin çökme krizi
Diğer taraftan Prof. Muhammed el-Umrani Bohubza, 2019 yılında Osmani hükümetinin çökme ihtimalinin bulunmadığını söyledi. Hükümetin istikrarını veya çöküşünü yöneten çok sayıda husus olduğunu belirten el-Umrani, “Mevcut hükümet, tanık olunan güçlü çatışmalara dayanabildi” dedi. Profesör, erken seçimlerin siyasi ve mali açıdan pahalı olduğunu ve bu sebeple ortaya atılan seçeneğe başvurulmadığını vurguladı.
El-Umrani, 2019 yılında herhangi bir seçim ihtimalinin olmaması dolayısıyla Osmani hükümetinin açık projeleri tamamlama mücadelesiyle karşı karşıya kalacağını söyleyerek, bu seçeneklerin ne yazık ki Fas’taki siyasi aktörlerin ana yönelimi olduğuna dikkati çekti.