Erdoğan’dan Ankara’yı ziyaret eden Bolton'a sert eleştiri

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Ankara’da (AP)
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Ankara’da (AP)
TT

Erdoğan’dan Ankara’yı ziyaret eden Bolton'a sert eleştiri

Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Ankara’da (AP)
Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Ankara’da (AP)

"ABD'nin çekilmesi Türkiye'nin Kürt savaşçıların güvenliğini garanti etmesine bağlı" diyen ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton'ı sert sözlerle eleştiren Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, "Bu mesajı kabullenmemiz, bunu yutmamız mümkün değil. John Bolton, çok ciddi bir yanlış yapmıştır. Kim bu şekilde düşünüyorsa onlar da yanlış içerisindedir" ifadesini kullandı.
ABD Ulusal Güvenlik Danışmanı John Bolton bugün Ankara’da Türk yetkililerle Suriye’den çekilmeye ilişkin görüşmelerde bulunurken, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Washington’un Suriye’de desteklediği Kürtlerle ilgili Türkiye’ye yönelik sarf ettiği sözler konusunda Bolton’ı sert bir dille eleştirdi. Cumhurbaşkanı Erdoğan partisinin grup toplantısında yaptığı konuşmada, "Bu mesajı kabullenmemiz, bunu yutmamız mümkün değil. John Bolton, çok ciddi bir yanlış yapmıştır. Kim bu şekilde düşünüyorsa onlar da yanlış içerisindedir. Bolton'ın muhatabı İbrahim Kalın'dır. Gerekli olsa görüşecektik ama gerekli olmadı, bir tepki olarak değerlendirmemek gerekir'' diye konuştu.
Bolton’dan Suriye mesajı
Bolton, Pazar günü yaptığı açıklamada, ABD’nin Kürtlere yönelik anlaşma sağlamadan bölgeden geri çekilmeyeceğini belirtmişti. Bolton, Kudüs’te İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile görüşmesi öncesinde, Trump’ın çekilme kararını tartışacaklarını, ancak Suriye’nin kuzey doğusundan çekilmek için DEAŞ örgütünün tamamen mağlup edilmesini gerektiğini söyledi. Bolton ayrıca, İsrail ve bölgedeki müttefiklerini savunmak ve diğer terörist grupların örgütlenmesine engel olmak için çalışmalara devam edeceklerini vurgularken, DEAŞ ile mücadelede Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ve Halk Koruma Birlikleri’nin (YPG) önemli olduğunun altını çizdi.
ABD ve Türk yetkililerin görüşmesi
Öte yandan Cumhurbaşkanlığı Sözcüsü Kalın başkanlığındaki Türk heyeti ile ABD Başkanı Trump’ın danışmanı Bolton başkanlığındaki ABD heyeti arasındaki görüşme sona erdi. ABD’den gelen açıklamada görüşmenin verimli geçtiği belirtildi.
Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde basına kapalı gerçekleşen görüşme, 2 saat 10 dakika sürdü. Kalın başkanlığındaki Türk heyetinde, Dışişleri Bakan Yardımcısı Sedat Önal, Milli Savunma Bakan Yardımcısı Yunus Emre Karaosmanoğlu, MİT Başkan Yardımcısı Cemalettin Çelik ve diğer yer aldı. Bolton başkanlığındaki ABD heyetinde ise Genelkurmay Başkanı Joseph Dunford, Ulusal Koalisyon Özel Temsilcisi James Jeffrey ve diğer yetkililer bulundu.
Trump: Suriye'den çekilme planında bir değişiklik yok
Bolton’un dün Ankara’ya gelmesinin ardından Trump, Suriye’den çekilmenin ihtiyatlı olacağını söyleterek Twitter hesabından, “Suriye'den çekilme planıyla ilgili yaptığım ilk açıklamalarda bir değişiklik yok. Hem DEAŞ'la mücadele edeceğiz hem de Suriye'den uygun bir şekilde çekileceğiz" açıklamasında bulundu.



Yeni Emeviler

Ahmed eş-Şera, Esed'in düşmesinin ardından Şam'daki Emevi Camii'nde
Ahmed eş-Şera, Esed'in düşmesinin ardından Şam'daki Emevi Camii'nde
TT

Yeni Emeviler

Ahmed eş-Şera, Esed'in düşmesinin ardından Şam'daki Emevi Camii'nde
Ahmed eş-Şera, Esed'in düşmesinin ardından Şam'daki Emevi Camii'nde

Husam İytani

Arap-İslam tarihinde gelip geçen hanedanlar ve devletler arasında Emeviler, Arap kimliğini canlandırma projesinin bayrağını taşıyacak aday olarak öne çıktı. Beşşar Esed ve rejiminin devrilmesinden sonra Emeviler’den daha fazla bahsedilir oldu. Öyle ki, bazıları Emevi politikası ve kültürünün propagandasını yapmaya başladı.

Bu projenin bayrağını taşımak için neden Emevilerin tercih edildiğini anlamak zor değil. Bu sebep de Esed rejimi, Hizbullah, Irak’ta otoritenin büyük bir bölümü ile Yemen'deki Husiler'in içinde yer aldığı azınlık ittifakını oluşturan “direniş ekseni”nin sonunu duyurmaktan başka bir şey değil. İran önderliğindeki eksen gücünün zirvesinde iken, Lübnan’da (Avncı) Özgür Yurtsever Hareket de destekçi sıralarında oturuyordu.

Ancak “yeni Emeviler” meselenin sadece Maşrık’ın (Levant) kaderini belirleme konusunda Arap kontrolünün yeniden sağlanması meselesinden ibaret olmadığını, aynı zamanda bu görevi Sünni Arap Müslümanların üstlenmesine, direniş ekseninin başını çeken mezhep ve dini grupların, son dönemde yaşadıkları yenilgiler ve Esed rejiminin çökmesiyle bir kenara itilmesine kadar uzandığını söylemekten kaçınıyorlar.

Ancak “tarihi” Emeviler belirsiz bir tercih gibi görünüyor. En azından bunu söyleyebiliriz.  Zira Emeviler hakkında sahip olduğumuz bilgilerin büyük çoğunluğunun devletin yıkılmasından sonra yazıldığı ve onlara karşı açıkça düşman bir tavırdan geri kalınmadığı konusunda görüş birliği vardır. Onlar hakkında elimizdeki en eski kitap, Emeviler döneminin sonlarında doğup Abbasiler döneminin başlarında kitabını yazan Halife bin Hayyat'ın kitabı olabilir. Emevi devletinin bir asır bile sürmediğini, yöneticilerinin bir yandan fetihlerle, diğer yandan da iç ve kabileler arası savaşlarla meşgul olduklarını da belirtmeden geçmeyelim. Öte yandan modern arkeoloji ve nümizmatik, Emeviler hakkında şu anda dolaşımda olanlardan farklı bilgiler sunmaktadır. Emevi tarihiyle ilgili dolaşımda olan anlatılar arasındaki çelişkilerin ayrıntılarına girmeden, Ürdün’deki Kusayr Amre’de keşfedilenler, Emevi tarihi hakkında bütün bilinenleri sorgulamak için yeterlidir.

Emeviliği canlandırmak, geçmişi geleceğe rehber kılan bir rüya haline getiren Baas ideolojisiyle aynı kaynaktan besleniyor

Dini açıdan Emevi Halifeliğinin Sünni mezhebine mensubiyeti, sadece Şiiliğin kurucusu olarak görülen İmam Ali bin Ebu Talib ile yaşadığı ihtilaf üzerinden tespit edilmektedir. Bu ise Sünnilik ve Şiiliğin ancak daha sonraki dönemlerde iki ayrı mezhep olarak ortaya çıktığı gibi bazı gerçekleri göz ardı etmektedir. Emevilerin, mutlak ve monarşik yönetimi meşrulaştırmak için Cebriyye’yi bir devlet doktrini olarak benimsedikleri doğrudur; ancak Emeviler dönemi bir bütün olarak belirli fıkıh akımlarının ortaya çıkışına tanık olmamıştır. Bunların çıkışı Abbasiler dönemine kadar ertelenmiştir.

Dini- fıkhi açıdan durum bu şekildedir. Öte yandan mevcut kaynaklara dayanırsak, Emevi imparatorluk projesinin devletlerin devamlılığı için yeterli unsurlara dayanmadığını görüyoruz. Emeviler dönemindeki fetihlerin hızı bizi şaşırtsa da örneğin, “Endülüs’ten Sind’e kadar uzanan” halifeliğin, sadece fetihlerden elde edilen ganimetlerin dağıtımının esas alındığı bir vergi sistemine dayandığını görürüz. Ancak kaynakların tükenmesi, Yezid bin Velid'in “kesintici” diye adlandırılmasına neden olan maaşlarda yaptığı kesintiler gibi devletin askerlerine karşı yükümlülüklerini yerine getirme gücünün azalması, bunun isyan ve hoşnutsuzluk hareketlerini körüklemesi sebebiyle bu fetihler de durdu.

Burada önemli olan, romantik milliyetçiliği andıran, basit bir canlandırma eğilimi ve çocuksu bir tarih anlayışı taşıyan imparatorluk projesi, bugün Suriye'de gördüğümüz türden, kuruluşu büyük engellerle karşı karşıya olan bir devletin sloganı olmaya uygun mudur?

Açıktır ki, Emeviliği yeniden canlandırmayı siyasi bir fikir olarak ortaya atanlar, bu sloganın, Endülüs ve Sind’de dalgalanan Emevi devletinin bayraklarıyla sınırlı görünen anlamını benimsemekle yetinmektedirler. İsrail tankları ülkenin güneyinde ilerlerken, devletin yeniden birleşme ve iç uzlaşı umutları şu ana kadar parlak görünmezken, ekonomide kayda değer bir iyileşmenin görülmediği bir dönemde, fetih övgüleri söylemenin anlamını hesaba katmadıkları açıktır.

Bu söylediklerimiz, mirasa, (hayali bile olsa) tarihe ya da toplumun beklenti ve hayallerine yönelik bir saldırı değildir. Bilakis söylenmesi gereken, bizi o devirlerden, köprülerin altından çok suların aktığı bin iki yüz yılı aşan bir zamanın ayırdığıdır. Geçmişe dönmenin çoğu zaman tarihe nesnel olarak bakıldığında hiçbir temeli olmayan yanılsamalara yatırım yapmak olduğudur. Dahası bu, Emeviliği canlandırmanın, geçmişi geleceğe rehber kılan bir rüya haline getiren Baas ideolojisiyle aynı kaynaktan beslendiğini göstermektedir. Baas Partisi’nin sonu ise kötü bir şekilde devrilene kadar geçmişi, bugünü ve geleceği mahveden Irak ve Suriye Baası olarak ikiye bölünmek oldu.

O halde yeni Emevilerin, okul kitapları, müfredat ve Feyruz'un seslendirdiği Said Akl’ın şiirleri çıkarıldığında, bu sloganlarından geriye ne kalacağını kendilerine sormaları daha iyi olmaz mı?

*Bu makale Şarku'l Avsat tarafından Londra merkezli Al Majalla dergisinden çevrilmiştir.